ΔΙΕΘΝΗΣ ΝΕΟΤΑΞΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ - ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Την τύχη του Ασάντζε θα έχουν οι τολμηροί δημοσιογράφοι…

Του Robert Fisk / The Independant

Μετάφραση: Ευάγγελος Δ. Νιάνιος

Τα έχω αρκετά με τον αμερικανικό νόμο περί κατασκοπείας. Εκτός αυτού, από καιρό τα έχω και με το έπος Τζούλιαν Ασάντζε και Τσέλσι Μάνινγκ. Κανείς δεν θέλει να μιλήσει γι ‘αυτούς γιατί κανείς δεν φαίνεται να τους πολυσυμπαθεί – ακόμα και αυτοί που έχουν επωφεληθεί από τις αποκαλύψεις τους στο δημοσιογραφικό έργο τους.

Από την αρχή, ανησυχώ για το φαινόμενο Wikileaks, όχι για τις βάρβαρες δυτικές κυβερνήσεις των οποίων οι δραστηριότητες αποκαλύφθηκαν με συγκλονιστικές λεπτομέρειες (ειδικά στη Μέση Ανατολή) αλλά με την πρακτική της δημοσιογραφίας.  

Όταν εμείς οι άλλοι, οι γραφείς, αξιοποιήσαμε αυτή τη σούπα Wikileaks, η ψυχή μας χάρηκε και μουτζουρώσαμε τους τοίχους του ρεπορτάζ με τις κραυγές φρίκης μας. Και ξεχάσαμε ότι πραγματική ερευνητική δημοσιογραφία είναι η αδιάλειπτη αναζήτηση της αλήθειας με τη διασταύρωση των πηγών μας, και όχι να ανακατεύω ένα μπωλ μυστικών μπροστά στους αναγνώστες, μυστικών που ο Aσάντζε και Σία, μάλλον παρά εμείς, επέλεξαν να δημοσιοποιήσουν.

Θυμάμαι ότι αναρωτιόμουν πριν από περίπου 10 χρόνια: πώς είναι δυνατόν να διαβάζουμε τόσες αδιακρισίες για Άραβες ή Αμερικανούς, αλλά τόσο λίγες για Ισραηλινούς; Ποιος ετοιμάζει αυτή τη σούπα που πρέπει να φάμε; Ποιο συστατικό έχει ξεχαστεί στη συνταγή;

Αλλά οι τελευταίες μέρες με έχουν πείσει ότι υπάρχει κάτι πολύ πιο προφανές σχετικά με τη φυλάκιση του Aσάντζε και την επαναφυλάκιση της Mάνινγκ. Και αυτό δεν έχει καμία σχέση με την προδοσία, τη δολιότητα ή την υποτιθέμενη καταστροφική ζημιά της ασφάλειάς μας.

Στην Washington Post αυτής της εβδομάδας, ο Mαρκ Tάισεν, πρώην συντάκτης ομιλιών του Λευκού Οίκου, παρουσίασε τα βασανιστήρια της CIA ως “νομικά και ηθικά σωστά” και μας είπε ότι ο Aσάντζε “δεν είναι δημοσιογράφος. Είναι  κατάσκοπος. […] Εκανε  κατασκοπεία κατά των ΗΠΑ. Και δεν έχει καμία τύψη για τη ζημιά που προκάλεσε.’’ Ξεχάστε λοιπόν την τρέλα του Tραμπ που έχει ήδη μετατρέψει τα βασανιστήρια και τις μυστικές σχέσεις με τους εχθρούς της Αμερικής σε χόμπι.

Όχι, δεν νομίζω ότι αυτό έχει να κάνει με τη χρήση του νόμου περί κατασκοπείας, όσο σοβαρό και αν είναι για τους συμβατικούς δημοσιογράφους ή “αναγνωρισμένους οργανισμούς τύπου“, όπως μας καλεί ο Tάισεν ατυχώς.  

Αυτό δεν έχει επίσης καμία σχέση με τους κινδύνους που δημιουργούν αυτές οι αποκαλύψεις στους τοπικά στρατολογημένους πράκτορες στη Μέση Ανατολή. Θυμάμαι πολύ καλά πόσο συχνά οι Ιρακινοί διερμηνείς των αμερικανικών δυνάμεων μας έλεγαν πώς είχαν παρακαλέσει για βίζα για τον εαυτό τους και τις οικογένειές τους όταν απειλήθηκαν στο Ιράκ και πως οι περισσότεροι από αυτούς στάλθηκαν στον αγύριστο. Και μείς οι Βρετανοί αντιμετωπίσαμε τους Ιρακινούς μεταφραστές μας με την ίδια αδιαφορία.

Ας ξεχάσουμε για μια στιγμή τη σφαγή των αμάχων, τη θανατηφόρα σκληρότητα των Αμερικανών μισθοφόρων (μερικοί από αυτούς εμπλέκονται στην εμπορία παιδιών), τη δολοφονία του προσωπικού του Reuters από τις δυνάμεις των ΗΠΑ στη Βαγδάτη, το στρατό των αθώων κρατούμενων στο Γκουαντάναμο, τα βασανιστήρια, τα επίσημα ψεύδη, τα ψεύτικα θύματα, τα ψεύδη της πρεσβείας, την εκπαίδευση Αιγυπτίων βασανιστών από τους Αμερικανούς και όλα τα άλλα εγκλήματα που αποκαλύφθηκαν από την έρευνα του Aσάντζε και της Mάνινγκ.

Ας υποθέσουμε ότι αυτό που αποκάλυψαν ήταν μάλλον καλό παρά κακό, ότι τα διπλωματικά και στρατιωτικά έγγραφα έδωσαν το λαμπερό παράδειγμα μιας μεγάλης χώρας με ηθικές ενέργειες και απέδειξαν τα πολύ ευγενή και πολύ φωτεινά ιδανικά με τα οποία η γη των ελεύθερων ανδρών συνδέεται πάντα. Ας φανταστούμε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις στο Ιράκ πρόσφεραν μόνιμα τη ζωή τους για να προστατεύσουν τους πολίτες, να καταδικάσουν τα βασανιστήρια των συμμάχων τους και να μεταχειριστούν τους κρατούμενους του Αμπού Γκράιμπ (πολλοί από αυτούς εντελώς αθώοι). χωρίς σεξουαλική σκληρότητα αλλά με σεβασμό και καλοσύνη· ότι συνέτριψαν τη δύναμη των μισθοφόρων και τους έστειλαν αλυσοδεμένους στις αμερικανικές φυλακές· ότι αναγνώρισαν, ζητώντας μάλιστα συγνώμη, τα νεκροταφεία ανδρών, γυναικών και παιδιών που είχαν στείλει στον τάφο πρόωρα.

Ακόμη καλύτερα, ας φανταστούμε για μια στιγμή πώς θα αντιδρούσαμε στην αποκάλυψη ότι οι Αμερικανοί δεν είχαν σκοτώσει αυτές τις δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους, δεν είχαν βασανίσει ποτέ κανέναν, ότι οι φυλακισμένοι στο Γκουαντάναμο, όλοι αυτοί, ήταν σαδιστές μαζικοί δολοφόνοι, άνανδροι, ξενοφοβικοί και ρατσιστές, ότι η απόδειξη των εγκλημάτων τους κατά της ανθρωπότητας έχει αποδειχθεί στα πιο σοβαρά δικαστήρια της χώρας. 

Ας φανταστούμε ακόμα για λίγο ότι το πλήρωμα των αμερικανικών ελικοπτέρων που πυροβόλησε 12 πολίτες σε έναν δρόμο στη Βαγδάτη δεν τους “έπιασε” να κατέχουν όπλα. Ας φανταστούμε ότι η φωνή στον πομπό του ελικοπτέρου φώναξε: “Περιμένετε, νομίζω ότι αυτοί οι τύποι εκεί είναι πολίτες – και αυτό το πιστόλι μπορεί να είναι απλώς μια κάμερα τηλεόρασης. Μην πυροβολείτε! ”

Όπως όλοι γνωρίζουμε, όλα αυτά είναι φαντασίες. Γιατί αυτό που παρουσιάζουν αυτά τα εκατοντάδες χιλιάδες έγγραφα είναι η ντροπή της Αμερικής, των πολιτικών της, των στρατιωτών της, των βασανιστών της, των διπλωματών της. Υπήρχε ακόμη και ένα στοιχείο φάρσας που, υποψιάζομαι, εξόργισε τους Tάισεν αυτού του κόσμου πολύ περισσότερο από τις πιο τρομερές αποκαλύψεις. Θα θυμάμαι πάντοτε την οργή που εξέφρασε η Χίλαρι Κλίντον όταν αποκαλύφθηκε ότι είχε στείλει τους λακέδες  της να κατασκοπεύσουν τα Ηνωμένα Έθνη· οι δούλοι της του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ήταν επιφορτισμένοι με τη μελέτη των λεπτομερειών κρυπτογράφησης των αντιπροσώπων, των συναλλαγών μέσω πιστωτικών καρτών και ακόμη και των καρτών πίστης.  

Αλλά ποιος στη γη θα ήθελε να χάσει χρόνο να μελετήσει τις ανοησίες του απελπιστικά ανίκανου προσωπικού του ΟΗΕ; Και, παρεμπιπτόντως, ποιος στη CIA έχασε το χρόνο του να ακούει τις ιδιωτικές τηλεφωνικές συνομιλίες της Aνγκελα Mέρκελ με τον Μπαν Κι Μουν;

Ένα από τα τηλεγραφήματα που αποκάλυψε ο Aσάντζε αφορά στην ιρανική επανάσταση του 1979 και παρουσιάζει μια εκτίμηση του Μπρους Λάνγκεν ότι «η περσική ψυχή έχει έναν πρωτόγνωρο εγωισμό». Ενδιαφέρον. Αλλά οι Ιρανοί σπουδαστές αποκατέστησαν προσεκτικά όλα τα σχισμένα έγγραφα της αμερικανικής πρεσβείας στην Τεχεράνη μετά το 1979 και είχαν ήδη δημοσιεύσει το κείμενο του Λάνγκεν δεκαετίες πριν μας το δώσει το Wikileaks. Η Χίλαρι [Κλίντον] κατήγγειλε τα πρώτα 250.000 έγγραφα ως “επίθεση κατά της διεθνούς κοινότητας“, χαρακτηρίζοντας τις εφημερίδες που δημοσιεύουν τα “εικαζόμενα έγγραφα” φάρσα. Αυτός ο σωρός ήταν τόσο μεγάλος που λίγοι μπορούσαν να διακρίνουν τι ήταν καινούργιο και παλιό. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι New York Times ανέφεραν τη ρήση του Λάνγκε ως μια εξαιρετική αποκλειστικότητα.

Κάποιο από το περιεχόμενο δεν ήταν τόσο προφανές πριν: η υποψία ότι η Συρία είχε επιτρέψει στους αντιαμερικανούς αντάρτες να διασχίσουν το έδαφός της από τον Λίβανο, παράδειγμα, είχε βάση. Αλλά η “απόδειξη” για την παραγωγή ιρανικών βομβών στο νότιο Ιράκ ήταν πολύ πιο αμφίβολη. Αυτό το αφήγημα επινοήθηκε  και πέρασε στους New York Times από τους αξιωματούχους του Πενταγώνου τον Φεβρουάριο του 2007 και στη συνέχεια επαναλήφθηκε τα τελευταία χρόνια, αλλά αποδείχθηκε σε μεγάλο βαθμό παράλογο: ο ιρανικός στρατιωτικός εξοπλισμός ήταν διαθέσιμος παντού στο Ιράκ από τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ από το 1980-1988 και οι περισσότεροι κατασκευαστές βομβών που τον χρησιμοποίησαν ήταν σουνίτες ιρακινοί μουσουλμάνοι.

Αλλά αυτές είναι ανοησίες σε χαρτί. Τέτοια ανοησία είναι ασήμαντη σε σύγκριση με τις τερατώδεις αποκαλύψεις για την αμερικανική ωμότητα: τη διήγηση, παράδειγμα, για το πώς τα αμερικανικά στρατεύματα σκότωσαν περίπου 700 πολίτες που πλησίασαν πολύ κοντά σε σημεία ελέγχου τους, ανάμεσά τους έγκυες γυναίκες και ψυχικά ασθενείς. Και η εντολή που δόθηκε στις δυνάμεις των ΗΠΑ (ξέρετε, ότι ένα μέρος της ιστορίας παραδόθηκε από την Τσέλσι Mάνινγκ) να μην ερευνήσουν όταν οι συμμαχικές ιρακινές δυνάμεις μαστίγωναν κρατουμένους με χοντρά καλώδια, τους κρεμούσαν από άγκιστρα στην οροφή, τους τρυπούσαν τις γάμπες με ηλεκτρικά τρυπάνια και τους απειλούσαν σεξουαλικά. Μια μυστική αμερικανική έρευνα (σημαντικά υποτιμημένη), αριθμεί 109.000 θανάτους στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν. 66.081 από αυτούς ταξινομήθηκαν επισήμως ως μη πολεμιστές. Αναρωτιέμαι ποια θα ήταν η αμερικανική αντίδραση στους θανάτους 66.000 Αμερικανών πολιτών, 20 φορές περισσότερους από τους θανάτους της 11ης Σεπτεμβρίου;

Τίποτα από αυτά, φυσικά, υποτίθεται ότι δεν ήταν δημόσια, και μαντεύετε γιατί. Τα χειρότερα από αυτά τα έγγραφα ήταν μυστικά, όχι επειδή μπήκαν τυχαία σε ένα αρχείο της στρατιωτικής διοίκησης με την ένδειξη «εμπιστευτικό» ή «μόνο για σας», αλλά επειδή αντιπροσώπευαν το συστηματικό καμουφλάζ κρατικών εγκλημάτων μεγάλης κλίμακας.

Οι υπεύθυνοι αυτών των θηριωδιών θα έπρεπε τώρα να δικάζονται, να έχουν διωχθεί από τις υπηρεσίες όπου κρύβονται και να έχουν φυλακιστεί για τα εγκλήματά τους κατά της ανθρωπότητας. Αλλά όχι, θα τιμωρήσουμε τους δημοσιογράφους, όσο και εμπαθή αν είναι τα κίνητρά τους.

Φυσικά, εμείς οι άλλοι δημοσιογράφοι, οι άνθρωποι των “αναγνωρισμένων οργανώσεων Τύπου”, μπορούμε να ανησυχούμε για τις συνέπειες όλων αυτών στο επάγγελμά μας. Αλλά είναι καλύτερα να αναζητούμε άλλες αλήθειες, εξίσου επικίνδυνες για τις αρχές. 

Γιατί να μην αποκαλύψουμε, παράδειγμα, αυτό που ο Mάικ Πομπέο είπε στον Moχάμεντ μπιν Σαλμάν ιδιωτικά; 

Ποιες τοξικές υποσχέσεις έδωσε ο Ντόναλντ Τραμπ στον Νετανιάχου; 

Ποιες σχέσεις εξακολουθούν να διατηρούν μυστικά οι Ηνωμένες Πολιτείες με το Ιράν, γιατί διατηρούν ακόμη και σημαντικές επαφές (άτυπα, σιωπηλά και μυστικά) με στοιχεία του συριακού καθεστώτος;

Γιατί να περιμένουμε δέκα χρόνια για να εμφανιστεί ο επόμενος Aσάντζε με ένα άλλο ημι-ρυμουλκούμενο κρατικών μυστικών;

Αλλά το συνηθισμένο κόκκινο φως, δηλαδή αυτό που βρίσκουμε μπροστά μας όταν ασκούμε την παλιά καλή ερευνητική δημοσιογραφία, της εκμυστήρευσης των «βαθιών Λαρυγγιών» ή των επαφών εμπιστοσύνης, θα αποκαλύψει (εάν κάνουμε την δουλειά μας) την άθλια εξαπάτηση των αφεντικών μας, αυτή που οδήγησε στην κραυγή μίσους εναντίον του Aσάντζε και της Mάνινγκ και επίσης εναντίον του Eντουαρντ Σνόουντεν: δεν θα κατηγορηθούμε γιατί η δίωξη αυτών των τριών θεμελίωσε ένα διακινδευόμενο νομικό προηγούμενο. Αλλά θα διωχθούμε για...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΝΕΟΤΑΞΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ: New York Times: Ιστορίες "αντικειμενικής" ενημέρωσης

Του ΣΩΚΡΑΤΗ ΠΑΠΑΧΑΤΖΗ

Ένα ακόμα γεγονός για το οποίο δεν πρόκειται να ενημερωθεί το ελληνικό κοινό από τα ηνωμένα [και καλοσυντονισμένα] δημοσιογραφικά μας team: η διαρροή εγγράφου, πρόσφατα, από meeting του προσωπικού των New York Times.
 

Η εφημερίδα αποτελεί, μαζί με το CNN, προπύργιο των Δημοκρατικών και βασική πηγή της anti-Trump προπαγάνδας.
 

Το meeting συγκλήθηκε πριν μερικές μέρες, σε κλίμα “κρίσης”. Αιτία, οι αντιδράσεις για τίτλο των NYT που κρίθηκε …πολύ ευγενικός προς τον Donald Trump: Απηχώντας την [ασυνήθιστη] αντικειμενικότητα με την οποία η εφημερίδα κάλυπτε την προεδρική ομιλία για τα πρόσφατα mass shootings, ο τίτλος ήταν: “TRUMP URGES UNITY VS RACISM”…
 

Αυτό, προκάλεσε …σάλο σε επιφανή στελέχη των δημοκρατικών, συμπεριλαμβανομένων κάποιων από τους 23 υποψήφιους για το χρίσμα. Οι NYT …έσπευσαν να αλλάξουν τον τίτλο σε: “ASSAILING HATE BUT NO GUNS”…
 

Όπως προκύπτει απο το έγγραφο που διέρρευσε, στη διάρκεια του meeting, ο διευθύνων σύμβουλος της εφημερίδας, Dean Baquet, παραδέχεται ότι είχαν επικεντρωθεί επί δυόμιση χρόνια στην ιστορία της συνεργασίας του Trump με τη Ρωσία, η οποία τελικά κατέρρευσε. “Η ιστορία του Trump με τους Rώσους ηταν πολύ σοβαρή, μη το ξεχνάμε. Τα δώσαμε όλα, κερδίσαμε δυο Πούλιτζερ γι αυτό [!] Καλύψαμε αυτή την ιστορία καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο…
…Τώρα όμως πρέπει να ανασνταχθούμε, να μετακινήσουμε την έμφασή μας σε κάποια άλλη ιστορία”.
 

Παρακάτω:
 

“Την ημέρα της κατάθεσης του Bob Mueller, οι αναγνώστες αντιλήφθηκαν πως το παιχνίδι ήταν χαμένο. Ο Trump άρχισε να παίρνει τα πάνω του, αντίθετα με μας – έτσι γίνεται όταν μια ιστορία που έχει ακουστεί τόσο πολύ, τελικά καταπέφτει…
Πρέπει να αλλάξουμε. Για τα επόμενα δυο χρόνια, πρέπει να ρίξουμε το βάρος μας στις ρατσιστικές τάσεις του Trump. Τα βασικά μας κείμενα από δω και πέρα πρέπει να περιστρέφονται γύρω από το φυλετικό ζήτημα και τη σχέση του μ΄αυτό. Αυτό είναι το όραμά μου για επόμενα δυο χρόνια, μέχρι τις εκλογές, και ζητώ από όλους σας να συνεισφέρετε σ’ αυτό”.

 
Χρειάζονται σχόλια; 

Χρειάζεται να επισημάνει κανείς ότι ο “δημοσιογραφικός” σχεδιασμός είναι προπαγανδιστικός σχεδιασμός; ότι το News Room των NYT είναι το War Room των Democrats;
 

Ο Trump … πανηγυρίζει: “οι New York Times, σε μια από τις πιο καταστρεπτικές για τη δημοσιογραφία υποθέσεις, πιάστηκαν να μετακινούνται από το παραμύθι του Russian Collusion [η αναφορά και η κατάθεση Mueller ήταν κόλαφος γι’ αυτούς] σε ένα “αντιρατσιστικό” κυνήγι μαγισσών. Το επίπεδό τους αγγίζει νέο χαμηλό στην ιστορία της χώρας. Εφημερίδες όπως αυτή αποτελoύν...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΝΕΟΤΑΞΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ: New York Times: Οι αλλεπάλληλες γκάφες της "Γκρίζας Κυρίας"

Tης ΝΕΦΕΛΗΣ ΛΥΓΕΡΟΥ

        Η εφημερίδα New York Times αποτελεί έναν θεσμό 168 ετών που πορεύεται με το μότο: «Όλες οι ειδήσεις που είναι άξιες να τυπωθούν βρίσκονται εδώ». 

Η "Γκρίζα Κυρία", όπως είναι το προσωνύμιο του μιντιακού κολοσσού, εμπνευσμένο από τα νιάτα της, όταν τυπωνόταν με μελάνι σε φτηνό, γκρίζο χαρτί, έχει σήμερα 3,5 εκατομμύρια συνδρομητές, 1.400 δημοσιογράφους διασκορπισμένους σε κάθε γωνία της Γης και εκατοντάδες “βραβεία Πούλιτζερ” που επιβεβαιώνουν τη φήμη της στο πέρασμα των δεκαετιών.

 

Και, όμως, ακόμα και με όλα αυτά τα εχέγγυα, ο 38χρονος εκδότης –γόνος της δυναστείας  Σουλτσμπέργκερ– και η κατά τα άλλα έγκριτη διοίκησή της θα ήθελαν να διαγράψουν από τη δική τους, αλλά κυρίως την συλλογική μνήμη των αναγνωστών τους, την εβδομάδα που μόλις πέρασε. Μία εβδομάδα που ακόμα και οι φανατικότεροι υπέρμαχοι της εφημερίδας χαρακτήρισαν «βγαλμένη από την κόλαση». Η μία γκάφα διαδέχτηκε την άλλη και το ένα κακό νέο συσσωρεύτηκε πάνω στο άλλο.
 

Ο θλιβερός απολογισμός περιελάμβανε μία αλλαγή πρωτοσέλιδου μετά από καταιγισμό διαμαρτυριών, μία δημόσια απολογία για την παραπλανητική ιδιότητα του αρθογράφου του τίτλου για τη νέα ελληνική κυβέρνηση, μία νομική ήττα στη μακρόχρονη διαμάχη της εφημερίδας με την πρώην υποψήφια για την αντιπροεδρία του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος Σάρα Πάλιν και μία δραματική πτώση των εσόδων κατά 20%, που αποτελεί το μεγαλύτερο οικονομικό πλήγμα για την εφημερίδα τα τελευταία επτά χρόνια. Μία εφημερίδα που μέχρι τώρα βρισκόταν στο απυρόβλητο, χάρις και στο ένδοξο και πλούσιο παρελθόν της.
 

Η γκάφα με τον Έλληνα δημοσιογράφο

 

Το άρθρο «Οι ενήλικες κάνουν και πάλι κουμάντο στην Ελλάδα. Και είναι πραγματικά δεξιοί», δημοσιεύθηκε στις απόψεις της εφημερίδας με την υπογραφή του Ματθαίου Τσιμιτάκη. Μέχρι εδώ όλα καλά. Ο αρθρογράφος περιγραφόταν ως ένας «Έλληνας δημοσιογράφος». Πράγματι, ο Τσιμιτάκης ήταν δημοσιογράφος, μέχρι που εργάστηκε στο πλευρό του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα ως υπεύθυνος για τα σόσιαλ μίντια.

Στο άρθρο του διατύπωνε την άποψη πως ο σημερινός πρωθυπουργός εφάρμοσε «διχαστικές πολιτικές», πως διακατέχεται από «αντιδημοκρατικά ένστικτα», πως «η υποκρισία είναι το ψωμοτύρι του» (his meat and drink), πως «σκοπεύει να χτίσει ένα θαλάσσιο τείχος που θα σταματά τους πρόσφυγες», πως «θέλει να εγκαταστήσει την αστυνομία στα πανεπιστήμια» και πολλά ακόμα.

Τίποτα από αυτά δεν θα ήταν μεμπτά, αν συνδέονταν με την εργασιακή του ιστορία. Μετά από πολλαπλά μηνύματα διαμαρτυρίας και αντιδράσεις στα σόσιαλ μίντια, ανάμεσα σε αυτούς που ανάρτησαν επικριτικό tweet ήταν και ο αρθρογράφος της Wall Street Journal Σάιμον Νίξον, η εφημερίδα αναγκάστηκε να προχωρήσει σε διόρθωση. Απολογήθηκε ότι «δεν είχε εξακριβώσει πλήρως το εργασιακό παρελθόν του συντάκτη, προτού δημοσιεύσει το άρθρο».

 

Ο ίδιος ο αρθογράφος απάντησε, χαρακτηρίζοντας  την υπογραφή του άρθρου του «ένα δευτερεύον ζήτημα». Οι New York Times, πάντως, αναγνώρισαν την παράλειψη και ενημέρωσαν για το βιογραφικό του κ. Τσιμιτάκη.  Το λάθος αυτό σύντομα θα φάνταζε σαν δεοντολογικό πταίσμα για τον διευθυντή σύνταξης Din Baquet.
 

Ένας κακός τίτλος
 

Μόλις λίγες ώρες αργότερα, ο απόηχος των δύο τελευταίων πολύνεκρων επιθέσεων, που άφησαν 20 νεκρούς στο Ελ Πάσο του Τέξας και 9 στο Οχάιο, θα έπληττε το γόητρο της εφημερίδας. Η θέση της εφημερίδας κατά της οπλοκατοχής είναι γνωστή. Έγινε, όμως, στόχος θύελλας επικρίσεων για τον πρωτοσέλιδο τίτλο που επέλεξε πάνω από το ρεπορτάζ για την προεδρική ομιλία σχετικά με τις δύο επιθέσεις: «Ο Τραμπ ζητεί ενότητα υπέρ του ρατσισμού».

 

Ο πρώτος επώνυμος που αντέδρασε στον τίτλο ήταν ο υποψήφιος για το χρίσμα των Δημοκρατικών στις ΗΠΑ Beto O' Rourke. Ακολούθησαν χιλιάδες επικριτές, ενώ ξεκίνησε και καμπάνια αναγνωστών που απειλούσαν ότι θα ακυρώσουν τη συνδρομή τους σε περίπτωση που δεν ανακαλέσει η εφημερίδα, με πρωτεργάτη τη γνωστή ανταποκρίτρια του CNN.

Ο αρχικός τίτλος αντικαταστάθηκε από άλλον: «Εναντίον του μίσους, αλλά όχι και των όπλων». Ο αρχισυντάκτης της εφημερίδας, μάλιστα, αναγκάστηκε να παραχωρήσει συνέντευξη, στην οποία αναγνώρισε ότι ήταν πράγματι «ένας κακός τίτλος, ο οποίος, όμως, άλλαξε γρήγορα».

Μπορεί η πλειονότητα αυτών που καλούσαν την εφημερίδα να μην υποπέσει στο αμάρτημα της "ουδετερότητας" απέναντι σε έναν «κακό πρόεδρο» να ησύχασαν, αλλά κάποιοι άλλοι έχασαν τον ύπνο τους. Εκείνοι που θορυβήθηκαν βλέποντας την εφημερίδα με τη μεγαλύτερη επιρροή να άγεται και να φέρεται από τα πλήθη, υποκύπτοντας στις ορέξεις τους.
 

Συσσωρευμένα λάθη και συγνώμες:

ΚΟΙΝΩΝΙΑ και ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ: Γιατί η επιφυλλίδα

Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΓΙΑΝΝΑΡΑ

 

«Επιφυλλίδα» είναι η ελληνική λέξη που εφευρέθηκε για να μεταφράσει τη γαλλική feuilleton – το «μικρό φύλλο», το φυλλαράκι, δηλαδή «ένα κείμενο που καταφέρνει να πει αλήθειες σε μισή σελίδα μόνο» (Joseph Roth, «Τα χρόνια των ξενοδοχείων», Εκδόσεις Αγρα). 

Ακόμα και ένας βετεράνος της επιφυλλιδογραφίας έχει ανάγκη, από καιρό σε καιρό, να ξεκαθαρίζει στη συνείδησή του και στους αναγνώστες του τον χαρακτήρα και τους στόχους αυτού του ξεχωριστού είδους δημόσιου λόγου.

 

Δεν είναι δημοσιογραφία, stricto sensu, η επιφυλλιδογραφία, διότι πρώτιστος στόχος της δεν είναι να γνωστοποιήσει ειδήσεις, πληροφορίες για τα επικαιρικώς συμβαίνοντα. 

Δεν μπορεί να ταυτιστεί με την «πολιτική αρθρογραφία», γιατί τα θέματα της επιφυλλίδας δεν αντλούνται οπωσδήποτε από το πολιτικό πεδίο του βίου.  

Ούτε «χρονογράφημα» είναι η επιφυλλίδα, αφού δεν φιλοδοξεί να αναπαραστήσει γεγονότα παραθέτοντας διαλόγους και περιγραφές χώρου και διάκοσμου.  

Επίσης, δεν στρατεύεται η επιφυλλίδα σε υπαγορευμένες θέσεις και δόγματα, δεν προπαγανδίζει, παραμένει, ό,τι κι αν διαπραγματεύεται, είδος φιλολογικό.

Η πρόκληση για την επιφυλλίδα είναι «να πει αλήθειες σε μισή σελίδα μόνο» – με πολύ περιορισμένο αριθμό λέξεων να «φωτίσει» ένα θέμα ή πρόβλημα. Οχι να το αναλύσει ή να το λύσει, απλώς να το «φωτίσει»: ο αναγνώστης, σε μισή σελίδα, να καταλάβει (γνωρίσει, συνειδητοποιήσει, οριοθετήσει) το πρόβλημα και να διαβλέψει (ή υποψιαστεί) τη λύση του.

 

Σήμερα, το φιλολογικό είδος της επιφυλλίδας τείνει μάλλον να εκλείψει, διότι:
 

– Το οποιοδήποτε πρόβλημα (κοινωνικό) δεν το θέτει η κοινή εμπειρία, το θέτουν (και απαιτούν τη διαχείρισή του) οι ιδεολογίες, δηλαδή τα κομματικά συμφέροντα.
 

– Ποια είναι τα κοινωνικά προβλήματα, το αποφασίζουν οι διαφημιστές που διατυπώνουν τα κομματικά προγράμματα. Αν η κομματική αντιμετώπιση ζωτικού προβλήματος δεν «χαϊδεύει τα αφτιά» των ψηφοφόρων, αποσιωπάται απλώς το πρόβλημα. Στις πρόσφατες εκλογές οι δυο βασικοί ανταγωνιστές έθαψαν ολοκληρωτικά στη σιωπή τα τεράστιου κοινωνικού ενδιαφέροντος θέματα της Συνθήκης των Πρεσπών και της εφιαλτικής διάλυσης του εκπαιδευτικού συστήματος.
 

– Το είδος της επιφυλλίδας προϋποθέτει πάντοτε μια, στοιχειώδη αλλά αυστηρή, λογική ανάλυση. Λογική είναι η ανάλυση η βασισμένη όχι μόνο στην ορθή αποδεικτική, αλλά και στην εύστοχη εικονοπλασία, στις ισορροπίες της συναισθηματικής φόρτισης. Η ολοκληρωτική σήμερα παν-κυριαρχία της τηλεόρασης μοιάζει να έχει εξαλείψει από την πλειονότητα του πληθυσμού τη φυσική ικανότητα γνωστικής πρόσληψης οποιασδήποτε λογικής ανάλυσης. Το ποσοστό των αναγνωστών μιας εφημερίδας που «καταλαβαίνει» μιαν επιφυλλίδα, πρέπει να είναι αριθμός μονοψήφιος. Από τα «σχόλια αναγνωστών» που συνοδεύουν την ηλεκτρονική έκδοση κάθε επιφυλλίδας, μπορεί ο κάθε νοήμων να μετρήσει τη συντριπτική αριθμητική υπεροχή όσων «άλλα διαβάζουν και άλλα καταλαβαίνουν».

 

Ο πειρασμός (πανάρχαιος) που προκύπτει από την τελευταία αυτή παρατήρηση, είναι να εμπιστεύεται η κοινωνία το δικαίωμα ψήφου μόνο σε όσους κατανοούν τουλάχιστον μιαν επιφυλλίδα.  

Ουδέν ανοητότερον. Διότι οι φυσιολογικοί άνθρωποι ψηφίζουν όχι μόνο ύστερα από λογική συγκριτική ανάλυση των δεδομένων κομματικών προτάσεων και προγραμμάτων. Ψηφίζουν και με τη διαίσθηση, την πείρα όχι τόσο την προσωπική όσο τη μεταγγιζόμενη από τις επαφές, σχέσεις, αναστροφές. Το τι κρατάμε και τι πετάμε από τη σωρεία των εμπειριών της καθημερινότητας είναι μια λειτουργία του ψυχισμού μας, σε ανεπίγνωστο συντονισμό με την όποια κριτική μας ικανότητα.

 

Η πιο επικίνδυνη ίσως από τις ανθρωπολογικές αλλοιώσεις που έχουν συντελεστεί στο ιστορικό μας παρόν, μοιάζει να είναι αυτή που συνοδεύει την κατακλυσμική κυριαρχία του τηλεθεάματος στη ζωή μας. Για πρώτη μάλλον φορά στην ιστορία του ανθρώπινου είδους, η είδηση, η πληροφορία, η γνωστοποίηση μεταφέρεται - μεταγγίζεται όχι ως μαρτυρία εμπειρικής μετοχής σε αμεσότητα σχέσεων, αλλά μόνο ως ατομική πρόσληψη οπτικών εντυπώσεων. Οι «εντυπώσεις» ήταν, σε ολόκληρη την ώς τώρα ιστορική διαδρομή της ανθρωπότητας, η πιο αβέβαιη, η πιο επισφαλής αφετηρία γνωστοποίησης – δεν μπορούσε ποτέ κανείς να εμπιστευθεί τις εντυπώσεις σαν πηγή έγκυρων πληροφοριών.

 

Σήμερα, σε μάλλον παγκόσμια κλίμακα, ολόκληρος ο βίος του ανθρώπου, από την αγωγή - παιδεία και «επικοινωνία» ώς τις κεντρικές λειτουργίες οργανωμένης συμβίωσης των ανθρώπων (τρόπους παραγωγής και εμπορίας αγαθών, πολιτικές πρακτικές, είδος των κοινωνικών αναστροφών, την «ψυχαγωγία», τις σπουδές, την επαγγελματική επιτυχία, ακόμα και τη θρησκευτικότητα – όλα, μα όλα) είναι χειρισμός εντυπώσεων, άσχετος με τον ρεαλισμό των σχέσεων.
 

Ισως, λοιπόν, σήμερα ο ρόλος του γραπτού λόγου της «επιφυλλίδας» να είναι ένας: 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ και ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ: Aπόψεις και σωστά στοιχεία

Της Sarah Churchwell / The Guardian

(Καθηγήτριας Αμερικανικής Λογοτεχνίας στο βρετανικό Πανεπιστήμιο της East Anglia.)

«Δεν είμαι ένας από εκείνους που όταν εκφράζουν την άποψή τους περιορίζονται από τα υπάρχοντα στοιχεία», είχε πει ο Μαρκ Τουέιν. Αυτό θα μπορούσε να είναι ένα από τα συνθήματα της εποχής μας, καθώς η άποψη τείνει να υποκαταστήσει εξ ολοκλήρου τα στοιχεία, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων των στοιχείων που συνέβαλαν στην εφεύρεση του ίδιου του δημοσιογραφικού σχολίου.

Τα σχόλια στις εφημερίδες υπήρξαν πνευματικό τέκνο ενός ανθρώπου, ο οποίος θα ένιωθε την ίδια απέχθεια με εκείνη που ένιωσε ο δρ Φρανκεστάιν βλέποντας το αποτρόπαιο δημιούργημά του.

Ο Χέρμπερτ Μπαγιάρ Σουόουπ (1882-1958) υπήρξε διάσημος δημοσιογράφος της εποχής του, όσο γνωστός είναι σήμερα ο Ρούπερτ Μέρντοχ, αν και απείρως πιο δημοφιλής και αξιοσέβαστος.

Αν και ξεχασμένος σήμερα, ο Σουόουπ ήταν πραγματικός διάττων αστέρας σε μια εποχή δημοσιογράφων-σταρ και ένας από τους Αμερικανούς με τη μεγαλύτερη επιρροή, που διατηρούσε στενές σχέσεις με προέδρους, βιομηχάνους και ηθοποιούς του κινηματογράφου. Ηταν ο μόνος δημοσιογράφος, παρών στην υπογραφή της Συνθήκης των Βερσαλλιών και ο πρώτος που τιμήθηκε με το δημοσιογραφικό Βραβείο Πούλιτζερ το 1917.

Ο Σουόουπ έχει μείνει στη μνήμη ως ο άνθρωπος, του οποίου τα οργιώδη πάρτι τη δεκαετία του 1920 προσέφεραν την έμπνευση στον Σκοτ Φιτζέραλντ για τις μυθιστορηματικές γιορτές του Μεγάλου Γκάτσμπι.

Το σημαντικότερο επίτευγμα του Σουόουπ ξεχάστηκε, όμως, από την ολοένα και πιο εφήμερη πολιτιστική μας ιστορία. Το 1920 προσελήφθη ως ο πρώτος διευθυντής της New York World. Οπως κάθε διευθυντής, ο Σουόουπ βρέθηκε αντιμέτωπος με το δίλημμα μεταξύ αξιόπιστου ρεπορτάζ και λαϊκών εντυπωσιακών θεμάτων, που συνεχίζει να απασχολεί τη σύγχρονη δημοσιογραφία.

Η ξερή απαρίθμηση γεγονότων έκανε τους αναγνώστες να πλήττουν, ενώ τα κραυγαλέα εντυπωσιακά θέματα «ταμπλόιντ» δημοσιογραφίας ήταν ανεύθυνα και στερημένα νοήματος. Αντίθετα, ο Σουόουπ επέλεξε μία φωτισμένη συμβιβαστική λύση για να αυξήσει την κυκλοφορία: τις απόψεις.

Εκτός από το να προσφέρει την επίσημη γραμμή της εφημερίδας για τα φλέγοντα ζητήματα της ημέρας στην υπάρχουσα σελίδα κύριων άρθρων του φύλλου, ο Σουόουπ είχε τη φαεινή ιδέα να αξιοποιήσει την απέναντι σελίδα, που μέχρι το 1921 φιλοξενούσε διάφορα ειδησάρια, αναγγελίες κηδειών, νεκρολογίες, βιβλιοκρισίες και διαφημίσεις, ως χώρο ελεύθερης έκφρασης δημοσιογράφων, με έμφαση στον σχολιασμό και την προοπτική εξέτασης των γεγονότων. Ο Σουόουπ εξήγησε την απόφασή του λέγοντας: «Σκέφτηκα ότι τίποτα δεν είναι πιο ενδιαφέρον από τις απόψεις, εφόσον οι απόψεις αυτές έχουν ενδιαφέρον. Αποφάσισα έτσι να τυπώσω απόψεις, αγνοώντας τα γεγονότα». Η σελίδα των σχολίων είχε γεννηθεί και η κυκλοφορία του New York World εκτινάχθηκε.

Η διάνοια του Σουόουπ και το όραμά του για τη σελίδα των σχολίων βρίσκεται, όμως, στη δήλωσή του ότι τα σχόλια έχουν ενδιαφέρον μόνο όταν το θέμα τους έχει ενδιαφέρον. Αυτό μπορεί να ακούγεται σαν ταυτολογία, αλλά δεν είναι όπως αποδεικνύεται από τον πραγματικό καταιγισμό απόψεων που μας βομβαρδίζει καθημερινά. Είμαι βέβαιη επίσης ότι πολλοί που θα διαβάσουν τη στήλη αυτή θα με κατηγορήσουν για απουσία ενδιαφέροντος σε αυτή. Η ουσία της στήλης μου εντοπίζεται, όμως, στο ότι είναι βασισμένη σε στοιχεία.

Ο Σουόουπ χρησιμοποιούσε σχήμα λόγου όταν υποστήριζε ότι αγνοεί τα γεγονότα.Αυτό που καθιστά ενδιαφέρουσες τις απόψεις είναι ακριβώς η αντίληψη και η ερμηνεία των γεγονότων, που επιδεικνύει ο αρθρογράφος. Ο Σουόουπ περιέγραψε κάποτε τη δημοσιογραφία ως «ιερατική αποστολή», λέγοντας: «Αν κάθε παιδί μπορούσε να εκπαιδευθεί από τρυφερής ηλικίας να ενημερώνεται για τα γεγονότα και να χρησιμοποιεί τα στοιχεία, η πνευματική ενέργεια που καταναλίσκεται σήμερα θα ήταν πολύ λιγότερη».

H δημοσιογραφία της σελίδας σχολίων σήμερα είναι συχνά αντιδιαμετρικά αντίθετα σε πρακτικό, αλλά και ιδεολογικό επίπεδο με την παραπάνω θέση, αγνοώντας συχνά τα γεγονότα. Οι σύγχρονες απόψεις είναι συχνά συνώνυμες με την ιδεολογική προσήλωση, τη μισαλλοδοξία, τον ρατσισμό, την επιβεβαίωση της κάθε ιδεοληψίας, της παραχάραξης των γεγονότων, της διαστρέβλωσης και της ξεδιάντροπης εφεύρεσής τους.

Ο Σουόουπ ουδέποτε διανοήθηκε ότι οι απόψεις θα μπορούσαν να είναι απαλλαγμένες από την υποχρέωση της αμεροληψίας και της ακρίβειας. «Η πρώτη υποχρέωση μιας εφημερίδας είναι η αξιοπιστία. Αν είναι αξιόπιστη, τότε ...

ΚΟΙΝΩΝΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Μύθοι, ψέματα και έμμονες ιδέες

Της ΣΩΤΗΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

 

Η ιδεολογική μας δηλητηρίαση περιλαμβάνει ψεύτικα στατιστικά στοιχεία, τερατώδεις προκαταλήψεις, άρνηση της πραγματικότητας και την επανάληψη κοινοτοπιών από ευτελή μέσα ενημέρωσης και κουτοπόνηρους πολιτικάντηδες. Συχνά, οι λαϊκές πεποιθήσεις για την οικονομία και γενικότερα για το πώς λειτουργεί ο κόσμος θυμίζουν τις τσεμπεροφόρες Ελληνίδες γραίες που έλεγαν ότι αν βγεις έξω με βρεγμένα μαλλιά θα αρρωστήσεις κι ότι αν φιληθείς με ένα αγόρι θα μείνεις έγκυος.

 

Η πρώτη έμμονη ιδέα είναι η αυξανόμενη κοινωνική και οικονομική ανισότητα. Πράγματι, σε μερικές χώρες οι ανισότητες είτε αυξάνονται (ΗΠΑ), είτε παραμένουν σταθερές (στον αναπτυσσόμενο κόσμο), αλλά στις περισσότερες χώρες ―και ιδιαίτερα στην Ευρώπη― συμβαίνει το αντίθετο. Ακόμα και στην Ελλάδα, που έχει βολευτεί στη θέση της χρονίως υπανάπτυκτης βαλκανικής χώρας που ζει με δανεικά, νοικιάζει σπίτια στο airbnb και πουλάει χειροποίητες μαρμελάδες στους τουρίστες, οι ανισότητες δεν έχουν αυξηθεί· σχεδόν όλοι οι Έλληνες φτωχαίνουμε μαζί. Στις κανονικές χώρες της Ευρώπης οι ανισότητες είναι μικρότερες από ποτέ: σύμφωνα με τον εξαιρετικά αξιόπιστο συντελεστή Gini (μολονότι οι άνθρωποι που πιστεύουν στους ψεκασμούς και στους φτερωτούς αγγέλους αμφισβητούν τους «συντελεστές»), στην Ευρώπη ομοιογενοποιείται η «ψαλίδα» και ο Gini κυμαίνεται γύρω στο 0,25 για τις σκανδιναβικές χώρες, γύρω στο 0,27 για τη Γαλλία και στο 0,3 για τη Βρετανία. Οι χώρες με μεγάλες ανισότητες ―όπως οι ΗΠΑ και η Νότια Αφρική― έχουν συντελεστή 0,4 και 0,6 αντιστοίχως. Ποτέ άλλοτε η κατανομή του πλούτου δεν ήταν τόσο δίκαιη. Το ότι «κάποτε» τα πράγματα ήταν καλύτερα είναι ο κουρασμένος μύθος των παλιών, καλών ημερών.


Η δεύτερη έμμονη ιδέα είναι ότι τα τεράστια ελλείμματα και τα δημόσια χρέη είναι βιώσιμα ή ακόμα και τεχνητά. Ευχάριστη ιδέα αλλά ψεύτικη. Οι κυβερνήσεις, τα κράτη, για να χρηματοδοτούν υποδομές, συστήματα, μηχανισμούς κοινωνικής προστασίας δανείζονται από επενδυτικούς θεσμούς ―διότι δεν υπάρχει άλλος τρόπος λειτουργίας των οικονομιών. Αν πάρουμε ως παράδειγμα ένα νοσοκομείο που έχει έλλειμμα, για να συνεχίσει να προσφέρει σωστές υπηρεσίες στους ασθενείς, πρέπει να περικόψει κάποιες μη ουσιώδεις δαπάνες (συνήθως, ένας θεός ξέρει ποιες είναι οι «μη ουσιώδεις» δαπάνες, οι «σπατάλες»), να απολύσει εργαζομένους που δεν είναι απαραίτητοι και ενδεχομένως να αντικαταστήσει μερικούς με τεχνολογικά μέσα: πλην όμως, αν δημιουργήσει ανέργους, το νοσοκομείο θα επιβαρύνει το ταμείο ανεργίας, κι αν υιοθετήσει υψηλότερη τεχνολογία θα προβεί στις σχετικές δαπάνες αναβάθμισης. Σε χώρες με ευρύ δίκτυο δημοσίων υπηρεσιών, η πολιτική περικοπής ελλειμμάτων του ενός θεσμού διογκώνει τα ελλείμματα του άλλου ― τα οποία δεν μπορούν να αυξάνονται επ' άπειρον. Κάποια στιγμή, τα χάσματα πρέπει να καλυφθούν και εφόσον δεν έχουμε εφεύρει ακόμα το λεφτόδεντρο, θα χρειαστούν δραματικές περικοπές σε μισθούς, συντάξεις, παροχές. Όλα αυτά, δεν είναι δυνατό να καλυφθούν από τη φορολόγηση «των πλουσίων»: δεν αρκούν οι πλούσιοι, είναι λίγοι.

 
Συχνά, εκφράζουμε την αβασάνιστη άποψη, ακόμα και σε χώρες που δεν καταφέρνουν πολλά, όπως η δική μας, ότι υπάρχει κρυμμένος πλούτος. Όμως, για να αξιοποιήσουμε τις πλουτοπαραγωγικές πηγές απαιτείται εκ των προτέρων μια μορφή «πλούτου», συν σχεδιασμός, συν εργασία, συν επιχειρηματικότητα. Εξάλλου, καμιά χώρα δεν είναι «πλούσια»: το ονομαστικό κατά κεφαλήν εισόδημα στη Γερμανία κυμαίνεται στα 40.000 ευρώ (με το κοινωνικό κράτος να ελαττώνει, όντως, τις ατομικές δαπάνες) ― δεν μιλάμε για «πλούτο», ούτε χρειάζεται να μιλάμε για πλούτο. Το στοίχημα είναι η αξιοπρεπής διαβίωση και η κοινωνική προστασία. Η διαρκής αύξηση της αγοραστικής δύναμης καταλήγει έμμονη ιδέα που συνδυάζεται με την εικόνα του 19ου αιώνα περί εκμεταλλευτών καπιταλιστών που τρώνε με χρυσά κουτάλια πετώντας στους εργαζόμενους ένα ξεροκόμματο.
 

Οι Έλληνες έχουν, όπως αναμένεται, περισσότερες και πιο εξωφρενικές προκαταλήψεις από άλλους Ευρωπαίους. Δεν αντιλαμβάνονται τον συσχετισμό μεταξύ υλικής ευημερίας και εργασίας· πιστεύουν σε κάποιο μαγικό στάξιμο από πάνω προς τα κάτω ή στο προαναφερθέν λεφτόδεντρο. Παραλλήλως, πιστεύουν ότι η ζωή γίνεται όλο και πιο ακριβή. Στην πραγματικότητα, στο πέρασμα του χρόνου, άπειρος αριθμός προϊόντων και υπηρεσιών έγιναν προσιτά στους πολλούς: ακόμα και το σοκ του ευρώ, που προκάλεσε άνοδο των τιμών, δεν μείωσε την αγοραστική δύναμη. Αντιρρήσεις υπάρχουν: διάφοροι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η αγοραστική δύναμη μειώνεται· αλλά υπάρχουν αντιρρήσεις και στις αντιρρήσεις.

 

Αποδίδουμε τις οικονομικές μας δυσκολίες στον νεοφιλελευθερισμό. Εδώ γελάμε. Στις περισσότερες χώρες του κόσμου και ιδιαίτερα στην Ευρώπη, η εμπλοκή του δημοσίου δεν ήταν ποτέ ευρύτερη: τα τελευταία τριάντα χρόνια οι δημόσιες δαπάνες διπλασιάστηκαν ή τριπλασιάστηκαν, παρά τη ρητορεία για ιδιωτικοποιήσεις, για περικοπές, για «συμμάζεμα», για »νοικοκύρεμα» και τα τοιαύτα. Ακόμα και στην Ελλάδα, όπου συνέβησαν όσα συνέβησαν, το περίφημο πλεόνασμα δεν οφείλεται σε περικοπές, οφείλεται σε φόρους. Και, ενόσω η προπαγάνδα οργιάζει, το δημοσιοϋπαλληλίκι και η μονιμότητα ―με όλα όσα επισύρουν: χαμηλή παραγωγικότητα, συστηματική απουσία από την εργασία― δεν αποτελούν χαρακτηριστικά της «νεοφιλελεύθερης λαίλαπας». Κάθε άλλο δηλαδή. Και υποτίθεται ότι η αύξηση των μισθών ―ιδιαίτερα του κατώτερου μισθού― θα μας ικανοποιούσε. Μακάρι. Αλλά για τους μικρούς εργοδότες, τουτέστιν για τους περισσότερους εργοδότες, το πράγμα είναι λίγο πιο περίπλοκο. Λαϊκά κινήματα όπως τα Κίτρινα Γιλέκα στη Γαλλία δεν βλέπουν πέρα από τη μύτη τους και την τσέπη τους: ο κατώτερος μισθός, που επιβαρύνεται σχεδόν κατά 60% με εισφορές, καθιστά αδύνατη την πρόσληψη εργαζομένων στο μικρομεσαίο επίπεδο και καταστρέφει τη μεσαία τάξη, εντείνοντας, σε βάθος χρόνου την κοινωνική πόλωση. Η μη πρόσληψη εργαζομένων σημαίνει επιδόματα ανεργίας και, στην περίπτωση μη δικαιώματος για επιδόματα, σημαίνει κοινωνική δυσαρέσκεια και περιθωριοποίηση. Και πάλι, το «κράτος», αυτή η από μηχανής οντότητα, αν και παρεμβαίνει με κίνητρα στους εργοδότες, δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημα της απασχόλησης. Ούτε, επαναλαμβάνω, μπορεί να το λύσει η φορολόγηση.

 

Πάμε παρακάτω:

 Στην Ελλάδα...

ΚΟΙΝΩΝΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Κολλεκτιβισμός

Του Jeremy Shearmur

Ο κολλεκτιβισμός, όπως επεσήμανε ο πολιτικός στοχαστής Andrew Vincent, χρησιμοποιήθηκε ως όρος για πρώτη φορά στα τέλη του 19ου αιώνα αναφορικά με εκείνους τους συγγραφείς και τους διανοούμενους που επεδίωκαν την χρήση του κράτους και του μηχανισμού του για τον έλεγχο ή τη ρύθμιση της οικονομίας και άλλων πτυχών της πολιτικής κοινωνίας.  

Ο όρος έχει επίσης χρησιμοποιηθεί αναφορικά με εκείνους που προτείνουν μια οργανική θεώρηση της κοινωνίας σε αντιδιαστολή προς τον ατομικισμό.  

Ο κολλεκτιβισμός μερικές φορές χρησιμοποιείται για να περιγράψει την ίδια φιλοσοφική προσέγγιση στην κοινωνική και πολιτική ζωή όπως και ο όρος σοσιαλισμός, ιδίως ως προς την πρότασή του για συλλογική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής.

Ο κολλεκτιβισμός μπορεί να αντιπαρατεθεί προς τον ατομικισμό στα πεδία της μεθοδολογίας και της εξήγησης των κοινωνικών φαινομένων, καθώς και ως προς την κοινωνική φιλοσοφία και τη μελέτη των ηθών.

Μεθοδολογικά, οι ατομικιστές δίνουν έμφαση στις πράξεις των ατόμων και τις συνέπειες των πράξεων αυτών, ανεξάρτητα από το αν αυτές είναι σκόπιμες ή απρόθετες. Οι ατομικιστές βεβαίως πρόθυμα αναγνωρίζουν ότι οι πράξεις των ατόμων συμβαίνουν εντός του κοινωνικού πλαισίου, καθώς και ότι κάποιες από τις πράξεις των ατόμων μπορούν να παραγάγουν αποτελέσματα που στη συνέχεια επηρεάζουν εμάς, όπως για παράδειγμα συμβαίνει με τα επιτόκια δανεισμού ή με μια οικονομική ύφεση. Προκειμένου όμως ο μεθοδολογικός ατομικιστής να κατανοήσει τον κοινωνικό κόσμο, είναι απαραίτητο να προσεγγίσει όλα τα φαινόμενα του σε τελική ανάλυση ως αντανακλάσεις των πράξεων και των προτιμήσεων των ατόμων. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει κάποια διαφωνία μεταξύ των μεθοδολογικώς ατομικιστών ως προς τον βαθμό που τα δρώντα άτομα θα πρέπει να εξετάζονται υπό κοινωνικούς και πολιτιστικούς όρους.

Ο μεθοδολογικός κολλεκτιβισμός υπάρχει τόσο σε ισχυρή όσο και αδύναμη μορφή.  

Οι ισχυρές εκδοχές του μεθοδολογικού κολλεκτιβισμού βλέπουν τους κομβικούς εξηγητικούς παράγοντες στην κοινωνία και την ιστορία ως το προϊόν κοινωνικών ή άλλων μη-ατομικών δυνάμεων, των οποίων τα άτομα ως δρώντες είναι απλώς τα όργανα. 

Παραδείγματα τέτοιων κολλεκτιβιστικών θεωρήσεων περιλαμβάνουν τις ιδέες:

-ότι η Θεία Πρόνοια δρα διαμέσου της Ιστορίας, θέση που έχει υποστηριχθεί από μεγάλο αριθμό θρησκευόμενων φιλοσόφων.

-ότι το Παγκόσμιο Πνεύμα πραγματώνεται μέσω της Ιστορίας, όπως υποστηρίζει ο Hegel.

-ότι τα άτομα είναι απλώς οι φορείς συγκεκριμένων κοινωνικών θέσεων, όπως υποστηρίζουν κάποιες ερμηνείες του μαρξισμού, όπως για παράδειγμα αυτή του Γάλλου φιλοσόφου Louis Althusser, και,

-ότι οι κοινωνίες διαθέτουν συγκεκριμένους μηχανισμούς που μπορούν να επιβάλλουν στους ανθρώπους να δρουν σε συμφωνία με κοινωνικές ανάγκες, περισσότερο ή λιγότερο ανεξάρτητα από τη θέλησή τους.

Αντιθέτως, κάποιες λιγότερο ισχυρές μορφές του μεθοδολογικού κολλεκτιβισμού, μεταξύ των οποίων όσες ακολουθούν τον Durkheim ως προς την έμφαση που αυτός αποδίδει στη σημασία του κοινωνικού παράγοντα, ή κάποιες ερμηνείες του Μαρξ, μπορεί εντέλει να είναι συμβατές με τη θεώρηση ότι οι ατομικές δράσεις είναι αυτές που διαδραματίζουν τον κρίσιμο ρόλο στη διαμόρφωση όλων των κοινωνικών φαινομένων, μολονότι αυτές οι απόψεις κατευθύνουν την προσοχή μας σε άλλα πράγματα. Άλλες απόψεις, όπως για παράδειγμα, ο μη οικονομικός στρουκτουραλισμός του Claude Lévi-Strauss και διάφορα είδη του μεταστρουκτουραλισμού, θα πρέπει να εξεταστούν κατά περίπτωση.

Κατά τη διάρκεια των δεκαετιών 1950 και 1960, διεξήχθη μια ευρεία συζήτηση στην κοινωνιολογική βιβλιογραφία ως προς τα σχετικά πλεονεκτήματα του μεθοδολογικού ατομικισμού και αντιστοίχως του κολλεκτιβισμού, για την οποία η συλλογή του John O’Neill, Modes of Individualism είναι ένας χρήσιμος οδηγός. Ο αναγνώστης όμως του έργου του O’Neill μπορεί να φτάσει στο συμπέρασμα ότι τα επιχειρήματα υπέρ και κατά της εκάστοτε πλευράς μπορούν να εξεταστούν καλύτερα μέσω της συζήτησης ως προς τα σχετικά πλεονεκτήματα αυτών των ανταγωνιστικών θεωριών.

Ως προς τα ζητήματα της ηθικής και κοινωνικής φιλοσοφίας, η κατάσταση είναι ...

ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Το διάβασμα ως τιμωρία

Του ΠΑΣΧΟΥ ΜΑΝΔΡΑΒΕΛΗ

Τον Σεπτέμβριο του 2017, πέντε έφηβοι 16 και 17 ετών από την αμερικανική πόλη Ασμπουρν στη Βιρτζίνια κάθισαν στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Είχαν ομολογήσει ότι αυτοί κηλίδωσαν με σπρέι τον τοίχο ενός ιστορικού κτίσματος του 1887, το οποίο μέχρι το 1958 λειτούργησε ως σχολείο εγχρώμων την εποχή του φυλετικού διαχωρισμού στις ΗΠΑ. Παρόλο που τρεις από αυτούς ανήκαν σε φυλετικές μειονότητες, ζωγράφισαν ναζιστικά σύμβολα και αντισημιτικά συνθήματα.

«Κάποια γκράφιτι ήταν ρατσιστικά», είχε πει η εισαγγελέας της περιοχής, Alejandra Rueda. «Είχαν ζωγραφίσει σβάστικες και φράσεις όπως “Λευκή δύναμη” και “Μαύρη δύναμη”, αλλά επίσης υπήρχαν ζωγραφιές από δεινόσαυρους, γυναικεία στήθη και ανδρικά μόρια. Σκέφθηκα ότι αυτό δεν ήταν έργο της Κου Κλουξ Κλαν με σκοπό τον εκφοβισμό μειονοτήτων, αλλά έμοιαζε με δουλειά ανόητων εφήβων».  

Γι’ αυτό και στην ακροαματική διαδικασία πρότεινε μια ασυνήθιστη τιμωρία, την οποία ο δικαστής υιοθέτησε. Τους επόμενους δώδεκα μήνες οι πέντε νεαροί θα ήταν υποχρεωμένοι να διαβάσουν 12 βιβλία και να γράψουν 12 εργασίες γι’ αυτά. Θα διάλεγαν από μια λίστα 35 λογοτεχνικών βιβλίων που είχαν θέμα τους τον ρατσισμό, τον αντισημιτισμό, τον φυλετικό διαχωρισμό. Καταδικάστηκαν επίσης σε υποχρεωτικές επισκέψεις στο Μουσείο Ολοκαυτώματος στην Ουάσιγκτον και στο Μουσείο Αμερικανικής Ιστορίας στην έκθεση για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης που είχε κάνει η αμερικανική κυβέρνηση για τους Ιάπωνες κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στο τέλος έπρεπε να γράψουν και μια συνολική εργασία για το τι έμαθαν από τα 12 βιβλία που διάβασαν.

Υπήρξαν, βεβαίως, αντιδράσεις.  

Κάποιοι Αφροαμερικανοί θεώρησαν ότι η ποινή ήταν επιεικώς ρατσιστική. «Απογοητεύτηκα όταν άκουσα ότι πρέπει να κάνουν γραπτές εργασίες», είπε στους New York Times ένας Αφροαμερικανός κάτοικος της περιοχής, ο οποίος συμμετείχε στο έργο της αποκατάστασης του κτίσματος. «Εχουμε τεράστιο πρόβλημα με τις φυλακίσεις σε αυτή τη χώρα. Οι Αφροαμερικανοί με το παραμικρό έχουν σκληρή αντιμετώπιση από το δικαστικό σύστημα. Οταν οι έγχρωμοι κάνουν κάποιο λάθος δεν έχουν την ευκαιρία να ξαναξεκινήσουν». Αδικη κριτική, διότι αν και κανείς από τους καταδικασθέντες δεν ήταν Αφροαμερικανός, οι τρεις όμως ανήκαν σε μειονότητες.

«Η ποινή ήταν πιο σκληρή από αυτές που δίνονται συνήθως», είπε στο BBC η εισαγγελέας. Για τέτοιου είδους αδικήματα «συνήθως θα υπήρχε δικαστική επιτήρηση, να εμφανίζονται στο αστυνομικό τμήμα μία φορά τον μήνα, μερικές ώρες κοινωνικής εργασίας και μια επιστολή συγγνώμης. Αυτοί έπρεπε να γράψουν 12 εργασίες 3.500 λέξεων για το φυλετικό μίσος και τα σύμβολα, σε σχέση με αυτό που είχαν κάνει. Αυτό ήταν πολλή δουλειά...».

Κριτική για την ποινή υπήρξε και από κάποιους συγγραφείς των βιβλίων που βρίσκονταν στη λίστα των υποχρεωτικών αναγνωσμάτων. 

Η ποιήτρια Marilyn Nelson, που έγραψε το «A Wreath for Emmett Till» για έναν μαύρο νέο που δολοφονήθηκε στην πολιτεία Μισισίπι το 1955, δήλωσε ανήσυχη ότι η ποινή μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα από το επιδιωκόμενο. «Δεν μπορώ να πω ότι είμαι ευχαριστημένη από το γεγονός ότι η δουλειά μου χρησιμοποιείται για τιμωρία. (...) Υπάρχει περίπτωση να ξαναδιαβάσει ποίηση ένα παιδί που έχει υποχρεωθεί να διαβάσει ποίηση;».

Το τελευταίο απηχεί τη «νέα παιδαγωγική», μια ιδέα που αναπτύχθηκε στα κινήματα της δεκαετίας του 1960, η οποία –σε αντίθεση με την «παιδαγωγική του καταναγκασμού»– θέλει να βρεθεί ο τρόπος ώστε τα παιδιά πρώτα να θέλγονται από τα γράμματα και μετά να διαβάζουν. Μια ριζοσπαστική και πρακτική εκδοχή αυτής της «νέας παιδαγωγικής» είχε εκφράσει και ο κ. Αλέξης Τσίπρας σε συνέντευξή του ως καταληψίας μαθητής τη δεκαετία του 1990, όταν είπε ότι θα έπρεπε να είναι στη διακριτική ευχέρεια των μαθητών αν θα απουσιάζουν από τα μαθήματα ή όχι.

Η «νέα παιδαγωγική»

Γι’ αυτή τη νέα παιδαγωγική είχαν συζητήσει ο συντηρητικός φιλόσοφος και πρώην υπουργός Παιδείας Λικ Φερί με τον Ντανιέλ Κον Μπεντίτ. «Η “νέα παιδαγωγική” του 1968», είχε πει ο Λικ Φερί, «προκρίνει τις καινοτόμους μεθόδους, τις παιδαγωγικές ασκήσεις που καλλιεργούν την εφευρετικότητα, τον αυθορμητισμό, τη δημιουργικότητα του παιδιού.

Φυσικά οι προθέσεις είναι αγαθές. Απλά ξεχάσαμε πως ορισμένα πράγματα (όπως η γλώσσα, η πολιτικότητα) δεν είναι δυνατό παρά να παραδοθούν στο παιδί ως τμήμα μιας παράδοσης. (...) Ολόκληρη η εκπαιδευτική ιδεολογία του ’68 θεμελιώνεται στην ιδέα του ξεπεράσματος, της “αυτοκαταστροφής” των κατεστημένων γνώσεων. Το σημείο αφετηρίας της είναι πως χρειαζόμαστε αυτοδίδακτους αντί για διδασκομένους, “δημιουργικά” κείμενα αντί για δομημένες εκθέσεις, πως χρειάζεται να αναλύουμε “πηγές” αντί να παρακολουθούμε διαλέξεις».

Για τον Λικ Φερί, η γενιά της αμφισβήτησης έκανε δύο λάθη: «Το πρώτο λάθος είναι...

ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Η γυναίκα και το φεμινιστικό κίνημα

Γράφει ο  Δημήτρης Τσαρδάκης

Διδάκτωρ φιλοσοφίας του πανεπιστημίου της Φρανκφούρτης  και ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου Πατρών.

Ο φεμινισμός είναι ένα κοινωνικό και πολιτισμικό κίνημα, το οποίο συνδέθηκε με τη χειραφέτηση της γυναίκας και την απαλλαγή της από την κοινωνική καταπίεση και την εκμετάλλευση.  

Ο φεμινιστικός ακτιβισμός εδώ και έναν  αιώνα μάχεται για θέματα, όπως είναι το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του σώματος της γυναίκας (δηλαδή της σεξουαλικής απελευθέρωσης από τα ταμπού της κοινωνίας), η ενδο-οικογενειακή βία, οι άδειες και τα επιδόματα μητρότητας, η διεκδίκηση ίσων μισθών για την ίδια εργασία, η σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία, οι κοινωνικές διακρίσεις των δύο φύλων, τα στερεότυπα και η σεξουαλική βία, κυρίως από την πλευρά των ανδρών. 

Προκειμένου, λοιπόν,  να κατανοήσουμε τη σημασία του φεμινιστικού κινήματος, πρέπει να το συνδέσουμε με ορισμένα άλλα φιλοσοφικά και κοινωνικά κινήματα, τα οποία δημιούργησαν το ιδεολογικό υπόβαθρο και τις συνθήκες, προκειμένου να αναπτυχθεί το φεμινιστικό κίνημα (ή τα φεμινιστικά κινήματα).

Οι απαρχές του φεμινιστικού κινήματος ανάγονται στο κίνημα του Διαφωτισμού (17ος και 18ος αιώνας}, οπότε για πρώτη φορά ανοίγεται ο δρόμος για τη χειραφέτηση του ανθρώπου, από  τις δεισιδαιμονίες και τις προκαταλήψεις του Μεσαίωνα. Για πρώτη φορά η επιστήμη αμφισβητεί το θεολογικό δόγμα της δημιουργίας του κόσμου και την εξ΄ αποκαλύψεως αλήθεια. Με τον Διαφωτισμό  ανοίγεται ο δρόμος για την επιστημονική θεμελίωση και την ορθολογική ανάλυση του κόσμου.  Επί της ουσίας,  τα φεμινιστικά κινήματα εξαπλώνονται, κυρίως, στον λεγόμενο "δυτικό κόσμο" κατά το τέλος του 19ου και τις αρχές του 20ου  αιώνα και διεκδικούν, πλέον, δυναμικά την ισότιμη συμμετοχή της γυναίκας στην κοινωνική και πολιτική ζωή.   

Μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα η γυναίκα (δηλαδή ο μισός πληθυσμός του πλανήτη), δεν είχε το πολιτικό δικαίωμα της ψήφου και της συμμετοχής της στα πολιτικά αξιώματα. Για πρώτη φορά στην Αγγλία η γυναίκα (με τις  λεγόμενες σουφραζέτες), αποκτά το δικαίωμα ψήφου στο τέλος του 19ου αιώνα, ενώ στην Ελλάδα η γυναίκα αποκτά το δικαίωμα ψήφου το 1952.

Η πρώτη γυναίκα που εκλέγεται στο ελληνικό κοινοβούλιο τον Ιανουάριο του  1953 είναι η Ελένη Σκούρα με το κόμμα του "Ελληνικού Συναγερμού".   Εξήντα πέντε χρόνια μετά, το ελληνικό κοινοβούλιο έχει, για πρώτη φορά, μία σχετικά αναλογική αντιπροσώπευση του γυναικείου φύλου. Στις τελευταίες εκλογές εκλέχτηκαν στο ελληνικό κοινοβούλιο 63 γυναίκες, δηλαδή ποσοστό 23,3%.  Αυτό αποτελεί μία κατάκτηση της  γυναίκας  στη συμμετοχή της στην κοινωνική και πολιτική ζωή του τόπου, στη δημόσια διοίκηση και στους χώρους της εργασίας.  

Μετά από τις ολέθριες συνέπειες του πρώτου και δευτέρου παγκοσμίου πολέμου και, κυρίως, μετά από την εξέγερση του Μάη  του 1968, τα φεμινιστικά κινήματα τόσο στην Αμερική όσο και στην Ευρώπη συνδέθηκαν με το φιλοσοφικό ρεύμα του υπαρξισμού και το κίνημα του μετα-μοντερνισμού. 

Ο υπαρξισμός, ως φιλοσοφικό ρεύμα, επικράτησε κατά τον 20ο αιώνα, με κύριους εκφραστές τους Γάλλους φιλοσόφους  Gabriel Marcel,  εκπρόσωπο του θεϊστικού υπαρξισμού και τον Jean-Paul Sartre,   εκπρόσωπο του αθεϊστικού υπαρξισμού. 

Ο υπαρξισμός αμφισβήτησε μία δεδομένη "ουσία" στον άνθρωπο και ανέδειξε ως πρωταρχική "κινούσα αρχή" την  ανθρώπινη "ύπαρξη".  Ο άνθρωπος είναι, πλέον, η αιτία του εαυτού του και κανείς άλλος. Στο πλαίσιο της φιλοσοφικής ανάλυσης του αθεϊστικού υπαρξισμού, ο Θεός για πρώτη φορά κηρύσσεται έκπτωτος από τον θρόνο του.  Σημαντικό ρόλο προς την κατεύθυνση αυτή έπαιξε και η φιλοσοφία του ιστορικού υλισμού των  Marx και Engels, για την απελευθέρωση του ανθρώπου από την αλλοτρίωση και την εκμετάλλευση της εργασίας. Και μολονότι τα δύο αυτά φιλοσοφικά ρεύματα, του υπαρξισμού και του ιστορικού υλισμού, ξεκινούν από διαφορετικές  αφετηρίες,  ωστόσο συνέβαλαν ουσιαστικά στη δημιουργία των όρων για την απελευθέρωση του ανθρώπου, και φυσικά και της γυναίκας, από τη δουλεία και την εκμετάλλευση.

Το ευρύτερο πλαίσιο αναφοράς της φιλοσοφίας του υπαρξισμού είναι η άρνησή του στην  ίδια την φιλοσοφία ως αντικειμενική και θεωρητική επιστήμη και η γενική θεώρηση, ότι η φιλοσοφία είναι αναπόδραστα συνδεδεμένη με την ανθρώπινη "ύπαρξη".  Στον υπαρξισμό, η  "ύπαρξη" προηγείται της "ουσίας" του ανθρώπου. Δεν υπάρχει μία ιδιαίτερη "ουσία" του ανθρώπου, όπως μαύρος, άσπρος, κίτρινος,  αρσενικός, θηλυκός και τα λοιπά, δεδομένου ότι τα χαρακτηριστικά αυτά ο άνθρωπος δεν τα επιλέγει. Η "ύπαρξη" αποτελεί την ιδιαιτερότητα κάθε μεμονωμένου ανθρώπου, δεν αποτελείται από στατικές έμφυτες ιδιότητες και χαρακτήρες και διαμορφώνεται, συνεχώς, μέσα από την προσωπική του δράση. Με την έννοια αυτή, ο άνθρωπος είναι ο μόνος υπεύθυνος, για τη διαμόρφωση της ζωής του και του συστήματος αξιών που αυτός επιλέγει.

Αυτή είναι και η απόλυτη ελευθερία του ανθρώπου.  Ο άνθρωπος οφείλει ο ίδιος να   δημιουργεί τους κανόνες και τις προϋποθέσεις της ζωής του και να αναλαμβάνει την προσωπική ευθύνη για τις πράξεις του. Με την έννοια αυτή, ο άνθρωπος "είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος" (Sartre)  και  δεν μπορεί να παραιτηθεί από την ελευθερία του, ως την μοναδική πηγή και αιτία του αυτο-καθορισμού του. Σύμφωνα με την φιλοσοφία του υπαρξισμού,  ο άνθρωπος πετάχτηκε στον κόσμο τυχαία και, συνεπώς, είναι ο ίδιος υπεύθυνος να διαμορφώσει τις συνθήκες της ύπαρξής του. Ο Sartre, υπερβαίνοντας την "κατηγορική προσταγή" του Kant, διατυπώνει  τον υπαρξιακό  κανόνα "πράξε όπως θα ήθελες να πράττει όλη η ανθρωπότητα".  Αργότερα, κατά τη δεύτερη περίοδο της φιλοσοφικής του σκέψης, ο Sartre, επηρεασμένος από τον μαρξισμό  (μαζί με τη σύντροφό του την Simone de Beauvoir και "Το δεύτερο φύλο"), επιχειρεί να χρεώσει  την ελευθερία στο προλεταριακό κίνημα και στον αγώνα για την "αταξική" κοινωνία.

Ένα άλλο κίνημα που συνδέθηκε με τον φεμινισμό, είναι το κίνημα του μετα-μοντερνισμού.

 Το μετα-μοντέρνο είναι η ακραία έκφραση ή και η άρνηση του μοντέρνου. Ο μετα-μοντερνισμός αποτελεί αισθητική, λογοτεχνική και πολιτική φιλοσοφία.  Κάνει την εμφάνισή του αμέσως μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο (κυρίως δε μετά την εξέγερση του Μάη του 1968) και βρίσκει εφαρμογές στην αρχιτεκτονική, στη λογοτεχνία, στη μουσική και σε διάφορες άλλες μορφές της τέχνης. Σύμφωνα με τους θεωρητικούς του μετα-μοντερνισμού, δεν υπάρχουν σταθερές αρχές και αξίες, πάνω στις οποίες να βασίζεται η τέχνη. Υπάρχει μία πολλαπλότητα μορφών, οι  οποίες κάθε φορά μπορούν να εκφραστούν μέσα από το ίδιο το έργο τέχνης, σύμφωνα με τις προσωπικές αντιλήψεις και τις επιλογές του δημιουργού. Ο μετα-μοντερνισμός αναφέρεται, συχνά, σε μία πνευματική ή πολιτισμική δημιουργία, η οποία  χαρακτηρίζεται από έλλειψη μιας συγκεκριμένης δομής και ιεραρχίας.

Τόσο ο υπαρξισμός, όσο και ο μετα-μοντερνισμός κατηγορήθηκαν για τον ακραίο σχετικισμό των ιδεών και των αξιών και την απόρριψη της αντικειμενικότητας στην επιστημονική μέθοδο.  Η "αλήθεια" παρουσιάζεται, συχνά, ως ένα κοινωνικό κατασκεύασμα, όπως και η θρησκευτική πίστη, και, με την έννοια αυτή, ο άνθρωπος χάνει τις παραδοσιακές βεβαιότητες και αξίες προσανατολισμού στον κόσμο. Το ζήτημα της σχετικότητας των μορφών και των αξιών θέτει σε αμφισβήτηση ολόκληρο το οικοδόμημα της μέχρι σήμερα αντικειμενικής ύπαρξης του κόσμου και, με την έννοια αυτή, ενισχύεται η αμφιβολία και η αγωνία του ανθρώπου  για την ίδια την υπαρξιακή του κατάσταση. Η "αλήθεια" είναι κρυμμένη στην πολλαπλότητα των μορφών και αποκαλύπτεται στον βαθμό που μετουσιώνεται σε προσωπική απόλαυση του καταναλωτή.  Έτσι, το κίνημα του μετα-μοντερνισμού συνδέθηκε με τις νέες μορφές της οικονομίας του "ύστερου καπιταλισμού" και της ελεύθερης οικονομίας της αγοράς. Ο καθένας τώρα μπορεί να καταναλώνει τις  "μορφές" και τις "αλήθειες" που με τα δικά του κριτήρια επιλέγει.

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο αναφοράς, το φεμινιστικό κίνημα, παρά τις διασπαστικές του τάσεις  (πολλαπλότητα των μορφών), έχει ξεδιπλώσει όλες τις ακτιβιστικές του ενέργειες και προσπάθειες και έχει καταγράψει σημαντικές νίκες, στο επίπεδο της κοινωνικής απελευθέρωσης της γυναίκας από την καταπίεση τόσο του συστήματος, όσο και από την πατριαρχική κηδεμονία των ανδρών.  

Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη και σήμερα πολλές μουσουλμανικές χώρες, ιδιαίτερα  στην Αφρική και στην Ασία, όπου η χειραφέτηση της γυναίκας εξακολουθεί  να αποτελεί  ένα ζητούμενο, ανεξάρτητα πώς η ίδια   αισθάνεται.  Η γυναίκα εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως σεξουαλικό αντικείμενο και ως φτηνό εργατικό δυναμικό.  

Συνεπώς...

ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Ο Γελασίνος και οι αεί χάχες

Του ΚΩΣΤΑ ΛΕΟΝΤΑΡΙΔΗ
 

Γελά (δ’) ο μωρός καν τι μη γελοίον η. Η φράση αποδίδεται στον εκ των επτά σοφών της αρχαιότητας –ήσαν πολύ περισσότεροι βεβαίως– Πιττακό τον Μυτιληναίο και σε σύγχρονη λαϊκίστικη ερμηνεία περιγράφει τον άνευ λόγου και αιτίας χάχα.

Οπως όλα τα αποφθέγματα, έχει και αυτό αχίλλειο πτέρνα, τη δογματική ακαμψία που σείεται με επίκεντρο την ανθρώπινη φύση καθώς: ποιος δεν έχει υποκριθεί ότι γελάει για να μην κακοκαρδίσει συμπαθή αστειευόμενο ή μιμούμενος επειδή ξεκαρδίζονται όλοι οι άλλοι γύρω του;  

Ποιος δεν έχει υποδυθεί κατά συνθήκην ότι χάρηκε με την καρδιά του αστεϊσμό όταν αυτός εκστομίζεται από άνθρωπο του οποίου την εύνοια επιζητεί;  

Ακόμα χειρότερα: ποιος δεν έχει βάλει τα γέλια με την πτώση κάποιου (σ.σ.: προς Θεού, όχι ηλικιωμένου!) σε πεζοδρόμιο ή από ποδήλατο;

Μεταξύ μας τώρα: ποιος δεν διασκέδασε με το θέαμα περαστικού που πάτησε στον δρόμο ακαθαρσίες και τις πηγαίες αντιδράσεις του άτυχου οδοιπόρου; 

 Μωρίας εγκώμιον, λοιπόν; 

 Το αντίθετο: σοφίας δέος για τον γνωστό και ως Γελασίνο, ένα από τα ιερά τέρατα των αιώνων, που μοίρα αγαθή έφερε να γεννηθεί στα Αβδηρα, πόλη ξακουστή τότε για την εκκωφαντική επί παντός μωρία των κατοίκων της, τους οποίους κορόιδευαν αγρίως οι υπόλοιποι Ελληνες με υψηλού επιπέδου ανέκδοτα αρχαίας εποχής· καμία σχέση με ξανθιές κ.λπ.

Τα αόρατα στοιχεία της ύλης, τα άτομα, χτίζουν τον κόσμο θεμελίωσε ο Δημόκριτος, οργώνοντας και σπέρνοντας το υπό κτηματογράφηση χωράφι της διαλεκτικής. Αυτός ο του καιρού του πάνσοφος θρυμμάτισε τη βιτρίνα του νεφελοσκεπούς διανοητή, αμειβομένου ή μη, του αβάπτιστου από το θείο μυστήριο της απλότητας, του αμύητου στον σαρκασμό.

Ο Δημόκριτος σεβόταν τους άλλους Αβδηρίτες και την ξακουστή ιδιότητά τους, δεν αντιδρούσε με υπεροψία, το αντίθετο, κατανοούσε ότι και από τη βλακεία αντλείς πολύτιμα μαθήματα.

Αποκλείεται, λέτε, οι συντοπίτες του να θεωρούσαν αυτόν λειψό; 

 Πάντα με το χαμόγελο στα χείλη, ο βαθύνους Γελασίνος σήμερα θα ήταν...

ΝουΔοΣΥΡΙΖΑίικης εθνικής ξεφτίλας ξωμωδία

Σαν σήμερα (1/9/ΧΧΧΧ)

1887: Ο Εμίλ Μπέρλινερ πατεντάρει τον δίσκο γραμμοφώνου, αλλά ο Τόμας Έντισον είναι αυτός που θα υλοποιήσει την ιδέα.

1902: Κάνει πρεμιέρα στo Παρίσι η ταινία του Ζορζ Μελιές «Ταξίδι στο φεγγάρι», που θεωρείται η πρώτη ταινία επιστημονικής φαντασίας.

1939: Η Γερμανία εισβάλλει στην Πολωνία. Αρχή του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

1969: Ο συνταγματάρχης Καντάφι ανατρέπει με πραξικόπημα τον βασιλιά Ιντρίς και αναλαμβάνει την εξουσία στη Λιβύη.

2013 Πεθαίνει σε ηλικία 92 ετών πέθανε, η Αννα Χρυσάφη, μία από σπουδαιότερες τραγουδίστριες του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού.

2016: Φεύγει ξαφνικά από τη ζωή ο ηθοποιός Ανδρέας Σιδέρης  σε ηλικία 35 ετών.