ΙΣΤΟΡΙΚΑ - ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ - ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ: 9 Νοεμβρίου 1989: Η μέρα που έπεσε το Τείχος του Βερολίνου Το χρονικό των γεγονότων που άλλαξαν τον πλανήτη

Του ΒΑΓΓΕΛΗ ΚΟΡΩΝΑΚΗ

1989 Η Περεστρόικα βρίσκεται στον 5ο χρόνο της και ο αέρας ελευθερίας που άρχισε να φυσάει στην ανατολική Ευρώπη το 1985 με την εκλογή του Σοβιετικού ηγέτη Μιχαήλ Γκορμπατσόφ στο ανώτατο αξίωμα της χώρας του, γίνεται θύελλα που σαρώνει τα κομμουνιστικά καθεστώτα.

Τα γεγονότα που οδήγησαν στην 9η Νοεμβρίου 

Ιανουάριος

Ο Τζορτζ Μπους διαδέχεται στην προεδρία των ΗΠΑ τον Ρόναλντ Ρέιγκαν.

Το πολωνικό Κομμουνιστικό Κόμμα νομιμοποιεί το συνδικάτο Αλληλεγγύη του Λεχ Βαλέσα και αρχίζει μαζί του συνεχείς συνομιλίες.                 

Φεβρουάριος

Οι τελευταίες σοβιετικές δυνάμεις εγκαταλείπουν το Αφγανιστάν μετά από 9 αιματηρά χρόνια ανεπιτυχούς προσπάθειας να εγκαταστήσουν κομμουνιστικό καθεστώς.  



Soviet troop withdrawal from Afghanistan February 15, 1989
            

Μάρτιος

Πάνω από 100 χιλιάδες διαδηλωτές ζητούν δημοκρατία στους δρόμους της Βουδαπέστης.

Ο Γκορμπατσόφ δηλώνει ότι η ΕΣΣΔ δεν πρόκειται να αναμειχθεί στις εσωτερικές εξελίξεις των κομμουνιστικών χωρών.                

Απρίλιος

Αρχίζει η απόσυρση σοβιετικών στρατευμάτων από την Ουγγαρία.

Μάιος

Η Ουγγαρία ξηλώνει 250 χλμ. συρμάτινους φράχτες στα σύνορά της με την Αυστρία.

Ιούνιος

Κορύφωση των αιματηρών διαδηλώσεων στην πλατεία Τιενανμέν του Πεκίνου.


Tank Man: what happened at Tiananmen Square?

250.000 διαδηλωτές συγκεντρώνονται στη Βουδαπέστη για την αποκατάσταση του ιστορικού μεταρρυθμιστή ηγέτη της Ογγαρίας Ίμρε Νάγκι που είχε εκτελεστεί από το καθεστώς το 1958.   

Ιούλιος

300 χιλιάδες ανθρακωρύχοι απεργούν στη Σιβηρία, ζητώντας καλύτερες συνθήκες ζωής.

Ο στρατηγός Γιαρουζέλσκι εκλέγεται στο νέο αξίωμα του Προέδρου της Πολωνίας.         

Αύγουστος

Μεγάλη διαδήλωση στην Τσεχοσλοβακία για την επέτειο της καταστολής της «Άνοιξης της Πράγας».

2 εκατ. Εσθονοί, Λετονοί και Λιθουανοί σχηματίζουν ανθρώπινη αλυσίδα 600 χλμ. διαμαρτυρόμενοι για την κατοχή από την ΕΣΣΔ και ζητούν ανεξαρτησία.

Ο Ταντέους Μαζοβιέτσκι γίνεται ο πρώτος μη κομμουνιστής πρωθυπουργός της Πολωνίας από το 1947.        

Σεπτέμβριος

Η ουγγρική κυβέρνηση ανοίγει τα σύνορά της για τους Ανατολικογερμανούς που καταφθάνουν κατά χιλιάδες.

Ανατολικογερμανοί κατασκηνώνουν στις πρεσβείες της Δυτικής Γερμανίας σε Βουδαπέστη, Πράγα και Βαρσοβία, ζητώντας πολιτικό άσυλο.

Οκτώβριος

Το ανατολικογερμανικό καθεστώς κλείνει τα σύνορα με την Τσεχοσλοβακία για να αποτρέψει τη μαζική φυγή.

Αρχίζουν οι εβδομαδιαίες διαδηλώσεις στη Λειψία της Ανατολικής Γερμανίας με αίτημα περισσότερες ελευθερίες. Οι διαδηλώσεις εξαπλώνονται και σε άλλες πόλεις και γίνονται σχεδόν καθημερινές.

Ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ επισκέπτεται το Ανατολικό Βερολίνο για τον εορτασμό των 40 χρόνων της Ανατολικής Γερμανίας και οι πολίτες τον υποδέχονται στους δρόμους φωνάζοντας «Γκόρμπι, βοήθησέ μας!»



Gorbachev at GDR's 40th anniversary, October 07, 1989

Ο Έριχ Χόνεκερ υποχρεώνεται να εγκαταλείψει την ηγεσία της Ανατολικής Γερμανίας μετά από 19 χρόνια. Τον διαδέχεται ο Έγκον Κρενζ.         

Νοέμβριος

Ο καγκελάριος της Δυτικής Γερμανίας Χέλμουτ Κολ καλεί το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ανατολικής Γερμανίας να εγκαταλείψει το μονοπώλιο της εξουσίας.

Πάνω από 1 εκατ. πολίτες διαδηλώνουν στην Αλεξάντερπλατς στις 4 Νοεμβρίου.       

Η Πτώση

9 Νοεμβρίου: Το Πολιτικό Γραφείο του Κόμματος, πανικόβλητο από τις εξελίξεις, έχει ζητήσει από το υπουργικό συμβούλιο της Ανατολικής Γερμανίας να επεξεργαστεί ένα σχέδιο που θα επιτρέπει στους Ανατολικογερμανούς πολίτες να αιτηθούν άδεια εξόδου και μόνιμης μετανάστευσης από τη χώρα. Ένα μικρό μόνο ποσοστό των πολιτών διαθέτει διαβατήρια και το σχέδιο για την αποφυγή μαζικής εξόδου είναι η σταδιακή έκδοση νέων διαβατηρίων μετά τη διαδικασία των αιτήσεων. Η απόφαση πρόκειται να ανακοινωθεί την επόμενη μέρα, ώστε να προλάβουν να ειδοποιηθούν οι υπηρεσίες της χώρας.

Η συνεδρίαση του Πολιτικού Γραφείου εγκρίνει το σχέδιο και ο Έγκον Κρενζ αναθέτει στον κυβερνητικό εκπρόσωπο Γκίντερ Σαμπόφσκι να το ανακοινώσει σε συνέντευξη Τύπου στις 6 το απόγευμα.

Ο Σαμπόφσκι όμως δεν βρισκόταν στις προηγούμενες συνεδριάσεις και δεν γνωρίζει τι ακριβώς έχει ειπωθεί ούτε το ακριβές κείμενο των αποφάσεων. Στο τέλος της συνέντευξης Τύπου, που μεταδίδεται ζωντανά από την τηλεόραση, διαβάζει το κείμενο της απόφασης που του έχει παραδοθεί, σύμφωνα με το οποίο πρόκειται πλέον να επιτραπεί στους πολίτες να ταξιδεύουν και να εγκαταλείπουν μονίμως τη χώρα, εάν το επιθυμούν, και οι αιτήσεις θα γίνονται γρήγορα δεκτές χωρίς γραφειοκρατικές διαδικασίες.

Μόλις τελειώνει, ένας ξένος ανταποκριτής τον ρωτάει: «Από πότε αρχίζει η ισχύς της απόφασης;» 

 

Χωρίς να είναι βέβαιος, ο Σαμπόφσκι ξύνει το κεφάλι του και ψάχνει τα χαρτιά του. Παραβλέπει τη σημείωση ότι το δελτίο Τύπου θα εκδοθεί την επομένη, 10 Νοεμβρίου στις 4, αλλά βλέπει κάπου τις λέξεις «άμεσα» και «χωρίς καθυστέρηση». Αυτό απαντάει τελικά και στους έκπληκτους δημοσιογράφους.


Günter Schabowski öffnet 1989 die Mauer in Berlin
    

Η συνέντευξη Τύπου λήγει μετά από λίγα λεπτά, στις 19:01, αλλά οι λέξεις αυτές, αποτέλεσμα κακής συνεννόησης και ενημέρωσης, έμελλε να σφραγίσουν το πιστοποιητικό θανάτου της Ανατολικής Γερμανίας και να χαρακτηρίσουν το μεγαλύτερο επικοινωνιακό φιάσκο στη ιστορία των συνεντεύξεων Τύπου.

Το Associated Press τηλεγραφεί στις 19:05: «Η ΛΔΓ ανοίγει τα σύνορά της» και ακολουθεί καταιγισμός από όλα τα δυτικά Μέσα. Τα δελτία των οκτώ σε ολόκληρο τον πλανήτη παίζουν την είδηση πρώτο θέμα και οι αποσβολωμένοι ανατολικογερμανοί που παρακολουθούν ξένα κανάλια δεν πιστεύουν στα αυτιά τους.



The Berlin Wall Falls - 1989 | Today in History | 9 Nov 16

Μέσα στη χειμωνιάτικη νύχτα, βγαίνουν στους δρόμους, καβαλάνε μαζικά τα Τραμπάντ τους και κατευθύνονται προς τα σημεία εξόδου. Το ίδιο συμβαίνει και με τους δυτικοβερολινέζους συμπατριώτες τους. Βουτάνε μπουκάλια κρασί και σαμπάνιες και βγαίνουν στους δρόμους με κατεύθυνση το Τείχος που τους χωρίζει από τους αδερφούς τους Γερμανούς για 28 ολόκληρα χρόνια.

Για πρώτη φορά στην Ιστορία...

 

ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ και ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΑΡΙΣΤΕΡΟΠΛΗΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: To Τείχος και οι ελληνόφωνοι κόκκινοι κατσαπλιαδες

Του ΗΛΙΑ ΚΑΝΕΛΛΗ
 

Τη μέρα που έπεσε το Τείχος του Βερολίνου, στις 9 Νοεμβρίου 1989, ο δυτικός κόσμος πήρε μια βαθιά ανάσα.  

Τα καθεστώτα που ηττήθηκαν, είτε της πρώην Σοβιετικής Ενωσης, είτε των δορυφόρων της, είτε οι κομμουνιστικές χώρες που δεν ήταν στην επιρροή της ΕΣΣΔ, όλα, χωρίς εξαίρεση, ήταν αυταρχικά και ανελεύθερα. Και επίσης όλα, χωρίς εξαίρεση, απέτυχαν οικονομικά, με αποτέλεσμα ο αυταρχισμός να συνοδεύεται από οικονομική και κοινωνική καθυστέρηση.

Ο δυτικός κόσμος δεν είχε αμφιβολίες για όλα αυτά. Χώρες με προβλήματα ελευθερίας, όπως η Ελλάδα την εποχή της δικτατορίας, δεν μπορούσαν να διανοηθούν την έκταση του αυταρχισμού στις κομμουνιστικές χώρες. Τον έζησαν όμως οι αντικαθεστωτικοί σε χώρες όπως η Ουγγαρία (που εξεγέρθηκε το 1956) και η Τσεχοσλοβακία (που εξεγέρθηκε το 1968). Στην ίδια τη Σοβιετική Ενωση, μάλιστα, που οργάνωσε ολόκληρες γενοκτονίες και υλοποίησε τα στρατόπεδα αναγκαστικής εργασίας, τα γκουλάγκ, τον έζησαν την περίοδο του Στάλιν ακόμα και οι στενοί συνεργάτες του, που θανατώνονταν όταν έπεφταν στη δυσμένεια του ηγέτη - μετά γινόταν μεθοδευμένη απάλειψη ακόμα και της μνήμης τους, αρχίζοντας από τις φωτογραφίες.

Θα μπορούσαν να έχουν γίνει διαφορετικά τα πράγματα;  

Το «what if?» είναι ένα ερώτημα που αφορά τις μυθοπλασίες. Η Ιστορία δεν γράφεται με υποθέσεις. Και στην περίπτωση του «σιδηρού παραπετάσματος» αυτό που κυριάρχησε ήταν ο αυταρχικός χαρακτήρας των καθεστώτων.  

Σημαίνει αυτό ότι ο σοσιαλισμός είναι μια φονική ιδεολογία; 

Στην πορεία προς την κατάκτηση του κομμουνισμού απέβη αυταρχική και φονική πρόθεση. Τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, που εξέφρασαν σε μεγάλο βαθμό, θεσμικώς, το αίτημα του κόσμου της εργασίας για χειραφέτηση και καλύτερες συνθήκες, ήταν καταστατικώς απέναντι στα κομμουνιστικά κόμματα: τα χώριζε, ακριβώς, το δημοκρατικό προαπαιτούμενο.

Ολος ο δυτικός κόσμος χαιρέτισε την πτώση του Τείχους του Βερολίνου; 

Ολος; 

 Στην Ελλάδα είναι ακόμη ισχυρή μια αντίληψη που λέει ότι ο κομμουνισμός θα πετύχαινε αν ήταν διαφορετικές οι συνθήκες. Φορείς αυτής της αντίληψης, ακόμα και σήμερα, θεωρούν ότι η Αριστερά συκοφαντείται όταν ταυτίζεται με τον αυταρχισμό και τη βία. Αλλά στη βία κατέφυγαν, σε μεγάλο βαθμό, μεγάλα τμήματα της λεγόμενης πληθυντικής Αριστεράς, ουσιαστικά υπονομεύοντας την ομαλότητα - πρώτα τον Δεκέμβριο του 2008 και στη συνέχεια μετά τη χρεοκοπία και τα Μνημόνια, στα μέτωπα των Αγανακτισμένων.

Η Ελλάδα...

ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΘΑΡΜΑΤΑ - ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ - ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ: «Στην Ανατολική Γερμανία δεν υπήρχαν δυστυχισμένοι άνθρωποι»

Της Κατερίνας Οικονομάκου

«Επισήμως, στην Ανατολική Γερμανία δεν υπήρχαν δυστυχισμένοι άνθρωποι», έχει πει ο Χάραλντ Χάουσβαλντ, ένας από τους γνωστότερους Γερμανούς φωτογράφους και ο άνθρωπος στον οποίο οφείλουμε το πιο ενδιαφέρον και αποκαλυπτικό πορτρέτο του Ανατολικού Βερολίνου, μέσα στο χρόνο. Ήταν μόλις 22 ετών, το 1978, όταν ξεκίνησε να φωτογραφίζει τη γειτονιά του καθώς μοίραζε τηλεγραφήματα από σπίτι σε σπίτι. Και δεν σταμάτησε ποτέ. 

Κοιτάζοντας τις σκηνές που έχει απαθανατίσει ο φακός του Χάουσβαλντ καταλαβαίνει κανείς γιατί το καθεστώς τον θεωρούσε ύποπτο. Πολύ καιρό μετά την πτώση του Τείχους, αναζήτησε τον φάκελό του στην Στάζι, για να διαπιστώσει ότι αριθμούσε περί τις 2.000 σελίδες και κάλυπτε δώδεκα χρόνια από τη ζωή του. Οι συντάκτες δεν ήταν αποκλειστικά πράκτορες της διαβόητης μυστικής αστυνομίας. Ήταν και συνολικά 35 “ανεπίσημοι πληροφοριοδότες”. Όλοι φίλοι και γνωστοί του.

Από το 1950 έως το 1989, τουλάχιστον 600.000 Γερμανοί συνεργάστηκαν με την Στάζι ως ανεπίσημοι πληροφοριοδότες. Υπολογίζεται ότι το 1989 αριθμούσαν περί τους 189.000. Σε κάθε 89 Ανατολικογερμανούς, αναλογούσε ένας συνεργάτης της Στάζι. Κάποιος συνάδελφος, ένας φίλος, συχνά ένας αγαπημένος. 

Εκείνο το εκτεταμένο δίκτυο από πληροφοριοδότες συγκροτούσε τον σκελετό που κρατούσε όρθιο το καθεστώς του τρόμου.  

Δεν ήταν όλοι οι καταδότες θύματα εκβιασμού. Πολλοί ανάμεσά τους είχαν πρόθυμα αναλάβει την αποστολή τους, αποβλέποντας στην εύνοια του καθεστώτος. Εύνοια που θα μεταφραζόταν σε προνόμια. Διαφθείροντας τους πολίτες, το κράτος μοίραζε ρόλους ανάμεσα σε θύτες και θύματα. Με άλλα λόγια, δεν έκανε κάτι άλλο από το να προκαλεί την πιο βαθιά ανθρώπινη δυστυχία.

Τριάντα χρόνια αργότερα, κανένας δεν έχει ζητήσει συγνώμη. Το Τείχος έχει προ πολλού καταρρεύσει, τα αρχεία έχουν ανοίξει, όσοι το επιθυμούσαν και είχαν τις ψυχικές αντοχές να διαβάσουν το φάκελό τους, το έκαναν. Αλλά ακόμη και σήμερα, ελάχιστες ιστορίες έχουν ειπωθεί. Η σιωπή, ή μάλλον η αποσιώπηση, η άρνηση της πραγματικότητας, είναι κάτι στο οποίο εκπαιδεύτηκαν και ασκήθηκαν γενιές από Ανατολικογερμανούς.
Στην άρνηση και το ψέμα, άλλωστε, είχε οικοδομηθεί η ίδια η χώρα. “Επισήμως δεν υπήρχαν φασίστες στην πατρίδα μας. Μπα, μόνο καμιά σαρανταριά πρώην ναζί στη βουλή”, έλεγε στην ίδια συνέντευξη ο Χάουσβαλντ. Σύμφωνα με τον μύθο, που η ηγεσία βάφτισε Ιστορία, η Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας αγωνίστηκε κατά του φασισμού. Ήταν με την πλευρά των νικητών. Οι ναζί ήταν πάντα και αποκλειστικά από την άλλη πλευρά του Τείχους. Πόσο άσχετη μπορεί να είναι αυτή άρνηση της πραγματικότητας με τα σημερινά, εντυπωσιακά υψηλότερα, ποσοστά του AfD στην πρώην Ανατολική Γερμανία;
Ακόμη κι έτσι, όμως, ποιος θα ήθελε να γυρίσει ο χρόνος πίσω; 

 Αντιμέτωποι όχι μόνο με την ανησυχητική άνοδο της ακροδεξιάς, αλλά συνολικά με όλες τις προκλήσεις μιας ανοιχτής, δημοκρατικής κοινωνίας, οι άντρες και οι γυναίκες που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στον περίκλειστο κόσμο της Ανατολικής Γερμανίας, είναι πάντως ελεύθεροι ευρωπαίοι πολίτες.

Το βράδυ της 9ης Νοεμβρίου 1989, ο Χάραλντ Χάουσβαλντ και η σύντροφός του ήταν ανάμεσα στο πλήθος που πέρασε στη Δύση. Οι δυο τους πήγαν κατευθείαν σε ένα μπαρ στο Κρόιτσμπεργκ, όπου ήξεραν ότι δούλευε ένας παλιός φίλος τους, ο οποίος το είχε σκάσει χρόνια νωρίτερα. Μέσα σε λίγες ώρες, το μπαρ είχε γεμίσει Ανατολικοβερολινέζους. Ο Χάουσβαλντ ήταν ανάμεσα σε ευτυχισμένους ανθρώπους.  

Εκείνη τη νύχτα...

ΙΣΤΟΡΙΚΑ - ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ - ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ: 5 πράγματα για το Σιδηρούν Παραπέτασμα

Από την συντακτική ομάδα της ATHENS VOICE

Το «Σιδηρούν Παραπέτασμα» ορίζει τον χωρισμό, πρώτα ιδεολογικό και στην συνέχεια φυσικό, της Ευρώπης την επομένη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου ανάμεσα στην ζώνη της σοβιετικής επιρροής, στην ανατολική Ευρώπη, και τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης.  

Αυτό το φράγμα πέφτει το 1989 με το Τείχος του Βερολίνου.

 

Από πού προέρχεται η έκφραση;

Η μεταφορά χρησιμοποιήθηκε από τον Ουίνστον Τσόρτσιλ. «Από το Στετίν στην Βαλτική μέχρι την Τεργέστη στην Αδριατική, ένα σιδηρούν παραπέτασμα έχει επιπέσει στην ήπειρο», δήλωσε στις 5 Μαρτίου 1946, σε ομιλία του στις ΗΠΑ.

Η πατρότητα της έκφρασης αποδίδεται στον ρώσο συγγραφέα Βασίλι Ροζάνοφ, που την χρησιμοποίησε το 1918 για την επανάσταση των μπολσεβίκων στον βιβλίο του «Η Αποκάλυψη της Εποχής μας»: «Με κλαγγές, με κρότους και τριγμούς, ένα σιδηρούν παραπέτασμα πέφτει στην ιστορία της Ρωσίας».

Σύνορο ιδεολογικό και, έπειτα, φυσικό

Το σύνορο αυτό ανάμεσα στην κομμουνιστική Ευρώπη και την Δύση, σχεδιασμένο από την σοβιετική ηγεσία για να τεθεί φραγμός στην δυτική ιδεολογία, υλοποιήθηκε σταδιακά για να μειωθεί η διαφυγή πολιτών προς την Δύση.

Το παραπέτασμα υψώνεται, από το 1949, από την Ουγγαρία και στην συνέχεια από τις άλλες χώρες του κομμουνιστικού μπλοκ. Αποτελείται από συρματοπλέγματα, τάφρους, τσιμεντένιες οχυρώσεις, συστήματα συναγερμού, αυτόματης ενεργοποίησης όπλων, νάρκες, σε μήκος πολλών χιλιάδων χιλιομέτρων.

Το Τείχος του Βερολίνου

Στην Ανατολική Γερμανία, η κομμουνιστική ηγεσία θεσπίζει το 1952 ζώνη απαγόρευσης πλάτους δέκα μέτρων κατά μήκος των συνόρων με την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, με συρματοπλέγματα και φυλάκια.

Ωστόσο, ένα κενό παραμένει: το Βερολίνο, χωρισμένο σε δύο τομείς, ο ένας υπό σοβιετικό, ο άλλος υπό δυτικό έλεγχο. Ανάμεσα στους δύο τομείς μπορεί κανείς να κυκλοφορεί χωρίς πολύ μεγάλη δυσκολία. Περί τα τρία εκατομμύρια άτομα καταφέρνουν να καταφύγουν στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας μέσω του Δυτικού Βερολίνου ανάμεσα στο 1952 και το 1961, αδειάζοντας την Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας από ζωτικές δυνάμεις.

Το ανατολικογερμανικό καθεστώς αποσπά το 1961 την συμφωνία της Μόσχας για την κατασκευή του Τείχους του Βερολίνου, που παρουσιάζεται ως «αντιφασιστικός φραγμός».
Το Τείχος, το οποίο συνοδεύεται στην ανατολική του πλευρά από «ουδέτερη ζώνη», έχει μήκος 155 χιλιόμετρα (τα 43 χιλιόμετρα κόβουν το Βερολίνο στα δύο και τα 112 χιλιόμετρα χωρίζουν απομονώνουν τον θύλακα του δυτικού Βερολίνου από το έδαφος της Λαoκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Αποτελείται από οπλισμένο σκυρόδεμα και από τμήματα μεταλλικού φράκτη.

 

Το επικίνδυνο πέρασμα στην Δύση

Η διαμονή στην Δύση των πολιτών της Ανατολικής Ευρώπης δεν επιτρεπόταν παρά υπό αυστηρούς όρους.

Οσοι ήθελαν να διαφύγουν, διέτρεχαν μεγάλο κίνδυνο. Περί τα 600 έως 700 άτομα, σύμφωνα με τους ιστορικούς, έχασαν την ζωή τους στην προσπάθειά τους να διαφύγουν από το ανατολικογερμανικό καθεστώς.

Μόνο στο Τείχος του Βερολίνου, 100 άνθρωποι έχασαν την ζωή τους στην προσπάθειά τους να διαφύγουν. Ωστόσο, περί τους 5.000 άνθρωποι τα κατάφεραν χρησιμοποιώντας ευφάνταστους τρόπους. Ετσι, μία οικογένεια πέρασε το Τείχος από στέγη κτιρίου με «flying fox» που κατέληγε σε ομάδα φίλων που περίμενε από την άλλη πλευρά του Τείχους. Αλλοι διέφυγαν κολυμπώντας στο ποταμό Σπρεε, από τούνελ ή κρυμμένοι σε αυτοκίνητα.

 

1989, η πτώση

Τον Μάιο 1989, η Ουγγαρία αποφασίζει να ανοίξει τα σύνορα με την Αυστρία, δημιουργώντας το πρώτο ρήγμα στο Σιδηρούν Παραπέτασμα. Στις 19 Αυγούστου, περισσότεροι από 600 Ανατολικογερμανοί, που βρίσκονταν σε διακοπές στην Ουγγαρία, εκμεταλλεύονται το άνοιγμα ενός σημείου διέλευσης με την Αυστρία, με την ευκαιρία ενός πανευρωπαϊκού πιν-νικ για να διαφύγουν στην Δύση. Είναι η πρώτη μαζική έξοδος από το 1961.

Τα κομμουνιστικά καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης αρχίζουν να πέφτουν και η ΕΣΣΔ, υπό την ηγεσία του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, δεν επεμβαίνει. Η Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας συγκλονίζεται από πρωτοφανείς διαδηλώσεις.

Στις 9 Νοεμβρίου...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ - ΤΕΙΧΟΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ : Το τέλος μιας ειδικής διαδρομής

Tου Dieter Stein / JUNGE FREIHEIT 

Κατά την παιδική μου ηλικία, στις αρχές της δεκαετίας του ’70 παραθερίζαμε στο Λίνεμπουργκερ Χάιντε. Κάναμε τότε περίπατο σε μία ανατιναγμένη γέφυρα του Έλβα. Ο πατέρας μας έδειξε προς την Ανατολή και είπε: «Εκεί πέρα η Γερμανία συνεχίζεται.» Μεγάλωσα με τη συνείδηση ότι η διχοτόμηση ήταν μία ανώμαλη και βίαιη κατάσταση.

Από το 1983 επισκεπτόμουν κάθε χρόνο την αδελφοποιημένη εκκλησιαστική μας κοινότητα στην Ανατολική Γερμανία και έβλεπα το τείχος του Βερολίνου από την ανατολική πλευρά. Να σταματούσε η ιστορία μας εκεί; Το να αγωνίζεσαι για τη γερμανική ενοποίηση θα έπρεπε να είναι ο σημαντικότερος πολιτικός στόχος, σκεφτόμουν.

Κι όμως, συναντούσαμε δασκάλους, ιερωμένους, δημοσιογράφους και καθηγητές, οι οποίοι στην πλειονότητά τους δήλωναν: Η εποχή των εθνικών κρατών πέρασε και είναι ευλογία το ότι η Γερμανία δεν είναι πια ένα επικίνδυνο μεγάλο μπλοκ στη μέση της Ευρώπης και δε θα μπορούσε πια να απειλήσει την ειρήνη στην Ευρώπη.

Κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής μου θητείας, ο διοικητής μου μού εξηγούσε στα τέλη του καλοκαιριού του 1989, όταν συζητούσαμε τα νέα των διαδηλώσεων και της μαζικής εξόδου από την Ανατολική Γερμανία, ότι το τείχος θα στεκόταν εκεί για ακόμη 50 χρόνια. Πολλοί είχαν επαναπαυθεί στη Δυτική Γερμανία στη σκιά του τείχους, την ώρα που στην ανατολική πλευρά 17 εκατομμύρια Γερμανοί έπαιζαν τη ζωή τους κορώνα-γράμματα.

Με αυτήν την πολιτική άπνοια, την 9η Νοεμβρίου του 1989 όλα τέλειωσαν. Οι δρόμοι είχαν πλημμυρίσει από τους ανθρώπους, όταν στις 10 Νοεμβρίου βρέθηκα στο Βερολίνο με φίλους μου. Αχαλίνωτη χαρά ξέσπασε. Μαζί με το απαίσιο τείχος κατέρρευσε ένα τεράστιο βάρος από πάνω μας. Το «Ραντεβού με την Ιστορία» ήταν εδώ.

Για τη συντριπτική πλειονότητα των Γερμανών και στις δύο πλευρές του τείχους, δεν ετίθετο ποτέ ζήτημα ενότητος – δεν είχαν πάψει ποτέ να αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους ως μέρος ενός ενιαίου έθνους, βέβαια. Αυτό ήταν εξωφρενικό για τμήματα της πολιτικής τάξεως, ειδικά στα αριστερά. Ήταν ακριβώς αυτό που είχε θεωρηθεί ξεπερασμένο.

Η οργή στους Δυτικογερμανούς διανοουμένους για το ότι οι Γερμανοί στην Ανατολική Γερμανία εκμεταλλεύθηκαν την αναθέρμανση που πυροδοτήθηκε από τον Γκορμπατσόφ και διαπέρασαν το τείχος, διαρκεί μέχρι και σήμερα: Έναν απόηχο αυτού αντιλαμβανόμαστε, όταν σήμερα γίνεται λόγος για «οπισθοδρόμηση» των Ανατολικογερμανών, οι οποίοι έχουν το θράσος να ψηφίζουν διαφορετικά από τους πεφωτισμένους κοσμοπολίτες συμπατριώτες τους στη Δυτική Γερμανία.

Στην πραγματικότητα, γιορτάζουμε μία διττή πτώση του τείχους: 

Από τη μία την κατάργηση των φονικών συνόρων με τα οποία φυλάκισε η κομμουνιστική Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας τους πολίτες της κι από την άλλη την κατάρρευση της μετα-εθνικής ανιστόρητης αυταπάτης ενός ξέχωρου δυτικοευρωπαϊκού δρόμου. 

 Το αξιοθαύμαστο είναι το εξής: 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Το πικνίκ προάγγελος της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου

Του Φόλκερ Βάγκενερ / Deutsche Welle

Επιμέλεια: Στέφανος Γεωργακόπουλος
 

Κανένας Ιστορικός δεν θα αναφέρονταν ποτέ σε ένα πικνίκ που διοργανώθηκε στις 19 Αυγούστου του 1989 στα αυστροουγγρικά σύνορα. Εκτός και εάν το, εν τω μεταξύ, ιστορικό πικνίκ ήταν η αφορμή για να περάσουν 700 περίπου πολίτες της πρώην Ανατολικής Γερμανίας τα σύνορα Ουγγαρίας – Αυστρίας, τα οποία, τότε, χώριζαν την Ευρώπη σε "κομμουνιστική" και "καπιταλιστική". Για τη δεκαετία του ΄80 ήταν αδιανόητο πολίτες κρατών-δορυφόρων της Σοβιετικής Ένωσης να περάσουν στη Δύση χωρίς ειδική άδεια. Κι όμως αυτό έγινε στις 19 Αυγούστου. 

 Το γεγονός αυτό θεωρείται ο προάγγελος της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου, σύμβολο της ευρωπαϊκής διαίρεσης σε δυτική και ανατολική, σε ένα κομμουνιστικό και ένα καπιταλιστικό σύστημα.

Τους 700 ακολούθησαν τις επόμενες εβδομάδες χιλιάδες άλλοι Ανατολικογερμανοί, οι οποίοι αξιοποιώντας την ανεκτικότητα τόσο της Βουδαπέστης, όσο και της Μόσχας, γύρισαν την πλάτη στη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας και μέσω Ουγγαρίας πέρασαν στη Δύση. 

Η ιδέα για το "πανευρωπαϊκό πικνίκ", δίπλα στα αυστροουγγρικά σύνορα αποδίδεται στον τότε πρόεδρο της Πανευρωπαϊκής Ένωσης Ότο φον Χάμπσμπουργκ, γιο του τελευταίου αυτοκράτορα της Αυστροουγγαρίας. Τελικά όμως εξελίχθηκε σε μια ιδανική ευκαιρία για όσους Ανατολικογερμανούς ήθελαν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους και να μεταναστεύσουν στην Δυτική Γερμανία.

Κοινό μυστικό η εμπλοκή μυστικών υπηρεσιών
 

30 χρόνια μετά, παραμένει αναπάντητο το ερώτημα ποιος οργάνωσε τελικά το "πανευρωπαϊκό πικνίκ". Ήταν μήπως η νέα ουγγρική αντιπολίτευση, ο γιος του πρώην μονάρχη, οι μυστικές υπηρεσίες της Δύσης ή και οι τρεις;  

Η Βαλμπούργκα φον Χάμπσμπουργκ, κόρη του Ότο, ισχυρίζεται ότι η πρόταση ήταν του πατέρα της και είχε την έγκριση της ουγγρικής κυβέρνησης. Μέχρι σήμερα όμως λέγεται ότι η τότε νέα αντιπολιτευτική συμμαχία Ουγγρικό Δημοκρατικό Φόρουμ (MDF) διοργάνωσε το πικνίκ για να "δοκιμάσει" την αντοχή των δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων στη χώρα. Θυμίζουμε ότι μόλις ένα χρόνο νωρίτερα η Ουγγαρία, ως πρώτη χώρα του αποκαλούμενου "σιδηρούν παραπετάσματος", επέτρεψε στους πολίτες της να ταξιδέψουν σε καπιταλιστικές χώρες χαρακτηρίζοντας το "σιδηρούν παραπέτασμα" ηθικά και πολιτικά απαρχαιωμένο.

 

Τόσο το Ουγγρικό Δημοκρατικό Φόρουμ όσο και η Πανευρωπαϊκή Ένωση εκφράζουν ακόμα και σήμερα την έκπληξή τους από τη δυναμική που δημιουργήθηκε από το, τελικά όχι και τόσο αθώο, πικνίκ. Ο Λάζλο Νάγκι, ακτιβιστής του MDF, διερωτάται μάλιστα γιατί ένας οδηγός της δυτικογερμανικής πρεσβείας μοίραζε μαζικά φυλλάδια-προσκλήσεις στο πικνίκ σε Ανατολικογερμανούς που έκαναν τις διακοπές τους κοντά στα αυστροουγγρικά σύνορα.  

30 χρόνια μετά το ιστορικό γεγονός θεωρείται πάντως...

ΜΝΗΜΕΣ ΠΟΥ (ΔΕΝ) ΣΒΗΝΟΥΝ: Διακοπές στο Παραπέτασμα

Tης ΡΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Tο γράφω έτσι, για να καταλαβαινόμαστε. Τω καιρώ εκείνω το έλεγαν «Σοσιαλιστικές χώρες» και, παιγνιωδώς, «χώρες του υπαρκτού». 


Υπαρκτός - ξεϋπαρκτός, τα ταξιδιωτικά γραφεία έκαναν πάντως χρυσές δουλειές τα καλοκαίρια σε κολεγιά με τις φοιτητικές παρατάξεις της εποχής, δηλαδή την εξής μία, την ΚΝΕ. Γενικώς, αυτή ήταν που είχε το πρόσταγμα, την πρωτοβουλία, τον έλεγχο των πιο κρυφών κυττάρων μας, του οργασμού, της πείνας, της μάρκας των τσιγάρων μας. 


Δεν θυμάμαι τι κάπνιζα τότε, θυμάμαι όμως ότι, από κάτι στούκας που αγόρασα σ’ ένα κιόσκι στη λίμνη Μπάλατον, γύρισα με μια φωνή σαν του Πρόδρομου Τσαουσάκη.

Στο πούλμαν, τραγουδάγαμε και τσακωνόμασταν. Δυο ρηγούδες (εμείς), δυο μαοϊκές (κάτι άλλες) και μια ίλη από Κνίτες συντεταγμένοι εις φάλαγγα κατ’ άνδρα μολονότι ανάμεσα τους υπήρχαν και πολλά κορίτσια. 


Τι γύρευες στα πεύκα, Ρούλα; Κάμπια ήσουνα, Ρούλα;  


Αυτή είναι μια ερώτηση που μου υποβάλλει συχνά ο εαυτός μου και ο Μίμης Φωτόπουλος από την ταινία ο Θόδωρος και το δίκαννο.

Στο χάιγουέι της τότε Γιουγκοσλαβίας, τετρακόσια χιλιόμετρα τσιμέντο, δώσαμε τα ρέστα μας. Την κοπελιά μου τη λένε Λενιώωω. Κι όταν περνάγαμε από τούνελ, οι Κνίτες, εκμεταλλευόμενοι την ακουστική, άρχιζαν να φωνάζουν μέσα στην ερημιά «Ο νόμος πλαισιό- δεν θα- πε-ράσει». Ο Τίτο έσκαγε τότε ένα γελάκι μέσα από τις γιγαντοαφίσες με τη φάτσα του που κατελάμβαναν όλες ανεξαιρέτως τις επιφάνειες, αλλά τι να σου κάνει κι αυτός; Ένα πεισματάρικο μαμούθ καθισμένο πάνω σε τόσους λαούς να βαράει με την ουρά του όποιον εθνικισμό πήγαινε να του κουνηθεί.

Έχουν τα μαμούθ ουρά;  


Δεν το ξέρω. Εκείνο που ξέρω είναι ότι τα περί δωροδοκίας με τσίκλες, μλπου τζην και νάυλον κάλτσες, μύθος. Τώρα που το σκέφτομαι, αν αντί για βίζα είχα πάρει μαζί μου μια παρτίδα με κασέτες του αείμνηστου Ντέμη Ρούσσου όχι μόνον θα είχα περάσει τα ουγγρικά και τσεχοσλοβάκικα σύνορα χωρίς την απειλή κάννης διμούτσουνης αλλά θα είχα σηκώσει και όλα τα μαγαζιά της Πράγας σε κρύσταλλα Βοημίας. Η φίλη μου κι εγώ, από σιχασιά, πες, προς κάθε είδους συσσώρευση, δεν αγοράσαμε ούτε γυαλάκι. Με ανάλογη μοχθηρία απολαμβάναμε τις τσιρίδες απελπισίας των συνταξιδιωτισσών μας κάθε φορά που ο οδηγός, ένας μουρντάρης από τη Θεσσαλονίκη, το πήγαινε από τις λακκούβες και ντρούμου ντρούμου ντρουν τα κρύσταλλα Βοημίας βροντούν μέσα απ’ τα χαρτόκουτά τους σαν να συνειδητοποιούσαν κι αυτά την ματαιότητα της ύπαρξής τους.

Ένα βράδυ στη Βουδαπέστη, ζεστό κι ολόγλυκο σαν της Αθήνας, είπαμε να...

ΚΟΣΜΟΣ - ΙΣΤΟΡΙΚΑ - ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ: Το «αόρατο σύνορο» του υδάτινου δρόμου διαφυγής των Ανατολικογερμανών από την κομμουνιστική κόλαση προς τη Δύση

To δανέζικο αλιευτικό σκάφος Γκέντσερ Ρεβ. Μεταξύ 1962-72, ο καπετάνιος του περισυνέλεξε 50 Ανατολικογερμανούς πολίτες που αποπειράθηκαν να διαφύγουν στη Δυτική Γερμανία.

Tου ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΤΣΑΒΑΛΟΥ

Μπορεί το Τείχος του Βερολίνου να είχε ανεγερθεί από τις αρχές τις Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας για να εμποδίζονται οι αποδράσεις στην Δύση, όμως αυτό δεν εμπόδισε κάποιους πιο εφευρετικούς αλλά και θαρραλέους Ανατολικογερμανούς να αποπειραθούν να διαφύγουν από το καταπιεστικό καθεστώς διαμέσου όχι της χερσαίας, αλλά της υδάτινης οδού: από την Βαλτική θάλασσα. 

Όπως σημειώνει το ρεπορτάζ της βρετανικής Guardian, μεταξύ 1962-1989, πάνω από 5.600 πολίτες της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας προσπάθησαν να κολυμπήσουν μια απόσταση 22 χλμ., από το δυτικότερο σημείο της χώρας προς το ανατολικότερο σημείο της Δυτικής Γερμανίας, ζητώντας πολιτικό άσυλο.  

Απ’ αυτούς, μόλις οι 900 τα κατάφεραν, ενώ είναι άγνωστος ο αριθμός αυτών που κατάφεραν να επιβιώσουν από τα μανιασμένα κύματα και τα άγρια ρεύματα της Βαλτικής.

Οι λιγότερο τολμηροί επέλεγαν να μπουν στο νερό από το ανατολικογερμανικό θέρετρο του Μπολτενχάγκεν γιατί ήταν το πιο δυτικό παραθαλάσσιο σημείο που μπορούσαν να φτάσουν. Μετά από είκοσι και κάτι χιλιόμετρα έφταναν στη Δυτική Γερμανία περνώντας μέσα από τη λωρίδα γης του Τραβεμίντε που ένωνε τις δυο Γερμανίες. Όσοι επέλεγαν αυτή τη διαδρομή ήξεραν πως μπορεί να πέσουν σε ναυτικές περιπόλους του καθεστώτος ή να εντοπιστούν από τους μεγάλους φάρους και τους δεκάδες φρουρούς που είχαν τοποθετηθεί στους γύρω λόφους και τις ακτές. Κι όταν πιάνονταν, μια ήταν η κατάληξη: ο δια βίου εγκλεισμός και οι πολύωρες εξαντλητικές ανακρίσεις. 

Όμως οι πιο γενναίοι έκαναν το απονενοημένο διάβημα: έπεφταν στη θάλασσα από τις ακτές που βρίσκονται βόρεια της πόλης Ροστόκ και δοκίμαζαν να κολυμπήσουν μέχρι τις ακτές της Δανίας. Ένα εγχείρημα αν μη τι άλλο δύσκολο κι απαιτητικό, αφού εκτός του ότι ήταν διπλάσια η απόσταση που θα έπρεπε να διανύσουν –πάνω από 40 χλμ.- σε εκείνο το σημείο η Βαλτική «άνοιγε» και τα ρεύματα ήταν ισχυρότερα, με αποτέλεσμα να υπάρχει κίνδυνος να χάσουν τον προσανατολισμό τους και να πνίγουν από την κούραση.

Ωστόσο, οι κολυμβητές αυτοί είχαν στο πλευρό τους έναν απρόβλεπτο σύμμαχο που αγνοούσαν:  

Το δανέζικο αλιευτικό σκάφος Γκέντσερ Ρεβ και τον καπετάνιο του Νιλς Γκέρντιγκ.  

Μεταξύ 1962-1972 το δανέζικο καράβι μάζεψε από τα παγωμένα νερά της Βαλτικής 50 Ανατολικογερμανούς που επέλεξαν τον… δρόμο τον λιγότερο ταξιδεμένο. «Τα πιο πολλά περιστατικά είχαν συμβεί μεταξύ των μηνών Αυγούστου κι Οκτωβρίου, τότε που το νερό είναι ακόμη αρκετά ζεστό. Όταν τους εντοπίζαμε, τους δίναμε ζεστά ρούχα και τους κρύβαμε κάτω από το κατάστρωμα, μέσα στο αμπάρι, γιατί συχνά μας πλησίαζαν ελικόπτερα και πλοία του καθεστώτος και επιθυμούσαν να κάνουν επιθεώρηση του αλιευτικού», λέει ο Γκέρντιγκ.

Το πιο εκπληκτικό περιστατικό που θυμάται ο γηραιός ναυτικός είναι αυτό που έλαβε χώρα το βράδυ της 10^ης Οκτωβρίου 1969:  

TEIXOΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΟΥΣ - ΙΣΤΟΡΙΚΑ: Το χρονικό των γεγονότων που άλλαξαν τον πλανήτη γκρεμίζοντας τον κομμουνισμό

Του ΒΑΓΓΕΛΗ ΚΟΡΩΝΑΚΗ

1989 Η Περεστρόικα βρίσκεται στον 5ο χρόνο της και ο αέρας ελευθερίας που άρχισε να φυσάει στην ανατολική Ευρώπη το 1985 με την εκλογή του Σοβιετικού ηγέτη Μιχαήλ Γκορμπατσόφ στο ανώτατο αξίωμα της χώρας του, γίνεται θύελλα που σαρώνει τα κομμουνιστικά καθεστώτα.

Τα γεγονότα που οδήγησαν στην 9η Νοεμβρίου

Ιανουάριος Ο Τζορτζ Μπους διαδέχεται στην προεδρία των ΗΠΑ τον Ρόναλντ Ρέιγκαν. / Το πολωνικό Κομμουνιστικό Κόμμα νομιμοποιεί το συνδικάτο Αλληλεγγύη του Λεχ Βαλέσα και αρχίζει μαζί του συνεχείς συνομιλίες.

Φεβρουάριος Οι τελευταίες σοβιετικές δυνάμεις εγκαταλείπουν το Αφγανιστάν μετά από 9 αιματηρά χρόνια ανεπιτυχούς προσπάθειας να εγκαταστήσουν κομμουνιστικό καθεστώς.

Μάρτιος Πάνω από 100 χιλιάδες διαδηλωτές ζητούν δημοκρατία στους δρόμους της Βουδαπέστης.  Ο Γκορμπατσόφ δηλώνει ότι η ΕΣΣΔ δεν πρόκειται να αναμειχθεί στις εσωτερικές εξελίξεις των κομμουνιστικών χωρών.

Απρίλιος Αρχίζει η απόσυρση σοβιετικών στρατευμάτων από την Ουγγαρία.

Μάιος Η Ουγγαρία ξηλώνει 250 χλμ. συρμάτινους φράχτες στα σύνορά της με την Αυστρία.

Ιούνιος Κορύφωση των αιματηρών διαδηλώσεων στην πλατεία Τιενανμέν του Πεκίνου. / 250.000 διαδηλωτές συγκεντρώνονται στη Βουδαπέστη για την αποκατάσταση του ιστορικού μεταρρυθμιστή ηγέτη της Ογγαρίας Ίμρε Νάγκι που είχε εκτελεστεί από το καθεστώς το 1958.

Ιούλιος 300 χιλιάδες ανθρακωρύχοι απεργούν στη Σιβηρία, ζητώντας καλύτερες συνθήκες ζωής. / Ο στρατηγός Γιαρουζέλσκι εκλέγεται στο νέο αξίωμα του Προέδρου της Πολωνίας.

Αύγουστος Μεγάλη διαδήλωση στην Τσεχοσλοβακία για την επέτειο της καταστολής της «Άνοιξης της Πράγας». / 2 εκατ. Εσθονοί, Λετονοί και Λιθουανοί σχηματίζουν ανθρώπινη αλυσίδα 600 χλμ. διαμαρτυρόμενοι για την κατοχή από την ΕΣΣΔ και ζητούν ανεξαρτησία. / Ο Ταντέους Μαζοβιέτσκι γίνεται ο πρώτος μη κομμουνιστής πρωθυπουργός της Πολωνίας από το 1947.

Σεπτέμβριος Η ουγγρική κυβέρνηση ανοίγει τα σύνορά της για τους Ανατολικογερμανούς που καταφθάνουν κατά χιλιάδες. / Ανατολικογερμανοί κατασκηνώνουν στις πρεσβείες της Δυτικής Γερμανίας σε Βουδαπέστη, Πράγα και Βαρσοβία, ζητώντας πολιτικό άσυλο.

Οκτώβριος Το ανατολικογερμανικό καθεστώς κλείνει τα σύνορα με την Τσεχοσλοβακία για να αποτρέψει τη μαζική φυγή. / Αρχίζουν οι εβδομαδιαίες διαδηλώσεις στη Λειψία της Ανατολικής Γερμανίας με αίτημα περισσότερες ελευθερίες. Οι διαδηλώσεις εξαπλώνονται και σε άλλες πόλεις και γίνονται σχεδόν καθημερινές. / Ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ επισκέπτεται το Ανατολικό Βερολίνο για τον εορτασμό των 40 χρόνων της Ανατολικής Γερμανίας και οι πολίτες τον υποδέχονται στους δρόμους φωνάζοντας «Γκόρμπι, βοήθησέ μας!» / Ο Έριχ Χόνεκερ υποχρεώνεται να εγκαταλείψει την ηγεσία της Ανατολικής Γερμανίας μετά από 19 χρόνια. Τον διαδέχεται ο Έγκον Κρενζ.

Νοέμβριος Ο καγκελάριος της Δυτικής Γερμανίας Χέλμουτ Κολ καλεί το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ανατολικής Γερμανίας να εγκαταλείψει το μονοπώλιο της εξουσίας. / Πάνω από 1 εκατ. πολίτες διαδηλώνουν στην Αλεξάντερπλατς στις 4 Νοεμβρίου.

Η Πτώση:

9 Νοεμβρίου Το Πολιτικό Γραφείο του Κόμματος, πανικόβλητο από τις εξελίξεις, έχει ζητήσει από το υπουργικό συμβούλιο της Ανατολικής Γερμανίας να επεξεργαστεί ένα σχέδιο που θα επιτρέπει στους Ανατολικογερμανούς πολίτες να αιτηθούν άδεια εξόδου και μόνιμης μετανάστευσης από τη χώρα. Ένα μικρό μόνο ποσοστό των πολιτών διαθέτει διαβατήρια και το σχέδιο για την αποφυγή μαζικής εξόδου είναι η σταδιακή έκδοση νέων διαβατηρίων μετά τη διαδικασία των αιτήσεων. Η απόφαση πρόκειται να ανακοινωθεί την επόμενη μέρα, ώστε να προλάβουν να ειδοποιηθούν οι υπηρεσίες της χώρας.

Η συνεδρίαση του Πολιτικού Γραφείου εγκρίνει το σχέδιο και ο Έγκον Κρενζ αναθέτει στον κυβερνητικό εκπρόσωπο Γκίντερ Σαμπόφσκι να το ανακοινώσει σε συνέντευξη Τύπου στις 6 το απόγευμα.

Ο Σαμπόφσκι όμως δεν βρισκόταν στις προηγούμενες συνεδριάσεις και δεν γνωρίζει τι ακριβώς έχει ειπωθεί ούτε το ακριβές κείμενο των αποφάσεων. Στο τέλος της συνέντευξης Τύπου, που μεταδίδεται ζωντανά από την τηλεόραση, διαβάζει το κείμενο της απόφασης που του έχει παραδοθεί, σύμφωνα με το οποίο πρόκειται πλέον να επιτραπεί στους πολίτες να ταξιδεύουν και να εγκαταλείπουν μονίμως τη χώρα, εάν το επιθυμούν, και οι αιτήσεις θα γίνονται γρήγορα δεκτές χωρίς γραφειοκρατικές διαδικασίες.

Μόλις τελειώνει, ένας ξένος ανταποκριτής τον ρωτάει: «Από πότε αρχίζει η ισχύς της απόφασης;» 

Χωρίς να είναι βέβαιος, ο Σαμπόφσκι ξύνει το κεφάλι του και ψάχνει τα χαρτιά του. Παραβλέπει τη σημείωση ότι το δελτίο Τύπου θα εκδοθεί την επομένη, 10 Νοεμβρίου στις 4, αλλά βλέπει κάπου τις λέξεις «άμεσα» και «χωρίς καθυστέρηση». Αυτό απαντάει τελικά και στους έκπληκτους δημοσιογράφους.

Η συνέντευξη Τύπου λήγει μετά από λίγα λεπτά, στις 7:01, αλλά οι λέξεις αυτές, αποτέλεσμα κακής συνεννόησης και ενημέρωσης, έμελλε να σφραγίσουν το πιστοποιητικό θανάτου της Ανατολικής Γερμανίας και να χαρακτηρίσουν το μεγαλύτερο επικοινωνιακό φιάσκο στη ιστορία των συνεντεύξεων Τύπου.

Το Associated Press τηλεγραφεί στις 7:05: «Η ΛΔΓ ανοίγει τα σύνορά της» και ακολουθεί καταιγισμός από όλα τα δυτικά Μέσα. Τα δελτία των 8 σε ολόκληρο τον πλανήτη παίζουν την είδηση πρώτο θέμα και οι αποσβολωμένοι ανατολικογερμανοί που παρακολουθούν ξένα κανάλια δεν πιστεύουν στα αυτιά τους.

Μέσα στη χειμωνιάτικη νύχτα, βγαίνουν στους δρόμους, καβαλάνε μαζικά τα Τραμπάντ τους και κατευθύνονται προς τα σημεία εξόδου. Το ίδιο συμβαίνει και με τους δυτικοβερολινέζους συμπατριώτες τους. Βουτάνε μπουκάλια κρασί και σαμπάνιες και βγαίνουν στους δρόμους με κατεύθυνση το Τείχος που τους χωρίζει από τους αδερφούς τους Γερμανούς για 28 ολόκληρα χρόνια.

Για πρώτη φορά στην Ιστορία, γεγονός δημοσιοποιείται πρώτα από τα ΜΜΕ και μετά συμβαίνει. Οι δυτικές τηλεοράσεις πυροδοτούν μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία χωρίς προηγούμενο και το Βερολίνο πλημυρρίζει κόσμο και από τις δύο πλευρές του Τείχους.

Οι ανατολικοί στρατιώτες που φρουρούν τα συνοριακά περάσματα και ολόκληρο το Τείχος, μην έχοντας οδηγίες, κοιτούν περιδεείς τους συμπατριώτες τους να καταφθάνουν κατά δεκάδες χιλιάδες.

Η ιεραρχία, καθώς οι εκκλήσεις για οδηγίες ανεβαίνουν προς τα πάνω, είναι ανίδεη για τις εξελίξεις, το ίδιο και η νομενκλατούρα του Πολιτικού Γραφείου που συνεδριάζει κεκλεισμένων των θυρών και δεν έχει συνειδητοποιήσει ότι η χώρα τους, το παγωμένο αυτό βράδυ της 9ης Νοεμβρίου 1989, παύει να υπάρχει.

Οι συνοριοφύλακες στην αρχή, απεγνωσμένοι από την έλλειψη οδηγιών, λένε στα πλήθη να επιστρέψουν την επομένη, κάποιοι επικεφαλής καλούν οπλισμένες ενισχύσεις, αλλά η πίεση και η μέθη του πλήθους είναι τέτοιες που τελικά στις 11:00 ανοίγουν τις μπάρες και αφήνουν τους Βερολινέζους να ενωθούν σε ένα ξέφρενο ολονύχτιο πάρτι.

Οι 350 χιλιάδες Σοβιετικοί στρατιώτες που βρίσκονται στη χώρα παραμένουν κλεισμένοι στους κοιτώνες τους και το Τείχος, μαζί με ολόκληρο το κομμουνιστικό μπλοκ, καταρρέει χωρίς να ανοίξει ρουθούνι.

ΚΟΣΜΟΣ - ΠΡΟΣΩΠΑ: Ανατολικογερμανός (Ο Γκίντερ Τσετλ) παίρνει βραβείο που του στέρησε η Στάζι, με καθυστέρηση 44 χρόνων!

Photo: Ο Γκίντερ Τσετλ με την καρτποστάλ που έστειλε το 1969 σε δυτικογερμανικό ραδιοσταθμό απαντώντας σε διαγωνισμό ακροατών. Κέρδισε ένα δίσκο, αλλά το κομμουνιστικό καθεστώς δεν του επέτρεψε να τον λάβει ποτέ.

 

Ένας Ανατολικογερμανός που είχε τη… φαεινή ιδέα να συμμετάσχει σε ένα ραδιοφωνικό κουίζ έλαβε το βραβείο του, σχεδόν 45 χρόνια μετά την υποβολή της απάντησης του στο ραδιοφωνικό σταθμό.

Ο Γκίντερ Τσετλ το 1969 ήταν ένας 18χρονος που ζούσε σε μια μικρή πόλη της τότε Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας, το Βάρεν αν ντερ Μούεριτς. «Ήμουν πάντα σε μια διαδικασία αναζήτησης αξιοπρεπών ραδιοφωνικών σταθμών για να ακούσω την αγαπημένη μου μουσική», λέει ο 62χρονος σήμερα Γερμανός. Σε μία από τις ερτζιανές του αναζητήσεις, έπεσε πάνω σε έναν δυτικογερμανικό σταθμό, τον Europawelle Saar, «αλλά στην Ανατολική Γερμανία κάτι τέτοιο ήταν ανεπίτρεπτο τότε, να ακούμε καπιταλιστικό ραδιόφωνο».

Παρολ' αυτά, αψηφώντας τους όποιους μύχιους ή φανερούς του φόβους, αποφάσισε να πάρει μέρος στο εγκυκλοπαιδικό κουίζ γνώσεων τύπου «βρείτε το τραγούδι» μιας εκ των εκπομπών. «Άκουσα ένα από τα αγαπημένα μου τραγούδια, το «Painter Man» από το βρετανικό συγκρότημα The Creation κι αποφάσισα να λάβω μέρος στο διαγωνισμό. Έγραψα την απάντηση και τα προσωπικά στοιχεία μου στο πίσω μέρος μίας απλής καρτ-ποστάλ και την έστειλα στο ραδιοφωνικό σταθμό», θυμάται σήμερα ο Τσετλ.

Η κάρτα δεν έφτασε ποτέ στον προορισμό της, για τα επόμενα 44 χρόνια, λόγω της Στάζι, της μυστικής υπηρεσίας του Υπουργείου Κρατικής Ασφαλείας της Ανατολικής Γερμανίας, η οποία θεώρησε πως ο 18χρονος είχε αρχίσει τα πάρε-δώσε με τη Δυτική Γερμανία. Η αποστολή της καρτ-ποστάλ μπλοκαρίστηκε και ο Τσετλ δεν έλαβε ποτέ απάντηση από το σταθμό, θεωρώντας πως δεν κέρδισε κάποιο δώρο.

Τα χρόνια πέρασαν και ο, δάσκαλος το επάγγελμα, Τσετλ εγκατέλειψε τελικά την Ανατολική Γερμανία για τη Δυτική το 1983, μετά κόπων και βάσανων κι έχοντας πρώτα καταφέρει να μισήσει το ανατολικογερμανικό καθεστώς - πράγμα όχι και τόσο δύσκολο.

«Το 2010 κάποιοι φίλοι μου με παρακίνησαν να ζητήσω το προσωπικό μου φάκελο από τα αρχεία της Στάζι, τα οποία ήταν πλέον διαθέσιμα στο κοινό», λέσι. Έτσι διαπίστωσε με έκπληξη ότι το αντίγραφο της κάρτας του βρισκόταν μέσα στο φάκελο με την υπόδειξη πως η πρωτότυπη υπήρχε ακόμη κάπου καταχωνιασμένη. Τη ζήτησε και πράγματι του την έστειλαν τον περασμένο Σεπτέμβριο.

Η επόμενη κίνηση του Τσετλ ήταν να στείλει την κάρτα στο ραδιοφωνικό σταθμό, όχι για να διεκδικήσει προφανώς το δώρο, αλλά για να ολοκληρωθεί -έστω και μετά από 44 χρόνια- η αποστολή της. 

 

Ακόμη κι έτσι όμως, ο Europawelle Saar αποφάσισε να τον ανταμείψει για την επίμονη και την υπομονή του:  

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Το φάντασμα του Ψυχρού Πολέμου πάνω από την Ευρώπη με αφορμή τον έλεγχο της Ουκρανίας

Του Γιώργου Παυλόπουλου

Στην ιστορική της πορεία, η Ουκρανία βρισκόταν σχεδόν πάντοτε διαιρεμένη ανάμεσα σε αυτοκρατορίες και μεγάλες δυνάμεις. Τον 17ο και 18ο αιώνα, την ήλεγχαν η Ρωσία, η Πολωνία και η Οθωμανική Αυτοκρατορία. Στη διάρκεια του 19ου αιώνα, οι ηγεμόνες της προέρχονταν από τη Ρωσία και την Αυστροουγγαρία. Στο μεγαλύτερο δε μέρος του 20ού αιώνα και μέχρι την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της το 1991 -με μια μικρή παρένθεση μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο- ανήκε στην Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών.

Σήμερα, η Ουκρανία μετρά ήδη δύο και πλέον δεκαετίες ως ανεξάρτητη χώρα κι αυτό από μόνο του αποτελεί επίτευγμα. Για ακόμη μία φορά, όμως, η στρατηγική της θέση έχει οδηγήσει δύο μεγάλες δυνάμεις στα... χαρακώματα για να την διεκδικήσουν, οδηγώντας την ίδια τη χώρα -τόσο την κοινωνία της όσο και την επιχειρηματική και πολιτική της ελίτ- στον απόλυτο διχασμό. Εκμεταλλευόμενες τα τεράστια προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η Ουκρανία, Βερολίνο και Μόσχα χρησιμοποιούν κάθε μέσο που διαθέτουν προκειμένου να την εντάξουν στη σφαίρα επιρροής τους: οι μεν Γερμανοί στην Ευρωπαϊκή Ένωση όπου είναι κυρίαρχοι, οι δε Ρώσοι στην υπό δημιουργία Ευρασιατική Ένωση, η οποία και αντιπροσωπεύει μια ιδιότυπη αναβίωση της ΕΣΣΔ.

Για την ώρα, κερδισμένοι στη μάχη των εντυπώσεων αλλά και επί της ουσίας είναι οι δεύτεροι. 

Οι Ρώσοι εμφανίστηκαν πιο έτοιμοι από τους Γερμανούς και γενικότερα τους Ευρωπαίους να προσφέρουν στην πολιτική ηγεσία και τους ολιγάρχες της Ουκρανίας τα υλικά ανταλλάγματα που ζητούσαν. «Οποιος πληρώνει, παραγγέλνει και τη μουσική», όπως αρέσκεται να δηλώνει και ο Βλαντιμίρ Πούτιν.

Το αποτέλεσμα ήταν ότι ο Βίκτορ Γιανουκόβιτς επέστρεψε στο Κίεβο ως θριαμβευτής, έχοντας τις βαλίτσες του γεμάτες: Το Κρεμλίνο υποσχέθηκε ότι θα του δώσει δάνειο 15 δισ. δολαρίων -μέσω της αγοράς κρατικών ομολόγων τα οποία είναι τόσο ανασφαλή, ώστε ελάχιστοι στον κόσμο θα τα έβαζαν στο χαρτοφυλάκιό τους- ενώ η Gazprom δεσμεύτηκε να μειώσει άμεσα την τιμή στην οποία πουλά το φυσικό αέριο προς τους Ουκρανούς κατά το ένα τρίτο.

Μετά από αυτό, είναι μάλλον προφανές ότι οι (απογοητευμένοι από τις εξελίξεις) διαδηλωτές που συνεχίζουν να βρίσκονται στην Πλατεία Ανεξαρτησίας και κάποια άλλα σημεία του Κιέβου δεν θα αντέξουν πάρα πολύ. 

Όσο για τις Βρυξέλλες, το κλίμα που επικρατεί αντικατοπτρίζεται στην αμήχανη δήλωση που έκανε στους FT αξιωματούχος της Ε.Ε.: «Οι καθαρά ενεργειακές συμφωνίες και οι επενδύσεις δεν είναι αντικείμενο σχολιασμού. Οι εταίροι είναι ελεύθεροι να συνάπτουν όποιες συμφωνίες νομίζουν κατάλληλες και συμφέρουσες».

Όλα δείχνουν, πάντως, ότι οι Ευρωπαίοι -αλλά και οι Αμερικανοί- παρά την ήττα που υπέστησαν, δεν προτίθενται να εγκαταλείψουν την υπόθεση της Ουκρανίας. «Ωστόσο, μια ενδεχόμενη δέσμευση που θα αφορά την τελωνειακή ένωση είναι μια διαφορετική ιστορία», δήλωσε χαρακτηριστικά ο ίδιος αξιωματούχος. Η γραμμή ζωής που προσέφερε η Μόσχα στην Ουκρανία δεν πρόκειται να δώσει απαντήσεις στις ανησυχίες και τους φόβους των διαδηλωτών στο Κίεβο, πρόβλεψε από την πλευρά του ο εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου.

Ετοιμάζουν εκδίκηση...
Δεν χωράει αμφιβολία, λοιπόν, ότι η σύγκρουση των μεγάλων δυνάμεων γύρω από την Ουκρανία θα συνεχιστεί και, ενδεχομένως, θα αποτυπωθεί με ακόμη μεγαλύτερη ένταση και βιαιότητα.  

«Αποδείχθηκε λάθος ότι, κατά τις δύο προηγούμενες δεκαετίες, η Δύση είχε πάψει να αντιμετωπίζει τη Ρωσία ως δυνάμει αντίπαλο», είναι το συμπέρασμα του περιοδικού Der Spiegel, όπως διατυπώθηκε σε πολυσέλιδο αφιέρωμά του στο τελευταίο τεύχος.

Την ίδια στιγμή, ο Γερμανός πρόεδρος Γιόακιμ Γκάουγκ ακύρωσε την παρουσία του στη Χειμερινή Ολυμπιάδα του Σότσι, ενώ όπως φαίνεται θα τον ακολουθήσουν ο Φρανσουά Ολάντ, ο Μπαράκ Ομπάμα και άλλοι Δυτικοί ηγέτες, στο πλαίσιο ενός (άτυπου, μέχρι στιγμής) μποϊκοτάζ.

Το φάντασμα μιας νέας σύγκρουσης Ανατολής - Δύσης έχει αρχίσει να πλανάται ξανά πάνω από την Ευρώπη. Έστω κι αν οι οικονομικές σχέσεις με τη Ρωσία είναι πλέον τόσο σημαντικές που πολλοί, των Γερμανών συμπεριλαμβανομένων, θα το σκεφτούν πολύ πριν αποφασίσουν να κηρύξουν ένα νέο Ψυχρό Πόλεμο...

Ανταγωνισμός Ρωσία-Ευρώπη μετά την ΕΣΣΔ

Οταν η ντόπα μοίραζε χρυσά μετάλλια στην πρώην

Του ΠΑΝΤΕΛΗ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΥ

Ο Τόμας Κέλερ ήταν κάποτε ένας από τους κορυφαίους αξιωματούχους στον τομέα του αθλητισμού, στην πρώην Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας.

Πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ενόργανης Γυμναστικής και ολυμπιονίκης ο ίδιος, ο Κέλερ είναι σήμερα ο πρώτος από τους αξιωματούχους που παραδέχεται ανοιχτά το όργιο ντόπινγκ που επί χρόνια ελάμβανε χώρα στην Ανατολική Γερμανία, με σκοπό να αποδειχθεί πως η σοσιαλιστική χώρα και στον αθλητισμό ήταν ανώτερη του ταξικού της αντιπάλου. 

 Ο ίδιος έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο «Οι δύο πλευρές του μεταλλίου», το οποίο από χθες κυκλοφορεί στη Γερμανία, παραδεχόμενος το συστηματικό ντοπάρισμα, ακόμη και ανήλικων αθλητών.

Ο Κέλερ γράφει ότι στις αρχές της δεκαετίας του '70 ο αθλητισμός στην Ανατολική Γερμανία δεν είχε πολλές ευκαιρίες διάκρισης, σε σύγκριση με τους αθλητές της Δύσης, και για τον λόγο αυτόν η τότε ηγεσία της χώρας αποφάσισε την ευρεία, συστηματική και υπό επιστημονική επίβλεψη χρήση αναβολικών, σε μια σειρά αθλημάτων.

Το σχέδιο αυτό τελειοποιήθηκε σε ειδικά κέντρα προετοιμασίας των αθλητών και το κύριο αναβολικό σκεύασμα που χρησιμοποιούσε η Ανατολική Γερμανία ήταν το oral turinabol.

Αναφέρει χαρακτηριστικά ο Κέλερ στο βιβλίο του: «Εάν η Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας ήθελε να παραμείνει σε υψηλό επίπεδο στο παγκόσμιο αθλητικό στερέωμα, δεν υπήρχε άλλος τρόπος από τη χρήση αναβολικών. Η τότε ηγεσία της χώρας αποφάσισε την επιστημονικά ελεγχόμενη χρησιμοποίηση των μέσων αυτών».

Σύμφωνα με όσα περιγράφονται στο βιβλίο, τα δύο αθλητικά κέντρα προετοιμασίας στα οποία γινόταν το συστηματικό ντοπάρισμα των Ανατολικογερμανών αθλητών βρίσκονταν στη Λειψία και στην πόλη Κράισα. Εκεί εργάζονταν τουλάχιστον 90 γιατροί. Για αυτόν τον λόγο, λοιπόν, όπως σημειώνει ο Κέλερ, «στη χώρα μας δεν είχαμε περιπτώσεις θανάτων αθλητών από αναβολικά, όπως συνέβαινε σε άλλες χώρες του ανατολικού μπλοκ». 

Ο πρώην ολυμπιονίκης παραλείπει βέβαια να σημειώσει ότι, από το 1998 έως το 2000, πολλοί πρώην Ανατολικογερμανοί αθλητές κατέφυγαν στη Δικαιοσύνη, ζητώντας να καταδικαστούν -πράγμα που έγινε στις περισσότερες περιπτώσεις- όσοι τους έδιναν αναβολικά, με αποτέλεσμα να καταστραφεί η υγεία τους. Πιο γνωστό, το παράδειγμα της ολυμπιονίκη σφυροβόλου Χάιντι Κρίγκερ, της οποίας το σώμα από τη μαζική χρήση αναβολικών μεταλλάχθηκε σε ανδρικό, με αποτέλεσμα να έχει προχωρήσει σε εγχείρηση αλλαγής φύλου και να ζει ως άνδρας.  

Αναφερόμενος στο ντοπάρισμα ανήλικων αθλητών, ο Κέλερ γράφει ότι αναβολικά δίνονταν ακόμη και σε 16χρονους, ειδικά στους κολυμβητές, που έπαιρναν μέρος στις αθλητικές συναντήσεις των ανατολικών χωρών με την ονομασία «Σπαρτακιάδες». Σημειώνει, ωστόσο, ότι υπήρχαν και αθλητές που αρνήθηκαν να ντοπαριστούν, παρ' όλα αυτά κέρδισαν μετάλλια σε Ολυμπιακούς Αγώνες.

Ποια ήταν, όμως, η ανταμοιβή των αθλητών που έβαζαν σε ρίσκο τη ζωή τους για να κερδίσουν μετάλλια για την Ανατολική Γερμανία; Ο Κέλερ τονίζει χαρακτηριστικά ότι «η ανταμοιβή τους ήταν προνόμια που δεν είχαν οι άλλοι πολίτες της Λαϊκής Δημοκρατίας, όπως οι αμοιβές σε δυτικογερμανικά μάρκα: ένας ολυμπιονίκης έπαιρνε 6.000 δυτικογερμανικά μάρκα, είχε και το δικαίωμα να ψωνίζει δυτικά προϊόντα με συνάλλαγμα από τα καταστήματα Intershop, ενώ η μεγαλύτερη αμοιβή του ήταν τα ταξίδια στη Δύση».

Πειραματόζωα οι Ανατολικογερμανοί

Δυτικές φαρμακευτικές εταιρείες φέρονται να χρησιμοποίησαν Ανατολικογερμανούς ως πειραματόζωα τη δεκαετία του '80 δίνοντας ως αντάλλαγμα στο κομμουνιστικό καθεστώς της χώρας μεγάλα ποσά σε σκληρό συνάλλαγμα.

Σύμφωνα με συγκλονιστικές αποκαλύψεις του γερμανικού τηλεοπτικού δικτύου MDR, οι δοκιμές φαρμάκων διήρκεσαν από το 1985 μέχρι την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989 και αφορούσαν περισσότερους από 2.000 ασθενείς. Οι εταιρείες που δοκίμαζαν τα προϊόντα τους στην Ανατολική Γερμανία κατέβαλλαν σημαντικά ποσά στην ΚοΚο (Kommerziellen Kooordinierung), μια θυγατρική του υπουργείου Εμπορίου, η οποία ήταν αρμόδια για τη συγκέντρωση συναλλάγματος. Βάσει του ρεπορτάζ του MDR, το οποίο επικαλείται μαρτυρίες αλλά και στοιχεία από το αρχεία της Στάζι, οι δυτικές εταιρείες που κατέφευγαν σε αυτή την πρακτική ήταν πολλές, κι ανάμεσά τους η ελβετική Ciba Geigy, η οποία φέρεται να πραγματοποίησε δοκιμές ενός αντικαταθληπτικού, του Brofaromin, στην περιοχή του Πλάουεν στη Σαξονία.

Ενας μάρτυρας, ο Κάριν Φόρνερ, δήλωσε στο γερμανικό δίκτυο ότι το 1989 το νοσοκομείο του Πλάουεν δεν δεχόταν να νοσηλεύσει τη μητέρα του, που έπασχε από χρόνια κατάθλιψη, παρά μόνο με αντάλλαγμα τη συμμετοχή της σε μια «μελέτη». Με τη χορήγηση του Brofaromin η μητέρα του έχασε βάρος ενώ έδειχνε να έχει χάσει και την επαφή της με την πραγματικότητα. Αρχισε να συνέρχεται μόνο μετά τη διακοπή της θεραπείας. Το MDR επισημαίνει ότι ουδέποτε υποβλήθηκε σε δυτική χώρα αίτημα για την κυκλοφορία του συγκεκριμένου αντικαταθλιπτικού στην αγορά. Τονίζει ακόμη ότι ορισμένες ασθενείς, στους οποίους δοκιμάστηκαν φάρμακα τα οποία δεν κυκλοφόρησαν ποτέ στη Δύση, υπέφεραν από σοβαρές παρενέργειες και κάποιοι πέθαναν.

Στην εκπομπή παρουσιάστηκαν και έγγραφα που αναδεικνύουν τον αμφιλεγόμενο ρόλο της Ciba Geigy, η οποία ανήκει σήμερα στο φαρμακευτικό κολοσσό Novartis. Εκπρόσωπος της Novartis αρνήθηκε να σχολιάσει τις αποκαλύψεις, λέγοντας ότι οι παραγωγοί της εκπομπής δεν επικοινώνησαν ποτέ με την εταιρεία του και υπογραμμίζοντας ότι όλες οι κλινικές δοκιμές του ομίλου γίνονται με σεβασμό της δεοντολογίας.

πηγη ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ