ΚΟΙΝΩΝΙΑ και ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ: Generation Algorithm (Τεχνητή νοημοσύνη: η μεγάλη αλλαγή)

 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ και ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ: Μπορεί ο αλγόριθμος να εκδώσει δικαστική απόφαση;

 

Των ΛΙΛΙΑΝ ΜΗΤΡΟΥ*, και ΒΑΣΙΛΗ ΚΑΡΚΑΤΖΟΥΝΗ**

Η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) αξιοποιείται –ή μπορεί να αξιοποιηθεί– σε ευρύ φάσμα λειτουργιών του συστήματος δικαιοσύνης: από την ανωνυμοποίηση εγγράφων και την «έξυπνη» αυτοματοποίηση διαδικασιών έως την «προβλεπτική ανάλυση» δικαστικών αποφάσεων ή τη συμμετοχή συστημάτων ΤΝ στη διαδικασία σχηματισμού της δικαστικής κρίσης.  

Σαφώς, η εκάστοτε χρήση εγείρει διαφορετικής φύσης και έντασης ανησυχίες σε σχέση με την επίδρασή της στα δικαιώματα των ατόμων, αλλά και τη συμβατότητά της με βασικές επιταγές του δικαιικού συστήματος, όπως π.χ. η διασφάλιση της «δίκαιης δίκης». Για παράδειγμα, ένα σύστημα ΤΝ, όπως το λογισμικό COMPAS που χρησιμοποιείται στις ΗΠΑ για την αξιολόγηση του κινδύνου υποτροπής κατηγορουμένων, ενέχει αναμφίβολα περισσότερους κινδύνους για τις ελευθερίες του ατόμου σε σύγκριση με τη χρήση ενός διαλογικού ρομπότ (chatbot) στην ιστοσελίδα ενός δικαστηρίου.

Τα ηθικά και νομικά διλήμματα εντείνονται όσο η συζήτηση για τη χρήση της ΤΝ πλησιάζει στον πυρήνα του συστήματος δικαιοσύνης, τη λήψη δικαστικών αποφάσεων. Η ανησυχία για ένα δυστοπικό μέλλον, στο οποίο η δικαστική εξουσία θα ανατεθεί εξ ολοκλήρου σε συστήματα ΤΝ είναι, χωρίς αμφιβολία, δικαιολογημένη, εάν λάβει κανείς ιδίως υπόψη ένα –εγγενές;– χαρακτηριστικό των συστημάτων ΤΝ: την αδιαφάνεια που θα καθιστούσε ανέφικτο τον ουσιαστικό έλεγχο της διαδικασίας λήψης μιας απόφασης από τον «ηλεκτρονικό δικαστή».

Επιτυγχάνει όμως ένα «ευφυές» σύστημα το ζητούμενο της αντικειμενικής και αμερόληπτης κρίσης; 

Ενα σύστημα ΤΝ θα εκπαιδευτεί κατ’ αρχήν με βάση δεδομένα, τα οποία προέρχονται από προηγούμενες δικαστικές αποφάσεις που συχνά περιλαμβάνουν –όχι απαραιτήτως εμφανείς– προκαταλήψεις εις βάρος ατόμων ή ομάδων ή και παρωχημένες κοινωνικές αντιλήψεις.. Συνεπώς, φαντάζει ιδιαίτερα δύσκολο ένα σύστημα ΤΝ που βασίζεται σε δεδομένα που είναι ήδη εμποτισμένα με συγκεκριμένες τάσεις, να οδηγεί σε αποφάσεις που δεν θα τις αναπαράγουν.  

Το πρόβλημα επιτείνει η λεγόμενη «προκατάληψη υπέρ της αυτοματοποίησης» (automation bias), η οποία οδηγεί τους χρήστες ενός συστήματος ΤΝ να εμπιστεύονται υπέρμετρα τα αποτελέσματα ή τις συστάσεις του και να μην αμφισβητούν την «κρίση» του.

Λαμβάνοντας υπόψη την τρέχουσα στάθμη της τεχνολογίας, η πλήρης υποκατάσταση του ανθρώπου – δικαστή από ένα σύστημα ΤΝ φαντάζει τεχνολογικά μη εφικτό αλλά και δικαιοπολιτικά μη αποδεκτό ενδεχόμενο, καθώς η πολυπλοκότητα της νομικής σκέψης, αλλά και του ίδιου του πλαισίου των κανόνων και των περιστατικών που καλείται να ερμηνεύσει ένας δικαστής, δεν φαίνεται να μπορεί να αντιμετωπιστεί από τον ηλεκτρονικό ανάλογό του. Αυτό όμως δεν θα πρέπει να ανασχέσει την αξιοποίηση υπαρκτών και πιθανών οφελών από τη χρήση συστημάτων ΤΝ σε επιμέρους στάδια και πτυχές της Δικαιοσύνης. Ακριβέστερα, ο στόχος πρέπει να συνίσταται ακριβώς στη βελτιστοποίηση αυτών των σταδίων, π.χ. μέσω της ενίσχυσης της ευρύτερης και ουσιώδους κατανόησης της νομοθεσίας και των ποικίλων συσχετισμών μεταξύ νομοθετικών κειμένων και δικαστικών αποφάσεων ή ακόμη και της υποστήριξης της δικαιοδοτικής διαδικασίας με χαρακτηριστικά προβλεπτικής ανάλυσης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να προσεγγίσει ορισμένα από τα ζητήματα αυτά μέσω της πρότασης κανονισμού για την τεχνητή νοημοσύνη. Πρόκειται για την πρώτη προσπάθεια να ρυθμιστεί δεσμευτικά η χρήση συστημάτων ΤΝ, υιοθετώντας μια «προσέγγιση με βάση τον κίνδυνο». Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, τα συστήματα που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της Δικαιοσύνης ανήκουν εξ ορισμού σε επίπεδο «υψηλού κινδύνου», υπαγόμενα σε ένα αυστηρό(;) κανονιστικό πλαίσιο. Με τις θετικές και τις αρνητικές πτυχές της, η επιλογή αυτή αναμένεται να αποτελέσει τη βάση για την οριοθέτηση της σχέσης μεταξύ ΤΝ και Δικαιοσύνης.

Οι προβληματισμοί σχετικά με τη χρήση ΤΝ στη Δικαιοσύνη εδράζονται σε δικαιοπολιτικούς και φιλοσοφικούς στοχασμούς που είναι ανεξάρτητοι και προγενέστεροι του νέου τεχνολογικού κύματος. Η ποιότητα, η ταχύτητα, η αποτελεσματικότητα και η ανεξαρτησία του συστήματος Δικαιοσύνης, η αποφυγή διακρίσεων, η αμεροληψία των δικαστών και η δυνατότητα κατανόησης του σκεπτικού των αποφάσεών τους αποτελούν σημεία προβληματισμού ανεξαρτήτως της χρήσης ΤΝ. 

Εν προκειμένω, η ΤΝ λειτουργεί ως...

 

ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟ ΚΩΛΟΧΑΝΕΙΟ: Ελληνικό παράδοξo παραγωγικότητας

Του ΠΑΣΧΟΥ ΜΑΝΔΡΑΒΕΛΗ

Ηταν το μακρινό 1987, όταν ο διάσημος οικονομολόγος Ρόμπερτ Σόλοου διαπίστωσε ότι «σήμερα μπορείς να βρεις την πληροφορική εποχή παντού, εκτός από τους δείκτες παραγωγικότητας». 

Το επονομασθέν «παράδοξο της παραγωγικότητας» έγινε ακόμη πιο σκοτεινό όταν το 1993 ένας άλλος Αμερικανός οικονομολόγος μέτρησε ότι μεταξύ 1970 και 1980 η εγκατεστημένη υπολογιστική ισχύς στις ΗΠΑ εκατονταπλασιάστηκε, αλλά η παραγωγικότητα της εργασίας μειώθηκε από το 3% τη δεκαετία του ’60 στο 1% τη δεκαετία του ’80.

Οπως είναι φυσικό, το παράδοξο του Σόλοου συζητήθηκε εκτενώς μεταξύ των οικονομολόγων, πριν το διαψεύσει η ζωή. Τις επόμενες δύο δεκαετίες (1990-2010) παρατηρείται έκρηξη της παραγωγικότητας μαζί με την αλλαγή του εργασιακού τοπίου. Καταργήθηκαν χιλιάδες θέσεις μεσαίων στελεχών, οδηγώντας τον Τζέρεμι Ρίφκιν να γράψει «Το τέλος της εργασίας» (1995), ενώ σταδιακά με τις νέες ηλεκτρονικές πλατφόρμες άρχισε να κερδίζει έδαφος το μοντέλο του εργαζομένου-επιχειρηματία· πληροφορικάριοι που πληρώνονται ανά έργο, οδηγοί Uber κ.ά.

Δεν θα αναφερθούμε στα πολλά προβλήματα που δημιουργεί στους εργαζομένους η εξέλιξη της τεχνολογίας – ανεργία, ανασφάλεια κ.λπ. Οπως συνέβη και με το «παράδοξο της παραγωγικότητας», υπάρχει υστέρηση μεταξύ της υιοθέτησης μιας τεχνολογίας και των τελικών της αποτελεσμάτων. Θα υπάρξει μια νέα ισορροπία που όμως θα είναι αποτέλεσμα πολιτικής διεκδίκησης. Στην άλλη πλευρά της εξίσωσης, η υιοθέτηση νέων παραγωγικών εργαλείων δημιουργεί ένα παράθυρο κερδοφορίας στις επιχειρήσεις, αλλά μετά –λόγω ανταγωνισμού– το όφελος διαχέεται στους καταναλωτές, είτε με μείωση της τιμής του προϊόντος είτε με μηδενισμό του κόστους των συναλλαγών, όπως γίνεται διά της ηλεκτρονικής τραπεζικής (web banking).

Το «ελληνικό παράδοξο της παραγωγικότητας» είναι διαφορετικό από εκείνο του Σόλοου. Στη χώρα μας «μπορείς να βρεις την πληροφορική εποχή παντού, εκτός από την τσέπη μας». 

Οι τράπεζες, για παράδειγμα, έχουν τεράστια μείωση κόστους από το web banking, μείωση την οποία οι πελάτες τους όχι μόνο δεν βλέπουν, αλλά αντιθέτως την πληρώνουν. Συναλλαγές οι οποίες γίνονταν δωρεάν στο γκισέ (φορτώνοντας τις τράπεζες με ενοίκια, φως, νερό, τηλέφωνο, μισθούς υπαλλήλων, εισφορές κ.λπ.) τώρα τις κάνει μόνος του ο καταναλωτής και επιβαρύνεται γι’ αυτές! Μάλιστα, κατ’ αποκοπήν: 0,50 ευρώ για λογαριασμό ρεύματος 40 ευρώ, 0,50 και για 2.000 ευρώ. Είναι κατ’ ουσίαν ένας...

 

ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟ ΚΗΦΗΝΑΡΟΠΛΗΚΤΟ ΚΩΛΟΧΑΝΕΙΟ: H Βασίλισσα και Υπηρέτης όλων των επιστημών ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ, στην χώρα του Υπαρκτού Ελληνισμού

Toυ  Ανδρέα Δρυμιώτη

Ο Alan Turing θεωρείται ο πατέρας της Πληροφορικής. Είναι κρίμα που αυτός ο ιδιοφυής επιστήμονας υποχρεώθηκε να αυτοκτονήσει –δαγκώνοντας ένα δηλητηριασμένο με κυάνιο μήλο, εξ ου και προς τιμήν του το λογότυπο της Apple– αφού προηγουμένως υποβλήθηκε σε χημικό ευνουχισμό, λόγω της ομοφυλοφιλίας του. Στο ευρύ κοινό έγινε γνωστός από το κινηματογραφικό έργο «Imitation Game», όπου ήταν επικεφαλής σε μια ομάδα επιστημόνων οι οποίοι εργαζόταν στο Bletchley Park στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και «έσπασαν» τη γερμανική κρυπτογραφική μηχανή «Enigma», με συνέπεια οι σύμμαχοι να αποκτήσουν ένα τεράστιο πλεονέκτημα και να επιταχύνουν την κατάρρευση του Αξονα.

Αυτά είναι λίγο πολύ γνωστά από τον κινηματογράφο. Η ιστορία όμως αυτή έχει τεράστιο βάθος. Η ομάδα στο Bletchley Park ήταν πολυπληθής. Εκτός από μαθηματικούς, κρυπτογράφους και αναλυτές που θα περίμενε να βρει κάποιος σε ένα τέτοιο περιβάλλον, υπήρχαν τρεις πρωταθλητές σκακιού, ένας Αιγυπτιολόγος, λογοτέχνες και ποιητές, ψυχολόγοι, ακόμα και αυτός που πήρε κάποιο βραβείο γιατί έλυσε ένα πολύ δύσκολο σταυρόλεξο! Η κρυπτογράφηση με το Enigma άλλαζε κάθε 24 ώρες και ο πρωτόλειος υπολογιστής του Bletchley Park δεν μπορούσε να επεξεργαστεί όλους τους πιθανούς συνδυασμούς μέσα σε 24 ώρες. Ετσι, κάθε μέρα ξεκινούσαν από το απόλυτο μηδέν. 

 

Την αρχή της λύσης την έδωσε ο… έρωτας! Δύο Γερμανοί κωδικογράφοι ήταν ερωτευμένοι με δύο διαφορετικές κοπέλες με το ίδιο όνομα: Ρόζα. Οι αναλυτές βρήκαν τον συσχετισμό, γιατί κάθε πρωί οι δύο Γερμανοί χαιρετούσαν τις κοπέλες τους με το ίδιο μήνυμα (διαφορετικά κωδικοποιημένο) και ο Alan Turing με αυτή την πληροφορία «έσπασε» το Εnigma και έτσι σώθηκαν εκατομμύρια ζωές.

Δεν θα μπορούσα να τελειώσω αυτή την ωραία ιστορία χωρίς να σας δώσω μια ενδιαφέρουσα πληροφορία. 

 

Το τιτάνιο έργο που είχαν να αντιμετωπίσουν στο Bletchley Park δεν θα μπορούσε ποτέ να ολοκληρωθεί χωρίς τον έρωτα. Οι δυνατοί συνδυασμοί που παρήγε καθημερινά το Enigma ήταν περίπου 53 δισεκατομμύρια! Ο πρωτόλειος υπολογιστής που είχαν, ήθελε περίπου 20 χρόνια για να τους εξετάσει όλους ώστε να βρει τα κλειδιά. 

 

Για να πάρετε μια ιδέα από την πρόοδο που έχει σημειωθεί στον τομέα αυτό, το 2017 το Imperial War Museum, με τη βοήθεια σύγχρονων υπολογιστών και προγραμμάτων Τεχνητής Νοημοσύνης, έσπασαν το Enigma σε 13 λεπτά, με κόστος 7 δολάρια! Τα 20 χρόνια έγιναν 13 λεπτά!
 

Πάμε τώρα στην Πληροφορική. Η πρώτη επαφή μου έγινε στις σπουδές μου στην Αγγλία, το μακρινό 1965, και επαγγελματικά ασχολούμαι από το 1967 μέχρι σήμερα που εξακολουθώ να παρακολουθώ τις εξελίξεις. Παλαιά λέγαμε ότι «η Μαθηματική Επιστήμη είναι η Βασίλισσα αλλά και η υπηρέτης όλων των Επιστημών» (Mathematics is the Queen and servant of all Sciences). Σήμερα λέμε ότι «Η Επιστήμη της Πληροφορικής είναι η Βασίλισσα και η υπηρέτης όλων των Επιστημών». 

 

Πιστεύω ότι όλοι οι μαθητές πρέπει να μάθουν κάποιο στοιχειώδη προγραμματισμό από το Δημοτικό Σχολείο. Στη σύγχρονη εποχή χωρίς προγραμματισμό δεν μπορείς να πας πουθενά. Π.χ. για να ζεστάνεις ένα πιάτο φαγητό στα μικροκύματα θέλεις κάποιο προγραμματισμό.  

 

Προσωπικά ισχυρίζομαι ότι ο προγραμματισμός ηλεκτρονικών υπολογιστών βοηθάει τους ανθρώπους να γίνουν καλύτεροι. Η επιχειρηματολογία μου είναι εξαιρετικά απλή: Αν ένα πρόγραμμα δεν κάνει τη δουλειά του, τότε ο μόνος που φταίει είναι αυτός που το έγραψε και κανένας άλλος. Αυτό βοηθά στην αυτογνωσία και στη βελτίωση.

Η Πληροφορική όμως έχει γίνει πολύ, μα πολύ πολύπλοκη. Με τις ραγδαίες εξελίξεις δεν υπάρχει κανένας που να μπορεί να ισχυριστεί ότι καλύπτει όλα τα θέματα της Πληροφορικής. Ούτε να τα απαριθμήσω μπορώ. Απλά, μετά λόγου γνώσεως, σας λέω ότι μέχρι να τελειώσει τις σπουδές του ένας φοιτητής, αυτά που έμαθε θα είναι ξεπερασμένα! Στη δική μου εποχή, όταν οι εξελίξεις δεν είχαν την ίδια ταχύτητα, προσωπικά χρειάστηκε να αυτο-επανεκπαιδευτώ τουλάχιστον πέντε φορές! Αυτό που πρέπει να μάθει ένας σημερινός φοιτητής είναι «να μάθει να μαθαίνει», γιατί η μελλοντική επαγγελματική δραστηριότητά του θα απαιτήσει την επανεκπαίδευσή του τουλάχιστον 8-10 φορές, όπως προβλέπουν οι ειδικοί!
 

Σαν μηχανικός που είμαι, θέλω να βασίζω την επιχειρηματολογία μου σε γερά θεμέλια. Αυτό έκανα με την εισαγωγή.  

 

Τα θεμέλια είναι: Η αναγκαιότητα και η αποτελεσματικότητα της ομαδικής εργασίας και η σημασία της Πληροφορικής στη σύγχρονη ζωή. 

 

Πάμε τώρα στο θέμα μας. 

 

Τον Ιούνιο παρακολούθησα από τις στήλες της «Κ» την ανταλλαγή απόψεων του καλού φίλου Πάσχου Μανδραβέλη με τους φοιτητές και καθηγητές του τμήματος Διαχείρισης Πολιτισμικού Περιβάλλοντος και Νέων Τεχνολογιών (ΔΠΠ&ΝΤ) του Πανεπιστημίου Πατρών, το οποίο ιδρύθηκε το 2005, σήμερα εδρεύει στο Αγρίνιο, το οποίο καταργήθηκε από την προηγούμενη κυβέρνηση με τον νόμο 4610/2019 και αντικαταστάθηκε διοικητικά με το νεοϊδρυθέν Τμήμα Ιστορίας – Αρχαιολογίας. Η αντιπαράθεση είναι σκληρή με χαρακτηριστικό το σύνθημα των φοιτητών: «Μην παίζετε με τις ζωές μας».

Δεν σκοπεύω να πάρω θέση στην αντιπαράθεση γιατί από τα γραπτά είναι ολοφάνερο ότι μόνο εκπαιδευτικοί δεν είναι οι λόγοι για τη δημιουργία ή την κατάργηση τμημάτων. Και αυτό είναι άλλο ένα καρφί στο φέρετρο που έχουμε ενταφιάσει την παιδεία μας με καταστροφικές συνέπειες για το μέλλον της χώρας. Συμμερίζομαι την αγανάκτηση των φοιτητών για την αναστάτωση που φέρνει στη ζωή τους η κατάργηση του τμήματος που παρακολουθούν, αλλά βρίσκω μάλλον μελοδραματικό το «μην παίζετε με τις ζωές μας». 

 

Χρησιμοποιώντας το ζήτημα αυτό σαν παράδειγμα θέλω να δούμε το θέμα από μια εντελώς διαφορετική σκοπιά.

Οι καθηγητές υπερασπίζονται το τμήμα επαναλαμβάνοντας τον «διεπιστημονικό χαρακτήρα» του. Αυτό είναι ολέθριο λάθος! Η απόδειξη είναι εύκολη διά της «εις άτοπον απαγωγής». Το τμήμα έχει χαρακτήρα «διεπιστημονικό», δηλαδή εκπαιδεύει στη «Διαχείριση Πολιτισμικού Περιβάλλοντος» και στις «Νέες Τεχνολογίες» οι οποίες αφορούν την Πληροφορική, όπως διαπιστώνουμε από τα μαθήματα. Εχουμε ήδη θεμελιώσει ότι η Πληροφορική από μόνη της είναι εξαιρετικά πολύπλοκη επιστήμη που απαιτεί πολλή εξειδίκευση και είναι απαραίτητη σχεδόν σε όλες τις υπόλοιπες επιστήμες. Δεν μπορεί να την αντιμετωπίζουμε σαν διεπιστημονική «τσόντα». Με την ίδια λογική θα έπρεπε να δημιουργήσουμε νέα εκπαιδευτικά τμήματα για «Νευροχειρουργική και Νέες Τεχνολογίες», «Πολιτικών Μηχανικών και Νέες Τεχνολογίες», «Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Νέες Τεχνολογίες» κ.ο.κ. καταλήγοντας φυσικά στο άτοπον.

Υπάρχει όμως και ένα άλλο πολύ ουσιαστικό θέμα. Πού θα βρουν δουλειά οι απόφοιτοι;  

 

Προσωπικά σαν επικεφαλής της μεγαλύτερης εταιρείας υπηρεσιών πληροφορικής που είχε η Ελλάδα, ΔΕΝ θα προσλάμβανα κανένα απόφοιτο του τμήματος, έστω και αν είχα να υλοποιήσω έργα Πολιτισμικού χαρακτήρα. Θα δημιουργούσα ομάδες με καταξιωμένους επιστήμονες και από τις δύο επιστήμες για να υλοποιήσουν το έργο, όπως ακριβώς έκαναν στο Βletchley Park. Η ημιμάθεια είναι χειρότερη από την αμάθεια! 

 

Προσωπικά υλοποίησα τα πλέον πολύπλοκα και διαφορετικά έργα με τη συνεργασία πάντοτε των αντίστοιχων επιστημόνων. Εργα πολεοδομίας χωρίς να γίνω πολεοδόμος. Εργα λογιστηρίων χωρίς να είμαι λογιστής. Εργα αποκρυπτογράφησης χωρίς να είμαι κρυπτογράφος. Μοίρασα οικόπεδα χωρίς να γίνω κτηματομεσίτης. Υλοποίησα άπειρες τραπεζικές δραστηριότητες χωρίς να γίνω τραπεζικός. Η Πληροφορική δεν είναι μέρος διεπιστημονικών σπουδών.

Και αν δεν βρίσκουν δουλειά οι απόφοιτοι, όπως παραδέχονται οι καθηγητές τους –«…για αυτούς τους φοιτητές και αποφοίτους του ΤΔΠΠ&ΝΤ που συναντούν ήδη δυσκολίες στην αγορά εργασίας, όταν οι υποψήφιοι εργοδότες τους αναφέρονται στο καταργηθέν τμήμα…»– είναι γιατί υπάρχει αναντιστοιχία μεταξύ σπουδών και αγοράς εργασίας, όπως πολύ σωστά επισημαίνει ο φίλος Πάσχος: «Σε όλον τον –ελεύθερο, τουλάχιστον– κόσμο είναι τα ίδια τα πανεπιστήμια, και μάλιστα τα Συμβούλια Ιδρυμάτων τους, που αποφασίζουν τη δημιουργία κάποιου τμήματος… (όταν) βλέπουν (ξανά: θου Κύριε…) τις ανάγκες της αγοράς και αποφασίζουν».

Στις φετινές Πανελλήνιες στο 40% των Τμημάτων μπήκαν φοιτητές που έγραψαν κάτω από τη βάση. Από τους 81.413 επιτυχόντες, υπολογίζεται ότι οι 25.000 έγραψαν κάτω από τη βάση και σε κάποιο τμήμα πέτυχε κάποιος με λευκή κόλλα! 

 

Δεν υπάρχει μεγαλύτερη απόδειξη ότι...

 

ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟ ΤΡΙΤΟΚΟΣΜΙΚΟ ΚΩΛΟΧΑΝΕΙΟ: Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση στην Ελλάδα

Του ΑΝΔΡΕΑ ΔΡΥΜΙΩΤΗ

 

Στο πολύ επιτυχημένο Delphi Economic Forum 2018, παρουσιάστηκε από τη διαΝΕΟσις μια ομότιτλη έρευνα. Η εξαιρετική αυτή εργασία έγινε κάτω από την επίβλεψη του καλού φίλου και σπουδαίου επιστήμονα Διομήδη Σπινέλλη. Στην έρευνα κλήθηκα να απαντήσω σε συγκεκριμένες ερωτήσεις. Με την εκλογή του Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος προτίθεται να εκσυγχρονίσει το Δημόσιο με την εκτεταμένη χρήση πληροφορικής, νομίζω ότι το κείμενο που ακολουθεί μπορεί να συμβάλει στην προσπάθεια αυτή.

Γιατί οι εταιρείες πληροφορικής εμπλέκονται σε έργα του δημοσίου τομέα;

Ετσι ξεκίνησε η πληροφορική στην Ελλάδα. Τέλη της δεκαετίας του ’60, όλη τη δεκαετία του ’70 και μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’80, οι μοναδικοί υπολογιστές ήταν πανάκριβα main frames που μόνο το Δημόσιο, οι τράπεζες (πολλές ήταν κρατικές) και πολύ μεγάλες επιχειρήσεις μπορούσαν να αντέξουν οικονομικά. Για τον λόγο αυτό οι εταιρείες που δραστηριοποιούνταν στην Ελλάδα: ΙΒΜ, UNIVAC, Control Data, Honeywell-Bull στόχευαν κατά κύριο λόγο το Δημόσιο. Στην εταιρεία μας Ηλεκτρονικοί Διερευνηταί Δοξιάδη Α.Ε., η οποία αντιπροσώπευε την UNIVAC, είχαμε προμηθεύσει και εγκαταστήσει συστήματα στα υπουργεία Δημοσίων Εργων, Παιδείας, Δημοσίας Τάξεως, στον ΟΤΕ, στο ΝΑΤ, στο Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο, στην Εθνική Στατιστική Υπηρεσία, στη Μηχανογραφική Υπηρεσία Φορολογίας (ΜΥΦ), στο Αλουμίνιο της Ελλάδος, στην Εθνική Ασφαλιστική και αλλού. Πέρα από την προμήθεια, η συντήρηση του hardware σε δολάρια εξασφάλιζε ένα σημαντικό μηνιαίο έσοδο. Το λογισμικό δινόταν δωρεάν! Τα προβλήματα άρχισαν με τη διακυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ το 1981. Οι διαγωνισμοί προέβλεπαν προμήθεια σε δραχμές και συντήρηση σε δραχμές! Με τη συνεχή υποτίμηση της δραχμής, οι διαγωνισμοί του Δημοσίου κατάντησαν πρακτικά ασύμφοροι. Η προμήθεια του hardware ήθελε περίπου 6 μήνες, δηλαδή από τη συμμετοχή στον διαγωνισμό μέχρι την παραλαβή μπορούσαν να περάσουν και 18 μήνες, πράγμα που καθιστούσε αδύνατη την πρόβλεψη του συναλλαγματικού κινδύνου.

 

Ποια είναι τα θετικά στοιχεία της συνεργασίας και της υλοποίησης πληροφοριακών συστημάτων του Δημοσίου;

 

Είναι αναμφισβήτητο γεγονός ότι σε όλες τις χώρες το Δημόσιο αποτελεί τον μεγάλο χρήστη της πληροφορικής. Ετσι έγινε και στην Ελλάδα. Στα πρώτα στάδια, η συνεργασία με το Δημόσιο βοήθησε και τα δύο μέρη και παράλληλα βοήθησε την ανάπτυξη της Πληροφορικής στην Ελλάδα. Οι πρώτες εκπαιδεύσεις προγραμματιστών έγιναν από τους προμηθευτές των συστημάτων, δεδομένου ότι τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα άργησαν να παρέχουν σπουδές στην πληροφορική και τον προγραμματισμό.

Στα αρχικά στάδια ο ανταγωνισμός ήταν υγιής και το όφελος ήταν αμοιβαίο. Αργότερα, όταν αυξήθηκαν δυσανάλογα οι παίκτες και «μολύνθηκε» ο ανταγωνισμός, πιστεύω ότι και τα δύο μέρη ζημιώθηκαν. Αυτό είναι ολοφάνερο σήμερα όπου οι περισσότερες εταιρείες πληροφορικής έχουν κλείσει.

 

Ποια είναι τα αρνητικά ζητήματα στη συνεργασία και την υλοποίηση τέτοιων συστημάτων;

 

Τα αρνητικά δυστυχώς είναι πάρα πολλά. Κατασπαταλήθηκαν Ευρωπαϊκοί και Εθνικοί πόροι χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα. Και τα δύο μέρη χόρεψαν τον ίδιο χορό. Οι περισσότεροι διαγωνισμοί ήταν φαλκιδευμένοι. Οι προϋπολογισμοί ήταν πάντοτε πολύ χαμηλοί με αποτέλεσμα ο μειοδότης να αναζητεί άλλους τρόπους για να έχει κέρδος. Επέκταση της σύμβασης χωρίς διαγωνισμό κατά 30%. Παράδοση μειωμένου έργου και διάφορα άλλα τεχνάσματα. Με την αποπληρωμή ενός έργου ύστερα από 550 ημέρες και το κόστος του χρήματος, είναι αδύνατη η κερδοφορία με περιθώρια της τάξεως του 20%. Οι περισσότερες εταιρείες μετείχαν στους διαγωνισμούς για να γράφουν τζίρο και όχι για πραγματική ανάπτυξη. Επίσης, η προσπάθεια της Κοινωνίας της Πληροφορίας να «μοιράσει» την πίτα σε όσο το δυνατόν περισσότερους παίκτες είχε καταστροφικά αποτελέσματα. Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πληροφορική των νοσοκομείων. Οι 14 διαγωνισμοί μοιράστηκαν σε 16 εταιρείες (αν θυμάμαι καλά), με αποτέλεσμα να έχουμε μη συμβατά μεταξύ τους συστήματα. Η σωστή αντιμετώπιση θα ήταν η προεπιλογή με διαγωνισμό ενός μόνο συστήματος ERP και στη συνέχεια επιμέρους διαγωνισμοί για την υλοποίηση του κάθε νοσοκομείου χωριστά.

 

Ποιες είναι οι απαιτούμενες διορθωτικές παρεμβάσεις;

ΚΟΣΜΟΣ - ΕΣΘΟΝΙΑ: O ψηφιακός πιονέρος με 48 χρόνια ανεξαρτησίας σε 7 αιώνες - Τι συμβαίνει σήμερα εκεί που εφευρέθηκε το Skype;

ΠΡΟΣΕΞΤΕ ΤΟ...(και κλάψτε ελεύθερα κάνοντας συγκρίσεις με το ελληνόφωνο κωλοχανείο...)
 

Του ΘΑΝΑΣΗ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ

Είναι σχεδόν απίστευτο ότι το Skype, η εφαρμογή που άλλαξε την επικοινωνία, εφευρέθηκε στην Εσθονία το 2003. Όταν η χώρα αποχαιρετούσε τη Σοβιετική Ένωση το 1991 οι κάτοικοι της χρειαζόταν να περιμένουν 10 χρόνια για να αποκτήσουν σταθερή γραμμή τηλεφωνίας (στους μεγαλύτερους από εμάς κάτι θυμίζει αυτό). Για να κατανοήσουμε τους συσχετισμούς, στις ΗΠΑ εκείνη την εποχή αγόραζαν ήδη τα πρώτα τους κινητά τηλέφωνα.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. 

Η ιστορία αυτής της λιλιπούτειας χώρας είναι γεμάτη κατακτήσεις από τους γείτονες της που εποφθαλμιούσαν την προνομιακή της γεωγραφική θέση. Το έδαφος της Εσθονίας κατοικείται τουλάχιστον από το 6500 π.Χ., ενώ ομιλητές φινο-ουγγρικών διαλέκτων - οι γλωσσικοί πρόγονοι των σημερινών Εσθονών - φτάνουν εκεί γύρω στο 1800 π.Χ. Ξεκινώντας με τις Βαλτικές Σταυροφορίες τον 13ο αιώνα μ.Χ. και μετά από 6 αιώνες διαδοχικής γερμανικής, δανικής, σουηδικής και ρωσικής κυριαρχίας, οι Εσθονοί γνώρισαν την εθνική αφύπνιση στα μέσα του 19ου αιώνα. Αυτή κορυφώθηκε με την κήρυξη της ανεξαρτησίας της χώρας από τη Ρωσική Αυτοκρατορία προς το τέλος του πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, τον Φεβρουάριο του 1918. Το μικρό διάλειμμα ανεξαρτησίας διακόπηκε απότομα το 1940 με την ανακατάληψη της χώρας από τους Σοβιετικούς. Το 1941 κατακτήθηκε από τα ναζιστικά στρατεύματα της Γερμανίας για να επαναπροσαρτηθεί ξανά το 1944 στην Σοβιετική Ένωση στην οποία παρέμεινε ως το 1991. Ο απολογισμός: τους τελευταίους 7 αιώνες γνώρισαν την ανεξαρτησία για 48 μόλις χρόνια. 

Η έκταση της χώρας είναι σχεδόν ίση με το 1/3 της Ελλάδας, έχει μόλις 1,3 εκατομμύρια κατοίκους με το 25% να είναι Ρωσικής καταγωγής. 

Είναι πολύ αραιοκατοικημένη με 29 κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο (η Ελλάδα έχει περίπου 82). 

Το έδαφός της είναι πεδινό με το μεγαλύτερο υψόμετρο φτάνει μόλις τα 318 μέτρα ενώ έχει περίπου 1.500 νησιά και περισσότερες από 1400 λίμνες .

Ας ξαναγυρίσουμε στο Skype (εξαγοράστηκε από την Microsoft το 2011 για 8,5 δισ. δολάρια) και να πούμε ότι ήταν μόνο η αρχή για την ψηφιακή έκρηξη των Εσθονών. 

Σήμερα αν παραγγείλεις κινέζικο φαγητό μέσω των εφαρμογών DoorDash ή Postmates στην Καλιφόρνια  ή την Ουάσινγκτον υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να παραλάβεις το γεύμα σου με ένα από τα ρομπότ της εσθονικής startup Starship. Η Starship λειτουργεί επίσης στη Βέρνη και το Λονδίνο ενώ σχεδιάζει να δοκιμάσει σύντομα και στο Αμβούργο. 

Το 2011 ένας πρώην υπάλληλος του Skype δημιούργησε τη TransferWise, μια ηλεκτρονική εταιρεία μεταφοράς εμβασμάτων. Σήμερα η TransferWise καταλαμβάνει 4 ορόφους ενός κτιρίου στο Ταλίν και διαχειρίζεται συναλλαγές που φτάνουν το 1 δισ. δολάρια το μήνα.

Η ηλεκτρονική διακυβέρνηση της χώρας χρησιμοποιείται συχνά από τους ομιλητές συνεδρίων ως το απόλυτο παράδειγμα βέλτιστης πρακτικής. 

Η συμπλήρωση του 95% των φορολογικών δηλώσεων γίνεται ηλεκτρονικά και διαρκεί λιγότερο από πέντε λεπτά. Οι πολίτες λαμβάνουν ηλεκτρονικά τη δήλωση προσυμπληρωμένη και καλούνται να απαντήσουν Ναι ή Όχι σε λίγες ερωτήσεις. 

Όλες οι εκλογές που έγιναν μετά το 2005 δίνουν την δυνατότητα για ηλεκτρονική ψηφοφορία (στις βουλευτικές εκλογές του 2015 το 31% ψήφισε μέσω διαδικτύου). 

Το 99,5% των συναλλαγών του κράτους με τους πολίτες πραγματοποιούνται ψηφιακά και το χαρτί το βλέπεις σπάνια. 

Για να επιτευχθούν όλα αυτά οι ταυτότητες των πολιτών είναι το κλειδί. Η ταυτότητα του κάθε Εσθονού πολίτη χρησιμοποιείται για:

- κάρτα υγείας και κοινωνικής ασφάλισης

- ηλεκτρονικό εισιτήριο στα μέσα μαζικής συγκοινωνίας

- πιστοποιητικό για ψηφιακή υπογραφή

- ταυτότητα ψηφοφόρου για την ψηφοφορία μέσω Διαδικτύου

- την πρόσβαση σε όλες τις κρατικές βάσεις πληροφοριών προκειμένου να δει στοιχεία που αφορούν πχ τα ιατρικά αρχεία και τις φορολογικές δηλώσεις του

- παραλαβή των φαρμάκων που του συνταγογράφησε ηλεκτρονικά ο γιατρός του

Η τελευταία «ψηφιακή» είδηση που μαθαίνουμε από τους Εσθονούς είναι ότι ετοιμάζονται πυρετωδώς για να είναι το πρώτο κράτος που θα εκδώσει ένα εντελώς ψηφιακό νόμισμα, το estcoin, το οποίο θα αποτελέσει το αντίπαλο δέος του γνωστού bitcoin.

Η οικονομία της χώρας σίγουρα κερδίζει από όλα αυτά. Οι Εσθονοί ισχυρίζονται ότι η ψηφιακή τους καινοτομία προσθέτει 2% στο ΑΕΠ της χώρας. O οίκος Fitch αξιολογεί την πιστοληπτική ικανότητα της με A+ (πρόσφατα ο ίδιος οίκος αναβάθμισε την Ελλάδα σε Β- τοποθετώντας τη χώρα μας 11 βαθμίδες κάτω από την Εσθονία). 

Το φορολογικό της σύστημα μπορεί να περιγραφεί πολύ εύκολα: υιοθετεί ένα ενιαίο φορολογικό συντελεστή (20%) για όλα τα εισοδήματα, ένα και μοναδικό συντελεστή ΦΠΑ (20%) καθώς και πλήρη φοροαπαλλαγή για τα εταιρικά κέρδη που επανεπενδύονται.  

Το ΑΕΠ ανά κάτοικο, με όρους αγοραστικής δύναμης, της Εσθονίας ανέβηκε από το 64% του ευρωπαϊκού μέσου όρου το 2009 στο 74% το 2016 (την ίδια χρονική περίοδο της Ελλάδας έπεσε από το 94% στο 67%). 

Το ποσοστό ανεργίας της χώρας...

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Το ανθρώπινο σύννεφο

Της Μαρίας Χούκλη

(...) Η εργασία στον 21ο αιώνα, σύμφωνα με κοινωνιολόγους, οικονομολόγους και στοχαστές αποτελεί ακόμη άλυτο πρόβλημα. 

Οι πιο αισιόδοξοι ισχυρίζονται ότι η τεχνολογική πρόοδος δεν θα αφήσει κανέναν ξεσκέπαστο, βαθμηδόν όλοι θα βρουν μια θέση στην ψηφιακή Ιερουσαλήμ. Οι πιο απαισιόδοξοι υποστηρίζουν ότι η εργασία όπως την γνωρίζαμε εξεμέτρησε το ζην, η τεχνολογία θα δημιουργεί νέες θέσεις απασχόλησης, ταυτοχρόνως όμως θα αφανίζονται οριστικά παλαιότερες μορφές, ένα είδος εργασιακού δαρβινισμού.

Ακόμη και αν εχουν δίκιο οι αισιόδοξοι, είναι προφανές ότι η πληροφορική επανάσταση απαιτεί καινούργιες γνώσεις, ικανότητες και οργάνωση. Όσοι δεν ανταποκρίνονται στη “αμείλικτη” λογική της, θα σπρώχνονται στην άκρη του φάσματος με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε αμοιβές και κοινωνική ιεραρχία.

Αν έχουν δίκιο οι απαισιόδοξοι, η δομική ανεργία θα δημιουργήσει έναν στρατό απόκληρων που θα ζουν με τα ολίγιστα του κοινωνικού κράτους ή με μικρο-εισοδήματα από την υποστήριξη των αναγκών όσων βρίσκονται μέσα στο human icloud.

Σύμφωνα με έρευνα του Guardian για το μέλλον της εργασίας, το ανθρώπινο σύννεφο είναι μια τεράστια παγκόσμια ομάδα ανεξάρτητων επαγγελματιών που μπορούν να εργαστούν εξ αποστάσεως οπουδήποτε στον πλανήτη, free lancers έτοιμοι να εκπληρώσουν τα ψηφιακά καθήκοντα που θα τους ζητηθούν!

Ήδη λειτουργούν δυο τέτοιες πλατφόρμες ζήτησης και προσφοράς εργασίας που αριθμούν 500.000 εργοδότες και 10.000.000 ελεύθερους επαγγελματίες από 190 χώρες οι οποίοι διεκδικούν 3.000.000 διαφορετικά είδη απασχόλησης. 

Υπολογίζεται ότι έως το 2025, σε λιγότερο από 10 χρόνια, μισό δισεκατομμύριο εργαζόμενοι θα χρησιμοποιούν μια από αυτές τις πλατφόρμες και όσες εντωμεταξύ θα αναδυθούν, προκειμένου να βρουν δουλειά.

Ο παγκόσμιος καταμερισμός εργασίας αλλάζει μορφή, ο ανταγωνισμός γίνεται online και θα διατρέχει όλο το φάσμα των υπηρεσιών νομικές συμβουλές, ιατρική διάγνωση, αρχιτεκτονικός σχεδιασμός, λογιστική. 

Το ανθρώπινο σύννεφο, όσο ποιητικό κι αν ακούγεται , θα είναι -είναι - ένα ηλεκτρονικό πεδίο δημοπρασιών χωρίς κώδικες δεοντολογίες και ρυθμίσεις: για να κερδίσουν το ψηφιακό έργο, οι ελεύθεροι επαγγελματίες προτείνουν το ελάχιστο ποσοστό για το οποίο είναι έτοιμοι να εργαστούν.

Την εικόνα του μέλλοντος περιγράφει ένας νεαρός Γάλλος, ιδρυτής της εφαρμογής BlaBlaCar που βρίσκει επιβάτες σε οδηγούς οι οποίοι έχουν κενές θέσεις στο αυτοκίνητό τους όταν κάνουν μεγάλα ταξίδια:

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: H Τεχνητή Νοημοσύνη είναι σαν ένα όπλο. Μη σας φοβιζει το όπλο αλλά αυτοί που το κρατούν! ( Artificial intelligence is like a weapon. Worry about the people wielding it.)

Tης  Cathy O Neil / BloombergView

Υπάρχουν δύο αντικρουόμενα οράματα για τη στιγμή που η τεχνητή νοημοσύνη θα καταλάβει την ανθρωπότητα. 


Ορισμένοι άνθρωποι ανησυχούν ότι όταν τα ρομπότ αποκτήσουν την ικανότητα να αυτοπρογραμματίζονται, θα συνειδητοποιήσουν ότι οι άνθρωποι είναι άχρηστοι και θα θελήσουν να μας ξεφορτωθούν. 


Άλλοι πιστεύουν ότι την ημέρα που τα ρομπότ θα αποκτήσουν νοημοσύνη -όταν έρθει, δηλαδή, η στιγμή της τεχνολογικής μοναδικότητας- οι άνθρωποι θα γίνουν ένα με τον υπολογιστή, παντογνώστες και αθάνατοι.

Νομίζω ότι όλοι κάνουν λάθος. Τα πράγματα δεν θα εξελιχθούν έτσι. Το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης θα είναι πολύ πιο κοινότυπο, ή ακόμη και εξαιρετικά λυπηρό.

Οι ανθρώπινες φαντασιώσεις για τα ρομπότ πηγάζουν από την κοινή παρανόηση ότι αυτά εργάζονται για την "αλήθεια" ή για κάποιο είδος επιστημονικής αντικειμενικότητας - ή τουλάχιστον ότι υποτάσσονται σε κάποιο αφηρημένο τρίτο μέρος. Από αυτό το σημείο, δεν θέλει πολύ για να σκεφτεί κάποιος ότι θα μεταφέρουν την υποταγή τους στον εαυτό τους, ή τουλάχιστον θα τη στρέψουν ενάντια στους ανθρώπους.

Η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική:


  Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα εργαλείο, συχνά ένα όπλο, που στοχεύει σε ορισμένους ανθρώπους και ελέγχεται από άλλους. Η καραμπίνα μπορεί να χρησιμεύσει ως λογική μεταφορά: μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διατήρηση της ειρήνης ή την καταστολή αλλά σε κάθε περίπτωση είναι στραμμένη από κάποιον προς κάποιον άλλο. Η μεγαλύτερη διαφορά είναι η κλίμακα. Ένας αλγόριθμος μπορεί να κατασκευαστεί μία φορά, μέσα σε ένα επιστημονικό εργαστήριο, και έπειτα να "εξαπολυθεί" σε δισεκατομμύρια ανθρώπους ταυτόχρονα.

Το μάρκετινγκ της τεχνητής νοημοσύνης τείνει να συσκοτίζει τη φύση της. Είτε χρησιμοποιούνται για την επιλογή ειδήσεων, είτε για τη στοχευμένη διαφήμιση, είτε για την αναγνώριση πιθανών εγκληματιών, οι αλγόριθμοι παρουσιάζονται ως εργαλεία αντικειμενικότητας, που δεν στοχεύουν συγκεκριμένα σε κάποιον, ούτε ελέγχονται συγκεκριμένα από κάποιον. To πρόσωπο αυτών που κρατούν τις καραμπίνες τείνουν να είναι κρυμμένα –συχνά βάσει σχεδιασμού. Αν τους βλέπαμε καθαρά, μπορεί να μην μας άρεσε η θέα.

Τα καλά νέα είναι ότι δεν χρειάζεται να φοβόμαστε την Αποκάλυψη των ρομπότ με τον τρόπο που είναι κοινά αντιληπτή. Οι άνθρωποι δεν θα κατασκευάσουν ρομπότ ικανά να προδώσουν τους ιδιοκτήτες τους, όπως ακριβώς δεν θα σχεδίαζαν μια καραμπίνα με μια κάννη που στρέφεται προς το πρόσωπο που πυροβολεί.

Οι άνθρωποι δεν παραδίδουν την εξουσία εθελοντικά. Αντίθετα, προσπαθούν να συγκαλύψουν την εξουσία, παρουσιάζοντας την ως αβλαβή.

Τα κακά νέα είναι ότι... 

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Οι τρεις προκλήσεις που απειλούν το διαδίκτυο

Του Sir Tim Berners-Lee/ World Wide Web Foundation   

Δημιουργού του διαδικτυου! 

Φαντάστηκα το διαδίκτυο ως μια ανοιχτή πλατφόρμα που θα επέτρεπε σε όλους, παντού, να μοιράζονται πληροφορίες, ευκαιρίες πρόσβασης και να συνεργάζονται πέρα από γεωγραφικά και πολιτιστικά σύνορα.  


Με πολλούς τρόπους, το διαδίκτυο έχει ζήσει μέχρι σήμερα αυτό το όραμα, αν και υπήρξε μια  επαναλαμβανόμενη μάχη για να κρατηθεί ανοικτό. Αλλά κατά τη διάρκεια των τελευταίων 12 μηνών, ανησυχώ όλο και περισσότερο για τρεις νέες τάσεις, οι οποίες πιστεύω ότι πρέπει να αντιμετωπιστούν προκειμένου το διαδίκτυο να εκπληρώσει τις πραγματικές δυνατότητές του ως ένα εργαλείο που εξυπηρετεί όλη την ανθρωπότητα.

1) Χάσαμε τον έλεγχο των προσωπικών μας δεδομένων

Το σημερινό επιχειρηματικό μοντέλο για πολλές ιστοσελίδες προσφέρει δωρεάν το περιεχόμενο τους με αντάλλαγμα τα προσωπικά μας δεδομένα. Πολλοί συμφωνούμε σε αυτό –συχνά με την αποδοχή μακροσκελών και μπερδεμένων εγγράφων με όρους και προϋποθέσεις- αλλά ουσιαστικά δεν μας πειράζει να συλλέγονται κάποιες πληροφορίες μας σε αντάλλαγμα των δωρεάν υπηρεσιών. Όμως, ξεχνάμε ένα κόλπο. Καθώς τα δεδομένα μας στη συνέχεια αποθηκεύονται σε ιδιόκτητα σιλό, χωρίς την επίβλεψή μας, συνειδητοποιούμε ότι χάνουμε τα οφέλη που θα απολαμβάναμε θα αν είχαμε άμεσο έλεγχο σε αυτά τα δεδομένα, και επιλέγαμε πότε και με ποιον θα τα μοιραζόμαστε. Επιπλέον, συχνά δεν υπάρχει κανένας τρόπος να πάρουμε πίσω από τις εταιρίες τα δεδομένα που μάλλον δεν θα μοιραζόμασταν- ειδικά με τρίτους- οι «Όροι και Προϋποθέσεις» τα ζητούν όλα και δεν δίνουν τίποτα με λίγα λόγια.

Αυτή η εκτεταμένη συλλογή δεδομένων από τις εταιρείες έχει και άλλες επιπτώσεις. Μέσω της συνεργασίας – ή του εξαναγκασμού- οι εταιρείες ή οι κυβερνήσεις παρακολουθούν όλο και περισσότερο κάθε κίνησή μας σε απευθείας σύνδεση, περνώντας ακραίους, πολλές φορές, νόμους που ποδοπατούν τα δικαιώματά μας στην ιδιωτικότητα. Σε καταπιεστικά καθεστώτα, είναι εύκολο να δει κανείς τον ισχυρό αντίκτυπο όλων αυτών, όπως bloggers που μπορεί να συλληφθούν ή να σκοτωθούν και πολιτικοί αντίπαλοι που μπορεί να παρακολουθούνται. Αλλά ακόμη και σε χώρες όπου πιστεύουμε ότι οι κυβερνήσεις θέτουν στο επίκεντρο το συμφέρον των πολιτών, βλέποντας το συνολικά, πάντα η κατάσταση πηγαίνει όλο και πιο μακριά. Αυτό δημιουργεί δυσάρεστες επιπτώσεις στην ελευθερία του λόγου και το διαδίκτυο σταματά να χρησιμοποιείται ως χώρος εξερεύνησης σημαντικών θεμάτων, όπως ευαίσθητα θέματα υγείας, σεξουαλικότητας ή θρησκείας.

2) Η διάδοση της παραπληροφόρησης είναι πολύ εύκολη στο διαδίκτυο

Σήμερα, οι περισσότεροι άνθρωποι βρίσκουν ειδήσεις και πληροφορίες στο διαδίκτυο μέσω μόνο ενός περιορισμένου αριθμού ιστοσελίδων μέσων ενημέρωσης, κοινωνικών δικτύων και μηχανών αναζήτησης. Οι ιστότοποι αυτοί κερδίζουν περισσότερα χρήματα όταν κάνουμε κλικ στους συνδέσμους που μας προβάλλουν. Και επιλέγουν τι ακριβώς θα μας προβάλλουν βάσει αλγόριθμων που μαθαίνουν για εμάς από τα προσωπικά μας δεδομένα που συνεχώς συλλέγουν. Το καθαρό αποτέλεσμα είναι ότι αυτές οι σελίδες μας δείχνουν το περιεχόμενο που πιστεύουν ό,τι είναι περισσότερο πιθανό να κάνουμε κλικ- πράγμα που σημαίνει ότι η παραπληροφόρηση, ή οι «ψεύτικες ειδήσεις», που συνήθως είναι εκπληκτικές, συγκλονιστικές, ή που έχουν σχεδιαστεί για να ανταποκρίνονται στις προκαταλήψεις μας, μπορούν να εξαπλωθούν σαν πυρκαγιά. Και μέσω της χρήσης της επιστήμης των δεδομένων και στρατών από bots, όσοι έχουν κακές προθέσεις μπορούν να ξεγελάσουν το σύστημα και να διασπείρουν παραπληροφόρηση για οικονομικό ή πολιτικό κέρδος.

3) Η διαδικτυακή πολιτική διαφήμιση χρειάζεται διαφάνεια και κατανόηση

Η πολιτική διαφήμιση μέσω διαδικτύου έγινε γρήγορα μια εξεζητημένη βιομηχανία. Το γεγονός ότι οι περισσότεροι άνθρωποι παίρνουν τις πληροφορίες τους από λίγες μόνο πλατφόρμες ενημέρωσης και η πολυπλοκότητα των αλγορίθμων συνεχώς αυξάνεται αντλώντας στοιχεία προσωπικών δεδομένων, σημαίνει ότι οι πολιτικές εκστρατείες πλέον οικοδομούνται βάσει ατομικών διαφημίσεων στοχεύοντας άμεσα στους χρήστες. Βάσει μιας πηγής, στις αμερικανικές εκλογές του 2016, πάνω από 50.000 παραλλαγές διαφημίσεων προβάλλονταν κάθε μέρα στο Facebook, μια κατάσταση σχεδόν αδύνατον να ελεγχθεί.

Υπάρχουν επίσης στοιχεία τα οποία δείχνουν ότι κάποιες πολιτικές καμπάνιες –τόσο στις ΗΠΑ όσο και αλλού ανά τον κόσμο- χρησιμοποιούνται με ανήθικους τρόπους, για παράδειγμα  εκθέτοντας τους ψηφοφόρους σε ψεύτικες ειδήσεις ή κρατώντας τους μακριά από συγκεκριμένες δημοσκοπήσεις. 


Η στοχευμένη διαφήμιση επιτρέπει σε μια προεκλογική εκστρατεία να διακηρύσσει εντελώς διαφορετικά πράγματα, ίσως και συγκρουόμενα μεταξύ τους, ανάλογα με το κοινό ή την ομάδα όπου απευθύνεται. Είναι άραγε αυτό δημοκρατικό;

Πρόκειται για σύνθετα προβλήματα, οι λύσεις των οποίων προβλέπονται εξίσου σύνθετες. 


Ωστόσο, μερικά μονοπάτια που οδηγούν στην πρόοδο είναι ήδη ξεκάθαρα.


Θα πρέπει...

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: O κόσμος μας στο έλεος των Χάκερς - Γιατί δεν κάνουμε περισσότερα να τον προστατεύσουμε? (The World Is Getting Hacked. Why Don’t We Do More to Stop It?)

Της Zeynep Tufekci / The New York Times

Αναπληρώτριας καθηγήτριας στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνα

Η κυβερνοεπίθεση της  Παρασκευής 12/5/2017 που παρέλυσε τα νοσοκομεία στη Βρετανία, ανάγκασε τα ασθενοφόρα να αλλάξουν διαδρομή και καθυστέρησε τις χειρουργικές επεμβάσεις άρχισε, όπως συχνά συμβαίνει, με ένα πρόβλημα σε έναν πρόγραμμα, έναν ιό. 

Πρόκειται ίσως για την πρώτη βολή μιας παγκόσμιας κρίσης που σιγοβράζει εδώ και δεκαετίες. Η επίλυσή της είναι δυνατή, αλλά είναι ακριβή και απαιτεί μια ριζική αλλαγή του τρόπου με τον οποίο οι κυβερνήσεις, οι εταιρείες τεχνολογίας και οι θεσμοί λειτουργούν και χειρίζονται τα ηλεκτρονικά προγράμματα.  

Μόλις τον περασμένο Μάρτιο, η Microsoft έδωσε στη δημοσιότητα ένα πρόγραμμα για τη διόρθωση των ατελειών στα λειτουργικά της συστήματα, με βάση τα οποία «τρέχει» το 80% των επιτραπέζιων υπολογιστών σε όλο τον κόσμο. Λίγο αργότερα, μια ομάδα χάκερ που λεγόταν Shadow Brokers» έδωσε στη δημοσιότητα εργαλεία που εκμεταλλεύονταν ατέλειες αυτών των προγραμμάτων  

Φαίνεται πως οι Shadow Brokers είχαν αποκτήσει εργαλεία που χρησιμοποιεί η Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας (NSA) για να παραβιάζει υπολογιστές. Όταν συνειδητοποίησε ότι αυτά τα εργαλεία είχαν κλαπεί, η NSA ειδοποίησε εμπλεκόμενες εταιρείες όπως η Microsoft και η Cisco ώστε να διορθώσουν τις αδυναμίες τους. Οι χρήστες που θα χρησιμοποιούσαν τα προγράμματα που θα δίνονταν στη δημοσιότητα ήταν προστατευμένοι. Με μια εξαίρεση: όσα ιδρύματα χρησιμοποιούσαν παλιότερα λειτουργικά συστήματα της Microsoft δεν λάμβαναν το ειδικό πρόγραμμα καταπολέμησης των ιών παρά μόνο αν πλήρωναν ένα αξιόλογο ποσό. 

 Το Εθνικό Σύστημα Υγείας της Βρετανίας, που εξυπηρετεί πάνω από 50 εκατομμύρια ανθρώπους και που τα νοσοκομεία του εξακολουθούν να χρησιμοποιούν ευρύτατα το Windows XP, δεν αγόρασε αυτό το πρόγραμμα της Microsoft καθώς αντιμετωπίζει οικονομικά προβλήματα.  

Στις 12 Μαϊου, πολλοί από εκείνους που δεν είχαν χρησιμοποιήσει το ειδικό πρόγραμμα ή δεν είχαν πληρώσει τα χρήματα για να το αποκτήσουν δέχθηκαν μαζική κυβερνοεπίθεση. Ανάμεσά τους, νοσοκομεία στη Βρετανία, εταιρείες τηλεπικοινωνίας στην Ισπανία, το ρωσικό Υπουργείο Εσωτερικών, η FedEx στις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλα ιδρύματα σε όλο τον κόσμο.  

Οι υπολογιστές πάγωσαν, η πρόσβαση στα αρχεία τους ήταν αδύνατη και στις οθόνες εμφανίστηκε ένα μήνυμα που ζητούσε «λύτρα» 300 δολαρίων σε bitcoin.  

Ασθενοφόρα που κατευθύνονταν σε παιδιατρικά νοσοκομεία αναγκάστηκαν να αλλάξουν διαδρομή. Οι γιατροί δεν μπορούσαν να δουν τι φάρμακα έπαιρναν οι ασθενείς τους. Εργαστήρια και ιατρικά μηχανήματα τέθηκαν εκτός λειτουργίας. Οι εγχειρήσεις αναβλήθηκαν. 

Υπήρξαν όμως και ζημιές στην οικονομία. Η Renault αναγκάστηκε να σταματήσει την παραγωγή της. 

Η επίθεση σταμάτησε κατά τύχη, όταν ένας Βρετανός που εργάζεται σε μια εταιρεία ασφάλειας του κυβερνοχώρου κατάφερε να ενεργοποιήσει έναν μηχανισμό. Λίγο αργότερα, η Microsoft αναγκάστηκε να προσφέρει σε όλους το πρόγραμμα καταπολέμησης των ιών για το οποίο ζητούσε ως τώρα ένα σεβαστό ποσό. Όμως η κρίση δεν έχει τελειώσει. Και πολλά συστήματα, ιδιαίτερα τα παλιότερα όπως το XP, είναι ευάλωτα σε επιθέσεις.  

Τρόποι αντιμετώπισής τους υπάρχουν, αλλά είναι ακριβοί. Πολύς κόσμος επίσης διστάζει να εφαρμόσει τις αναβαθμίσεις των συστημάτων. Και υπάρχουν λόγοι για αυτό. Το αρκετά ασφαλές Windows 10, για παράδειγμα, έχει προβλήματα που σχετίζονται με την ιδιωτικότητα. Το Ιδρυμα Ηλεκτρονικών Συνόρων έχει εκδώσει προειδοποιήσεις και η Ευρωπαϊκή Ενωση διεξάγει έρευνα. 

Οι αναβαθμίσεις έχουν κι άλλες παράπλευρες συνέπειες: 

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Σχεδόν τα πάντα είναι εκτεθειμένα

Γράφει ο Θεόδωρος Καρούνος 

Ερευνητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, 

http://karounos.gr.

Επειτα από 48 χρόνια (1969-2017) ανάπτυξης των τεχνολογιών του Διαδικτύου το κεντρικό πρόβλημα που έχει αναδειχθεί είναι ότι το Διαδίκτυο δεν έχει σχεδιαστεί για να είναι ασφαλές. Οι ερευνητές της εποχής είχαν προτείνει την ενσωμάτωση της κρυπτογραφίας στην αρχιτεκτονική του Διαδικτύου αλλά δεν υιοθετήθηκε. Η προστασία υπολογιστών και πληροφοριακών συστημάτων είναι υπόθεση του μεμονωμένου χρήστη ή των τεχνικών υπεύθυνων των συστημάτων.  

Σε μεγάλο βαθμό σήμερα όσοι έχουν τις τεχνικές γνώσεις που απαιτούνται μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση στους πιο πολλούς υπολογιστές που έχουν καταγεγραμμένες ευπάθειες, ειδικότερα στην πλειονότητα των υπολογιστών με λειτουργικό σύστημα της Microsoft με μη ενημερωμένες εκδόσεις του λειτουργικού συστήματος.

Το Διαδίκτυο δεν είναι μόνο χώρος ανταλλαγής γνώσης και επιχειρηματικής δραστηριότητας αλλά και πεδίο δράσης εγκληματικών ομάδων και κυβερνοπολέμου. Οι πόρτες που χρησιμοποιούν οι εφαρμογές του Διαδικτύου για να επικοινωνούν είναι πάντα ανοικτές, σχεδόν τα πάντα είναι εκτεθειμένα.
 

Η κύρια αιτία βρίσκεται στο ότι η πλειονότητα των εφαρμογών του Διαδικτύου αναπτύσσεται με μεγάλη ταχύτητα και δεν αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά τα θέματα ασφάλειας. Ακόμη και στις περιπτώσεις που έχουν αναπτυχθεί μηχανισμοί και τεχνικές προστασίας, δεν εφαρμόζονται παντού είτε λόγω άγνοιας είτε λόγω ελαχιστοποίησης του κόστους ανάπτυξης από τους κατασκευαστές εφαρμογών.
 

Τι σημαίνει «μόλυνση συστήματος» μιας συσκευής που λειτουργεί με υπολογιστή διασυνδεδεμένο στο Διαδίκτυο; 

Ο επιτιθέμενος ξεκινάει εντοπίζοντας μια ευπάθεια, αφού αποκτήσει πρόσβαση εγκαθιστά ένα λογισμικό που μετατρέπει τον υπολογιστή σε πομπό μόλυνσης άλλων συστημάτων. Στην περίπτωση του «ransomware» παράλληλα μετασχηματίζει τα αρχεία του δικτύου σε μορφή ακατάληπτη για τους νόμιμους χρήστες.
 

Οι κυβερνήσεις πολλών χωρών υιοθετούν λύσεις ανοικτού λογισμικού για να μπορούν να ελέγχουν τις ευπάθειες του λογισμικού που χρησιμοποιούν και να μειώνουν σημαντικά τα περιστατικά παράνομης πρόσβασης. Η αντίθεση ανάμεσα στο ανοικτό και το κλειστό λογισμικό ίσως είναι η ευκαιρία...

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Οι χάκερ μπορούν να κλέψουν PIN και τραπεζικούς κωδικούς με τη χρήση κινητού ΜΕ ΤΡΟΠΟΥΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΦΑΝΤΑΖΕΣΤΕ !

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΜΕ ΠΡΟΣΟΧΗ...


Οι χάκερ είναι σε θέση να κλέψουν τα ΡΙΝ και τους διάφορους κωδικούς (passwords) -πχ τους τραπεζικούς- που εισάγει ο χρήστης στο κινητό του, από τον τρόπο και μόνο που γέρνει το τηλέφωνό του όταν πληκτρολογεί. 

Βρετανοί ερευνητές προειδοποιούν ότι τόσο οι κακόβουλες ιστοσελίδες όσο και οι εξίσου κακόβουλες εφαρμογές (apps) που εγκαθιστά κάποιος στη συσκευή του, μπορούν να τον κατασκοπεύσουν χρησιμοποιώντας τις αφανείς πληροφορίες που καταγράφουν οι αισθητήρες κίνησης της συσκευής.  


Η μελέτη βρήκε ότι κάθε κίνηση του χρήστη στην οθόνη αφής, ανάλογα με το πώς κρατά τη συσκευή του (π.χ. με ποιά κλίση) δημιουργεί ένα μοναδικό ίχνος, το οποίο καταγράφεται και μετά μπορεί να υποκλαπεί.  


Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Νιούκασλ, με επικεφαλής τη δρα Μάριαμ Μερνεζάντ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο διεθνές περιοδικό ασφάλειας πληροφοριών “International Journal of Information Security”, έδειξαν ότι είναι δυνατό -υποκλέπτοντας μόνο τα δεδομένα που συλλέγουν οι αισθητήρες κίνησης του κινητού- να «σπάσει» κανείς με ακρίβεια 70% το ΡΙΝ του χρήστη από την πρώτη κιόλας απόπειρα. 


Μετά από πέντε προσπάθειες, το ποσοστό ανεβαίνει στο 100%, δηλαδή δεν υπάρχει περίπτωση να αποτύχει ο χάκερ. 


Οι ερευνητές επισήμαναν ότι...

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Η καταπολέμηση των ψευδών ειδήσεων

Γράφει ο Timothy Garton Ash 

Καθηγητής Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, όπου είναι υπεύθυνος του σχεδίου freespeechdebate.com και συνεργάτης του Hoover Institution του Πανεπιστημίου Στάνφορντ. Το τελευταίο του βιβλίο έχει τίτλο «Ελευθερία του Λόγου: Δέκα Αρχές για Εναν Δικτυωμένο Κόσμο».

Στην εποχή του Διαδικτύου, τίποτε δεν διαδίδεται πιο γρήγορα από ένα κλισέ που είναι της μόδας. Καμία ομιλία δεν θεωρείται ολοκληρωμένη εάν δεν περιλαμβάνει κάποια αναφορά στην εποχή που η αλήθεια δεν έχει πλέον σημασία (post-truth). Λες και μέχρι χθες πήγαζε αδιάκοπα το καθαρό νερό της αλήθειας από τα χείλη πολιτικών και δημοσιογράφων. Για να μην αναφέρω τον Γιόζεφ Γκέμπελς, τον Ιωσήφ Στάλιν και τα μεγάλα ψέματα των ολοκληρωτικών καθεστώτων που αποκάλυψαν οι Αλεξάντερ Σολζενίτσιν και Τζορτζ Οργουελ.
 
 

Τη νέα απειλή περιγράφει καλύτερα το ταπεινό επίθετο «post-fact» (σ.σ.: σύμφωνα με το λεξικό της Οξφόρδης, το επίθετο post-fact ορίζει κάτι ή κάποιον που έχει σχέση ή υποδηλώνει καταστάσεις στις οποίες τα αντικειμενικά γεγονότα δεν επηρεάζουν τόσο πολύ την κοινή γνώμη όσο τα συναισθήματα και οι προσωπικές πεποιθήσεις»). 

Η ουσία της απειλής που συνιστά προς τη δημοκρατία η επικράτηση του post-fact είναι πως τελείως ψευδείς ισχυρισμοί (ο Πάπας υποστηρίζει την υποψηφιότητα Τραμπ, ο Μπαράκ Ομπάμα δεν είχε γεννηθεί στις ΗΠΑ) συμπληρώνονται με ιστορίες που συγκινούν τον κόσμο και μεγεθύνονται συνεχώς στο Διαδίκτυο και αποκτούν τη δύναμη να επηρεάζουν σημαντικό τμήμα των ψηφοφόρων. Μια καλή ιστορία επικρατεί των ψυχρών στοιχείων, το αίσθημα επικρατεί της λογικής. Ακόμη και όταν ο κ. Ομπάμα είχε δώσει στη δημοσιότητα το πιστοποιητικό γέννησής του, ο υποψήφιος Τραμπ είχε διακηρύξει πως «πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ότι δεν είναι κανονικό το πιστοποιητικό».


Παρ’ όλα αυτά, δεν υπάρχει λόγος να απελπιζόμαστε. Αν οι Οργουελ και Σολζενίτσιν κατάφεραν να μην παραδοθούν αντιμέτωποι με την απειλή του Γκέμπελς και του Στάλιν, εμείς θα ήμασταν αξιοθρήνητοι εάν παραδινόμασταν. Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την απειλή του post-fact και αξίζει να αφιερώσουμε το 2017 σε αυτόν τον σκοπό.  

Η διασταύρωση των στοιχείων κατέχει ήδη εξέχοντα ρόλο στη μετάδοση των πολιτικών ειδήσεων και στην καθημερινή πρακτική του Διαδικτύου. Είχα αναμεταδώσει πρόσφατα μέσω Twitter δύο φωτογραφίες που υποτίθεται ότι έδειχναν τη Βουλή των Κοινοτήτων να είναι κατάμεστη σε μια συνεδρίαση για τον μισθό των βουλευτών και σχεδόν άδεια σε μια συνεδρίαση με θέμα την τρομακτική κατάσταση στο Χαλέπι. Μέσα σε λίγα λεπτά είχα λάβει μηνύματα από ανθρώπους που με πληροφορούσαν ότι η είδηση ήταν τελείως ψευδής και στη συνέχεια είχα μεταδώσει τη διόρθωση από τον λογαριασμό μου στο Twitter.  

Η γνώση για τον τρόπο λειτουργίας του Διαδικτύου, ο οποίος ενθαρρύνει τον ταχύ και αποτελεσματικό αντίλογο, θα πρέπει να διδάσκεται στα σχολεία. Υπάρχουν φιλανθρωπικά ιδρύματα που χρηματοδοτούν σοβαρές ερευνητικές-δημοσιογραφικές προσπάθειες και ίσως να χρειαστούμε ακόμη περισσότερα δεδομένου πως αποτελεί μέρος του προβλήματος η αποτυχία του επιχειρηματικού μοντέλου των περισσότερων εφημερίδων. Καθιερωμένες έντυπα όπως οι New York Times, οι Financial Times και το περιοδικό Der Spiegel έχουν καταφέρει να διατηρήσουν την αξιοπιστία τους στο Διαδίκτυο. Οι χώρες που διαθέτουν δημόσια τηλεόραση πρέπει να τη διαφυλάξουν και οι τεχνολογικές εταιρείες μπορούν και πρέπει να εντοπίζουν και να διαγράφουν ειδήσεις που είναι σαφώς ψευδείς και να μην επιτρέπουν τη μαζική διάδοσή τους από ρομπότ που κατευθύνονται από τον κ. Βλαντιμίρ Πούτιν ή από ιστοσελίδες που ειδικεύονται στη διασπορά ψευδών ειδήσεων με στόχο την αποκόμιση κέρδους από διαφημίσεις.

 

Χάρη στη θεαματική δυνατότητα που έχει το Διαδίκτυο να ενισχύει τη γνώση, στην πραγματικότητα είναι πιο εύκολο από ποτέ, για όποιον το θέλει, να εξακριβώσει τα γεγονότα στην πλειονότητα των περιπτώσεων. Για τους δημοσιογράφους η πραγματική πρόκληση είναι να καταφέρουν να μεταδώσουν τα γεγονότα σε ανθρώπους που έχουν πέσει θύμα αυτών των συναισθηματικά θελκτικών ιστοριών και οι οποίοι μάλιστα ενδέχεται να μην ενδιαφέρονται ιδιαίτερα να πληροφορηθούν τη βαρετή αλήθεια. Θα έπρεπε να δοθεί βραβείο Οργουελ σε οποιονδήποτε βρει τρόπο να καταστήσει τα γεγονότα προσβάσιμα και ενδιαφέροντα στο πλαίσιο μιας εφημερίδας ταμπλόιντ ή στο Facebook και στο YouTube.  

Εξίσου σημαντικό είναι να επισημανθεί η ευθύνη που έχουν οι εταιρείες που αποκαλώ «υπερδυνάμεις του ιδιωτικού τομέα», δηλαδή οι Google, Facebook και Twitter. 

Ο αλγόριθμος που χρησιμοποιεί το Facebook καθορίζει την επιλογή των ειδήσεων που βλέπουν καθημερινά εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι. Πρόκειται για ασυνήθιστα μεγάλη εξουσία. Σύμφωνα με έρευνα του κ. Φιλίπο Μέντσερ του Πανεπιστημίου της Ιντιάνα, μια παραπλανητική πληροφορία είναι εξίσου πιθανό να διαδοθεί ευρέως με μια ακριβή πληροφορία. Οπότε, αν το βασικό κριτήριο που χρησιμοποιεί ο αλγόριθμος είναι «τι αρέσει στους φίλους σου», αυτή η επιλογή δεν συμβάλλει στην καταπολέμηση των ψευδών ειδήσεων. 

 Μέχρι πρόσφατα οι γίγαντες του Διαδικτύου δεν ήταν ιδιαίτερα πρόθυμοι να αναλάβουν αυτή την ευθύνη. Προτιμούσαν να παρουσιάζονται ως ουδέτεροι ενδιάμεσοι, αφοσιωμένοι απλώς στο να προσφέρουν την καλύτερη «εμπειρία» στην «κοινότητά» τους. Ευτυχώς η κατάσταση έχει αρχίσει να αλλάζει: 

KOINΩΝΙΑ και ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ:Αγάπησα έναν αλγόριθμο

ΠΡΟΣΕΞΤΕ ΤΟ...

Toυ ΔΗΜΗΤΡΗ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΥ

Το δίληµµα είναι τόσο παλιό όσο και ο κόσµος. Ας υποθέσουμε πως η Μαρία νιώθει πως τσιλημπούρδισε αρκετά. Αποφάσισε πως έφτασε η ώρα, πως πρέπει επιτέλους να νοικοκυρευτεί. Είναι στην ευχάριστη θέση να έχει επιλογές: Βρίσκεται μεταξύ του Γιώργου και του Κώστα. Της αρέσουν και οι δύο - με διαφορετικό τρόπο ο καθένας. Πρέπει όμως να αποφασίσει ποιος θα είναι ο τυχερός (;), με ποιον θα προσπαθήσει να ευτυχήσει, με ποιον θα επιχειρήσει να περάσει όσο πιο ανώδυνα γίνεται τη ζωή.

Σε μια παλιότερη εποχή, θα ζητούσε τη γνώμη του Θεού. Και έπειτα θα έκανε αυτό που νόμιζε.  


Στην τωρινή εποχή, μάλλον θα αποφάσιζε μόνη της, έπειτα από αέναες φιλικές τηλεφωνικές συμβουλές, όπως κάνει κάθε άνθρωπος που πιστεύει στον εαυτό του. 


 Σε μια (ίσως όχι πολύ μακρινή) εποχή, θα ρωτούσε αυτόν που την ξέρει καλύτερα απ' όλους: την Google. «Ποιον να παντρευτώ; Τον Γιώργο ή τον Κώστα; Μου αρέσουν και οι δύο. Εσύ που ξέρεις τα πάντα, τι προτείνεις;» θα έλεγε ή θα πληκτρολογούσε.

Η Google θα απαντούσε με βαθιά φωνή: 


 «Σε ξέρω από την ημέρα που γεννήθηκες. Εχω διαβάσει όλα τα e-mail σου, έχω ηχογραφήσει όλα τα τηλεφωνήματά σου. Ξέρω ποιες ταινίες σού αρέσουν, ξέρω το DNA σου, τις βιομετρικές εξετάσεις σου, πώς χτυπάει η καρδιά σου. Ξέρω πότε έκανες τα ραντεβού σου και με τους δύο και αν θέλεις μπορώ να σου δείξω σε ποια σημεία του ραντεβού σού ανέβηκε η πίεση, οι χτύποι της καρδιάς σου έγιναν πιο έντονοι. Γι' αυτό θα ενεργοποιήσω τον αλγόριθμο που θα αποφασίσει. Και κατ' αυτόν, ο Γιώργος έχει περισσότερες πιθανότητες. 


Σύμφωνα με τα στοιχεία, έχεις 87% πιθανότητες να είσαι πιο ευτυχισμένη μαζί του. Και επειδή σε ξέρω τόσο καλά, είμαι σίγουρος πως δεν σου αρέσει η απάντησή μου. Ξέρω ότι ο Κώστας είναι πολύ πιο όμορφος, ότι στον αξιακό σου κώδικα η εξωτερική εμφάνιση παίζει μεγάλο ρόλο στην επιλογή. Σε ξέρω καλύτερα όμως. Γνωρίζω πως οι βιοχημικοί σου αλγόριθμοι, που εξελίχθηκαν ερήμην σου αιώνες τώρα, δίνουν στην εξωτερική ομορφιά ένα 35% στην επιλογή, ενώ οι τωρινές μου αναλύσεις δίνουν μόλις 14% στην εξωτερική εμφάνιση. Οπότε η απόφασή μου είναι ο Γιώργος, ακόμη και αν δεν σου αρέσει».

Η ιστορία είναι φανταστική ασφαλώς, είναι γραμμένη από τον ισραηλινό ιστορικό Γιουβάλ Νώε Χαράρι, στους «Financial Times», σε μια υπερβολική απόπειρά του να εξηγήσει το πέρασμα της ανθρωπότητας στη νέα εποχή: την εποχή της θρησκείας των αλγόριθμων.

Πριν αρχίσουν οι χαρακτηρισμοί για την τεχνοφοβία, να ξεκαθαρίσουμε πως η τεχνολογία έχει κάνει σαφώς τη ζωή μας πιο εύκολη. Και γι' αυτό της εκχωρούμε χωρίς ιδιαίτερη σκέψη και χωρίς ενόχληση κάθε υπάρχον δεδομένο στις ηλεκτρονικές μας συσκευές. Το δικό μου κινητό ξέρει πού πήγα διακοπές, πόσο αθλούμαι, τι ψάχνω στο Internet, από την αδράνειά του γνωρίζει πόση ώρα κοιμάμαι, τι μαγαζιά προτιμώ και για ποια πράγματα μιλάω την περισσότερη ώρα. Πιθανότατα δεν θεωρεί πως είμαι ιδιαίτερα ενδιαφέρων τύπος, αλλά δεν πειράζει, τα αισθήματα είναι αμοιβαία.

Ο Χαράρι εξηγεί πως για χιλιάδες χρόνια οι άνθρωποι εμπιστεύονταν ως απόλυτη αρχή τον Θεό ή τους θεούς. Επειτα, στη μοντέρνα εποχή, ο ουμανισμός πέρασε τις θεϊκές εξουσίες στους ανθρώπους, στη γνώση, στην επιστήμη. Καταλήξαμε πως οι επιθυμίες και τα συναισθήματά μας μάς ορίζουν, αποφασίσαμε πως η ελεύθερη βούλησή μας είναι η μεγαλύτερη αρχή. Και τώρα, σταδιακά, αλλά στην πραγματικότητα πολύ γρήγορα, μια νέα θεϊκή ύπαρξη έχει παραμερίσει όλες τις ιδεολογίες: