ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Το οικονομικό κόστος μιας σύγκρουσης στο Αιγαίο

Του ΣΩΤΗΡΗ ΓΕΩΡΓΑΝΑ

Αναπλ. καθηγητή Οικονομικών στο City, Πανεπιστήμιο του Λονδίνου.

Πάντα θεωρούσα απίθανη μια σοβαρή στρατιωτική σύγκρουση Ελλάδας - Τουρκίας, γιατί έχουμε αμφότεροι υπερβολικά πολλά να χάσουμε. 

Με την αυξανόμενη αστάθεια του Ερντογάν όμως, λόγω και έργω, δυστυχώς γίνεται αμφίβολο αν υπάρχει επαρκής ορθολογισμός στην άλλη πλευρά του Αιγαίου.

Οσο πιο αδύναμος γίνεται πολιτικά, τόσο πιο πιθανό να θέσει τον εαυτό του πάνω από 83 εκατ. Τούρκους πολίτες, ξεκινώντας κακές περιπέτειες.  

Τι θα χάναμε σε μια σύγκρουση και ποιος θα έχανε περισσότερα; 

Η απάντηση δεν είναι απλώ ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος, αλλά πρέπει να υπενθυμίζεται σε όλους τους εμπλεκομένους, ώστε να αποφύγουμε τελικά μια τέτοια καταστροφή.

Κάθε σύγκρουση έχει άμεσο και προφανές σκέλος, την απώλεια  εξοπλισμού και πιθανώς ζωών. Το λιγότερο προφανές κόστος όμως είναι μάλλον το μεγαλύτερο. Μια μάχη κάποιας διάρκειας στο Αιγαίο θα εξαφανίσει τον τουρισμό στην περιοχή για μια χρονιά και ίσως περισσότερες, πλήγμα πιθανότατα ισχυρότερο από την πανδημία. Ακόμα πιο έμμεσο αλλά αποφασιστικό κόστος θα έχουμε σε νομισματικό και μακροοικονομικό επίπεδο, γιατί για κάποιο περίεργο λόγο οι επενδυτές απρόθυμα δίνουν τα χρήματά τους σε εμπόλεμες χώρες.
 
Συνολικά, ισχυρίζομαι, το κόστος μιας σύγκρουσης είναι μεγαλύτερο και μάλλον συντριπτικότερο για την Τουρκία. Δεδομένης της αυξανόμενης υπεροπλίας των Τούρκων και της σχεδόν δεκαετούς κρίσης που έχει περάσει η Ελλάδα, το συμπέρασμα ακούγεται αυθαίρετο ή αφελές. Αλλά τείνουμε να αμελούμε τα έμμεσα και μη προφανή. Οι πόλεμοι πια δεν κερδίζονται μόνο στο πεδίο της μάχης, αλλά και, ή κυρίως, στην οικονομία. Και χάρη στη συμμετοχή μας στην Ευρωζώνη, η Ελλάδα έχει νομισματικά υπερόπλα.

Με την πρώτη κανονιά στο Αιγαίο, θα βλέπαμε νέα επίθεση στην τουρκική λίρα. Με νόμισμα που διολισθαίνει ήδη, πληθωρισμό 12% και αναξιόπιστη κεντρική τράπεζα λόγω συνεχών παρεμβάσεων του Ερντογάν, το πλήγμα θα ήταν ισχυρό. Με συνεχιζόμενη σύγκρουση, η λίρα θα έπεφτε, ο πληθωρισμός θα ανέβαινε, η Τουρκία θα εξαντλούσε τα συναλλαγματικά διαθέσιμά της και θα γινόταν όλο δυσκολότερο να αγοράσει ξένα προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων και όπλων.

Η Ελλάδα, από την άλλη, όσο παραμένει μέλος της Ευρωζώνης (προνόμιο που διατηρήσαμε με αίμα), δεν θα είχε σχεδόν καμία νομισματική επίπτωση! Ούτε η ισοτιμία ούτε τα επιτόκια του ευρώ θα άλλαζαν δραστικά από μια σύγκρουση στο Αιγαίο. Ακούγεται οξύμωρο, αλλά το μικρό μέγεθος της Ελλάδας στην Ευρωζώνη θα ήταν αυτό που τη σώζει. Οσο δεν θα φαινόμασταν εμείς οι επιτιθέμενοι και κρατούσαμε καλές σχέσεις με τους εταίρους, η Ελλάδα θα παρέμενε νομισματικά ισχυρή.

Η νομισματική ανισορροπία έχει και παράλληλη συνέπεια στην τσέπη των δύο κρατών. Πολύς λόγος έχει γίνει για την υπερχρεωμένη Ελλάδα, λίγοι προσέχουν σε τι βάθος έχουν πέσει τα ελληνικά ομόλογα και τι σημαίνει αυτό για τη δημόσια τσέπη. Αν παραμείνουν τα σημερινά επιτόκια, το δυσθεώρητο ελληνικό χρέος του 180% του ΑΕΠ θα εξυπηρετείται με ετήσια δόση περίπου 2% του ΑΕΠ. Μικρότερη σε σχέση με την οικονομία μας από ό,τι ήταν το 2005 για παράδειγμα!

Το τουρκικό δημόσιο χρωστάει μόνο κάπου 35% του ΑΕΠ. Τα επιτόκια των τουρκικών ομολόγων όμως είναι στο 13% και πριν από δύο χρόνια έπιασαν ακόμα και 21,5%. Μια σύγκρουση, χωρίς ισχυρή κεντρική τράπεζα να στηρίζει τα ομόλογα, θα οδηγούσε σε ακόμα μεγαλύτερα ύψη. Αν συνέχιζε τέτοια κατάσταση, η ετήσια δόση χρέους για την Τουρκία θα έφτανε 5% ή και 7% του ΑΕΠ, πολύ βαρύτερη από την ελληνική δηλαδή!

Η νομισματική και δημοσιονομική κατάρρευση θα χτυπούσε πρώτα την τουρκική κυβέρνηση. Η ερήμωση του Αιγαίου όμως θα χτυπούσε άμεσα και εκατομμύρια πολίτες. Σε αντίθεση με την εποχή του Κυπριακού ή ακόμα και των Ιμίων, ο τουρκικός τουρισμός σήμερα είναι υπολογίσιμος, αρκετά μεγαλύτερος του ελληνικού. Το 2019 εισπράξαμε τουριστικά κάπου 20 δισ. έναντι κάπου 35 δισ. της Τουρκίας. Σε όλα αυτά μάλιστα πρέπει να προστεθεί η εξαφάνιση του ελληνοτουρκικού εμπορίου, αλλά και δυσκολίες για το διεθνές εμπόριο με τρίτες χώρες.

Κοιτάζοντας το συνολικό οικονομικό κόστος, η Τουρκία είναι ευάλωτη και δεν μπορεί να αντέξει παρατεταμένη σύγκρουση. Ετσι μεγάλο ρόλο θα παίξει η αποφασιστικότητα της ελληνικής κυβέρνησης και η ετοιμότητα των Ενόπλων Δυνάμεων.  

Σκοπός μας δεν είναι να κατατροπώσουμε στρατιωτικά την Τουρκία, που ούτως ή άλλως είναι μάλλον δύσκολο και ασύμφορο. Πρέπει όμως να δείχνουμε πειστικά ότι μια σύγκρουση με την Ελλάδα δεν θα λήξει σύντομα, με εύκολα κέρδη για τον επιτιθέμενο. Και να θυμίσουμε ότι κάθε μικρό στρατιωτικό κέρδος που τυχόν θα έρχεται θα συνοδεύεται από ασύμμετρη, εκθετικά αυξανόμενη οικονομική ζημία.

Τελικά...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Το Brexit, τα σύμβολα και το μέλλον της Ευρώπης

Γράφει ο Σωτήρης Γεωργανάς

Αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών στο City (Πανεπιστήμιο Λονδίνου) και μέλος επιστημονικού συμβουλίου του ΚΕΦίΜ.

Τρύπα στο νερό ή καταστροφή; 

Αγνωστο πού θα καταλήξουν χρόνια βρεξοδολογίας, με αποκορύφωμα το σουρεαλιστικό μπαράζ ψηφοφοριών στο Ουέστμινστερ. Ασχέτως κατάληξης όμως, αξίζει να δούμε ποιες προτάσεις στηρίζουν όλοι, ποιες κανένας και κυρίως, γιατί. Πλησιάσαμε βλέπετε και εμείς τέτοια αυτοκαταστροφή, και δεν είναι βέβαιο αν θα την αποφύγουμε στο μέλλον.

Οι δημοφιλέστερες προτάσεις δεν αλλάζουν παρά λογιστικές λεπτομέρειες. Τρέφουν όμως τη μισαλλοδοξία: τέρμα στην ελεύθερη εγκατάσταση Ευρωπαίων στη Βρετανία, και τούμπαλιν (καμία από δεκάδες προτάσεις δεν προβλέπει ελεύθερη εγκατάσταση!). 

Πώς έπεσε η Βρετανία θύμα του εθιστικού λαϊκισμού;

Πέρα από το ιδιαίτερα βρετανικό μικροπολιτικό παιχνίδι και τη δύσκολη συγκυρία (ευρωκρίση, προσφυγικό), το ευρωπαϊκό εγχείρημα πάσχει διαχρονικά επειδή τα κόστη της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης είναι συγκεκριμένα και πολύ φανερά, ενώ τα οφέλη, παρότι υπερτερούν, είναι διάσπαρτα και αφανή.

Ετσι και στη Βρετανία: οι brexiteers ικανοποιούνται σε λίγα φανερά, χάνουν σε πολλά αφανή.  

Οι εμπορικές σχέσεις πιθανότατα παραμένουν. Είναι τόσο στενή η σύνδεση της Γηραιάς Αλβιώνος με τη Γηραιά Ηπειρο, τόσο δύσκολο το ιρλανδικό πρόβλημα, που έξοδος από την τελωνειακή ένωση είναι δύσκολη και αυτοκαταστροφική.

Πολλές ρυθμίσεις όμως θα αποφασίζονται στις Βρυξέλλες – η πλήρης απεξάρτηση που εύχονταν τόσοι Βρετανοί απλώς δεν θα συμβεί. Εξαφανίζεται όμως ο απευθείας ευρωπαϊκός έλεγχος, φεύγουν οι ευρωπαϊκές σημαίες (φανερό όφελος για τους εθνικιστές!) με αύξηση της γραφειοκρατίας (φανερό μόνο για εξαγωγικές επιχειρήσεις).

Παρομοίως περί ελεύθερης εγκατάστασης: η Βρετανία υπερήφανη θα απορρίπτει Πολωνούς υδραυλικούς και Ρουμάνες νοσοκόμες που φθάνουν στις ακτές της. 

Τι θα γίνει όμως με τις υπηρεσίες που προσέφεραν; Ποιος θα βάζει πλακάκια και θα φροντίζει αρρώστους; 

 Και κάτι πιο αφανές: πόσοι Βρετανοί που έβρισκαν καλοπληρωμένες δουλειές στη λοιπή Ε.Ε. θα δυσκολευθούν τώρα;

H πιο χτυπητή διαφορά μεταξύ εμφανούς κέρδους έναντι αφανούς ζημίας φαίνεται στα οικονομικά του διαζυγίου. Η Βρετανία, αφού πληρώσει τα τέλη αποχώρησης (42 δισ. ευρώ), δεν θα ξαναδώσει ούτε λίρα υπέρ των καταραμένων γραφειοκρατών στις Βρυξέλλες. Θρίαμβος; 

 Οχι βέβαια. Οι ευρω-κράτες προσέφεραν υπηρεσίες που είτε θα προσφέρουν τώρα άλλοι στο Λονδίνο είτε, χειρότερα, θα αντιγράφονται αυτούσιες από τις Βρυξέλλες, χωρίς βρετανική επιρροή.

Το κύριο οικονομικό όφελος της ένταξης στην Ε.Ε. είναι και το αφανέστερο: συμμετέχοντας σε μια γιγάντια Ενωση επί ίσοις όροις, κάθε μικρός οργανισμός/επιχείρηση που δουλεύει καλά γιγαντώνεται.

Η Βρετανία θριάμβευε στο πανευρωπαϊκό παιχνίδι αριστείας, προσελκύοντας τρισεκατομμύρια ευρώ, κορυφαίους Ευρωπαίους σε πανεπιστήμια, τράπεζες ακόμα και υπουργεία. Η Βρέξοδος πλήττει καίρια τη βρετανική ελκυστικότητα. Η αβεβαιότητα διώχνει τραπεζικές υπηρεσίες προς Φρανκφούρτη και Δουβλίνο, αλλά και η ψυχολογική αποστροφή διώχνει ταλέντα: κανείς δεν χαίρεται να μοχθεί σε μια χώρα που δεν μας δέχεται με την καρδιά της.

Πανευρωπαϊκά, ο ιδεαλισμός των μεταπολεμικών γενεών έσωσε την Ε.Ε. Ως πότε όμως;  

Τα οφέλη της Ενωσης θα γίνουν φανερά για τους πολίτες, ειδάλλως η Ενωση θα χαθεί. Γιατί ο άνθρωπος δεν είναι φτιαγμένος να υπολογίζει μελλοντικά δυσδιάκριτα οφέλη. Χωρίς συμπεριφορικά όπλα, ο λαϊκισμός θα κερδίζει.

Σκεφτείτε την (ανθρώπινη) τάση των καπνιστών να αποζητούν την άμεση/φανερή απόλαυση του τσιγάρου, ξεχνώντας το κρυφό αλλά φρικτό κακό που κάνουν στα κύτταρά τους. Αντί να δείχνεις ιατρικές μελέτες στον καπνιστή, τυπώνεις εικόνες αρρώστιας στα πακέτα τσιγάρων. Ετσι και η Ε.Ε. πρέπει να απευθυνθεί στο θυμικό, για να εξισορροπήσει την εθιστικότητα του λαϊκισμού και του εθνικισμού.

Αντί να εμφανιζόμαστε ενωμένοι (και πανίσχυροι) μόνο σε απόμακρους διεθνείς οργανισμούς, πρέπει...

ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΑΡΙΣΤΕΡΟΚΑΤΣΑΠΛΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Το Τείχος που δεν υπήρξε και η μεγάλη μας τύχη

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Γράφει ο Σωτήρης Γεωργανάς 

Αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών στο City, Πανεπιστήμιο Λονδίνου και μέλος επιστημονικού συμβουλίου του ΚΕΦίΜ.

Π​​ώς γίνεται άνθρωποι που ζούσαν όσο στεκόταν το Τείχος του Βερολίνου, τόσο προσβλητικό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, να υπερασπίζονται αποτυχημένα συστήματα όπως τον κεντρικό σχεδιασμό-κουμμουνισμό; 

Συχνή απορία σε οικονομικοπολιτικές συζητήσεις στην Ελλάδα, πάλι επίκαιρη αυτές τις μέρες που εορτάζεται η 28η επέτειος της Επανένωσης των Γερμανιών. 

Οπως καταδεικνύει έρευνα που διεξάγεται σε συνεργασία με το ΚΕΦίΜ, ο γρίφος του παράλογου φιλοκομμουνισμού τελικά λύνεται απλά: για πολλούς Ελληνες, η μεγαλύτερη ίσως κοινωνικοοικονομική καταστροφή του 20ού αι., απλά δεν συνέβη ποτέ.

Σύμφωνα με δημοφιλή έντυπα για πλατιά στρώματα της ελληνικής κοινωνίας προ 1990, οι χώρες του κομμουνισμού είχαν δήθεν απαράμιλλη ευημερία και κοινωνική ειρήνη. Σε μέρες χωρίς διαδικτυακή ενημέρωση και λιγοστά τηλεοπτικά κανάλια, πλήθος δημοσιογράφοι στην Ελλάδα εκθείαζε τον κομμουνιστικό παράδεισο, είτε από ιδεοληπτική ανευθυνότητα είτε με το αζημίωτο, διαδίδοντας τη χονδροειδέστερη σοβιετική προπαγάνδα.

Τα σοβιετόφιλα ψεύδη δεν καταρρίφθηκαν ποτέ με τον συνήθη τρόπο, την επιμόρφωση των επόμενων γενεών σε αντικειμενικό μάθημα Ιστορίας, γιατί έως σήμερα οι Ελληνόπαιδες δεν διδάσκονται τα σημαντικότερα γεγονότα του περασμένου αιώνα, Β΄ Παγκόσμιο και Ψυχρό Πόλεμο. Η ιστορία για εμάς τελειώνει κάπου το 1936.

Τα ακρωτηριασμένα βιβλία Ιστορίας, σύμφωνα με την έρευνα που κάναμε σε νέους 20-35 ετών κυρίως υψηλού μορφωτικού επιπέδου, προκαλούν βαθιά άγνοια. Μόλις 28% αισθάνονται ότι ενημερώθηκαν επαρκώς στο σχολείο για την περίοδο 1950-2000, 40% δηλώνουν ότι δεν γνωρίζουν καλά τι εστί τείχος του Βερολίνου, μεγάλο ποσοστό δεν ξέρει πότε χτίστηκε ούτε με ακρίβεια δεκαετίας.

Λίγοι απαριθμούν με ακρίβεια τις κομμουνιστικές χώρες (33% αγνοούν τα δεινά της γειτονικής Βουλγαρίας, 63% αγνοούν ότι ο Κόκκινος Στρατός επέβαλε τον κομμουνισμό στην Πράγα!) ή κατανοούν επαρκώς την οικονομική στέρηση που έφερε, από Πολωνία έως Κίνα. 

Ούτε το 4% δεν μπορεί να διανοηθεί ότι η μέση αναμονή για αγορά μιας νέας ανατολικογερμανικής σακαράκας «Τραμπάντ» έφτανε 13 χρόνια!

Τώρα που η κυβέρνηση αναμορφώνει τη διδακτέα ύλη στα σχολεία, ίσως θέλει να λύσει αυτή τη φοβερή έλλειψη. Μια καθαρή ματιά στα ιστορικά δεδομένα του 1945-1990 θα δίδασκε ότι η κατάρα του κομμουνισμού κυριολεκτικά διέλυσε την Ανατολική Ευρώπη. Ως σπάνιο ιστορικό πείραμα, συνυπήρξαν δίπλα δίπλα δύο συστήματα οικονομικής διακυβέρνησης στη θέση προηγούμενης σχετικά ομοιογενούς χώρας. Στη Δυτική Γερμανία είχαμε ελεύθερες αγορές, στην Ανατολική Γερμανία κεντρικό σχεδιασμό.

Οσο συνυπήρξαν ελεύθερες αγορές και κομμουνισμός με ανοιχτά σύνορα στη Γερμανία, κάπου το 20% του πληθυσμού διέφυγε από τα μαρξιστικά πειράματα (3,5 εκατ., συνταρακτικό νούμερο που ούτε ένας στους τρεις νέους μαντεύει σχετικά σωστά)! Σε μόλις 15 χρόνια εφαρμογής, ο κομμουνισμός κατάφερε να προκαλέσει τέτοια αποστροφή στους μορφωμένους ανθρώπους που η Ανατολική Γερμανία κυριολεκτικά ξέμενε από γιατρούς, μηχανικούς, δασκάλους και επιστήμονες.

Το Τείχος χτίστηκε, τσιμεντένιο θηρίο ύψους 3,5 μ. με 116 φυλάκια, όχι για να κρατάει τους κατασκόπους των καπιταλιστών έξω όπως ισχυριζόταν η ανατολική προπαγάνδα (και αναμασούσαν ελληνικά έντυπα!) αλλά για να φυλακίσει τους Ανατολικογερμανούς. Χωρίς τείχος, ελεύθερους σκοπευτές και φρικτό καταναγκασμό, κινδύνευαν να αδειάσει η χώρα και να μείνουν οι μαρξιστές μόνοι με τις θεωρίες τους. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη καταδίκη των ακροαριστερών θεωριών από μια βόλτα στο Βερολίνο, ακόμα και σήμερα, τόσα χρόνια μετά την πτώση.

Η μελέτη της καθαρής ιστορικής αλήθειας, όμως, στα ελληνικά σχολεία, δεν διαλύει μόνο ακροαριστερές ιδεοληψίες αλλά και ακροδεξιές. Μελετώντας, θα κατανοήσει κάθε Ελληνας ότι από «τις Βουλγαρίες» δεν μας χωρίζουν ανώτερα γονίδια ή το πνεύμα του Μεγαλέξανδρου, αλλά...

ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Εγκλημα και ατιμωρησία

Γράφει ο Σωτήρης Γεωργανάς 

Αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών στο City University του Λονδίνου.

Π​​όσοι Αθηναίοι γυρίζουν σπίτι τους από ταξίδι και βρίσκουν την εξώπορτά τους παραβιασμένη, τα ρούχα τους διασκορπισμένα, την ιδιωτική τους ζωή βεβηλωμένη;  

Σχεδόν καθένας έχει ακούσει ιστορίες διάρρηξης, που τελευταίως ενίοτε συνοδεύονται από φρικτές αφηγήσεις βασανισμών, ακόμα και φόνων.

Τα πράγματα δεν ήταν πάντα έτσι. Οσοι μεγαλώναμε στην Αθήνα πριν από το 1995 και συναντούσαμε κατοίκους δυτικών μεγαλουπόλεων, είχαμε πολλούς λόγους να αισθανόμαστε μειονεκτικά. Είχαμε όμως απάντηση: «Tουλάχιστον εμείς δεν φοβόμαστε κανέναν, δεν κλειδώνουμε τις πόρτες μας».

Στην επόμενη δεκαετία η πόλη εμπλουτίστηκε πολλαπλά, αλλά χάσαμε απότομα το πλεονέκτημα αυτό: οι Αθηναίοι εδώ και χρόνια έχουν αποκτήσει φοβία με τις διαρρήξεις.  

Εύλογα, γιατί η χώρα μας έγινε πρωταθλήτρια διαρρήξεων κατά κεφαλήν στην Ε.Ε. (με δεύτερη τη Δανία και πολύ χαμηλότερα Ισπανία, Ιταλία, ακόμα και Βουλγαρία).

Το 2015 έγιναν, στην Αττική μόνο, σχεδόν 15.500 διαρρήξεις οικιών (εκ των οποίων 1.547 απόπειρες, βάσει στοιχείων της ΕΛ.ΑΣ.). Εξιχνιάστηκε μόλις το 8,5%. Το Μόναχο είχε έξι φορές λιγότερες διαρρήξεις ανά κάτοικο. Στην απόπειρα έμειναν μάλιστα οι μισοί διαρρήκτες (λόγω καλής αποτροπής, ισχυρίζεται η αστυνομία), και συνολικά εξιχνιάστηκε διπλάσιο ποσοστό.

Ηταν αναπόφευκτη η άνοδος των διαρρήξεων καθώς η Αθήνα εξελίσσεται ως μεγαλούπολη;  

Μήπως η οικονομική ανάπτυξη αυξάνει τα κέρδη για τους διαρρήκτες, και έτσι τους προσελκύει όπως το μέλι τις σφήκες; Οδηγεί η κοινωνική ωρίμανση σε μείωση της άτυπης αστυνόμευσης τύπου «γείτονας φυλάει γείτονα»; 

Μήπως τελικά «φταίνε οι ξένοι», όπως πολλοί πιστεύουν σιωπηρά, και προπαγανδίζουν ελληνόφωνοι εγκληματίες με νεοναζιστική κόμμωση;

Ανάφη και Χόλιγουντ

Οντως η αύξηση της πολυπλοκότητας μιας κοινωνίας φέρνει και αύξηση του επαγγελματικού, «εκλεπτυσμένου» εγκλήματος. Σε ένα χωριό 40 κατοικιών (ας το ονομάσουμε συνθήκες «Ανάφης») το πολύ να κλέψει ο ένας τα ζωντανά του άλλου. Σε μια πλούσια αστραφτερή μεγαλούπολη (έστω μοντέλο «Μανχάταν») οι εγκληματίες εκσυγχρονίζονται και ανακαλύπτουν μεθόδους διάρρηξης αντάξιες του Χόλιγουντ.

Οσο όμως οι κακοί ανακαλύπτουν νέες μεθόδους εγκλήματος και εκμεταλλεύονται την εξαφάνιση των παραδοσιακών, άτυπων δομών αλληλοπροστασίας, τόσο οι καλοί μπορούν (και πρέπει) να οργανώνονται, δημιουργώντας σύγχρονες δομές επίσημης προστασίας των πολιτών.
 

Μήπως, στην Αθήνα, και γενικότερα στην Ελλάδα, οι κλέφτες πέρασαν στον 21ο αιώνα, ενώ οι αστυνόμοι, ως δυσκίνητο ελληνικό κράτος, παραμένουν στον 20ό ή ίσως και παλαιότερα; 

 Μήπως οι κυβερνώντες υπεύθυνοι, καθορίζοντας τις προτεραιότητες καταστολής και δικαιοσύνης, επηρεάζουν-επιτρέπουν στο έγκλημα να ανθεί;

Ελλείψει προηγούμενων ενδελεχών ερευνών, μελετήσαμε περιγραφικά στοιχεία των τελευταίων ετών. 

Επί κρίσης, η Αθήνα μοιάζει να προσπαθεί να επιστρέψει στο 1995. Οχι μόνο οικονομικά, με σημαντική πτώση εισοδήματος, αλλά και δημογραφικά, με μαζική φυγή των αλλοδαπών.  

Τι συνέβη εγκληματολογικά; Αν έφταιγε «το χρήμα» και «οι ξένοι», δεν θα έπρεπε να έχει πέσει η εγκληματικότητα;

Από το 2008-2011, οι φόνοι στην Αθήνα αυξήθηκαν κατά 20,4%, οι διαρρήξεις κατά 26,4%, οι κλοπές οχημάτων κατά 47% και οι ληστείες εκτοξεύτηκαν κατά 98,8%! (Επιλέγω εγκλήματα που ενοχλούν κοινωνικά και δύσκολα κρύβονται.) Αντίστοιχη είναι η εικόνα στην περιφέρεια, με βασική διαφορά ότι οι διαρρήξεις αυξήθηκαν περισσότερο (43,4%). Ανοδικές τάσεις είχαμε και πανευρωπαϊκά, αλλά πολύ πιο ήπιες.

Πολύ ενδιαφέρουσα όμως είναι η μετέπειτα πορεία: ενώ η οικονομική καχεξία συνεχίστηκε, το κύμα εγκληματικότητας ξαφνικά ξεφούσκωσε. Σε καθεμία από τις χρονιές 2012-2014, κάθε προαναφερθέν έγκλημα μειώθηκε, σχεδόν σε κάθε γωνιά της χώρας. Η μέση περιφέρεια είχε πτώση 33% των ληστειών, 28% των διαρρήξεων, 22% των κλοπών οχημάτων και 29% των δολοφονιών.

Στη συνέχεια, η βελτίωση ξαφνικά ανακόπηκε. Το 2015 και 2016 υπήρξε έξαρση όλων των εγκλημάτων αυτών, πλην φόνων, κατά 10%-26%. Τι άλλαξε; Εκτός από μια μικρή ανάπαυλα στο τέλος του 2014, η Ελλάδα έπασχε όλα τα χρόνια 2008-2016 από ύφεση και δημογραφική αφαίμαξη. Επίσης, παρά τις περικοπές, η ελληνική αστυνομία το 2015 παρέμεινε η καλύτερα χρηματοδοτούμενη στην Ε.Ε., ως ποσοστό του ΑΕΠ.

Αλλαγή κυβέρνησης

Η βασική παράμετρος που μένει για να εξηγήσει την άνοδο του εγκλήματος ήταν η αλλαγή κυβέρνησης. Η «περήφανη διαπραγμάτευση», που έφερε πιστωτική ασφυξία, ίσως εξηγεί τις διαρρήξεις (προς αναζήτηση πλιάτσικου στα σεντούκια των νοικοκυραίων). Δύσκολα όμως εξηγεί την άνοδο των ληστειών στον δρόμο (αφού κανείς δεν είχε ρευστό) και κλοπών Ι.Χ., πόσο μάλλον την εκτόξευση της απάτης κατά 64%.

Αλλες πρακτικές της κυβέρνησης που είχαν σημαντικό αντίκτυπο στο επίπεδο της εγκληματικότητας ήταν:

• Η αλλαγή πολιτικής ηγεσίας και κατεύθυνσης της αστυνομίας.

• Η μετατόπιση προτεραιοτήτων της ελληνικής δικαιοσύνης και η νομοθέτηση μιας αφελούς «επιείκειας» (βλ. νόμο Παρασκευόπουλου).

• Η παγίωση ενός κλίματος ατιμωρησίας.

YΠΑΡΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Αυτούς που φεύγουν μην τους κλαις

Γράφει ο Σωτήρης Γεωργανάς 

Αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών στο City University Λονδίνου.

 

Ενας σπόρος που γυρίζει στον τόπο του,

πρόκειται να βλαστήσει.
Ενας Ελληνας που γυρίζει στον τόπο του,

πρόκειται να βλαστημήσει.

Γιώργος Σεφέρης,
Εξι νύχτες στην Ακρόπολη

Είναι πανάρχαια συνήθεια οι Ελληνες να φεύγουν από τον τόπο τους προς αναζήτηση ευκαιριών σε ξένους τόπους. Περιέργως δεν φαίνεται να έχουμε συνηθίσει ακόμα το φαινόμενο, γιατί επιμένουμε να κλαίμε και να οδυρόμαστε όταν κάποιος φεύγει. Ειδικά στην Ελλάδα της κρίσης, έχει καταστεί συμβατική σοφία να θεωρούμε ότι η αυξημένη φυγή μορφωμένων νέων προς το εξωτερικό είναι βαθιά και ίσως αθεράπευτη πληγή.  


Συναισθηματικά κατανοητή αντίδραση, ειδικά τώρα που αναχωρούν οι ξενιτεμένοι που μας επισκέφθηκαν για λίγες ημέρες γιορτής και νοσταλγίας, αλλά πόσο ορθολογική είναι;

Το ψύχραιμο ερώτημα που πρέπει να θέσουμε είναι: θεωρούμε ότι οι Ελληνες έχουν δει και γνωρίζουν τα πάντα, ώστε δεν χρειάζεται να δουν/βιώσουν τίποτα νέο;

Θεωρούμε δηλαδή ότι έχουμε τόσο επαρκές ανθρώπινο κεφάλαιο που η περαιτέρω καλλιέργειά του είναι άχρηστη; Οχι μόνο με την παραδοσιακή έννοια της εκπαίδευσης σε επιστήμες, αλλά ίσως σημαντικότερο, εκπαίδευση στο πώς συνεργάζονται, σκέφτονται, ζούνε οι πολίτες σε μια σύγχρονη δυτική φιλελεύθερη κοινωνία.

Αν μάθαμε κάτι από τις δυσκολίες της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ να συνεννοηθεί και να συνεργασθεί με τη διεθνή ελίτ (ειδικά στην περίπτωση του νέου στην ηλικία, αλλά όχι στο ανθρώπινο κεφάλαιο Πρωθυπουργού - βλ. τη θεμελιώδη ανεπάρκειά του σε διεθνείς διασκέψεις, την ανικανότητα να παραβιάσει ακόμα και κενές, διπλωματικά, εστίες όπως στο Clinton Global Initiative 2015), είναι ότι μεγάλο μέρος των νέων Ελλήνων παραμένουν πολύ απομονωμένοι από τον τρόπο σκέψης και πράξης στα μεγάλα κέντρα της Δύσης.

Στην πραγματικότητα, η διαβίωση για λίγα χρόνια σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα ή στις ΗΠΑ κάνει πολλαπλό καλό σε κάθε άνθρωπο. Σε αντίθεση μάλιστα με τους μετανάστες του '60, οι νέοι έλληνες μετανάστες φεύγουν με ήδη υψηλό ανθρώπινο κεφάλαιο, το οποίο έτσι μπορούν να πολλαπλασιάσουν, κερδίζοντας πολύτιμες επαγγελματικές γνώσεις, εμπειρίες και διασυνδέσεις.

Ο αντίλογος είναι ότι μπορεί μεν οι Ελληνες να κερδίζουν αναχωρώντας, αλλά η Ελλάδα χάνει. «Μισό εκατομμύριο μετανάστευσε», βλέπουμε σε πηχυαίους καταστροφολάγνους τίτλους, πιο κοντά στις 200.000 - 300.000 αν αποφύγουμε τη διπλομέτρηση.

Ας υποθέσουμε ότι δεν μας νοιάζει το καλό των Ελλήνων, αλλά μόνο του ελλαδικού χώρου (αμφισβητούμενης ευφυΐας ιδέα, μια και ο ελληνισμός επιβίωσε και χωρίς Ελλάδα).  


Η μετανάστευση τόσων ανθρώπων σε πρώτη φάση μειώνει την ανεργία και αυξάνει τα εμβάσματα από το εξωτερικό (ενισχύοντας ήδη χιλιάδες ελληνικές οικογένειες!). Από την άλλη, η μεταναστευτική έξοδος στερεί τη χώρα από μυαλά και κάποιους από τους δυναμικότερους πολίτες της, που θα έχτιζαν το μέλλον. Η διεθνής οικονομική βιβλιογραφία μιλάει αρνητικά για τη διαρροή εγκεφάλων (brain drain), και η εγχώρια καταδεικνύει ακόμα δυσμενέστερες επιπτώσεις. Γράφει ο Α. Δοξιάδης:

«Θα φύγουν οι δημιουργοί επιχειρήσεων [...] όχι μόνον αυτοί που αναζητούν εργασία. Η ζημιά για την οικονομία θα είναι πολλαπλάσια, γιατί ο καθένας από αυτούς θα δημιουργούσε θέσεις εργασίας και για άλλους. [...] Η φυγή τους θα περιορίσει τις αναπτυξιακές δυνατότητες της χώρας πολύ περισσότερο απ' ό,τι η [έως τώρα] «φυγή εγκεφάλων» προς τα ξένα πανεπιστήμια και τις πολυεθνικές».

Ισως φεύγουν οι επιχειρηματικότεροι και ευφυέστεροι Ελληνες. Και πάλι, η μετανάστευση παραμένει ένα αμφίρροπο στοίχημα για τη χώρα. Ναι μεν χάνουμε πολύτιμους ανθρώπους, αλλά κάποιοι κάποτε επιστρέφουν (και όντως η πλειονότητα θέλει να επιστρέψει, πριν μεγαλώσουν υπερβολικά τα παιδιά τους ή οι γονείς τους). Επιστρέφουν ισχυρότεροι και αποτελεσματικότεροι. Εκεί που θα πάσχιζαν να χτίσουν μια εταιρειούλα πέντε ανθρώπων, θα χτίσουν επιχειρήσεις 50 και 500 (τυχαίο ότι μερικές από τις πιο επιτυχημένες νέες εταιρείες τεχνολογίας, π.χ. Upstream, Workable, INOS, τις ίδρυσαν επιστρέψαντες από τα κρύα;). Εκεί που ένας προγραμματιστής ή αρχιτέκτονας θα πάσχιζε να βρει έναν μικρό πελάτη στην Αθήνα, θα πουλάει πανάκριβες υπηρεσίες σε όλον τον κόσμο, από την άνεση του σπιτιού του σ' ένα ελληνικό νησί.

Μάλιστα, όσοι επιστρέφουν από τον πολιτισμένο κόσμο δεν είναι μόνο καλύτεροι ιδιώτες αλλά και καλύτεροι πολίτες. Δύσκολα μετρήσιμο αλλά αληθινό. Από τον Καποδίστρια ως σήμερα, η συνεχής εισαγωγή ιδεών από παλιννοστούντες φέρνει άλματα προόδου στη δημόσια διοίκηση, στην πολιτική σκηνή, στην κοινωνία των πολιτών. Οι Ελληνες του εξωτερικού δεν κάνουν μόνο καλό όταν βρίσκονται σε θέσεις ευθύνης, αλλά και ως απαιτητικοί εκλογείς με χρήσιμα βιώματα. Αν έχεις εμπειρία με το βρετανικό δημόσιο, σε εξοργίζει πολλαπλάσια η επιστροφή σε ελληνική δημόσια υπηρεσία. Αν έχεις οδηγήσει στη γερμανική Αουτομπαν, αναγνωρίζεις δύο φορές πιο εύκολα τις κακοτεχνίες που ανέχεται/προκαλεί ο διεφθαρμένος πολιτικάντης της γειτονιάς.

Στην εποχή των ελεύθερων μετακινήσεων και ίσων δικαιωμάτων στην Ευρώπη (όσο κρατήσουν τέλος πάντων), ο οδυρμός της μετανάστευσης είναι πια ένα απολίθωμα. Πρόκειται για βαθύ επαρχιωτισμό, ή καλύτερα για άρνηση να συνειδητοποιήσουμε ότι είμαστε μια επαρχία της Ευρώπης.

Αραγε, στο Οχάιο (Πολιτεία παρόμοιας έκτασης και πληθυσμού με εμάς) οδύρονται για τους νέους που «αναγκάζονται» να δουλέψουν στην Νέα Υόρκη; Ή το βλέπουν σαν μια σπουδαία ευκαιρία για τους δυναμικότερους νέους να ανοίξουν τα φτερά τους;

Να το δούμε και αλλιώς: 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Τι θέλουν οι εταίροι και τι (θα 'πρεπε να) θέλουμε εμείς

EΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του ΣΩΤΗΡΗ ΓΕΩΡΓΑΝΑ

Αναπληρωτή Καθηγητή Οικονομικών στο City University Λονδίνου

Η μόνη ρεαλιστική πρόταση είναι η δική μας Α. Τσίπρας, Πρωθυπουργός της Ελλάδας

Τι μας ζητάνε πάλι οι Βρυξέλλες; Εδώ συνοψίζεται η διαχρονικότερη, αλλά ίσως και βλαπτικότερη, παρανόηση στις σχέσεις μας με την Ευρώπη. Η ιδέα δηλαδή ότι «οι ξένοι» παρεμβατικά απαιτούν αλλαγές, κι εμείς αναγκαζόμαστε να τις κάνουμε, ενάντια στα συμφέροντά μας. 

Η αλήθεια όμως είναι μάλλον η αντίθετη: ευρωπαϊκοί θεσμοί προσπαθούν να μας προφυλάξουν από τις χειρότερες συνήθειές μας, αλλά εμείς εξακολουθούμε πεισματικά βλάπτοντας τον εαυτό μας.

Από την μέρα που μπήκαμε στην ΕΟΚ, παίζουμε κρυφτούλι μαζί της και τη χρησιμοποιούμε στο εσωτερικό ως μπαμπούλα: ΧΥΤΑ θα γίνουν επειδή το ζήτησε η Ε.Ε. (και μεις κάνουμε τα πάντα να μην γίνουν). Το ασφαλιστικό πρέπει να αλλάξει ριζικά επειδή το είπε η Ε,Ε. (και ΟΟΣΑ, ΔΝΤ...). Και τους αγνοούμε επιδεικτικά μέχρι να χρεοκοπήσει και το πλουσιότερο ταμείο. Χρειάζεται αναμόρφωση των πανεπιστημίων επειδή έτσι λέει το πρόγραμμα της Μπολώνια. Και μεις θα αντισταθούμε μέχρι τέλους. Και ούτω καθεξής...

Η δειλή πρακτική των κυβερνώντων μας, να αφήνουν τις δύσκολες αλλά απαραίτητες μεταρρυθμίσεις εκτός πολιτικού διαλόγου επικαλούμενες τον ευρωπαϊκό μπαμπούλα, μας κόστιζε (νόμιζαν) απλά μια χρονική καθυστέρηση. Δεν βλέπαμε όμως το μακροπρόθεσμο κόστος: την απαράδεκτη πολιτική μας καθυστέρηση. Δεκαετίες ευθυνόφοβης μυωπικής συμπεριφοράς από τους κυβερνώντες μας, έχουν αποτρέψει την πολιτική μας ενηλικίωση σε βαθμό που κινδυνεύει να αποβεί μοιραίος. Ουσιαστικά, τα βαθύτερα κοινωνικοοικονομικά προβλήματα έχουν συζητηθεί το λιγότερο, και προκαλούν τις βαθύτερες θυμικές αντιδράσεις.
Σε αυτά ακριβώς τα προβλήματα κολλάει εδώ και χρόνια η «διαπραγμάτευση» με τους εταίρους μας.  

Τι ζητάνε;  

Τίποτα λιγότερο ή περισσότερο από το να σταθεί η ελληνική οικονομία αυτόνομα στα πόδια της. Κάθε κίνηση αποσκοπεί στο να μην χρειαστεί η Ελλάδα άλλη βοήθεια, στο κοντινό ή στο μακρινό μέλλον.  

Γιατί; 

Φυσικά όχι από αλτρουισμό, ή τουλάχιστον δεν είναι αυτός ο κύριος λόγος (πια)*. Το θέλουν γιατί βαρέθηκαν, δεν θέλουν πια άλλο να πληρώνουν!

Γιατί μας πιέζουν τόσο, ειδικά τώρα;
 

Γιατί είμαστε (ή τουλάχιστον ήμασταν) κοντά στο να ολοκληρώσουμε τα προγράμματα και φοβούνται ότι στην πρώτη ευκαιρία, (οτ)αν χαλαρώσει ελάχιστα η δημοσιονομική κρίση και δεσμευόμαστε λιγότερο από τις υποσχέσεις μας, θα ξαναρχίσουμε τα ίδια που μας έφεραν εδώ. Ας είμαστε ειλικρινείς, ο κίνδυνος αυτός υπάρχει. Δεν είναι καν θεωρητικός πια, η νέα κυβέρνηση ήδη επιχειρεί για παράδειγμα (επανα)προσλήψεις στο δημόσιο!

Γιατί επιμένουν τόσο καιρό, σε τόσες λεπτομέρειες/«προαπαιτούμενα»;
 

Γιατί τους έχουν κουράσει εξαιρετικά τα τερτίπια μας και δεν εμπιστεύονται πια το παραμικρό...
 

Λένε, όταν διαπραγματευόταν η General Motors με τους προμηθευτές της, μαζεύονταν σε ένα δωμάτιο, συζητούσαν και έγραφαν όλα τα νούμερα και στοιχεία, και με το που συμφωνούσαν, σκίζαν όλα τα συμβόλαια και απλά έδιναν τα χέρια. Όταν υπάρχει εμπιστοσύνη, δεν χρειάζονται πολλά λόγια, χαρτιά και λεπτομέρειες. Εμπιστεύεσαι τον άλλον και του αφήνεις την ευελιξία να ανταπεξέλθει στα αναπάντεχα που θα προκύψουν.
Όταν απ' την άλλη, βρίζεις τους εταίρους σου, χρησιμοποιώντας σε βάρος τους ακόμα και τη συναισθηματική επίκληση εγκλημάτων που έγιναν πριν 70(!) χρόνια, δεν μπορείς να περιμένεις εμπιστοσύνη, ούτε ευελιξία...

Γιατί δεν κάνουν λίγη προσπάθεια/υποχώρηση;
 

Υποχωρήσεις γίνονται συνεχώς, π.χ. η μείωση στόχου του ελλείμματος** και η αποδοχή ότι θα χρειαστεί να μας δανείσουν ακόμα περισσότερο ζεστό χρήμα των λαών τους, είναι ήδη γεγονός. Από κει και πέρα, να αψηφήσεις την κοινή λογική και να επιτρέψεις σε κυβέρνηση που έχει ήδη αυτοτραυματιστεί τόσο εντός λίγων μηνών να το κάνει στο διηνεκές (δίνοντας και κακό παράδειγμα πανευρωπαϊκά), δεν λέγεται υποχώρηση αλλά ανοησία, ή και έγκλημα.

Ας δούμε λοιπόν, σε γενικές γραμμές, τι είναι αυτά που ζητάνε οι εταίροι και που η κυβέρνηση φοβάται τόσο, που προτιμά να μας ξαναρίξει σε βαθιά ύφεση ή και χαοτική έξοδο απ’την ευρωζώνη, πριν τα δεχτεί. Για να μπορούμε να διακρίνουμε, με ειλικρίνεια, αν οι «υποχωρήσεις» που ξοδέψαμε τόσο χρόνο/χρήμα για να αποσπάσουμε, είναι για καλό, ή απλά θωπεύουν τα συμπλέγματα μας.

Συντάξεις

Είναι σημαντικό ό,τι έχουν πληρώσει να παίρνουν οι άνθρωποι Κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος ΣΥΡΙΖΑ, Στον Ενικό, 25.05.2015

Παραδοσιακά, σπανίως παίρνουν οι συνταξιούχοι όσα έδωσαν σε εισφορές (ανατοκισμένα). Παίρνουν παραπάνω. Στην Ελλάδα όμως πολλοί τυχεροί, για πολλά χρόνια, έπαιρναν πολύ παραπάνω. Το πάρτυ δυστυχώς τέλειωσε. Το δημογραφικό πρόβλημα είναι γνωστό και το κόστος των πρόωρων συντάξεων αστρονομικό (μόνο οι συνταξιούχοι 51-60 ετών κοστίζουν 3.5 δις τον χρόνο!) 

Υποθέτω από τις διακηρύξεις της, ότι η κυβέρνηση όντως θέλει να αποκαταστήσει τη δικαιοσύνη στο ασφαλιστικό, π.χ. να σταματήσει τη σημερινή αδικία, που πληρώνουν κάποιοι 70ρηδες τις πρόωρες συνταξιοδοτήσεις 45ρηδων!  

Και να εμποδίσει και την τεράστια αδικία που έρχεται νομοτελειακά σε βάρος των σημερινών εργαζόμενων: αν δεν αλλάξουμε πορεία δεν θα πάρουν δραχμή από τις εισφορές που πληρώνουν...

Τότε όμως πρέπει να εφαρμόσουμε σχεδόν ακέραιες τις μεταρρυθμίσεις που προτείνονται.*** Ρήτρα μηδενικού ελλείμματος, μειώσεις σε επικουρικές, διπλές συντάξεις κτλ.

Με την ανεργία που έχουμε σήμερα, και τους μισθούς πείνας, οι παππούδες [...] διασφαλίζουν το κοινωνικό κράτος στο σπίτι
(ο ίδιος κ.ε.)

Η ιδέα να στηρίζουμε τους ανέργους μέσω τεχνητά φουσκωμένων συντάξεων, είναι τυπική της λογικής που έριξε τη χώρα στα βράχια.  

Οι άνεργοι που δεν έχουν παππούδες τι θα κάνουν; Και γιατί να ενισχύονται συνταξιούχοι που δεν έχουν άνεργα παιδιά/εγγόνια;
 

Υπάρχει άμεσος τρόπος για να ενισχύονται οι άνεργοι, λέγεται επίδομα ανεργίας.
 

Υπάρχει και ο έμμεσος αλλα σταθερότερος τρόπος να ενισχυθούν οι άνεργοι, αυξάνοντας τις θέσεις εργασίας. Που μας φέρνει στο επόμενο σημείο.

Μισθοί/αγορά εργασίας

Εσείς ως [χαμηλόμισθος], τι φοβάστε ακριβώς, πως θα χάσετε τα 300 ευρώ;
(ο ίδιος)

Ίσως πρωταρχικός στόχος μιας κυβέρνησης είναι να ανεβαίνουν οι μισθοί στη χώρα, μάλλον το σύνολο μισθών και εισοδήματος που απολαμβάνουμε. Όχι βέβαια ειδικά στο Δημοσίο ή άλλες τυχερές ομάδες. Σήμερα, η κυβέρνηση, όμως, αγωνίζεται να διασφαλίσει «μισθούς» και θέσεις εργασίας στο Δημόσιο, οδηγώντας τον ιδιωτικό τομέα σε ασφυξία, προκαλώντας κλείσιμο επιχειρήσεων και απολύσεις. Αυτό μειώνει το συνολικό εισόδημά μας.

Υπάρχει όμως και ένα λιγότερο προφανές πρόβλημα:  

OIKONOMIA στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Αναμορφώνοντας το ασφαλιστικό

Του Σωτήρη Γεωργανά 

Αναπληρωτή Καθηγητή Οικονομικών στο City University Λονδίνου

Οι δανειστές θέλουν μέτρα που θα αποδώσουν. [Προφανώς όμως] δεν υπάρχουν μέτρα χωρίς πολιτικό κόστος που να αποδίδουν! Κάποιο δελτίο ειδήσεων, 30.03.2015

Σε αυτή τη χώρα, όσο θυμάμαι τον εαυτό μου, έχουμε μια εμμονή με τη συνταξιοδότηση. Για ολόκληρες κοινωνικές ομάδες, η σύνταξη έγινε μια ανταμοιβή, ένα ζηλευτό προνόμιο, ακόμα και στόχος ζωής. 

Ακόμα και σήμερα, με τα δημόσια ταμεία να έχουν αδειάσει και το ασφαλιστικό να είναι ένα βήμα πριν από τη χρεοκοπία*, διαβάζουμε ότι οι 9 στους 10 που συνταξιοδοτήθηκαν πρόσφατα από ΔΕΚΟ και τράπεζες ήταν κάτω από 62 ετών. 

Πώς φτάσαμε εδώ; 

Είναι απλά ζήτημα πολιτικού κόστους; Ή μήπως έχουμε απλά οικονομική άγνοια που διαιωνιζόμενη γίνεται εθνικός μύθος; Μύθος τέτοιων διαστάσεων μάλιστα που κανείς πολιτικός δεν τολμά ή καν διανοείται να αγγίξει;

Σε έναν τέλειο κόσμο κανείς υγιής άνθρωπος δεν θα έπαιρνε ποτέ σύνταξη. Δεν περιμένουμε βέβαια ένας εξηντάρης να δουλεύει το ίδιο σκληρά με έναν τριαντάρη. Αλλά αν ο εξηντάρης αποφάσιζε εντελώς ελεύθερα, είναι πιθανό να μείωνε απλά τις ώρες εργασίας του ώστε να είναι στο επίπεδο που δεν τον κουράζουν ιδιαίτερα, αλλά συνεχίζουν να του προσφέρουν τα καλά της εργασίας: την αίσθηση ότι κάνει κάτι χρήσιμο, τις καθημερινές κοινωνικές συναναστροφές και, φυσικά, κάποιο εισόδημα. Υποψιάζομαι ότι η συνταξιοδοτική μας μανία πηγάζει σε μεγάλο βαθμό στον πολιτικό λαϊκισμό και τις στρεβλώσεις της αγοράς εργασίας, όχι στις βαθύτερες ανάγκες των Ελλήνων.

Μια βασική στρέβλωση ξεκινά βέβαια από το εκπαιδευτικό σύστημα, που υπάρχει τόσο από τη μεριά του κράτους όσο των υποψηφίων και των οικογενειών τους. Το προφανές αποτέλεσμα ενός τόσο αναποτελεσματικού συστήματος «κατανομής» ανώτατης εκπαίδευσης είναι ότι γενιές ολόκληρες Ελλήνων εργάζονται σε κλάδους που δεν τους ταιριάζουν. 

Δεκαετίες κακής ασφαλιστικής πολιτικής και κατ’ ευφημισμόν «κοινωνικής δικαιοσύνης» δίνουν κίνητρα σε αυτούς τους δυστυχείς εργαζομένους να την κοπανήσουν με την πρώτη ευκαιρία, στα 45 και τα 50 τους, για να αντικατασταθούν από την επόμενη γενιά δυστυχισμένων.

Αποχωρούντες και εισερχόμενοι στην εργασία, συναινούν σε αυτό το παρανοϊκό σύστημα ξεγελασμένοι από δύο πλάνες. 

Οι μεν αποχωρούντες πάσχουν από την τυπικά ελληνική πλάνη του «απολαμβάνω-κεκτημένα-και-κάποιος-άλλος-θα-πληρώσει». Αψηφώντας κάθε νόμο της λογιστικής, και με την ανεύθυνη (πλην χρυσοτόκα στον πολιτικό στίβο) βοήθεια σχεδόν όλων των υπουργών της μεταπολίτευσης, το σύστημα επέζησε δεκαετίες. Όχι πια. Και να ήθελαν οι υπουργοί μας να χαρίσουν μερικές ακόμα εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ σε συνταξιούχους-τζόβενα**, οι δανειστές μας δεν πρόκειται να το επιτρέψουν. Και μπράβο τους.

Από την άλλη, η δημοφιλία της πρόωρης συνταξιοδότησης στους νέους εργαζομένους που θα κληθούν να πληρώσουν τη νύφη, αντί για δείγμα μαζοχισμού, πρέπει μάλλον να αποδίδεται σε μια πανανθρώπινη οικονομική πλάνη (εκείνη του «άκαμπτου της εργασίας» ή lump of labour fallacy). Ο νέος λοιπόν που ψάχνει για δουλειά, νομίζει ότι θα ωφεληθεί από την αποχώρηση των μεγαλύτερων από την αγορά εργασίας. Δεν καταλαβαίνει ότι στην πραγματικότητα η μείωση της απασχόλησης οποιασδήποτε ομάδας Ελλήνων, μας κάνει όλους φτωχότερους, μοιράζει τα φορολογικά βάρη σε όλο και λιγότερους κτλ.

Αντί πολύπλοκης ανάλυσης, ένα απλό επιχείρημα φτάνει να δείξει πόσο ευέλικτη είναι η αγορά εργασίας:

Έστω ότι το σύνολο της εργασίας σε μια χώρα ήταν άκαμπτο, ώστε η είσοδος ενός ατόμου στην αγορά σημαίνει ότι έχουμε μια λιγότερη ελεύθερη θέση για έναν άλλο. Τότε βεβαίως η μαζική αύξηση της γυναικείας εργασίας μεταπολεμικά θα έπρεπε να σημαίνει ότι η ανεργία των ανδρών εκτοξεύθηκε! Φυσικά η εμπειρία μας στη Δύση ήταν ακριβώς η αντίθετη, κι ας άφριζαν οι εχθροί του φεμινισμού. Οι γυναίκες πια εργάζονται ισότιμα, και οι οικονομίες μας είναι πλουσιότερες και υγιέστερες ως αποτέλεσμα. Όπως κάποτε δεχτήκαμε ότι είναι όχι μόνο ηθικά σωστό, αλλά και οικονομικά ωφέλιμο να δουλεύουν οι γυναίκες, πρέπει να δεχτούμε σήμερα ότι είναι ανεπίτρεπτο να παροπλίζουμε Έλληνες στα 50 ή 60 τους.

Υπάρχει όμως εύκολος τρόπος να αυξηθεί η μέση ηλικία συνταξιοδότησης, χωρίς πολιτικό κόστος; 

 Κι όμως, ναι. Για πολλούς Έλληνες σήμερα, η εργασία πέρα από το επίσημο όριο συνταξιοδότησης σημαίνει διπλή οικονομική θυσία:

Όχι μόνο συνεχίζεις να πληρώνεις εισφορές (συχνά για να συντηρείς πολύ νεότερους συνταξιούχους!), αλλά και δεν εισπράττεις τη σύνταξη που δικαιούσαι. Καθόλου περίεργο ότι ελάχιστοι ήρωες δέχονται να πληρώνουν αυτό το κόστος, αντί να πάρουν τη συνταξούλα τους (και, στην ανάγκη, να κουτσοδουλεύουν λάθρα).

Η απλή και προφανής λύση στα τόσο στρεβλά κίνητρα υπέρ της συνταξιοδότησης, είναι :

OIKONOMIA στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Η απατηλή γοητεία του δωρεάν

Του Σωτήρη Γεωργανά

Αν. Καθηγητή Οικονομικών/City University Λονδίνου.

Το πρόγραμμα για την άμεση αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης […] περιλαμβάνει Δωρεάν ρεύμα και κουπόνια σίτισης για τουλάχιστον, 300.000 νοικοκυριά
A. Τσίπρας, 3.01.2015

[αυτό που θέλουν οι Έλληνες] δεν είναι λεφτά, δεν είναι δουλειές, είναι αξιοπρέπεια!
Γ. Βαρουφάκης, Bloomberg, 26.02.2015

Το ευκολότερο πράγμα που μπορούσαν να κάνουν οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες για να κερδίσουν την εύνοια του πλήθους, ήταν να προσφέρουν δωρεάν άρτο και θεάματα.  


Εκστασιαζόταν ο όχλος, έσβηναν οι επαναστατικές σκέψεις -- λίγοι θυμόντουσαν ότι τα δώρα που μοιράζει ο αυτοκράτορας δεν βγήκαν από την προσωπική του τσέπη, αλλά από τον μόχθο εκατομμυρίων ανθρώπων, τον οποίο έκλεβε χωρίς πολλές περιστροφές. 


Ευτυχώς οι πολιτείες μας έχουν προχωρήσει πολύ από τότε, οι πολίτες έχουν αυξημένη προστασία απέναντι στην αυθαιρεσία του κράτους (χάρη και στην ΕΕ!) και αυξημένη μόρφωση για να καταλαβαίνουν ότι δεν υπάρχει ενέργεια εκ του μηδενός, όλα κάπως πληρώνονται. Φαίνεται όμως να έχει παραμείνει η εντύπωση σε κάποιους πολίτες ότι οι «παροχές» που μοιράζει ένας ηγέτης είναι από την δική του τσέπη. Και η ύψιστη μορφή παροχών, στον στίβο του λαϊκισμού, είναι αυτές που παρέχονται εντελώς δωρεάν.


 
Η νέα κυβέρνηση έχει υποσχεθεί μια νέα σειρά δωρεάν παροχών, και οι πολίτες φαίνεται να τις καλοδέχονται σε μεγάλο βαθμό. Δεν είναι περίεργο -- όπως ξέρουμε από δεκαετίες οικονομικής έρευνας, σε κάθε χώρα και κάθε αγορά, το δωρεάν έχει μια ιδιαίτερη γοητεία και ξεγελάει ακόμα και έξυπνους ανθρώπους. (Γνωρίζουμε π.χ. ότι άνθρωποι προτιμούν πωλητές που αποστέλλουν το προϊόν «δωρεάν», ακόμα και αν η τελική τιμή είναι υψηλότερη από έναν άλλο πωλητή που ζητάει κάποια έξοδα μεταφοράς.)


 
Ποιό θα είναι όμως το πραγματικό κόστος των «δωρεάν» παροχών;



Ας δούμε το «εισιτήριο» των 5 ευρώ για νοσοκομεία και Κέντρα Υγείας του ΕΣΥ:

Ίσως κάποιοι δυσκολεύονται να το πληρώσουν.* 


Η λογική απάντηση, είναι να ελαφρύνεις το κόστος για εκείνα τα συγκεκριμένα άτομα που δεν μπορούν να πληρώσουν το τίμημα, όπως προέβλεπε ήδη σχετικός νόμος.** 


Η απάντηση α λα παλαιολιθική ελληνική αριστερά όμως είναι η απόλυτη ισοπέδωση, στο όνομα της ευαισθησίας: αφού μερικοί δεν μπορούν να πληρώσουν, δεν θα πληρώνει κανείς!

Το κόστος του δωρεάν, είναι βέβαια κατ’αρχάς η συμφόρηση στην παροχή του αγαθού, όπως παραστατικά εξήγησε ο ΑΑ, γιατρός στην Καβάλα:

“Αυτό που δεν σκεφτόμαστε είναι ότι καταργώντας το 5ευρω θα γεμίσουν τα Κέντρα Υγείας (και μέχρι ενός σημείου και τα Νοσοκομεία) με παππούδες και γιαγιάδες που έρχονται να μετρήσουν την πίεση έτσι για προληπτικούς λόγους... με αποτέλεσμα να παίρνουν πολύτιμο χρόνο από αυτούς που πραγματικά έχουν ανάγκη να επισκεφτούν τον Ιατρό. Έτσι ήταν τότε που όλα ήταν τζάμπα και έτσι φυσικά θα ξαναγίνει.”

Όταν κάτι είναι δωρεάν, υπάρχει σπατάλη. Το ξέρουμε, είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης. Το δωρεάν φαγητό καταλήγει παράλογα συχνά στα σκουπίδια, οι δωρεάν υπηρεσίες καταλήγουν πάντα σε ουρές.

Η σπατάλη που συνοδεύει το δωρεάν, όμως, οδηγεί συχνότατα και σε βαθιά αδικία. Όλοι μας πληρώνουμε το δωρεάν μέσα από τους φόρους μας, μόνο κάποιοι όμως το καταναλώνουν. Και κάποιοι ασυνείδητοι το καταναλώνουν σε υπερβολικό βαθμό. Σε μια χώρα με έλλειψη κοινωνικής συνείδησης, δεν είναι σπάνιο να βλέπεις νομοταγείς αλλά χαμηλού εισοδήματος άνθρωποι να πληρώνουν για να υπερκαταναλώνει ένας πλούσιος φοροφυγάς.

Υπάρχουν άλλες περιπτώσεις, δήθεν δωρεάν κατανάλωσης που κοστίζει πολύ; 


Πληθώρα:

Η αποκομιδή των σκουπιδιών πάσχει βαθιά από την κατάρα του δωρεάν, μια και κανείς πολίτης δεν πληρώνει με βάση τον όγκο των σκουπιδιών του. Πληρώνουμε κάποια γενικά δημοτικά τέλη, και μετά, τα σκουπίδια μας, όπου και να τα ρίξουμε, όσα και να είναι, συλλέγονται δωρεάν. Το αποτέλεσμα, βουνά σκουπιδιών, πλήρης αποτυχία επί δεκαετίες να διαχειριστούμε τα απορρίματα του πολιτισμού μας (ή της έλλειψης του), πρόστιμα από την ΕΕ. Έμμεσο αποτέλεσμα και οι συγκρούσεις, όπως στην Κερατέα, μια και δεν υπάρχουν επαρκείς πόροι να αποζημιώσουμε όσους δέχονται τα βουνά σκουπιδιών στην γειτονιά τους.

Το κλασικότερο παράδειγμα του προβλήματος, είναι αυτό που προκαλεί τις μεγαλύτερες εντάσεις, που επιβίωσε κρίση, μνημόνια και τριμερείς, και αν λυθεί, μάλλον θα λυθεί τελευταίο: η Ανώτατη Εκπαίδευση. Πληρώνουν φόρο μικροβιοτέχνες στον Έβρο, για να σπουδάζουν παιδιά πλούσιων επαγγελματιών Αθηνάιων, Νομική και Ιατρική δίπλα στο σπίτι τους. Και αυτό τολμάμε να αποκαλούμε Δωρεάν Παιδεία.

Δωρεάν πτυχία για όλους (μελετήσουν ή οχι), δωρεάν βιβλία για όλους (ασχέτως ποιός τα διαβάζει, ποιός τα καίει), δωρεάν επίσκεψη σε νοσοκομείο (ασχέτως αν είσαι συνταξιούχος ή ο κακομαθημένος γιος ενός εφοπλιστή), δωρεάν ρεύμα (λες και αυτό που χρειάζεται ο άνεργος είναι να δουλεύει το κλιματιστικό όλη μέρα, όχι να ζει σε μια μη χρεοκοπημένη χώρα που να έχει θέσεις εργασίας, και σοβαρά επιδόματα ανεργίας).

Ευαισθησία το λένε μερικοί. Επιφανειακό και ισοπεδωτικό λαϊκισμό βλέπει ο αντικειμενικός παρατηρητής όμως, καταστροφικό για την κοινωνία, την δημόσια τσέπη, τα συστήματα Υγείας και Παιδείας.  


Στον βαθμό που θέλουμε «κοινωνική δικαιοσύνη» αλλά δεν έχουμε άπειρους πόρους, αναζητούμε τους πραγματικά αδικημένους και ενισχύουμε απευθείας το εισόδημα τους, το δυνατόν περισσότερο (βλ. και ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα), ώστε να αγοράζουν αυτά που ξέρουν οι ίδιοι ότι πραγματικά χρειάζονται, αντί να μοιράζουμε άρτο και θεάματα αδιακρίτως, δεξιά και αριστερά.

Απλό είναι: