ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΕΘΝΟΠΑΤΕΡΟΠΛΗΚΤΟΣ ΝΕΟΚΑΤΣΑΠΛΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Η εθνική μας ανωριμότητα

 

Toυ ΔΙΟΝΥΣΗ ΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ

Στο δημοψήφισμα του 1974 για το πολίτευμα ήμουν υπέρ της βασιλείας. Αν σας κάνει εντύπωση, σκεφτείτε ότι ήμουν μόλις 5 ετών. Για μένα ο βασιλιάς ήταν κάτι σαν τον πρίγκιπα της Χιονάτης στα παραμύθια της γιαγιάς. Είχα βρει τρόπο να φτάσει στα χέρια μου και ο δίσκος των φιλοβασιλικών, ένα 45άρι στο οποίο κάποιος τραγουδούσε το επικολυρικό κομμάτι «Γύρνα αϊτέ». Κάπου το έχω ακόμα, αφού το έκρυψα από τους μεγάλους του σπιτιού που για βασιλιάδες δεν ήθελαν να ακούνε. Αν ποτέ αξιοποιούνταν το κτήμα του Τατοΐου και δημιουργούνταν εκεί σε ένα από τους τεράστιους χώρους του και το Μουσείο του Δημοψηφίσματος (ή κάτι τέτοιο…) θα έδινα το δισκάκι, διότι λίγο ηχητικό κιτσαριό δεν θα μπορούσε να λείπει.

Μια από τις συζητήσεις που επανήλθαν στην επικαιρότητα μετά τον θάνατο του Κωνσταντίνου αφορά και το περίφημο κτήμα στο Τατόι – τα κάποτε Βασιλικά Ανάκτορα. Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, διαβάζω, ότι έδωσε οδηγίες να σουλουπωθεί ο χώρος  και τα συνεργεία έτρεχαν για να κάνουν ό,τι καλύτερο, ώστε να μη γίνουμε ρεζίλι στα μάτια των ξένων που θα έρθουν για την κηδεία. Η αδυναμία της Πολιτείας να  αξιοποιήσει το κτήμα δημιουργώντας ένα τουριστικό αξιοθέατο είναι δύσκολο να εξηγηθεί σε όποιον δεν γνωρίζει τη μοντέρνα ελληνική ιστορία. Ισως μοιάζει αδύνατο να γίνει κατανοητή κι από μας που τη γνωρίζουμε.

Πώς είναι δυνατόν η χώρα να έχει πληρώσει αποζημίωση στον τέως για τη δέσμευση της περιουσίας του και να μην την αξιοποιήσει αυτή την περιουσία, ώστε να πάρει πίσω έστω τα χρήματα που του έδωσε;  

Και πώς γίνεται για αυτή την τεράστια αδυναμία να μη δέχεται κριτική κάθε κυβέρνηση τουλάχιστον από το 1992 και μετά, δηλαδή μετά τη χρονιά που ο τέως αποζημιώθηκε;  

Νομίζω τις απαντήσεις τις ξέρουμε, ακόμα κι αν προσποιούμαστε το αντίθετο. Το κτήμα δεν αξιοποιήθηκε γιατί οι πολιτικοί που κυβέρνησαν τη χώρα θεωρούν τον ελληνικό λαό στην πλειονότητά του πολιτικά ανώριμο. Ανίκανο να αντιδράσει λογικά απέναντι και στα στοιχειώδη. Χωρίς να τους συγχωρώ, δεν τους δίνω και άδικο.

Τι θα γινόταν αν το κτήμα είχε αξιοποιηθεί;  

Πολύ φοβάμαι πως δυο τινά θα είχαν συμβεί: θα λειτουργούσε ως ένα είδος Μέκκας των ελλήνων φιλοβασιλικών και συγχρόνως ως μνημείο «που πρέπει να βεβηλωθεί στο όνομα του λαού και της επαναστατικότητάς του» για τα απανταχού της Ελλάδας αριστερά γκρουπούσκουλα, που για παράδειγμα καταστρέφουν το άγαλμα του Τρούμαν.

Θα είχαμε στο Τατόι ό,τι φανταστεί κανείς: από εκδηλώσεις μνήμης και λατρείας, σαν αυτές που γίνονται στον Γράμμο π.χ., μέχρι επιθέσεις και τοποθετήσεις εκρηκτικών μηχανισμών που στο τέλος θα είχαν ως αποτέλεσμα κάποια κυβέρνηση να αποφασίσει τη θεσμοθέτηση της «Αστυνομίας του Τατοΐου», η οποία φυσικά δεν θα έκανε το παραμικρό. 

Μπροστά σε αυτές τις πιθανότητες οι ελληνικές κυβερνήσεις έκαναν ό,τι κάνουν για όλα τα δύσκολα θέματα: σκόρπισαν λεφτά (γιατί λεφτά από τα δανεικά υπήρχαν) κι άφησαν το κτήμα να μαραζώσει για να μην υπάρχουν εντάσεις.  

Διότι το να κυβερνάς συνήθως στην Ελλάδα είναι συνώνυμο και με το να πετάς την μπάλα στα μνήματα. Στην προκειμένη περίπτωση τους βασιλικούς τάφους του Τατοΐου.

Επειδή δεν μου αρέσει η στείρα κριτική προτείνω στο κτήμα να δημιουργηθεί ένα Μουσείο Εθνικής Χρεοκοπίας. 

Η μη αξιοποίησή του είναι μια ωραία ιστορία που θυμίζει και το γιατί η χώρα χρεοκόπησε. Χρεοκόπησε γιατί ...

 

ΣΥΡΙΖΟΣΟΥΡΓΕΛΑΡΑΔΙΚΟ: Ρήγματα στο τέλμα

Του ΔΙΟΝΥΣΗ ΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ

Στα μέσα Νοεμβρίου ο Αλέξης Τσίπρας εκτιμούσε ότι η υπόθεση των υποκλοπών θα αναγκάσει τον Κυριάκο Μητσοτάκη να προσφύγει σε εκλογές ακόμη και μέσα στον χειμώνα. Εξού και το δικό του ράλι στα γραφεία του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου και του προέδρου της ΑΔΑΕ. Οι εξελίξεις έπρεπε να τρέξουν και με τη δική του σφραγίδα – τουλάχιστον έτσι θα έπρεπε να καταγράφεται από την κοινή γνώμη.  

Πλέον, οι εκτιμήσεις στον 7ο όροφο της Κουμουνδούρου έχουν αλλάξει: για τον Τσίπρα, μπορεί οι υποκλοπές να αφήσουν τα σημάδια τους στο εκλογικό αποτέλεσμα, αλλά δεν είναι εκείνες που θα ανατρέψουν το πλάνο του Μητσοτάκη.

Ο Τσίπρας, ωστόσο, είναι αναγκασμένος να κάνει κινήσεις για να προλάβει τις όποιες πρωθυπουργικές κινήσεις. Οι αποφάσεις για την προσχώρηση στον ΣΥΡΙΖΑ της Αγγελικής Αδαμοπούλου και της Φωτεινής Μπακαδήμα είχαν ληφθεί από μήνες, αλλά κρίθηκε σκόπιμο να ανακοινωθούν τώρα, μεταφέροντας το μήνυμα ότι η Κουμουνδούρου βρίσκεται σε εκλογική ετοιμότητα και διευρύνεται. Το ρήγμα με τον Γιάνη Βαρουφάκη, που δημιουργείται από την κάλυψη Τσίπρα στην «αποστασία» των δύο πρώην βουλευτών του ΜέΡΑ25, ήταν αναμενόμενο, αλλά δεν έχει ζυγιστεί επαρκώς. Οπως αναγνωρίζουν και κομματικές πηγές, ο Τσίπρας δεν έχει αποφασίσει ακόμη τι ακριβώς θέλει για την επόμενη ημέρα του Βαρουφάκη. Η συμπίεση συνδέεται με την τάση συρρίκνωσης του ΜέΡΑ25 και απομακρύνει έναν ρυθμιστικό ρόλο του άλλοτε συντρόφου στην προσπάθεια συγκρότησης ενός «προοδευτικού μετώπου» στη Βουλή της απλής αναλογικής. Από την άλλη, ωστόσο, με τον Βαρουφάκη εκτός Βουλής ευνοείται ο Μητσοτάκης, καθώς όσο λιγότερα κόμματα εξασφαλίζουν κοινοβουλευτική εκπροσώπηση τόσο καλύτερο για τον πρώτο. Η ανάγκη του ΣΥΡΙΖΑ, όμως, να δείξει ότι ξεφεύγει από το τέλμα και προσεγγίζει κόσμο είναι μεγαλύτερη, έστω κι αν ουδείς αναμένει ότι το δίδυμο Αδαμοπούλου – Μπακαδήμα θα προσφέρει και εκλογικά κέρδη στην Κουμουνδούρου.

Για τον χρόνο των εκλογών, οι εκτιμήσεις στον πυρήνα του ΣΥΡΙΖΑ εξακολουθούν να διίστανται. Αλλοι βλέπουν κάλπες τον Μάρτιο, άλλοι τον Μάιο, κάποιοι λιγότεροι τον Ιούνιο, μεταφράζοντας κατά γράμμα τις πρωθυπουργικές διαβεβαιώσεις για εκλογές «στο τέλος της τετραετίας». Ο Νίκος Βούτσης ίσως είναι ο τελευταίος που έχει απομείνει στην Κουμουνδούρου να βλέπει κάλπες μέσα στη βαρυχειμωνιά λόγω υποκλοπών. 

Εάν υπάρχει ένας κοινός τόπος ανάμεσα στο Μαξίμου και στην Κουμουνδούρου σε σχέση με το εκλογικό δίλημμα, έχει να κάνει με τον ρόλο της πασχαλινής ανάπαυλας στις τελικές αποφάσεις. Στο πρωθυπουργικό επιτελείο, αλλά και πέριξ του Τσίπρα, αρκετοί δεν βρίσκουν κανένα πλεονέκτημα στο σενάριο που θέλει το Πάσχα να μεσολαβεί ανάμεσα σε δύο κάλπες. Εάν ο Μητσοτάκης επενδύει σε μια δυναμική από την πασχαλινή ευεξία, αυτή θα ήταν χρήσιμη στην πρώτη κάλπη, όπου στόχος είναι ένα υψηλό ποσοστό. Μια χαμηλή πτήση στην πρώτη κάλπη είναι αυτονόητο ότι θα δημιουργήσει άλλα προβλήματα. Η τριπλή μετακίνηση μέσα σε έναν μήνα, εξάλλου, για πρώτες κάλπες, διακοπές του Πάσχα και δεύτερες κάλπες, έχει σημαντικό οικονομικό κόστος για τους ψηφοφόρους και μπορεί να αυξήσει και την αποχή. Στη βάση αυτή, οι περισσότερες εισηγήσεις συνηγορούν για διπλές εκλογές είτε πριν από το Πάσχα (αρχές Μαρτίου – αρχές Απριλίου) είτε μετά. Ο Μητσοτάκης εξακολουθεί να βλέπει τη μεταπασχαλινή φάση, έχοντας το βλέμμα και στο εκλογικό ημερολόγιο του Ερντογάν.

Το πρόβλημα για τον Τσίπρα είναι ότι...

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Παγίδες στο Αιγαίο

 

Του ΔΙΟΝΥΣΗ ΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ

Στη σύγχρονη επιστήμη της στρατηγικής ανάλυσης ο όρος καταγράφεται ως η «παγίδα του Θουκυδίδη» – και έχουν εστιάσει σε αυτόν τις τελευταίες δεκαετίες σχεδόν όλοι οι κορυφαίοι διεθνολόγοι και αναλυτές σε Ανατολή και Δύση. Τον αναζήτησαν αρκετοί και μετά την εντολή του Πούτιν για τη στρατιωτική εισβολή στην Ουκρανία, πολλοί στρέφονται σε αυτόν εσχάτως και με αφορμή το κρεσέντο απειλών και λεονταρισμών της Τουρκίας κατά της Ελλάδας. Η «παγίδα του Θουκυδίδη» έχει εξελιχθεί διεθνώς σε ερμηνευτικό εργαλείο για τα αίτια του Πελοποννησιακού Πολέμου, αλλά στην πραγματικότητα αποτελεί ερμηνευτικό εργαλείο για τους περισσότερους πολέμους.

Η θεωρία που ανέπτυξε ο Θουκυδίδης, έστω κι αν δεν χρησιμοποίησε από την πλευρά του τον ίδιο όρο, αναδεικνύει τις μεταβολές που συνεπάγεται μια ανατροπή στην ισορροπία ισχύος σε μια περιοχή, στενή ή ευρύτερη. Οταν μια ισχυρότερη δύναμη αντιλαμβάνεται την άνοδο μιας άλλης, συνήθως επιλέγει τον δρόμο της σύγκρουσης – ενίοτε κινούμενη προληπτικά για να διαφυλάξει τη δική της ασφάλεια, πριν η ανερχόμενη δύναμη την επισκιάσει.  

Τον 5ο αιώνα π.Χ. η ισχυρή Σπάρτη διαισθανόταν ότι η αθηναϊκή άνοδος – οικονομική και στρατιωτική – στο τέλος της ημέρας θα δημιουργήσει δισεπίλυτα προβλήματα σε όσους κατοικούσαν στη λακωνική πεδιάδα και στους συμμάχους τους, και κάπως έτσι οι αφορμές για μια άγρια σύγκρουση που άλλαξε την ιστορία του ελλαδικού χώρου βρέθηκαν γρήγορα.

Το ερώτημα είναι εάν η Τουρκία αισθάνεται πράγματι ότι απειλείται από την Ελλάδα και τη νέα στρατηγική της, που βασίζεται και στην εξοπλιστική θωράκισή της. Μια σειρά υπουργών του Ερντογάν φαίνεται ότι το πιστεύουν, καθώς επικεντρώνονται το τελευταίο διάστημα στην «ελληνική απειλή».

Σίγουρα το υιοθετούν, όμως, αρκετοί προβεβλημένοι τούρκοι αναλυτές, αλλά και πολλά τουρκικά ΜΜΕ που αναδεικνύουν κινδύνους από την αλλαγή ισχύος στο Αιγαίο. Η αναβαθμισμένη ελληνική γραμμή κρούσης με τα Rafale, τις Belh@rra, τα εκσυγχρονισμένα F-16 και προσεχώς με τα F-35 της τεχνολογίας Στελθ, και τις κορβέτες, δεν αντιμετωπίζεται με ζήλεια από τη γείτονα, αλλά από αρκετούς φοβικά. Ολο και περισσότερες αναλύσεις, που διαμορφώνουν κι ένα σημαντικό τμήμα της τουρκικής κοινής γνώμης, εμποτίζονται από προκλητικές αναφορές σε μια επεκτατική Ελλάδα που εξοπλίζεται ταχύτατα.

Το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών του Αιγαίου προβάλλεται ως ανάχωμα σε έναν σχεδιασμό επιθέσεων από τις ελληνικές δυνάμεις που βρίσκονται στην ακριτική γραμμή. Ακόμη και οι εκδηλώσεις για το 1922 συνδέονται με τον «ελληνικό επεκτατισμό», όπως και οι αμυντικές συμφωνίες της Αθήνας με το Παρίσι και την Ουάσιγκτον. Στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου όλο και περισσότεροι βλέπουν μια διαφορετική εικόνα να αναδύεται – που οι απειλές, σε επίπεδο κορυφής πλέον, από εκείνους που «θα έρθουν νύχτα» πληθαίνουν.

Δεν είναι πια ο υπερεθνικιστής «γκρίζος λύκος» Μπαχτσελί που απειλεί σε καθημερινή βάση, επιδιώκοντας να διατηρήσει το δικό του ακροατήριο. 

Είναι ο ίδιος ο Ερντογάν που πηγαίνει προς τις κάλπες ως «στρατηλάτης», και από κοντά και οι υπουργοί του, ακόμη κι εκείνοι που εμφανίζονταν πιο συγκρατημένοι.

Προχθές ήταν ο Τσαβούσογλου, χθες ακολούθησε ο Ακάρ και το βράδυ επανήλθε ο Τσαβούσογλου, βάζοντας εκ νέου και ζήτημα μειονότητας. Ο τούρκος υπουργός Αμυνας, επανερχόμενος και στην πρόταση για διάλογο, συνέστησε στην Ελλάδα «να μην παρασύρεται από άλλους και να πατάει στη γη». Το μήνυμα είναι να μη θεωρεί η Ελλάδα ότι μπορεί να μεγαλώσει περισσότερο.

Προφανώς η ελληνική ανάγνωση της τουρκικής προκλητικότητας και εμπρηστικής ρητορικής είναι διαφορετική. Ούτε θα μπορούσε να αναμένει κανείς να εμφανιστεί η Αθήνα ότι κινείται από θέση αδυναμίας για να ηρεμήσει η Αγκυρα.

Κάθε αναλυτής στρατηγικής, άλλωστε, δίπλα στην «παγίδα του Θουκυδίδη» θα συμπλήρωνε ότι ο «κατευνασμός»...

 

ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΘΑΡΜΑΤΑ - ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Μετά το θερμό επεισόδιο

 

Του ΔΙΟΝΥΣΗ ΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ
 

Το μήνυμα έχει μεταφερθεί στην Αγκυρα από καιρό. Εάν η τουρκική ηγεσία θεωρεί ότι στο Αιγαίο παίζεται ένα παιχνίδι του σκύλου με τη γάτα, με την ίδια να αισθάνεται ισχυρότερη στο πεδίο κι απλώς περιμένει την ευκαιρία για μια σύγκρουση που θα μπορεί να αποδώσει την ευθύνη για το εναρκτήριο λάκτισμα στην Αθήνα, τα πράγματα όχι μόνον μπορεί να μην εξελιχθούν όπως αποτυπώνονται στα σχέδια μιας σύρραξης, αλλά μπορεί εύκολα να ξεφύγουν από τον έλεγχο. Σε μια συγκέντρωση πυρός για λόγους εντυπωσιασμού στα νερά του Αιγαίου ή νοτιότερα, το ατύχημα πάντοτε καραδοκεί. 

Το επεισόδιο που έστειλε τον Αύγουστο του 2020 στο καρνάγιο την τουρκική φρεγάτα «Κεμάλ Ρέις», η οποία συνόδευε το ερευνητικό «Ορούτς Ρέις» στις προκλητικές βόλτες του νότια του Καστελλόριζου, προσφέρεται έτσι κι αλλιώς για διδάγματα. Η επακούμβηση από τη φρεγάτα «Λήμνος» θα μπορούσε να ανάψει εκατέρωθεν το φιτίλι, αλλά πάντοτε υπάρχει η επόμενη φορά. Σε εκείνη τη φάση, η δοκιμασία της υψηλής επιχειρησιακής ετοιμότητας της ελληνικής πλευράς, επέβαλε την αυτοσυγκράτηση, πολύ περισσότερο από τη στιγμή που η τουρκική πλευρά δεν μπορούσε να επικαλεστεί μια πρόσκληση σε κατάσταση άμυνας.

Για τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ, στην ανοικτή θάλασσα κάτω από το ακριτικό νησί δοκιμάστηκαν το ηθικό και τα ελληνικά αντανακλαστικά – με το πλήρωμα της φρεγάτας «Λήμνος» να εκπέμπει ισχυρό μήνυμα αποτροπής και ισχύος προς κάθε κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, όμως, ο στρατηγός Κωνσταντίνος Φλώρος δεν είχε αμφιβολία ότι το παιχνίδι που ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2020 κρύβει περισσότερους κινδύνους για το μέλλον. Δύο χρόνια μετά, η επιφυλακή στο Αιγαίο είναι μεγαλύτερη, σε μια συνεχώς μεταβαλλόμενη γεωπολιτική κατάσταση. Από τότε και σε κάθε ευκαιρία, το τρίπτυχο «Εγρήγορση – Ετοιμότητα – Προετοιμασία» είναι το απόσταγμα της δικής του παρέμβασης.

Με την τουρκική εμπρηστική ρητορική να κλιμακώνεται, τροφοδοτώντας και μια πολεμική ατμόσφαιρα, ο καταδρομέας Φλώρος γνωρίζει εξίσου καλά ότι συνεχείς πρέπει να είναι και οι ενέσεις ηθικού. «Μας λένε ότι είμαστε λίγοι, λειψοί και ασήμαντοι. Πάντα ήμασταν λίγοι και πάντα μας έλειπαν οι δυνάμεις. Ασήμαντοι δεν ήμασταν ποτέ. Είμαστε μια δύναμη στρατιωτικά ισχυρή στην περιοχή, που η αποστολή μας είναι να διαφυλάξουμε όλα όσα μας άφησαν οι πρόγονοί μας και να διασφαλίσουμε την ειρήνη στην περιοχή μας», διεμήνυσε τις προάλλες, με το βλέμμα και στο εσωτερικό ακροατήριο. Αλλά είναι ξεκάθαρο ότι ο δικός του σχεδιασμός για τη δυναμική και τα πλεονεκτήματα των Ενόπλων Δυνάμεων βασίζεται σε περισσότερα στοιχεία. Η νέα υψηλή στρατηγική της Ελλάδας είναι πολυπαραγοντική.

Με Αγκυρα και Αθήνα να κινούνται ήδη σε προεκλογική τροχιά, οι στρατηγοί ξέρουν ότι οι τόνοι δεν πρόκειται να χαμηλώσουν. Το ατύχημα θα γυροφέρνει ακόμη περισσότερο τον ρητορικό διαγκωνισμό μέχρι να οριστικοποιηθεί το νέο πολιτικό σκηνικό. Ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ επισημαίνει ότι η διαφορά μεταξύ ειρήνης και σύγκρουσης είναι σαφής, αλλά δεν ισχύει το ίδιο και με την κρίση. Ο κάθε δρων αντιλαμβάνεται την κρίση διαφορετικά και διαφορετικά αντιδρά, ενώ οι υβριδικές απειλές θολώνουν ακόμη περισσότερο το τοπίο («Ελληνική υψηλή στρατηγική – Διάλογοι με την ηγεσία της χώρας», επιμέλεια Αθανάσιος Πλατιάς – Χρήστος Χατζηεμμανουήλ, εκδόσεις Ευρασία). Αν οι ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις προκληθούν επί του πεδίου, έχουν τη δυνατότητα να αμυνθούν και να τιμωρήσουν τον οποιονδήποτε επιβουλέα, αλλά για τον στρατηγό Φλώρο είναι εξίσου σαφές ότι «αν έλθει μια ώρα στην οποία θα πρέπει να πολεμήσεις για την επιβίωσή σου, θα είσαι μόνος σου». Τουλάχιστον στην αρχική φάση.

Κι εδώ αναδεικνύεται πιο επιτακτικά η πιθανότητα ατυχήματος σε ένα κορεσμένο περιβάλλον. Χωρίς κινήσεις εκτόνωσης πρωτίστως από την Αγκυρα, στο ελληνικό «Πεντάγωνο» βλέπουν ότι η πιθανότητα είναι εξαιρετικά μεγάλη. Το πού θα οδηγήσει αυτό, δεν το ξέρει κανένας.  

Οσοι επενδύουν σε ένα θερμό επεισόδιο ωρών ή λίγων ημερών, σχεδιάζουν απερίσκεπτα.  

Εάν ανάψει η φωτιά, η Ελλάδα...

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Σήματα από την Τεχεράνη

 

Του ΔΙΟΝΥΣΗ ΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ

Τη δεκαετία του ’90, όταν η ελληνική κοινωνία προσαρμοζόταν σε μια ιλουστρασιόν πλευρά της ζωής και σε ένα νέο life style, κυκλοφορούσε ευρέως το σύνθημα ότι «τα καλά παιδιά πάνε στον παράδεισο, αλλά τα κακά πάνε παντού». Ή, «όπου θέλουν» – διαλέγει κανείς και παίρνει.  

Την ατάκα θυμήθηκε τις προηγούμενες ημέρες μια προβληματισμένη ομήγυρη, βλέποντας στην τηλεοπτική οθόνη τον Πούτιν και τον Ερντογάν να τους υποδέχεται στην Τεχεράνη ο ιρανός πρόεδρος, Εμπραχίμ Ραϊσί. Η γαλλική «Le Figaro» έκανε λόγο  για «αντιδυτική συμμαχία τριών αυταρχικών ηγετών», αλλά ήταν προφανές ότι αυτός ο «άξονας του κακού» επεδίωκε να στείλει τα δικά του σήματα ανθεκτικότητας στη διεθνή κοινότητα. Με το Ιράν στο στόχαστρο, άλλωστε, ο Τζο Μπάιντεν είχε μόλις ολοκληρώσει το δικό του ταξίδι σε Ισραήλ και Σαουδική Αραβία – και η απάντηση στο γήπεδο της γεωπολιτικής ήρθε άμεσα.

Για τους παροικούντες στην Αθήνα, το ενδιαφέρον βρισκόταν στις κινήσεις και στον ρόλο του Ερντογάν σε αυτή την τριμερή συνάντηση, παρά στην έξοδο του Πούτιν από τα ρωσικά σύνορα, ενώ η εισβολή στην Ουκρανία έχει αρχίσει να δημιουργεί παγκόσμιες παρενέργειες. Με το διπλό παιχνίδι που κάνει από την περασμένο Μάρτιο με Μόσχα και Κίεβο, ο τούρκος πρόεδρος επιδιώκει να καταγραφεί ως πρόσωπο – κλειδί για τη Δύση σε μία σύγκρουση που δείχνει ακόμη αχαρτογράφητη. Αλλά με το ταξίδι στην Τεχεράνη τα μηνύματα που εξέπεμψε παραπέμπουν περισσότερο σε μία αυτονόμηση που ίσως αποδειχθεί κρίσιμη τους προσεχείς μήνες.

 
Ο Ερντογάν δεν βρέθηκε στο τραπέζι με τον Πούτιν και τον Ραϊσί ως εκπρόσωπος της Δύσης, αλλά ως ηγέτης μιας περιφερειακής δύναμης που δεν είναι δεδομένη. Μπορεί να αποτελεί κι ένα διάβημα διαμαρτυρίας προς την Ουάσιγκτον που έχει πάψει να κανακεύει την Αγκυρα, αναβαθμίζοντας και τη σχέση της με την Αθήνα. Αλλά, σε κάθε περίπτωση, το δικό του μήνυμα είναι ότι σε ένα ευρύτερο παιχνίδι ισχύος η Τουρκία δεν μπορεί να αγνοηθεί. Με πλατύ χαμόγελο δίπλα στον Πούτιν, ο Ερντογάν διαμήνυσε ότι δεν έχει πρόβλημα να αποτελέσει άμεσο δίαυλο της Μόσχας, ακόμη κι αν κινείται με τη βεβαιότητα ότι ο ρώσος πρόεδρος εκμεταλλεύεται τη σχέση τους για τους δικούς του σχεδιασμούς.

Είναι εξίσου σαφές ότι αυτές οι κινήσεις ενισχύουν τη δυτική καχυποψία για τις επιδιώξεις του τούρκου προέδρου – και αυτή την καχυποψία η Αθήνα επιχειρεί και να την εκμεταλλευθεί και να την πυροδοτήσει. Εγχώριοι διπλωματικοί κύκλοι, ωστόσο, εκτιμούν ότι το χειρότερο σενάριο για τα ελληνικά συμφέροντα είναι οι νατοϊκοί σύμμαχοι και ευρωπαίοι εταίροι να καταλήξουν ότι υπάρχει πραγματικός κίνδυνος να βρεθεί η Τουρκία εκτός της δυτικής σφαίρας επιρροής. Πρόκειται για γεωπολιτική ανατροπή που θα επιχειρήσουν να αποτρέψουν, ακόμη κι αν οι δικές τους αντιδράσεις εγκλωβίσουν την Αθήνα.

Η καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων, Ζουχάλ Μερτ Ουζουνέρ (Marmara University) έγραφε το περασμένο Σάββατο στα «ΝΕΑ» ότι η πρόσφατη ένταση στα ελληνοτουρκικά «οφείλεται σε μια στροφή της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής που επικεντρώνει σε έναν συγκεκριμένο στόχο: Θέλει να απωθήσει την Τουρκία από το δυτικό μπλοκ, υποβαθμίζοντας τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ». Είναι η οπτική των πραγμάτων που κερδίζει έδαφος στην Τουρκία και εξηγεί εν πολλοίς και τον εκνευρισμό στο Ακ Σαράι. 

Αν αυτός είναι όντως ο βασικός στόχος της Αθήνας, ο σχεδιασμός είναι αναγκαίο να αποκτήσει βάθος γιατί αυτή η αναμέτρηση προβλέπεται να δοκιμάσει εκατέρωθεν τις αντοχές.  

Κυρίως, όμως, είναι αναγκαίο από την Αθήνα...

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ: Το Φανάρι, η Μόσχα κι ένας πόλεμος

 

Toυ ΔΙΟΝΥΣΗ ΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ

Την περίοδο των Ναπολεόντειων πολέμων (1803 – 1815) σχεδόν όλη η Ευρώπη, από την Ιβηρική έως τη Ρωσία, μπήκε στο καμίνι μιας αιματηρής σύγκρουσης που άλλαξε σύνορα και διαμόρφωσε έναν νέο χάρτη στην ήπειρο. Ιστορικοί, ειδικοί της τέχνης της στρατηγικής και αναλυτές των διεθνών σχέσεων, αναζητούν επί χρόνια εξήγηση για το πώς σε αυτό τον πόλεμο βρέθηκε σε ρόλο παρατηρητή η Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία είχε ήδη περάσει σε φάση συρρίκνωσης. 

Μια εξήγηση που δίνουν έχει να κάνει με τον ρόλο της Κωνσταντινούπολης – και, όπως προκύπτει από τις συζητήσεις ανάμεσα στον Ναπολέοντα και τον τσάρο Αλέξανδρο Α΄, ουδείς ήθελε μια ανατροπή σκηνικού στη Κωνσταντινούπολη που θα οδηγούσε σε αχαρτογράφητα νερά στα Δαρδανέλια και στον Βόσπορο. Σε Αγία Πετρούπολη και Παρίσι θεωρούσαν τον σουλτάνο αδύναμο και εύκολο στόχο μιας επίθεσης, είτε από ρωσικά είτε από γαλλικά στρατεύματα. Αλλά επίθεση τελικώς δεν υπήρξε, επειδή κάθε πλευρά επιθυμούσε μια Κωνσταντινούπολη εκτός παιχνιδιού, υπό τον μωαμεθανικό έλεγχο.

Είναι το σημείο όπου η θρησκευτική ταυτότητα δεν έχει ρόλο στη διπλωματία – η εποχή των Σταυροφόρων, άλλωστε, είχε τελειώσει αιώνες νωρίτερα. 

Στη νεότερη Ευρώπη που αναδυόταν μετά τη Γαλλική Επανάσταση, οι ισορροπίες είχαν να κάνουν με ένα ευρύτερο παιχνίδι εξουσίας. Στο ταραγμένο Παρίσι του Ναπολέοντα και στην αυλή του τσάρου δεν περίσσευε η εμπιστοσύνη στον σουλτάνο, αλλά ένα νέο καθεστώς στην Πόλη θα μπορούσε μελλοντικά να δημιουργήσει άλλα προβλήματα. Ο τσάρος ήθελε τον ανοικτό διάδρομο στη Μεσόγειο που εξασφάλιζε ο έλεγχος της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς (μετά και την τουρκική ήττα στην Κριμαία και τη Συνθήκη του Κιουτσούκ – Καϊναρτζή, το 1774). Ο Ναπολέοντας δεν ήθελε να εξασφαλίσουν οι Ρώσοι τον έλεγχο των στενών και αποδεχόταν να παραμείνει η οθωμανική κυριαρχία στην Πόλη. Και, βέβαια, δεν συζητούσαν το ενδεχόμενο η Κωνσταντινούπολη να περάσει στον έλεγχο ενός ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, που σε εκείνη τη φάση παρέμενε ακόμη μια μακρινή προοπτική. Η ορθοδοξία και ο χριστιανισμός είχαν πάψει να αποτελούν ένα ισχυρό χαρτί, ενώ η Ρωσική Εκκλησία ήθελε από τότε ένα Φανάρι αδύναμο με μειωμένη επιρροή.

Ολα αυτά έχουν σήμερα τη σημασία τους, καθώς επιβεβαιώνουν ότι το γεωπολιτικό παιχνίδι και η θέση ισχύος δεν θα πάψουν να καθορίζουν τις αποφάσεις. Και εξηγούν σε μεγάλο βαθμό και την κίνηση του Πατριαρχείου Μόσχας να ιδρύσει Εξαρχία στην Κωνσταντινούπολη, σε μια πλήρη αυτονόμηση από το Φανάρι και το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Πρόκειται ασφαλώς για κίνηση που σπρώχνει ακόμη περισσότερο το Φανάρι στην αγκαλιά των ΗΠΑ, καθώς τα αντίβαρα αναζητούνται στην Ουάσιγκτον και στην επιρροή της αμερικανικής ορθόδοξης κοινότητας. Οπως θα αφήσει το δικό της αποτύπωμα και στη σχέση της Αγκυρας με τη Μόσχα. Αν ο τσάρος Αλέξανδρος Α’ θεωρούσε ότι τα ρωσικά συμφέροντα εξυπηρετούσε καλύτερα ο σουλτάνος, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο δύο αιώνες αργότερα ο Πούτιν θα κρίνει εάν τα συμφέροντά του τα εξυπηρετεί ο Ερντογάν. Και στον πολιτικό σχεδιασμό έχει ήδη ενταχθεί και το Πατριαρχείο Μόσχας, με τη δικαιολογία της αντίστασης στην αυτοκεφαλία της Ουκρανικής Εκκλησίας – κατόπιν αμερικανικής υπαγόρευσης.

Η Αθήνα μπορεί να ελιχθεί πολιτικά και να αναζητήσει νέες ισορροπίες στη σχέση με τη Μόσχα. Για το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ωστόσο,...

 

ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΘΑΡΜΑΤΑ - ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Γκρίζοι χάρτες

 

Tου ΔΙΟΝΥΣΗ ΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ

Σχεδόν όλοι οι λαοί θεωρούν ότι έχουν μια ιστορία μεγαλύτερη από εκείνη που μπορούν να προσεγγίσουν και, ακόμη περισσότερο, από εκείνη που γράφουν, ζουν οι ίδιοι και μπορούν να διαχειριστούν. Υπό αυτό το πρίσμα, η πόζα του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με τον πιστό σύμμαχό του Ντεβλέτ Μπαχτσελί, τον ηγέτη του ακροδεξιού κόμματος εθνικιστικής δράσης (ΜΗΡ), των «Γκρίζων Λύκων», έχοντας στα χέρια τον «τουρκικό παγκόσμιο χάρτη», αποσκοπούσε σε εσωτερική κατανάλωση και μόνον, έστω και εάν κινείται σε μια φαντασιακή χωροχρονικότητα. Σε μια προσπάθεια ανύψωσης του ηθικού της τουρκικής κοινωνίας που δοκιμάζεται στα σουπερμάρκετ, κάθε μέσο μπορεί να χρησιμοποιεί. Ακόμη κι αν τα δεινά συνεχισθούν από την κατάρρευση της τουρκικής λίρας, υπάρχει εκεί έξω ένα μεγαλειώδες τουρκικό έθνος που έχει αντέξει αιώνες επί αιώνων και θα αντέξει και σήμερα.

Το μήνυμα που επιχείρησαν να εκπέμψουν Ερντογάν και Μπαχτσελί ίσως είχε τους ίδιους ως πρώτους αποδέκτες, αφού με τoν «παγκόσμιο τουρκικό χάρτη» στα χέρια επεδίωξαν να καλύψουν και τις δικές τους ανάγκες. Το τουρκικό γένος που διαφημίζουν έχει απλωθεί από τη Σιβηρία, τη Μογγολία και τον κινέζικο Βορρά έως τη Βαλκανική. Παρά τις ενστάσεις ιστορικών που διαχωρίζουν το τουρκικό έθνος από τις γενικότερες φυλές των τουρκογενών, στο Ακ Σαράι είναι προφανές ότι βλέπουν από τη Σιβηρία έως τα Βαλκάνια τους διαδοχικούς κρίκους της ίδιας αλυσίδας. Η συντριβή του Βαγιαζήτ από τον Ταμερλάνο, άλλωστε, το 1402 στο μεγάλο οροπέδιο της Αγκυρας καταγράφεται από τους σημερινούς Τούρκους περίπου ως μια εμφυλιοπολεμική σύγκρουση και όχι ως μάχη διαφορετικών φυλών που ξεκίνησαν από τις ασιατικές στέπες.

Η ανάγνωση της ιστορίας ως τακτική εθνικής ψυχολογικής ενίσχυσης δεν είναι προνόμιο μόνο των Τούρκων. Στα καθ’ ημάς, υπάρχουν πολλοί που ψάχνουν τον Ηλιο της Βεργίνας στα σύνορα του Μπανγκλαντές, θεωρώντας ότι τα ελληνικά όρια βρίσκονται πέρα από τον Γάγγη. Ακόμη και σήμερα χιλιάδες Ισπανοί αισθάνονται κληρονόμοι μιας αυτοκρατορίας «όπου ο ήλιος δεν έδυε ποτέ», καθώς στον 16ο και 17ο αιώνα της δικής τους αποικιοκρατίας υπήρχε σίγουρα μέσα στο 24ωρο κάποιο μέρος του πλανήτη που είχε μέρα και τα ισπανικά λάβαρα ήταν εκεί υψωμένα. Κάτι ανάλογο αναπολούν και οι Βρετανοί που προτίμησαν το Brexit με την προσδοκία ότι μέσα από μια αυτόνομη πορεία θα καταφέρουν να αναβιώσουν κάτι από τη δική τους αυτοκρατορία.

Ο μεγαλοϊδεατισμός που αναδεικνύει το δώρο του Μπαχτσελί στον Ερντογάν, συνεπώς, δεν αποτελεί από μόνος του πρόβλημα που θα έπρεπε να απασχολεί ιδιαίτερα τη διεθνή κοινότητα. Μπορεί η Μόσχα να αντέδρασε και η Αθήνα να κατέγραψε την πόζα ως ακόμη μία πρόκληση, αλλά η κίνηση περισσότερο έκανε φανερή...

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Oι ΗΠΑ μεταξύ παρακμής και πτώσης

 Το κατεστραμμένο Καπιτώλιο σε σκηνή από τη σειρά του Netlfix, «Ο Eπιζών της Επόμενης Μέρας» («Designated Survivor»)

Toυ ΔΙΟΝΥΣΗ ΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ

Ακόμη και στη δεκαετία του ’80 θα ήταν αδιανόητο έστω και σε κινηματογραφική ταινία ή μια τηλεοπτική σειρά να δει κανείς εισβολείς στο Καπιτώλιο, πολύ περισσότερο συντρίμμια στο λίκνο της αμερικανικής δημοκρατίας. 

Σε επίπεδο μυθοπλασίας, ωστόσο, το αμερικανικό και παγκόσμιο κοινό είναι πια μυημένο: Ο Λευκός Οίκος φλέγεται και το Καπιτώλιο διαλύεται – γίνονται πλέον τόπος εκατόμβης θυμάτων. Αλλά στον κοινό νου όλα αυτά εξακολουθούσαν να συμβαίνουν μόνον στο σινεμά και την τηλεόραση και να καταναλώνονται από την ασφάλεια του καναπέ, μαζί με ποπ κορν. Η πραγματική ζωή μέχρι το απόγευμα της περασμένης Τετάρτης ήταν διαφορετική – αλλά πια όλα μπορούν να συμβούν, ίσως ακόμη χειρότερα κι από τα blockbuster καταστροφής.

Στην πραγματικότητα, τα πρωτοφανή έκτροπα στο Καπιτώλιο είχαν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο προαναγγελθεί. Οπως, άλλωστε, έδειχνε προαναγγελθείσα μια τρομοκρατική επίθεση μεγατόνων στις ΗΠΑ, όσο αδιανόητη κι αν φάνταζε έως την 11η Σεπτεμβρίου του 2001 η κατάρρευση των Δίδυμων Πύργων στο Μανχάταν. Η διαφορά με τα προχθεσινά επεισόδια που δημιουργούν ρήγματα στην παγκόσμια εικόνα για την αμερικανική δημοκρατία, είναι ότι τα χτυπήματα είχαν να κάνουν κυρίως με ένα σχέδιο εισαγόμενων τρομοκρατών που επιβουλεύονταν την αμερικανική κυριαρχία και αντιστέκονταν στον ιμπεριαλισμό. Ο αμερικανός πολίτης της διπλανής πόρτας δεν θα μπορούσε ποτέ να επιτεθεί στο Καπιτώλιο.

Ακόμη και για αυτό, όμως, ο μέσος πολίτης είχε αρχίσει να προετοιμάζεται. Ο κύκλος της ιδιαίτερα επιτυχημένης σειράς του Netlfix, «Ο Eπιζών της Επόμενης Μέρας» («Designated Survivor»), ξεκινούσε προς τριετίας από ένα ισοπεδωμένο Καπιτώλιο. Είχε καταρρεύσει έπειτα από βομβιστική επίθεση – εξαφανίζοντας όλη την αμερικανική πολιτική σκηνή, πλην ενός – που δεν οργανώθηκε και εκτελέστηκε εν τέλει από τους αναμενόμενους διεθνείς τρομοκράτες, αλλά από αμερικανούς υπερπατριώτες που ήθελαν να επαναφέρουν το έθνος στον ίσιο δρόμο και στο μεγαλείο της Pax Americana. Οι εξτρεμιστές υπερεθνικιστές Αμερικανοί ήταν οι υπεύθυνοι μιας ασύλληπτης καταστροφής και εθνικής δοκιμασίας.

Θα μπορούσε η εικόνα αυτή να συνδεθεί με την προχθεσινή – πραγματική – επίθεση στο Καπιτώλιο; 

Ή πρόκειται άπαντες να ικανοποιηθούν με την εξήγηση ότι μερικές εκατοντάδες «γραφικοί» από την «ξεχασμένη» υπερσυντηρητική Αμερική της ενδοχώρας ευθύνονται για τα έκτροπα; 

Αν συμβεί το δεύτερο, αν δηλαδή ο μεγάλος διχασμός της υπερδύναμης κρυφτεί πίσω από ρετσέτες για τους «ψεκασμένους» της Αμερικής, το πιθανότερο είναι ότι μια νέα τραγωδία δεν βρίσκεται μακριά. Με ό,τι κι αν αυτό σημαίνει για τη χώρα του Τζορτζ Ουάσιγκτον, του Τζέφερσον, του Λίνκολν, του Ρούσβελτ, του Κένεντι και του Ομπάμα, αλλά και για τον υπόλοιπο πλανήτη.

Αν κάτι αμφισβητείται μέσα από την εξέγερση των «τραμπιστών» είναι η δυναμική του αμερικανικού ονείρου και, σε τελική ανάλυση, η αντοχή των συστατικών που διαμόρφωσαν μεταπολεμικά την αμερικανική υπερδύναμη.

 Η ακμάζουσα μεσαία τάξη φθίνει, αλλοτριωμένη και χωρίς τα ιδανικά του παρελθόντος, ενώ οι Δημοκρατικοί των κοινωνικών αγώνων εκπροσωπούν από χρόνια μια νέα καθεστηκυία τάξη που απαρτίζουν χρηματιστές, επιτελάρχες πολυεθνικών και μια αποκομμένη από την ευρύτερη κοινωνία ελίτ του πνεύματος. Το λαϊκό στοιχείο δεν ενσωματώνεται και ακροβολίζεται.

Στα καθ’ ημάς θα μπορούσε κανείς, τηρουμένων των αναλογιών, να αναζητήσει κοινά στοιχεία με τις επιθέσεις στη Βουλή το 2011 και το πεδίο δράσης «αγανακτισμένων» και άλλων ακραίων στη μνημονιακή εποχή. Αλλά για τον μέσο Αμερικανό τα μηνύματα υπήρχαν ήδη από τη δεκαετία του 1980, όταν μεσουρανούσε ο ριγκανισμός και το κοινωνικό κράτος, όπως τουλάχιστον το εισηγήθηκε ο Κέινς, συνθλιβόταν.

Ο Καναδός Ντενί Αρκάν το είχε υποδείξει από το 1987 με την «Παρακμή της Αμερικανικής αυτοκρατορίας», αναδεικνύοντας με καυστικό τρόπο τη μετάλλαξη μιας μεσαίας τάξης που με τη σειρά της επέτρεψε να βρει ζωτικό χώρο ο λαϊκισμός των «αδικημένων» και «εξοστρακισμένων». Ο ίδιος σκηνοθέτης 30 χρόνια μετά ολοκλήρωσε τη δική του παρέμβαση με την «Πτώση της Αμερικανικής αυτοκρατορίας», υπογραμμίζοντας μια κοινωνική διάβρωση που μπορεί να οδηγήσει και σε ένα βορειοαμερικανικό δράμα.  

Ενδεχομένως και σε...

 

ΠΡΟΣΩΠΑ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Ποδοσφαιρικός ποπουλισμός

Του ΔΙΟΝΥΣΗ ΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ

Το έμαθα από μια νοσηλεύτρια, που έδειχνε κεραυνοβολημένη, ενώ το μετέφερε στη βάρδια της, την ώρα που περίμενα τον φάκελο με κάποιες ιατρικές εξετάσεις. «Πέθανε ο Μαραντόνα!». 

Δυο τρία λεπτά αργότερα ήταν ο γιος μου στο τηλέφωνο που έσπευσε για το μαντάτο. Ενα δεκάχρονο παιδί, που μπορεί να μην είδε ποτέ τον Ντιεγκίτο σε απευθείας μετάδοση, αλλά ήδη από τα έξι του ψάχνει την απάντηση στο παγκόσμιο ερώτημα: «Πελέ ή Μαραντόνα;». 

 Η αλήθεια είναι ότι το νέο ήταν αναπάντεχο, έστω και αν πολλοί, χρόνια τώρα, είχαν την αίσθηση ότι ο αργεντινός σουπερστάρ δεν θα προλάβει να γεράσει. Τις επόμενες ώρες αναλογιζόμουν, μαζί – φαντάζομαι – με εκατομμύρια άλλους, για την επίδραση του Μαραντόνα στη ζωή μου και στον κόσμο.

Για τη γενιά μου ο Μαραντόνα ήταν τα χρόνια της εφηβείας.  

Δεν υπήρξε ποτέ ποδοσφαιρικό ίνδαλμά μου, αλλά υπήρχε μια επαναστατικότητα στο παιχνίδι του και στην εν γένει στάση του, που τη δεκαετία του ’80 φαίνεται να παρακινούσε όσους μπορούσαν να βρουν μια γραμμή σύνδεσης ανάμεσα στην πολιτική και στο ποδόσφαιρο. Υπό μία έννοια, ήταν αυτός που ανέδειξε τον ποδοσφαιρικό ποπουλισμό. 

 Εκείνα τα χρόνια, άλλωστε, άρχισε εντονότερα να γίνεται κουβέντα για ποδοσφαιροποίηση της πολιτικής ή και για πολιτικοποίηση του ποδοσφαίρου.  

Οσοι έβλεπαν στην οθόνη από το Μεξικό τον προημιτελικό Αργεντινής – Αγγλίας για το Παγκόσμιο Κύπελλο ήταν αδύνατο να διαγράψουν την πολιτική διάσταση, σε μια εποχή που ο θατσερισμός μεσουρανούσε και ο απόηχος από τον πόλεμο στα Φόκλαντ δεν είχε σβήσει. Στα μάτια μας, ο Μαραντόνα, με αλητεία και αδιανόητη ποδοσφαιρική μαεστρία, είχε νικήσει μόνος του μια, ξεπεσμένη έστω, αυτοκρατορία.

Φίλοι και συμμαθητές που είχαν την αφίσα του στο δωμάτιό τους είχαν χαρεί ακόμη περισσότερο την ήττα των ξινών Γερμανών στον τελικό. Στο Μεξικό ίσως είχε στηθεί το πιο πολιτικοποιημένο Παγκόσμιο Κύπελλο στα χρονικά – με την υπογραφή αποκλειστικά και μόνο του Μαραντόνα. 

Από ‘κεί και μετά, το ποδόσφαιρο δεν ήταν ποτέ μόνο ένα παιχνίδι. Το «χέρι του Θεού» στον αγώνα με τους Αγγλους ήταν ίσως η πιο μεγάλη κλοπή, που μπορούσες ωστόσο εύκολα και χωρίς ενοχές να συγχωρήσεις. Αλλά το δεύτερο και νικητήριο γκολ έκρυβε όλη την πεμπτουσία του ποδοσφαίρου, όπως τη φαντασιώνονται και τα πιτσιρίκια που τρέχουν με μια μπάλα στα πόδια στις παιδικές χαρές και τις αλάνες: να σκοράρεις αφού τους ντριμπλάρεις όλους ή σχεδόν όλους. Στο μυαλό και των γενιών που έρχονται, ακόμη και αυτό θα έχει την υπογραφή του Μαραντόνα.

Οπως ο Φρανσουά Βιγιόν και οι άλλοι «καταραμένοι ποιητές», ο Ντιέγκο Αρμάντο Μαραντόνα δεν έφυγε αδικημένος. Η δική του ποίηση αναγνωρίστηκε εν δράσει κι αν η διαδρομή του έφτασε στα όρια του θρύλου εν ζωή, πιθανότατα θα κινηθεί πια σε μυθικά επίπεδα. Μια συμβατική ζωή ίσως να φιλοτεχνούσε ένα πορτρέτο που δεν θα γινόταν ποτέ λαϊκό είδωλο. Ο αντισυμβατικός Μαραντόνα βρήκε ακόμη μεγαλύτερο κοινό, αφού οι ατελείς του κόσμου είναι εν τέλει ο κόσμος όλος. Ακόμη και ο Τζορτζ Μπεστ ή ο Γιόχαν Κρόιφ, που επίσης έφυγαν πριν ο χρόνος τούς κατεδαφίσει, βρήκαν πολλούς να ταυτιστούν με τις μικρές ή μεγάλες καταχρήσεις τους.

Ο Μαραντόνα, όμως, πήγε πιο μακριά, όχι μόνο γιατί υπήρξε πιο προικισμένος ποδοσφαιριστής. Αλλά επειδή...