ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΟΦΑΣΙΣΜΟΣ - ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΘΑΡΜΑΤΑ: Μία φανταστική συζήτηση με τον Στάλιν

Του Ανδρέα Μπελιμπασάκη

Μια ευγενική, λιγομίλητη ηλικιωμένη κυρία με οδήγησε σε ένα μεγάλο χολ υποδοχής. Οι τοίχοι ήταν επενδυμένοι με ξύλο μέχρι το ύψους του ώμου, πιθανότατα λόγω της διαδεδομένης θεωρίας παλαιότερων δεκαετιών ότι οι ατμοί του ξύλου βελτίωναν την ποιότητα του αέρα. Κάθισα σε έναν μαύρο, δερμάτινο καναπέ. Δίπλα, σ' ένα μικρό τραπέζι, βρισκόταν μια θήκη με τη μάσκα θανάτου του Λένιν. Ίσως, δεν είμαι σίγουρος, -φαντάζομαι περισσότερο- εδώ να ήταν κάποτε το γραφείο του γραμματέα του Στάλιν, Αλεξάντερ Ποσκριβίσεφ. Αμίλητος και σοβαρός θα βημάτιζε νευρικά σ' αυτόν τον χώρο αποφεύγοντας τις ενοχλητικές ερωτήσεις των επισκεπτών που είχε καλέσει ο Στάλιν. «Ξέρετε μήπως, σύντροφε, γιατί με κάλεσε; Ποια είναι η διάθεσή του;». 

Ο Ποσκριβίσεφ θα απαντούσε λακωνικά: «Θα το μάθετε σύντομα». 

Τον τρόμο των επισκεπτών του Στάλιν θα γνώριζε και ο ίδιος μερικά χρόνια αργότερα. Μία από τις πιο απεχθείς φιγούρες της Σοβιετικής Ένωσης, ο Λαβρέντι Μπέρια, επικεφαλής της μυστικής αστυνομίας, διέταξε τη σύλληψη και φυλάκιση της αγαπημένης συζύγου του Ποσκριβίσεφ, ως «τροτσκίστριας» το 1939. Ο Μπέρια είχε στείλει ένα μεγάλο καλάθι φρούτων στα δύο κορίτσια τους - και στη συνέχεια εκτέλεσε τη μητέρα τους.

Η ηλικιωμένη κυρία άνοιξε την πόρτα του γραφείου του Ιωσήφ Βισαριόνοβιτς Στάλιν. Τον είδα να κάθεται στο γραφείο του, με τη χαρακτηριστική πίπα στο χέρι. Σηκώθηκε και μου έσφιξε αδύναμα το χέρι. Από κοντά ήταν ορατές οι σωματικές του παραμορφώσεις, συμπεριλαμβανομένου του σχεδόν άχρηστου αριστερού χεριού του. Στη Σοβιετική Ένωση μιλούσαν με δέος για τα δύο ενωμένα δάκτυλα του αριστερού ποδιού του, μια ένδειξη σατανικής επιρροής σύμφωνα με την παραδοσιακή ρωσική λαογραφία. Δεν είχε αλλάξει καθόλου. Δεν μου προκάλεσε έκπληξη, γιατί ήξερα: Ο Στάλιν δεν έχει ηλικία.

- Είστε 140 ετών και διατηρείστε σε εξαιρετική κατάσταση. Πώς καταφέρατε να ζήσετε τόσα χρόνια; Να την αποδώσω -λίγο απλοϊκά- στην παραδοσιακή σκληροτράχηλη καυκάσια φύση σας;

Όχι, όχι με βεβαιότητα δεν είναι αυτό. Όταν οι άλλοι ασχολούνταν με τον σοσιαλισμό και την οικοδόμηση του μελλοντικού κράτους, εγώ είχα καταλάβει ότι σημαντικότερο όλων ήταν η κατάληψη και διατήρηση της εξουσίας με κάθε τρόπο. Εγώ, ξέρετε, ήμουν ένας μειωμένης άνθρωπος. Δεν είχα σημαντική μόρφωση. Αλλά ήξερα πώς να ελέγχω τους ανθρώπους. Αυτό ήταν το μεγάλο μου πλεονέκτημα. Ενώ ο Τρότσκι, θυμάμαι, διάβαζε λογοτεχνία και μυθιστορήματα και ασχολούνταν με τον κινηματογράφο κατά τη διάρκεια της διακοπής των συνεδρίων, εγώ είχα εξασφαλίσει όλους τους μίτους για να ελέγξω ολόκληρη τη ρωσική κοινωνία μέσω του κόμματος. Βεβαίως, το κόμμα ήταν το εργαλείο μου, το κόμμα ήταν ο μοχλός, το δυναμικό μέσο. Κάτι που είχαν αποδεχθεί όλοι. Είχαν ορκιστεί ότι δεν θα τα βάλουν ποτέ εναντίον του κόμματος. Μόνο με το κόμμα και ποτέ εναντίον του. Το είπε ο Λένιν και ο Τρότσκι και ο Μπουχάριν και ο Ζινόβιεφ και όλοι. Εγώ λοιπόν προσωποποίησα το κόμμα. Εγώ ήμουν το κόμμα. Οποτε η νίκη μου ήταν βέβαιη. Η απάντηση λοιπόν είναι ότι με διατήρησε το πάθος μου για την εξουσία.

- Ελέγξατε το κόμμα, άρα είχατε την απόλυτη εξουσία. Αυτό τελικά είναι ο σταλινισμός σαν πολιτική ιδεολογία και ιστορικός όρος;

Ο σταλινισμός είναι η διατήρηση και ενίσχυση της εξουσίας έλεγχου των ανθρώπων με κάθε μέσο. Αυτό σημαίνει ότι δεν επιτρέπεται πολίτης, επιτρέπονται μόνο ανώνυμες μάζες που θα χειροκροτούν. Αυτό συνέβη στη διάρκεια δεκαετιών. Ο σταλινισμός δεν επιτρέπει την ιεροσυλία να θίγονται η εξουσία και το κόμμα. Έχουμε δηλαδή μια σαφή κατάσταση όπου οι μάζες, οι λαοί που μετατράπηκαν σε μάζες, βλέπουν μόνο την εξουσία ως κάτι ιερό που πρέπει να προσκυνήσουν.

- Αρα μια νέου τύπου θρησκευτική πίστη…

Ναι, βεβαίως, θρησκευτική πίστη. Είναι μυστήριο που πάρα πολλοί, ακόμη και σήμερα, ασχολούνται με το εάν εγώ έχω κάνει εγκλήματα. Μα, αυτά είναι απολύτως φυσιολογικά μέσα στον κύκλο της εξουσίας. Εγώ δεν τιμωρώ κανέναν για κάτι που έκανε. Τον τιμωρώ γιατί είναι ζωντανός και μπορεί δυνητικά να μετατραπεί σε εχθρό. Βασικά εγώ «τσακίζω» τη σπονδυλική στήλη. Που σημαίνει να μην μπορεί κανένας να καταλάβει τη διάκριση ψέματος και αλήθειας.

- Εάν μετά τον θάνατο του Λένιν κατάφερνε ο Τρότσκι να υπερισχύσει στη μάχη διαδοχής για την εξουσία, η ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης και του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού θα γραφόταν διαφορετικά;

Το ερώτημα είναι ρητορικό ή και ουτοπικό. Ο Τρότσκι δεν μπορούσε να κάνει τίποτα. Είχε χάσει από την αρχή τη μάχη. Δεν είχε μαζί του το κόμμα. Το κόμμα το έλεγχα απολύτως εγώ. Εάν όμως υποθετικά κυριαρχούσε ο Τρότσκι, μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι θα ήταν το ίδιο, ίσως και χειρότερο. Γιατί είχε τη μόρφωση και τη θεωρητική δεινότητα να επιβάλει πιο σκληρά μέτρα. Εκείνος θα έπληττε συγκεκριμένους ανθρώπους, εγώ χτυπούσα τις μάζες.

- Τελικά, υπήρχε κάποια πιθανότητα σοσιαλιστικού μετασχηματισμού του κράτους και της κοινωνίας; Η σοσιαλιστική ιδέα που οραματίστηκε ο Μαρξ έπαιξε κάποιο ρόλο ή έμεινε μια ουτοπική ιδέα;

Κοιτάξτε, ο Μαρξ ήταν ένας ιδιαίτερα συγκροτημένος διανοούμενος, ο οποίος εμπνευσμένος από την ανάπτυξη της οικονομίας της εποχής του, της επιστήμης, της κοινωνιολογίας, της φυσικής, τη δεκαετία του 1840, θεώρησε ότι είναι πολύ γρήγορη η άνοδος του προλεταριάτου και δυνατή η κατάληψη της εξουσίας. Αυτό ωστόσο ήταν ένα ατυχές συμπέρασμα. Δεν μπορούσε να συμβεί κάτι τέτοιο. Εδώ στην Ασία δεν είχαμε ούτε το προλεταριάτο, ούτε τέτοιες συνθήκες που όριζε ο Μαρξ. Εδώ υπήρχε 80% αγροτικού πληθυσμού. Ο Λένιν το κατάλαβε πολύ γρήγορα. Και ολόκληρη η επιχείρησή του βασίστηκε στο ότι σχετικά εύκολα μπορούμε να πάρουμε την εξουσία, αλλά είναι δύσκολο να επιβάλουμε σοσιαλισμό. Αλλά -σκέφτηκε- ας πάρουμε την εξουσία, εφόσον μπορούμε, και αργότερα ίσως τα καταφέρουν στη Δυτική Ευρώπη -πίστευε ότι στη Γερμανία υπάρχουν πιθανότητες. Αυτό δεν έγινε ποτέ. Όταν πια ο Λένιν δεν μπορούσε να ασκήσει τα καθήκοντά του και ανέλαβα εγώ, ήμουν σίγουρος ότι όλη αυτή η ιστορία είχε λήξει. Συνεπώς, δημιουργούμε ένα καθεστώς σκληρό και ελεγχόμενο, το οποίο, όπως πολύ σωστά προέβλεψε ο Μαρξ, θα είναι ένας «κομμουνισμός στρατοπέδου». Το ίδιο είχε προβλέψει και ο σύντροφος Πλεχάνοφ, τον οποίο θεωρούσαμε «δάσκαλο» όλων μας.

- Η επανάσταση του 1917 εξάντλησε γρήγορα όχι μόνο τη δυναμική της, αλλά οδήγησε σε μια εφιαλτική εικόνα λίγα χρόνια αργότερα. Εκκαθαρίσεις, αναγκαστικοί εκτοπισμοί, φυλακίσεις σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας, βασανιστήρια, μαζικές δολοφονίες, με αποκορύφωμα την εποχή του «μεγάλου τρόμου» και τις περίφημες «δίκες της Μόσχας» την τριετία 1936-38. Σκέφτομαι ότι όλη αυτή την τερατώδη πρακτική ο ψυχαναλυτής Εριχ Φρομ τη χαρακτηρίζει ως «κλινική περίπτωση μη σεξουαλικού σαδισμού»…

Θα σας πω την αλήθεια. Θα είμαι ειλικρινής. Εκεί το απόλαυσα… Όλοι αυτοί οι ταλαίπωροι ηγέτες της επανάστασης του '17 με εκλιπαρούσαν. Μου έστελναν αναρίθμητες επιστολές. Δεν απάντησα σε καμία. Ο Μπουχάριν μού έστειλε πάνω από εκατό. Παρακαλούσε για το παιδάκι του που ήταν δύο ετών. Όλοι μετανιώνανε. Μετανιώνανε για πράγματα που δεν είχαν κάνει. Αλλά εγώ είχα τη δική μου λογική της εξουσίας και το απολάμβανα. Θυμάμαι τον Μολότοφ, τον πιο στενό μου συνεργάτη. Του ανακοίνωσα μια μέρα ότι θα συλλάβουμε την Πολίνα, τη σύζυγό του. Απάντησε: «Εάν έχει κάνει κάτι, εντάξει…». Έμεινε 15 χρόνια στη φυλακή. Θυμάμαι επίσης τον γραμματέα του Κ.Κ. Φινλανδίας, Οτο Κουουσίνεν - δεν μου είπε κουβέντα όταν του ανακοίνωσα ότι θα συλλάβουν τη γυναίκα του Αΐνο και τον γιο του, το 1937. Παρέμεινε επικεφαλής της Κομιντέρν. Η Αΐνο έμεινε στα στρατόπεδα έως το 1955. Οταν τον ρώτησα γιατί δεν προσπάθησε να τους απελευθερώσει, εκείνος απάντησε ότι «προφανώς υπήρχαν σοβαροί λόγοι για τη σύλληψή τους». Τότε χαμογέλασα και διέταξα την απελευθέρωση του γιου του. Το απολάμβανα! Η απόλυτη εξουσία έχει αυτό το πλεονέκτημα και αυτή τη ιδιομορφία. Είναι ανιαρό να ασκείς την εξουσία χωρίς να την απολαμβάνεις. Και αυτό έκανα εγώ. Οι «δίκες της Μόσχας», ναι, ήταν ένα τερατούργημα, το οποίο όμως δεν μπορώ να πω ότι μετανιώνω, γιατί ήταν μια ιστορική φάση. Σκεφτείτε αυτό μόνο, σας παρακαλώ! Πόσο συνέβαλα στην άνθηση της λογοτεχνίας. Γράφτηκαν τα καλύτερα λογοτεχνικά έργα με αφετηρία αυτόν τον «εφιάλτη», όπως τον ονομάζετε: τις δίκες της Μόσχας και τα γκουλάγκ.

- Πώς βλέπετε τη σημερινή Ρωσία του Πούτιν; Σας ικανοποιεί αυτή η άγρια μορφή ολιγαρχικού καπιταλισμού που επιβλήθηκε;

Ο,τι έμεινε θετικό ήταν το νόημα της εξουσίας. Δεν είχαμε κανέναν δημοκρατικό θεσμό. Ο Πούτιν, ένας πράκτορας της KGB, παρέλαβε την εξουσία. Ο λαός, ως ανώνυμη μάζα, πάντα προσέβλεπε σε μια πανίσχυρη εξουσία και πάντα χειροκροτούσε. Δείτε τη δημοτικότητα του Πούτιν, κυρίως όμως κοιτάξτε τη δική μου δημοτικότητα, που ακόμη και σήμερα τους ξεπερνά όλους! Δεν υπάρχει κανένα πολιτικό σύστημα, είμαι έλλειψη θεσμών, έλλειψη των πάντων. Το βασικό είναι ποιος ελέγχει την εξουσία. Ακόμη και εγώ θα μπορούσα να είχα κάνει έναν τέτοιο ολιγαρχικό καπιταλισμό. Κοιτάξτε στην Κίνα, με έχουν ξεπεράσει. Διατηρούν την ετικέτα του κομμουνισμού και εφαρμόζουν έναν άγριο καπιταλισμό, που μπροστά του ο καπιταλισμός της πρωταρχικής συσσώρευσης του Μαρξ το 1840 ήταν με πολλά δικαιώματα για τους εργαζόμενους. Στη Κίνα προχώρησαν πιο πολύ από μένα!

- Παρακολουθείτε την κατάσταση στην Ελλάδα; Η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία σάς προκάλεσε εντύπωση;

ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΘΑΡΜΑΤΑ - ΤΟΥΡΚΙΑ: Στο μυαλό του «Σουλτάνου»

ΑΚΡΩΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ...

Του Ανδρέα Μπελιμπασάκη

Τα φημισμένα τσιγάρα Camel, ως γνωστόν, φτιάχνονται από τουρκικά χαρμάνια και απολαμβάνονται ακόμη και σήμερα, στην υστερική αντικαπνιστική εποχή, σε ολόκληρο τον κόσμο. Το ζήτημα είναι, ότι παρότι πιστεύει ο μέσος Δυτικός, στην Τουρκία δεν υπάρχουν καμήλες…

 

Από εδώ ξεκινάει ένα θεμελιώδες πολιτικό πρόβλημα. Η κατανόηση μιας χώρας τέτοιου μεγέθους και στρατηγικής σημασίας από τους «ξένους» δεν είναι εύκολη υπόθεση. Η Τουρκία δεν μοιάζει με καμιά χώρα της Δύσης ή της Ανατολής. Η Τουρκία του Ερντογάν είναι ακόμη πιο ιδιόμορφη και πολύπλοκη χώρα. Οι τουρκικές εθνικές ονειρώξεις θυμίζουν σε έναν βαθμό τις αποικιοκρατικού τύπου εθνικιστικές αναφορές αυταρχικών καθεστώτων που κυριάρχησαν στην Ευρώπη περί τα τέλη του 19ου αιώνα. Η σημερινή Τουρκία δημιουργεί τον μύθο του «δέσμιου γίγαντα» που ασφυκτιά στα ανατολικά, νότια και δυτικά του σύνορα. Είναι η εποχή που όλος ο κόσμος λέει «όχι» στους Τούρκους και ο Ερντογάν απαντά: «Αν δεν μας αγαπούν και δεν μας σέβονται, θα μας φοβούνται».

 

O έξαλλος νεοεθνικιστικός λόγος του Ερντογάν, γεμάτος παράλογες εκρήξεις θυμού, δεν μπορεί να αποδοθεί μόνο στη φιλοσοφία μιας χώρας με εξαιρετικά ανεπτυγμένη αίσθηση ισχύος και μεγαλομανίας. Η απάντηση βρίσκεται στο παρελθόν του Ερντογάν. Την εποχή που προσιδίαζε σε γραφική περιθωριακή φιγούρα. Ο Ερντογάν εντάχθηκε στην αντικομμουνιστική «Τουρκική Εθνική Ένωση Φοιτητών» στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Μέχρι τότε η μοναδική του ενασχόληση ήταν το ποδόσφαιρο. Το 1974 έγραψε ένα θεατρικό έργο με πολιτικοθρησκευτικές προεκτάσεις, το οποίο σκηνοθέτησε αλλά και πρωταγωνίστησε. Σε αυτό παρουσίαζε τη μασονία, τον κομμουνισμό και τον ιουδαϊσμό ως «διαβολικά πράγματα». Συμφοιτητές του από εκείνη την εποχή λένε ότι είναι κρίμα που δεν υπήρχε Youtube για να αποθηκεύσει το πολιτιστικό πόνημα που ξεπερνούσε τα όρια του κλαυσίγελου. Όσοι όμως υποτίμησαν τον θρησκόληπτο νεαρό το πλήρωσαν.

Ισλάμ: Ένα «νέο» πολιτισμικό ορόσημο

Ο Ερντογάν έκρυβε πολλά μυστικά και είχε σχηματίσει από νωρίς το «όραμά» του. Έπρεπε μέσα στην καρδιά του μισητού κεμαλισμού και του υποτιθέμενου κοσμικού κράτους να επιβληθούν μεθοδικά τα σύμβολα του Ισλάμ στον δημόσιο βίο και να ενισχυθεί η εικόνα του καταπιεσμένου και περιφρονημένου μουσουλμάνου από τη χριστιανική Δύση. Δεν χρειαζόταν μόνο πολιτική αλλαγή στην Τουρκία και νέα πολιτικά κόμματα -που ούτως ή άλλως εμφανιζόντουσαν ύστερα από κάθε στρατιωτικό πραξικόπημα- αλλά κυρίως ένα νέο πολιτισμικό ορόσημο: Το Ισλάμ. 

Το ερώτημα ήταν ποια στρατηγική και μεθοδολογία θα υλοποιούσε αυτόν τον ηράκλειο άθλο.  

Στην ταραγμένη πολιτική ιστορία της Τουρκίας καθ’ όλη τη διάρκεια της μετακεμαλικής εποχής, πολλοί ικανοί και μορφωμένοι Τούρκοι πολιτικοί επιχείρησαν να διεισδύσουν, να μεταρρυθμίσουν και να αφήσουν το αποτύπωμά τους σε αυτό το τόσο πολύπλοκο κράτος. Όλοι απέτυχαν.

Ο Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ, επανειλημμένως πρωθυπουργός και πρόεδρος Δημοκρατίας, το 1995 σε συνέντευξή του ομολόγησε ότι «εάν εφαρμόσουμε τη δημοκρατία, όπως μας ζητάει η Ευρώπη, θα διαλυθούμε ως κράτος κι αυτό δεν θα το αφήσουμε να συμβεί».

 

Την απάντηση έδωσε μόνο ο θρησκόληπτος, «πρωτόγονος», απλοϊκός στη σκέψη, αλλά τόσο πρακτικός Ερντογάν: Ο κεμαλισμός μπορούσε να συντριβεί μόνο με τις ίδιες τις μεθόδους του. Η κεμαλική ιδεολογία που στην Τουρκία τελικά μετατράπηκε από κρατική ιδεολογία σε ένα είδος θρησκευτικού τοτέμ, είχε πυλώνες τον εθνικισμό, τον κρατισμό και τον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους - όχι με την έννοια του διαχωρισμού κράτους-θρησκείας, αλλά υπάγοντας τη θρησκεία στον έλεγχο του κράτους.

Ο Ερντογάν κατάλαβε ότι δεν έπρεπε να αλλάξει τίποτα. Θα αχρήστευε την εξουσία του κεμαλισμού, το στρατιωτικό κατεστημένο και την κοσμική επιχειρηματική ελίτ, με τα ίδια της τα εργαλεία. Το κράτος-πατέρας (Devlet Baba) θα συνέχιζε να υπάρχει παντοδύναμο, ενώ θα έδινε στους συντηρητικούς Τούρκους -τη συντριπτική πλειονότητα της κοινωνίας- αυτό που απαιτούσε: Έναν πανίσχυρο αυταρχικό ηγέτη που θα θύμιζε τον Κεμάλ Ατατούρκ. Χρειαζόταν μόνο ένα αποτελεσματικό «παρακράτος» που θα αναλάμβανε τη «βρόμικη» δουλειά και θα δημιουργούσε μια φαντασιακή κατάσταση με εχθρούς (πραγματικούς και εικονικούς) και νέα -ισλαμικά- σύμβολα αντίστασης.

Το πανταχού παρών παρακράτος

Το τουρκικό «βαθύ κράτος», το παρακράτος δηλαδή, έχει τις ρίζες του στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και κυρίως στη δράση των μυστικιστικών οργανώσεων των Νεότουρκων. Επρόκειτο για ένα πλέγμα κρατικών και παρακρατικών δομών, που στο όνομα του έθνους παραβίαζαν κάθε έννοια κράτους δικαίου και δημοκρατικών δικαιωμάτων. Είναι ακριβώς αυτό το παρακράτος που οργάνωσε το πογκρόμ των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης το 1955 με την επονομασία «Τομέας Ειδικού Πολέμου». Όταν το 1971 ο Τούρκος αρχηγός ΓΕΕΘΑ ζήτησε κονδύλια από τον πρωθυπουργό Μπουλέντ Ετζεβίτ για τον «Τομέα Ειδικού Πολέμου», ο Τούρκος πρωθυπουργός έκπληκτος αποκάλυψε ότι πρώτη φορά ακούει για την ύπαρξη αυτής της οργάνωσης.

Ο Ερντογάν βρήκε έτοιμη τη δομή του παρακράτους. Θα ακολουθούσε τις κεμαλικές μεθόδους διακυβέρνησης, αλλάζοντας μόνο ανθρώπους και θα επιχειρούσε κάτι, όχι ιδιαίτερα δύσκολο: Μια «επιστροφή» 100 χρόνων, στην ιδεολογία της οθωμανικής αυτοκρατορίας και της παράδοσής της. Ο λαός θα εκλαμβάνεται ως μια ενιαία κοινότητα που μακροπρόθεσμα δεν θα υπάρχουν διαφορές. Η κοινότητα θα προοδεύει, χωρίς να υπάρχουν συγκρούσεις, ώσπου στο τέλος το αποτέλεσμα θα είναι μια καλύτερη και πιο δυνατή Τουρκία. Ο διάλογος θεωρείται χάσιμο χρόνου και ο αντίλογος εχθρική πράξη.

 

Δεκαεπτά χρόνια πριν ο Ερντογάν ήταν η ελπίδα του ισλαμικού και του δυτικού κόσμου. Ναι, ήταν ισλαμιστής αλλά αυτό δεν ήταν μεγάλο πρόβλημα. Στην Ελλάδα πολιτικοί, αναλυτές και δημοσιογράφοι τον αποθέωναν για τη μετριοπάθεια, την αποτελεσματικότητα και τον πραγματισμό του. Σε έναν κόσμο που κατέβαλε ακόμη αγωνιώδεις προσπάθειες να κατανοήσει τι συνέβη την 11η Σεπτεμβρίου, ο Ερντογάν φαινόταν σαν μια ασφαλή γέφυρα μεταξύ των πολιτισμών.

Η δολοφονική φάρσα

Υπήρχαν όμως αναλυτές στην Τουρκία -όχι πολλοί- που απεγνωσμένα προσπαθούσαν να αποκαλύψουν το πραγματικό πρόσωπο του Ερντογάν. Το 2002 στην Κωνσταντινούπολη, Τουρκάλα βετεράνος δημοσιογράφος μου εκμυστηρεύτηκε μια συνομιλία που είχε με τον Ερντογάν, παρουσία τρίτων, για το θέμα της γυναικείας χειραφέτησης. Ο Ερντογάν υποστήριζε ότι εάν αναγκαστεί σε χειραψία με γυναίκα -εκτός της γυναίκας του, έτσι ακριβώς το είπε!- θα τρέξει να πλύνει τα χέρια του τρεις φορές! Υπάρχουν δεκάδες τέτοιες ιστορίες που αποκαλύπτουν ότι ο σημερινός πρόεδρος της Τουρκίας παρέμεινε ο ίδιος «ζηλωτής», ένας φανατικός θρησκόληπτος νεαρός, που σκηνοθέτησε την ισλαμιστική θεατρική παράσταση μερικές δεκαετίες πριν. Ο Ερντογάν κατάφερε να τους ξεγελάσει όλους.

Ανακαλύφθηκαν εσωτερικοί και εξωτερικοί εχθροί που άλλαζαν μόνο ονομασίες. Μια δραματική πολιτική φάρσα για να επιβληθεί μια πανίσχυρη εξουσία. Τη μία ο εχθρός ονομαζόταν «Εργκένεκον» (για να πλήξει δημοκρατικές φωνές, την κοσμική αντιπολίτευση και το κεμαλικό στράτευμα), την άλλη «Πάρκο Γκεζί» με δολοφονίες διαδηλωτών, για να ολοκληρωθεί ο κύκλος με τον «ιδανικό» εχθρό, τον Φετουλάχ Γκιουλέν και το πραξικόπημα του 2016, που οδήγησε σε ένα ανεπανάληπτο πογκρόμ εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων.

Οι φοβίες του Ερντογάν: