"Κόμμα = Ομάς ανθρώπων, ειδότων ν' αναγιγνώσκωσι και ν' αρθογραφώσιν εχόντων χείρας και πόδας υγιείς, αλλά μισούντων πάσαν εργασίαν, οίτινες ενούμενοι υπο ένα οιονδήποτε αρχηγόν, ζητούσι ν' αναβιβάσωσιν αυτόν δια παντός μέσου εις την έδραν πρωθυπουργού, ίνα παρέχη αυτοίς τα μέσα να ζώσι χωρίς να σκάπτωσι"
Εμμανουήλ Ροΐδης , Έλληνας πεζογράφος και κριτικός (1836-1904)


Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΓΡΑΤΣΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΓΡΑΤΣΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Σκοτώνοντας τον μνημειακό μας πλούτο

Της Ειρηνης Γρατσια
Αρχαιολόγου και συντονίστριας της MONUMENTA

Περπατώ καθημερινά μέσα στην πόλη μαζί με χιλιάδες ανθρώπους, τίποτα δεν σταματά την πορεία μου. Μπροστά βλέπω μόνο τον προορισμό και τις σκέψεις μου και αυτό το όλο που το λένε πόλη. Ξαφνικά ένα κενό με σταματά, με ξαφνιάζει. Η συνέχεια των κτιρίων έχει διακοπεί και το όλο αποσυντίθενται. Το μυαλό μου κάνει απεγνωσμένη προσπάθεια να θυμηθεί το κτίριο που υψωνόταν στη θέση αυτή. 

Αδύνατον. Νιώθω αμνήμων και ένα συναίσθημα απώλειας με ακολουθεί. Συνειδητοποιώ ότι φέρω την πόλη μέσα μου, αλλά δεν την ξέρω. Προσπαθώ να θυμηθώ ποιο είναι το κτίριο που χάθηκε. Περνώ και ξαναπερνώ από την οδό Παστέρ, την οδό Ραβινέ, τη Δημοκρίτου, Γλαύκου, Αριστονίκου… θυμάμαι μόνο τα γενικά χαρακτηριστικά, μονώροφη ή διώροφη κατοικία, με νεοκλασικά ή εκλεκτικιστικά ή μικρή πολυκατοικία με μοντέρνα χαρακτηριστικά, με προσεγμένη είσοδο που πλαισιώνεται από λευκά μάρμαρα, συμμετρία και αρμονία. Ναι, τα δύο τελευταία είναι αυτά που θυμάμαι, πολύ χαρακτηριστικά.

Σε πολλά σημεία η πόλη μας, η Αθήνα, συστηματικά τα τελευταία χρόνια χάνει την ταυτότητά της. Αξιόλογα κτίρια, μεμονωμένα ή σύνολα του τέλους του 19ου αιώνα και του α΄ μισού του 20ού αλλά και του β΄ μισού του 20ού αιώνα, κατεδαφίζονται, αλλοιώνονται με μια λέξη αφανίζονται, παίρνοντας μαζί τους μνήμες, εικόνες, αισθήσεις, αυτά που συνθέτουν μια πόλη.

Η καταστροφή αφορά κτίρια που πρόλαβαν να κηρυχθούν διατηρητέα μνημεία. Αφορά όμως κυρίως κτίρια που δεν έχουν καμία θεσμική προστασία, είτε γιατί δεν εμπίπτουν στα χρονικά πλαίσια του αρχαιολογικού νόμου, είτε γιατί δεν δόθηκε η ευκαιρία να εξετασθεί ο χαρακτηρισμός τους.

Τα τελευταία κτίστηκαν τη δεκαετία του 1920 και είναι δείγματα του τέλους του νεοκλασικισμού ή κτίστηκαν τις δεκαετίες του 1930, 1950 και 1960 και αποτελούν χαρακτηριστικά δείγματα του ελληνικού μοντερνισμού. Τα κτίρια του μοντερνισμού δεν έχουν γίνει συνείδηση ότι αποτελούν μνημειακό πλούτο και οι απώλειές τους είναι πολύ μεγάλες. Ενδεικτικά αναφέρω τον κινηματογράφο Αστρον, στους Αμπελόκηπους, ένα αξιόλογο δείγμα του μεταπολεμικού μοντερνισμού που δεν χαρακτηρίστηκε διατηρητέο μνημείο από το ΥΠΠΟΤ και κινδυνεύει με κατεδάφιση.