ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Μια νέα σύγκρουση ετοιμάζεται – στον πάγο

On this day in 1945, the United Nations began after chart ratification by the five permanent members and other signatories. The current emblem of the UN uses a polar projection, similar to this 1941 map of the world, to show the global scale of geopolitics at that time. pic.twitter.com/cLT8QYef8V

— Leventhal Map & Education Center at the BPL (@bplmaps) October 24, 2021

 Toυ ΑΝΔΡΕΑ ΑΝΔΡΙΑΝΟΠΟΥΛΟΥ

Από τις υψηλές θερμοκρασίες της Μέσης Ανατολής στους πάγους της Ανταρκτικής;

Το ερώτημα χάσκει αναπάντητο στα γραφεία σχεδιασμού των διεθνών εντάσεων και συγκρούσεων στους διπλωματικούς διαδρόμους των ισχυρών δυνάμεων της γης. Στην τεράστιου πλάτους Θάλασσα Βεντέλ, στο βόρειο μέρος της Ανταρκτικής, απέναντι ακριβώς από το ακρωτήριο Χορν κι από τις πιο επικίνδυνες θαλάσσιες διαβάσεις της γης, η Ρωσική Ομοσπονδία έχει αρχίσει να κάνει σεισμικές έρευνες για την ανακάλυψη πετρελαϊκών κοιτασμάτων.

Η πληροφορία μάλιστα πως έχει ήδη ανακαλύψει στην περιοχή 510 δισ. βαρέλια πετρελαίου έχει προκαλέσει ήδη σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς ισορροπίες. Η βρετανική εφημερίδα μάλιστα «Daily Telegraph» σημείωσε πως «η Ρωσία έχει ανάψει τις σπίθες ενός φόβου για την αρπαγή ενεργειακών αποθεμάτων από βρετανικά εδάφη της Ανταρκτικής».

Χώρες όπως η Χιλή, η Αργεντινή και η Βρετανία διεκδικούν εδάφη στην Ανταρκτική που θεωρητικά τους έχουν παραχωρηθεί από μια ελάχιστα γνωστή συμφωνία της δεκαετίας του 1950 (1959). Εκτοτε και οι τρεις διεκδικούν εκτάσεις στην παγωμένη Ανταρκτική που δεν έχουν ακόμη ξεκαθαρισθεί σε ποιον ακριβώς ανήκουν.  Εξoύ και οι ανησυχίες για το ξεκίνημα ενός καινούργιου Ψυχρού (στην κυριολεξία) Πολέμου.

Οι περισσότερες μεγάλες χώρες έχουν κυρώσει τη συμφωνία. Και έχουν ιδρύσει Σταθμούς στην Ανταρκτική (η Ρωσία το Μπελινγκχάουσεν), για λόγους επιστημονικών ερευνών, υποτίθεται.

Όχι όμως η Ρωσία. Που είναι φανερό πως πάντοτε σχεδίαζε να αναζητήσει πλουτοπαραγωγικούς πόρους κάτω από τους πάγους. Με μεγάλη εμπειρία στις πολικές εξερευνήσεις και με τεράστιες εξειδικευμένες εταιρείες με πανίσχυρους στόλους γιγαντιαίων παγοθραυστικών, και πυρηνοκίνητων κάποιων από αυτά μάλιστα, όπως η Ροσατόμ, είχε τα μέσα να ηγηθεί τέτοιων δραστηριοτήτων και να ξεχωρίσει.

Με προμετωπίδα τη Ρουσγκέο, μια μεγάλη εταιρεία γεωλογικών ερευνών, και με αιχμή του δόρατος το πλοίο της «Καρπίνσκι», η Ρωσία φρόντιζε πάντα να βρίσκεται στην Ανταρκτική και να εκμεταλλεύεται κάθε παραθυράκι των διεθνών κανόνων που επέτρεπε σε απόμακρες χώρες, όπως η Νότιος Αφρική, οι ΗΠΑ και η Κίνα να κάνουν επιστημονικές τυπικά έρευνες ή να ψαρεύουν στην περιοχή. Η Κίνα λ.χ. έχει έναν τεράστιο αλιευτικό στόλο. Τώρα όμως που οι ρώσοι γεωλόγοι ομιλούν για 510 δισ. βαρέλια πετρελαίου στην περιοχή, η Βρετανία, όπως και η Χιλή και η Αργεντινή δεν πρόκειται να καθίσουν ήσυχα. Ζωτικά συμφέροντα διακυβεύονται και ζητήματα οικονομικής ανάπτυξης και ισχύος βρίσκονται σε κίνδυνο.

Στη σύνοδο της Συμβουλευτικής Συμφωνίας για τον Ατλαντικό αυτές τις ημέρες στην Ινδία, οι ενδιαφερόμενες χώρες θα πρέπει να ζητήσουν από τη Ρωσία να διευκρινίσει τις επόμενες κινήσεις του «Καρπίνσκι» όπως και να ξεκαθαρισθούν οι επιστημονικοί στόχοι όλων στην Ανταρκτική – που με σαφήνεια απαγορεύουν γεωτρήσεις του βυθού. Υπάρχουν όμως οι χώρες των BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότιος Αφρική με την προσθήκη του Ιράν και της Σαουδικής Αραβίας) που συμπαρατάσσονται σε πολλά με τη Ρωσία και στηρίζουν κάποιες από τις επιλογές της. Δυσκολεύουν έτσι πολύ τη Δύση να προωθήσει αποτελεσματικά τις θέσεις της.

Η Βρετανία οφείλει να αποσαφηνίσει τη στρατηγική της και σίγουρα θα ακολουθήσει και η Ευρωπαϊκή Ενωση.

Θα είναι φανερές έτσι οι…

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Ο πόλεμος στην Ουκρανία φέρνει την Αρκτική στην κόψη του ξυραφιού!

 

Του ΑΝΔΡΕΑ ΑΝΔΡΙΑΝΟΠΟΥΛΟΥ

Ο πόλεμος έχει ακόμη πολλά αναπάντητα ερωτηματικά. Το κυριότερο είναι για ποιό λόγο εισέβαλε η Ρωσία στην Ουκρανία. 

Δύο παλαιοί  (Ρώσοι) συνάδελφοί μου στο MGIMO (Πανεπιστημιακό Κρατικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων της Μόσχας) τόνισαν πως δεν περίμεναν τέτοια κίνηση μετα την αναγνώριση απο το Κρεμλίνο των δύο κρατιδίων του Ντομπάς (Ντονέτσκ και Ουλιανέσκ). Για τον απλούστατο λόγο πως η Ουκρανία δεν μπορούσε πλέον να γίνει μέλος του ΝΑΤΟ. Διότι το καταστατικό της δυτικής συμμαχίας τονίζει πως  δεν μπορεί να ενταχθεί χώρα με ανοιχτά εδαφικά ζητήματα. Κάτι που ίσχυε και πρίν βέβαια. Λόγω Κριμαίας. Και για τον λόγο αυτό δεν μπορεί να γίνει και συζήτηση για την Κύπρο !

Ποιός σχεδιασμός λοιπόν οδήγησε σε μια τέτοια απόφαση; Με σοβαρές συνέπειες για τμήματα της ρωσικής οικονομίας. 

Αν και απο την ώρα που η Ευρώπη συνεχίζει να συναλλάσσεται με την Ρωσία πληρώνοντας για το πετρέλαιο και το αέριο που εισάγει απ’ αυτήν και που πλοία της μεταφέρουν ρωσικές πρώτες ύλες, αγροτικά προιόντα και καύσιμα στα τέσσαρα σημεία του ορίζοντα, ο προυπολογισμός της Ρωσίας δεν αισθάνεται ιδιαίτερη πίεση. 

Υπάρχει όμως  ευρύτερη πολιτική απομόνωση της Μόσχας αλλά και πλήγμα στο στρατιωτικό προφίλ της χώρας.  Η εισβολή πάντως απετέλεσε μια σοβαρή επιλογή με καταλυτικές συνέπειες. 

Γιατι το διακινδύνευσε λοιπόν το Κρεμλίνο;  

Εξηγήσεις περι δήθεν «μεγαλομανίας» του Πούτιν και έλλειψης λογικής στις αποφάσεις του, δεν στέκουν σε σοβαρή κριτική ανάλυση.

Με βάση την εμμονή της ρωσικής πολιτικής και κοινωνικής ελίτ, και όχι μόνο του Πούτιν,  στο λεγόμενο «στρατηγικό βάθος» και στην φοβία περί Νατοικής περικύκλωσης της χώρας, μία μόνο εξήγηση υπάρχει. 

Οτι η εισβολή έγινε σαν προειδοποιητικό μήνυμα προς τους πάντες  πως τα όρια εχουν ξεπερασθεί. Και πως η Ρωσία δεν πρόκειται να ανεχθεί ουδεμία στο μέλλον προσέγγιση των συνόρων της. Και το μηνυμα δεν αφορά τον Νότο, αλλά κυρίως τον Βορρά! 

Με τα νέας τεχνολογίας πλοία και εξελιγμένα μηχανήματα αλλά και με την διάνοιξη οδών στους πάγους της Αρκτικής λόγω μειωσης του πάχους τους, οι προοπτικές εκμετάλλευσης των εκεί φυσικών πόρων έχουν ανοίξει την όρεξη πολλών. Μέχρι σήμερα η Ρωσία κυριαρχεί σχεδόν ανενόχλητη στην σχετική εκμετάλλευση των πόρων αυτών στο Βορρά. Με προεξάρχουσα την εντυπωσιακή δουλειά που γίνεται στο πρòγραμμα υγροποιημένου φυσικού αερίου LNG ARCTIC 2 με αναδοχο την εταιρία TechnipFMC, δυτικών (γαλλικών) συμφερόντων, και την ιταλικη κατασκευαστική Saipen. H ρωσικη NIPIgaspererabotka τρεχει το πρόγραμμα απο πλευράς Ρωσιας. Το έργο αφορά σε παραγωγή φυσικού αερίου  την υγροποίηση του και δια θαλάσσης εξαγωγές προς τον Ατλαντικο και τον Ειρηνικό ωκεανό. Το μέρος  βρίσκεται στην Δυτική Σιβηρία, στην διοικητική περιοχή Yamal , στα δυτικα της χερσονήσου Gaydan, απέναντι απο το νησί Νοβάγια Ζέμλυα, στη Θάλασσα Κάρα.

Σε ολόκληρη την βόρεια αυτή περιοχή, και οχι μόνο, η Ρωσία εχει πλησίον τις ΗΠΑ, που βρίσκονται αρκετά μακρυά, δυτικά της νήσου Διομήδης, δηλ.στην Αλάσκα.  

Πουθενά αλλου δεν υπάρχει στον ορίζοντα Νατοική δύναμη. 

Αν όμως η Φινλανδία με την Σουηδία αποφασίσουν να ενταχθούν  στην δυτική συμμαχία, η Ρωσία θα περικυκλωθει και απο τον Βορρα. Με κίνδυνο να ρισκάρει και την αποκλειστικότητα των εκμεταλλεύσεών της όπως και την απρόσκοπτη μεταφορά τους προς τις διεθνείς αγορές.  

Η επίθεση λοιπόν στην Ουκρανία αποτελεί μία...

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Το γεωπολιτικό παιχνίδι λόγω της κλιματικής αλλαγής στην Αρκτική

By Rodger Baker (Senior VP of Strategic Analysis) / Stratfor

 

Παρότι η Αρκτική ήταν ένα μέτωπο κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, το βαρύ κλίμα και οι περιορισμένες επιλογές μετακίνησης, την έκαναν ένα σχετικά ασφαλές σύνορο στην εποχή που ακολούθησε. Και ως αποτέλεσμα οι ρωσικές υποδομές στην περιοχή και η δραστηριότητα -ειδικά σε ότι αφορά την ασφάλεια- ελαττώθηκαν σημαντικά, καθώς η χώρα έστρεφε τις προτεραιότητές της σε άλλα σημεία.
 

Αυτό όμως αλλάζει τα τελευταία χρόνια καθώς η θάλασσα του πάγου που επί μακρόν μπλόκαρε την Ρωσία από τον υπόλοιπο κόσμο αρχίζει να ανοίγει. Η ναυτική δραστηριότητα της Αρκτικής πρόσφατα έφτασε σε επίπεδα που δεν είχαμε δει από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, με τον Βλ. Πούτιν να θεωρεί την ναυσιπλοΐα στην περιοχή, στην διαδρομή της Βόρειας Θάλασσας, ως βασικό αναπτυξιακό project για τη χώρα.

 

Η στόχευση της Μόσχας στην Αρκτική, ωστόσο έχει περισσότερο να κάνει με τις έρευνες για ορυκτούς και ενεργειακούς πόρους (που θα γίνουν περισσότερο προσβάσιμοι, καθώς το κλίμα αλλάζει και η τεχνολογία προχωρά) και λιγότερο με τις μεταφορές.

 

Επιστρέφοντας στην Αρκτική, ωστόσο, η Ρωσία θα αναγκαστεί να ελιχθεί σε ένα περιβάλλον που έχει αλλάξει δραστικά από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Η Κίνα, που γειτνιάζει, αναπτύσσει τα συμφέροντά της, ενώ οι ΗΠΑ επανεξετάζουν τη στάση τους αναφορικά με την ασφάλεια στην περιοχή. Ως αποτέλεσμα τα οφέλη από νέες τις ευκαιρίες μπορεί να μετατραπούν σε μακροπρόθεσμο πρόβλημα ασφαλείας, αν η ανάγκη για οικονομική στήριξη καταλήξει στο να παραδώσει στο Πεκίνο ακόμα μεγαλύτερο γεωπολιτικό πλεονέκτημα.
 

Οι ευκαιρίες κάτω από τον πάγο

 

Μετά τον Ψυχρό Πόλεμο η Αρκτική φαίνονταν να επιστρέφει στην παλιά της θέση ως μακρινό σύνορο για τη δοκιμή των ορίων της τεχνολογίας και της ανθρώπινης αντοχής. Για πολλά κράτη της περιοχής, παρέμεινε ως ένα σημείο δευτερεύουσας σημασίας, στην καλύτερη των περιπτώσεων.

 

Για τη Ρωσία, ωστόσο, στην πραγματικότητα η στρατηγική σημασία της περιοχής δεν περιορίστηκε ποτέ. Οι αρκτικές περιοχές, που αντιστοιχούν σε περισσότερο από το μισό της συνολικής ακτογραμμής της χώρας, συνεισφέρουν περίπου 15% του συνολικού ΑΕΠ, κυρίως λόγω της εξόρυξης πρώτων υλών. Περίπου το 40% του Καναδά, για παράδειγμα, θεωρείται «Αρκτική» (όπως ορίζεται από την κυβέρνηση). Οι τρεις όμως αρκτικές περιοχές του Καναδά (Yukon, Northwest Territories και Nunavut), αντίθετα, συνεισφέρουν μόλις το 0,5% του ΑΕΠ της χώρας.

 

Μεγάλο τμήμα των ορυκτών και ενεργειακών πόρων της Ρωσίας στην Αρκτική παραμένει ανεκμετάλλευτο, καθώς βρίσκεται θαμμένο σε απαιτητικά εδάφη και περιβάλλοντα σε πολύ μακρινές αποστάσεις. Η ανάπτυξη της τεχνολογίας, όμως, και η κλιματική αλλαγή οδηγούν σε αναγέννηση των ερευνών στην περιοχή.

 

Σήμερα η βασική οικονομική δραστηριότητα της Ρωσίας στην Αρκτική λαμβάνει χώρα στο δυτικό μισό της περιοχής. Η ρωσική εταιρεία Norilsk Nickel, μεγαλύτερος παραγωγός παλλάδιου στον κόσμο και μεγάλος παραγωγός πλατίνας, έχει τις εγκαταστάσεις εξόρυξης και τήξης επικεντρωμένες τόσο στην χερσόνησο Kola (στη θάλασσα του Μπάρεντς, περίπου 200 μίλια ανατολικά της βόρειας Φινλανδίας) καθώς και κοντά στην Dudinka στον ποταμό Yenisei που εκβάλει στην θάλασσα του Κάρα.

 

Επιπλέον των ορυκτών πόρων, κάποιες από τα μεγαλύτερα project φυσικού αερίου αναπτύσσονται στην Χερσόνησο Yamal. Περιλαμβάνουν το σχέδιο για υγροποιημένο αέριο (LNG) στην περιοχή, το οποίο ανήκει στις Novatek, Total, China National Petroleum Corporation (CNPC) και το κινεζικό Silk Road Fund. Εχει ετήσια δυναμικότητα 16,5 μετρικών τόνων LNG και εξυπηρετείται από ενισχυμένα για τον πάγο τάνκερ τα οποία διασχίζουν την διαδρομή της Βόρειας Θάλασσας(NSR) παράλληλα με την αρκτική ακτή λειτουργώντας σε θάλασσες με πάνω από ένα μέτρο πάγο χωρίς να χρειάζονται την βοήθεια παγοθραυστικού. Στην περιοχή βρίσκεται και το αντίστοιχο project για LNG, το «Arctic 2».

Το μέλλον των μεταφορών στην Αρκτική Ρωσία

 

Με τους πάγους να λιώνουν υπήρξε αυξημένη διεθνής προσοχή γύρω από το πώς οι ναυτικές γραμμές της Αρκτικής μπορούν να προσφέρουν μια παράκαμψη μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Και πράγματι μέσω της NSR απαιτούνται σχεδόν 15 ημέρες για να παραδοθεί αέριο από το Yamal στην Κίνα, έναντι 30 ημερών από τη νοτιοδυτική διαδρομή (η οποία απαιτεί το γύρο της Ευρώπης και τη διέλευση του καναλιού του Σουέζ).
 

Οπως, όμως, το βορειοδυτικό πέρασμα μέσω του Καναδά, ποτέ δεν αποδείχτηκε αξιόπιστη και οικονομικά συμφέρουσα παράκαμψη μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Η ρωσική NSR παραμένει εποχιακή στην καλύτερη των περιπτώσεων. Βιώσιμες δραστηριότητες μέσω των νερών της Αρκτικής απαιτούν ειδικά πλοία και συχνά την χρήση παγοθραυστικών. Ακόμα και αυτά τα πλοία μπορούν αξιόπιστα να λειτουργήσουν τους πιο θερμούς μήνες, περιορίζοντας την εμπορική βιωσιμότητα στην περιοχή. Και καθώς η υποχώρηση των πάγων σταδιακά κάνει την κατάσταση περισσότερο διαχειρίσιμη, θα απαιτηθούν πολλά χρόνια πριν η υπόσχεση για μειωμένους χρόνους ναυσιπλοΐας υπερισχύσει του προκαταβολικού κόστους που απαιτείται για την διέλευση των, ακόμα σε μεγάλο βαθμό, παγωμένων υδάτων.

 

Ετσι, καθώς ενεργειακά και ορυκτά αποθέματα γίνονται αυξανόμενα προσβάσιμα, για το ορατό μέλλον η κύρια χρήση των ρωσικών θαλασσών στην Αρκτική θα παραμείνει σε αυτό που είναι γνωστό ως «destination shipping» (εστιάζει στο να βγάλει ρωσικά εμπορεύματα στην αγορά ή να φέρει ξένα και εγχώρια προϊόντα και υπηρεσίες στην ρωσική Αρκτική.

Από τα 1.908 ταξίδια πλοίων μέσω της NSR το 2017 μόλις 27 ήταν πλήρης μεταφορά μεταξύ Ασίας και Ευρώπης ή μεταξύ ρωσικών λιμανιών εκτός της συγκεκριμένης διαδρομής. Τα υπόλοιπα κινήθηκαν μεταξύ λιμανιών εντός της NSR ή αφορούσαν «destination shipping».

 

Η αυξημένη χρήσης της NSR για «destination shipping» απαιτεί τις ίδιες επενδύσεις σε τηλεπικοινωνίες, ναυτιλιακά βοηθήματα, δυνατότητες έρευνας και διάσωσης, οι οποίες θα ανοίξουν το δρόμο για περισσότερη κίνηση στο μέλλον. Προς ώρας, «υψηλού προφίλ» πλήρη ταξίδια μέσω της διαδρομής, όσο σπάνια και αν είναι, πιθανότατα θα λειτουργήσουν ως ένας τρόπος να προσελκυστούν επιπλέον ξένες επενδύσεις, ώστε να αναπτυχθεί η ναυτιλιακή υποδομή και να κεφαλαιοποιηθεί η αναπτυγμένη εξόρυξη ορυκτών και ενεργειακών πόρων από την περιοχή.

Η παρουσία της Κίνας

 

Η ανάγκη για ροή εσόδων από το εξωτερικό θα φέρει την Ρωσία σε μια περίπλοκη θέση με τον κατ’ όνομα εταίρο, την Κίνα, η οποία γίνεται αυξανόμενα ενεργός παίκτης στην περιοχή. Παρά τους πολλούς τομείς κοινού ενδιαφέροντος, οι ρωσοκινεζικές σχέσεις εξακολουθούν να διακατέχονται από καχυποψία. Η ισορροπία μεταξύ των δυο έχει αλλάξει δραματικά. Όχι μόνο η Κίνα δεν είναι δευτεροκλασάτη δύναμη, αλλά έχει ήδη ξεπεράσει την Ρωσία οικονομικά και επίσης, από ορισμένες πλευρές, καθ’ οδόν στο να την ξεπεράσει πολιτικά και στρατιωτικά.

 

Για να συνεχίζει, όμως, να αναπτύσσει τις δυνατότητές της στην Αρκτική και να εκμεταλλευτεί οικονομικές ευκαιρίες, η Μόσχα χρειάζεται σημαντικές ξένες επενδύσεις και πρόσβαση σε διευρυνόμενες καταναλωτικές αγορές. Η τεράστια ανάγκη της Κίνας για πόρους και τα σχετικά μεγάλα βαλάντια που διαθέτει καλύπτουν αυτές τις ανάγκες. Για τη Ρωσία όμως, υπάρχει ο κίνδυνος της υπερεξάρτησης από την Κίνα κάτι που θα γείρει την πλάστιγγα των σχέσεών τους περισσότερο υπέρ του Πεκίνου, κάτι που θέλει να αποφύγει η Μόσχα.

Ως εκ τούτου, η Ρωσία προσπάθησε να εξισορροπήσει τις κινεζικές επενδύσεις στα projects LNG στην Αρκτική με ευρωπαϊκές και ιαπωνικές εταιρίες, παρότι αυτό είναι δύσκολο λόγω των κυρώσεων που της έχουν επιβληθεί. Η Μόσχα διστακτικά επέτρεψε στην Κίνα να γίνει εταίρος στις αναπτύξεις υποδομών κατά μήκος της NSR, προκειμένου κυρίως να «δέσει» τη χώρα στα σχέδιά της και να μην αποκτήσει δυνατότητες παράκαμψης των ρωσικών περιοχών.
 

Η επιστροφή των ΗΠΑ στην Αρκτική

 

Ενώ η Ρωσία αναζωογώνησε την παρουσία της στην περιοχή και η Κίνα αυξάνει τις δραστηριότητές της, αφυπνίστηκε ο άλλος γεωπολιτικός αντίπαλος της Ρωσίας, οι ΗΠΑ, σε ότι αφορά την στρατηγική σημασία του συνόρου της Αρκτικής.

Η Αλάσκα, η Πολιτεία των ΗΠΑ στην περιοχή, αντιστοιχεί σε πάνω από το 18% των εδαφών της υπερδύναμης, αλλά αντιστοιχεί πολύ μικρό κομμάτι του ΑΕΠ. Η σημασία της αφορά λιγότερο στην οικονομία και πολύ περισσότερο στην στρατηγική της θέση, ως συνδέσμου μεταξύ Βόρειας Αμερικής, Ασίας και Ευρώπης.

Όπως στον Ψυχρό Πόλεμο παραμένει η συντομότερη διαδρομή μεταξύ των ΗΠΑ και ανταγωνιστών της στο βόρειο ημισφαίριο για τους πυραύλους της (ανεξάρτητα αν εκτοξεύονται από τη στεριά ή τη θάλασσα) και την αεροπλοΐα. Ως εκ τούτου είναι το επίκεντρο της εθνικής πυραυλικής άμυνας και σύντομα θα φιλοξενήσει τη μεγαλύτερη συγκέντρωση πολεμικών αεροσκαφών πέμπτης γενιάς στον κόσμο.

Το λιώσιμο των πάγων έχει ανοίξει το δρόμο για αυξημένη κυκλοφορία στην Αρκτική προσθέτοντας ένα βαθμό περιπλοκότητας στο αμυντικό σύνορο Ρωσίας και ΗΠΑ. Τόσο η Μόσχα, όσο και η Ουάσιγκτον στο ανανεωμένο τους ενδιαφέρον για την περιοχή αντιμετωπίζουν περιορισμούς σε ότι αφορά τους πόρους. Καθώς όμως αλλάζει το φυσικό, αλλά και το πολιτικό περιβάλλον...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Ο Πούτιν εφορμά για την "κατάκτηση" της Αρκτικής

Του Κώστα Ράπτη

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν λυπάται τις αρκούδες – τις πολικές εν προκειμένω. Το δήλωσε την Τρίτη στο 5ο Διεθνές Φόρουμ για την Αρκτική, το οποίο διοργανώθηκε στην Αγία Πετρούπολη, παρουσία και των ηγετών της Νορβηγίας, της Ισλανδίας, της Σουηδίας και της Φινλανδίας. "Σε συνδυασμό με την θέρμανση του πλανήτη και τις προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης της αρκτικής ζώνης οι κίνδυνοι για την πανίδα πολλαπλασιάζονται – πρέπει να το λάβουμε υπόψη", τόνισε χαρακτηριστικά.

Προς το παρόν, πάντως, οι "προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης" έχουν πρωτεύουσα θέση στη σκέψη του. Εξ ου και η τοποθέτησή του στο Φόρουμ για την Αρκτική αποτέλεσε την παρουσίαση ενός φιλόδοξου σχεδίου ρωσικής εξόρμησης προς τον Βόρειο Πόλο.

Η ειρωνεία του πράγματος δεν κρύβεται. Η διατάραξη του κλίματος λόγω της υπέρμετρης αξιοποίηση των υδρογονανθράκων αποστερεί με όλο και ταχύτερους ρυθμούς την Αρκτική από τους πάγους της, ανοίγοντας τη δυνατότητα για... νέες ευκαιρίες εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων.

Υπολογίζεται ότι στο υπέδαφος της Αρκτικής κρύβεται το 22% των εισέτι ανεκμετάλλευτων κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου της υφηλίου, αξίας περίπου 30 τρισ. δολαρίων, κατά τις εκτιμήσεις του ίδιου του Ρώσου προέδρου.

Παράλληλα, η αλλαγή των κλιματικών δεδομένων αναδεικνύει τον Βόρειο Παγωμένο Ωκεανό ως μία νέα θαλάσσια οδό που μπορεί να φέρει την επανάσταση στις εμπορικές συναλλαγές της Ευρώπης με την Άπω Ανατολή.

Δεν είναι τυχαίο, σε αυτό το φόντο, που η Αρκτική αποτελεί το νέο μέτωπο του γεωπολιτικού ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων.

Η Ρωσία έχει κινηθεί πρώτη τόσο στο νομικό, όσο και στο στρατιωτικό και το επενδυτικό πεδίο:

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Κρίσιμο γεωπολιτικό παιχνίδι για τα κοιτάσματα της Αρκτικής

Εκτιμάται ότι ο Αρκτικός Ωκεανός κρύβει πάνω από 90 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και είναι η τελευταία πηγή υδρογονανθράκων στον κόσμο.


Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Χ. ΠΑΠΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ


Ο καθηγητής Ρόϋ Γκότσον είναι σαφής. Τα τελευταία χρόνια, όλο και γρηγορότερα οι πάγοι λιώνουν στον Αρκτικό Ωκεανό. Έτσι, σήμερα, η θάλασσα αυτή είναι παγωμένη μόνον κατά το ήμισυ, σε σχέση με πριν 50 χρόνια. Για πρώτη φορά, το Βορειοδυτικό Πέρασμα είναι ανοικτό στην ναυσιπλοΐα. 

 

 

Αυτό σημαίνει ότι η θέρμανση του πλανήτη φέρνει στην επιφάνεια μία απέραντη περιοχή, η οποία διαθέτει τεράστια ενεργειακά αποθέματα.
 

 

Η Ρωσία είναι η πρώτη γεωπολιτική δύναμη που έβαλε πόδι σε 460.000 μίλια στα νερά του Αρκτικού Ωκεανού, στον οποίον ήδη πλέουν δύο ρωσικά υποβρύχια και ένα πυρηνοκίνητο παγοθραυστικό πλοίο. Σήμερα, τους Ρώσους συνοδεύουν οι Καναδοί, ενώ Δανοί και Νορβηγοί διεκδικούν και αυτοί δικαιώματα ναυσιπλοΐας και ερευνών για τον εντοπισμό νέων κοιτασμάτων. 

 

 

Το δε ερώτημα που θέτουν πολλοί ειδικοί, όπως λ.χ. ο Σκοτ Μπόργκερσον, συνεργάτης του περιοδικού «Φόρεϊν Αφφαίρς» και αναπληρωτής διοικητής στην Αμερικανική Ακτοφυλακή, είναι αυτό της αμερικανικής συμμετοχής στις εξελίξεις.
 

 

Στην παγωμένη αυτή περιοχή με τις πάμπολλες φώκιες, τις οποίες κάποιοι εξολοθρεύουν, η όλη κατάσταση είναι αρκετά πολύπλοκη, άρα και δύσκολη. Διότι, προς το παρόν, δεν υπάρχουν νομικές και πολιτικές δομές ικανές να επιτρέψουν την σωστή ανάπτυξη της περιοχής, ή να διευθετήσουν τις τρέχουσες πολιτικές διενέξεις –οι οποίες, κάθε άλλο παρά ασήμαντες είναι.
 

 

Όπως γράφει ο Σκοτ Μπόργκερσον στο «ΦΑ», η Αρκτική ήταν πάντα παγωμένη και, καθώς ο πάγος μετατρέπεται σε νερό, δεν είναι σαφές ποιοι νόμοι θα πρέπει να εφαρμοσθούν. 

 

 

Η διεκδίκηση της περιοχής έχει αυξήσει την ένταση ανάμεσα στις χώρες και αναμένεται να επεκταθεί και σε άλλες περιοχές –όπως τα νησιά Σπράτλυ, με το πλούσιο υπέδαφος, καθώς και εκεί δεν υπάρχει σαφής εικόνα ιδιοκτησίας και οι μνηστήρες είναι πολλοί.
 

 

Η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχουν σαφή νομικά πλαίσια για τον χειρισμό της κατάστασης. Το Αρκτικό Συμβούλιο υπάρχει για να αντιμετωπίζει τα περιβαλλοντικά ζητήματα, αλλά παραμένει σιωπηλό στις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η περιοχή. Ένας λόγος, είναι ο σκόπιμος ευνουχισμός που υπέστη από τις ΗΠΑ κατά την δημιουργία του, το 1996, όταν τού απαγορεύθηκε η εξέταση θεμάτων ασφαλείας.
 

 

Πολλοί παρατηρητές υποστηρίζουν ότι η Συνθήκη των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με τον νόμο της θάλασσας (UNCLOS) είναι το σωστό εργαλείο για να διαχειριστεί την νέα κατάσταση στην Αρκτική, δεδομένου ότι παρέχει στα κράτη τους μηχανισμούς που απαιτούνται για την επίλυση διαφορών οι οποίες προκύπτουν όταν προβάλλονται αξιώσεις για πρόσθετους πόρους, πέρα από τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες τους. Οικονομικές ζώνες οι οποίες σήμερα τελούν υπό καθεστώς αναρχίας, γεγονός που δεν προδικάζει τίποτε θετικό για το μέλλον.
 

 

Έτσι, δεν αποκλείεται η περιοχή αυτή να γίνει...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Τι κρύβεται πίσω από την διεκδίκηση της επέκτασης της υφαλοκρηπίδας της Ρωσίας στην Αρκτική

 Των Sijbren de Jong and Lucia van Geuns / EUOBSERVER

(Στρατηγικού αναλυτή στο Κέντρο Στρατηγικών Μελετών της Χάγης και , ειδικού στις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου αντίστοιχα)

Η Αρκτική έρχεται όλο και περισσότερο στο προσκήνιο –και ο λόγος δεν είναι η υπερθέρμανση του πλανήτη.

Η περιοχή, που φιλοξενεί μερικά από τα μεγαλύτερα στον κόσμο ανεξερεύνητα αποθεματικά υδρογονανθράκων, είναι στο επίκεντρο μιας γεωπολιτικής διαμάχης μεταξύ της Ρωσίας και της Δύσης. 

Στις 24 Αυγούστου, η Ρωσία ξεκίνησε μια σειρά από μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές ασκήσεις στην περιοχή της Αρκτικής. Μια εβδομάδα νωρίτερα, η Μόσχα ενημέρωσε τα Ηνωμένα Έθνη ότι είχε καταθέσει αίτημα για τη διεκδίκηση των 1,2 εκατ. τετραγωνικών χιλιομέτρων της υφαλοκρηπίδα της Αρκτικής. Η Ρωσία σχεδιάζει επίσης να ανοίξει εκ νέου στρατιωτικές βάσεις που εγκαταλείφθηκαν μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Παρά το γεγονός ότι το Κρεμλίνο επιμένει ότι οι στρατιωτικές κινήσεις του είναι καθαρά αμυντικές, έρχονται σε μια εποχή αυξημένων εντάσεων με τη Δύση, όσον αφορά την Ουκρανία, με τη Ρωσία να αυξάνει τις εναέριες περιπολίες ανίχνευσης στα σύνορα του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένης και της Αρκτικής.

Γιατί, λοιπόν, ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν διεκδικεί εδάφη στην Αρκτική; Είναι αυτή η απλή μανία συγκάλυψης φόβου; Ή μήπως οι τελευταίες κινήσεις του Κρεμλίνου προκαλούνται από καθαρή οικονομική αναγκαιότητα; 

Η απάντηση είναι και τα δύο και η Δύση θα πρέπει να ανησυχεί ιδιαίτερα γι 'αυτό.

Η Ρωσία σε δύσκολη θέση

Η ίδια η Ρωσία βρίσκεται σε δύσκολη θέση σχετικά με την Ουκρανία. Σε αντίθεση με την ταχεία κατάληψη της Κριμαίας, η σύγκρουση στο Ντόνμπας είναι σε στασιμότητα. Επιπλέον, φαίνεται απίθανο ότι η Μόσχα είναι σε θέση να αυξήσει το μέγεθος των εδαφών που σήμερα ελέγχονται από τους αυτονομιστές. Απλά δεν μπορεί να το αντέξει οικονομικά.

Η κατάρρευση της τιμής του πετρελαίου έχει λεηλατήσει τη ρωσική οικονομία, βύθισε το Ρούβλι και διασφάλισε ότι ο πληθωρισμός θα ενεργεί σαν να είναι το 1999 και πάλι.

Η απόφαση του Κρεμλίνου να αψηφήσει τη Δύση επιβάλλοντας αντίμετρα, όπως την απαγόρευση και την καταστροφή των δυτικών εισαγόμενων τροφίμων δεν είχε θετική απήχηση στον ρωσικό πληθυσμό. 

Τα ποσοστά δημοτικότητας του Πούτιν - αν και είναι σε επίπεδο που ο αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα θα μπορούσε μόνο να ονειρευτεί – βυθίστηκαν λόγω της υποτονικής οικονομίας της χώρας και της ελεύθερης πτώσης του ρουβλίου.  

Για να αποπροσανατολίσει από τα εσωτερικά προβλήματα, τι θα ήταν καλύτερο από το να αποδείξει τη δύναμη της χώρας του;  

Αν και η απάντηση είναι εύλογη, υπάρχουν πολύ περισσότερα στις κινήσεις του Πούτιν από όσα φαίνονται. 

Η πανωλεθρία των τιμών του πετρελαίου συγκλόνισε τα οικονομικά θεμέλια του κρατικού μηχανισμού της Ρωσίας. Το παραδοσιακό μοντέλο κέρδους της Μόσχας βασίστηκε σε εκτενή έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο και ως εκ τούτου έχει τεθεί υπό σοβαρή πίεση. Η κατάσταση αυτή ενισχύεται από τις οικονομικές και τομεακές κυρώσεις που επιβλήθηκαν από τη Δύση.

Οι μεγάλες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου, όπως η Rosneft και Gazprom, στερούνται της πολύτιμης τεχνολογίας για να εξερευνήσουν την Αρκτική και μη συμβατικές πηγές πετρελαίου και φυσικού αερίου- κάτι στο οποίο η Ρωσία θα στηριχθεί απεγνωσμένα μακροπρόθεσμα, εάν επιθυμεί να παραμείνει ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου και φυσικού αερίου. Κάποιοι σχολιαστές αναρωτιούνται ανοιχτά αν η ύφεση στη Ρωσία θα οδηγήσει σε κοινωνική αναταραχή.

Η πίεση σίγουρα αυξάνεται και οι πρόσφατοι ανασχηματισμοί στην ελίτ γύρω από τον Πούτιν, όπως η παραίτηση του Βλαντιμίρ Γιακούνιν, του ισχυρό επικεφαλής της ρωσικής κρατικής εταιρείας σιδηροδρόμων και επί χρόνια έμπιστου του Πούτιν, μπορεί πράγματι να υποδεικνύει ότι οι αλλαγές έρχονται. Η Rosneft αντιμετώπισε πρόσφατα την άρνηση για χρηματοδότηση από κρατικά επενδυτικά κεφάλαια της Ρωσίας σε τέσσερις από τις πέντε αιτήσεις της. Η Gazprom, το εθνικό μεγαθήριο φυσικού αερίου της Ρωσίας, δεν είναι σε πιο αξιοζήλευτη θέση.

Η συμφωνία φυσικού αερίου με την Κίνα

Ο Πούτιν χαιρέτισε τη συμφωνία φυσικού αερίου με την Κίνα τον Μάιο του 2014, ως τη συμφωνία του αιώνα. Ωστόσο, δεδομένου ότι η σύμβαση δεν παρέχει καμία προστασία από τις χαμηλές τιμές του πετρελαίου, το έργο βρίσκεται ήδη στα όρια του ζημιογόνου. Με έναν δεύτερο αγωγό στην Κίνα να έχει αναβληθεί, η οικονομική ύφεση της χώρας έβαλε αποτελεσματικά το τελευταίο καρφί στο φέρετρο της πολυπόθητης στροφής του Πούτιν στην Ασία.

Το πρόβλημα είναι ότι αν η Ρωσία επιθυμεί να συνεχίσει να είναι ο κορυφαίος παραγωγός πετρελαίου και φυσικού αερίου στο μέλλον, θα πρέπει να διερευνήσει νέα ευρήματα πετρελαίου και φυσικού αερίου. Τα παραδοσιακά πεδία της Σιβηρίας «γερνούν» και το υγροποιημένο φυσικό αέριο δέχεται ένα πλήγμα, με όλο και περισσότερα εφόδια να εμφανίζονται από τους ανταγωνιστές. Και τώρα που αυτή η όρεξη για ενέργεια της Κίνας έχει σταματήσει, οι προοπτικές ανόδου της τιμής του πετρελαίου είναι αμελητέες.

Για να επιβιώσει, η Ρωσία χρειάζεται άλλους πόρους. Αυτοί βρίσκονται στην Αρκτική. Για παράδειγμα, τον Σεπτέμβριο του 2014 η Exxon Mobil και η Rosneft ανακοίνωσαν μια σημαντική αποκάλυψη πετρελαίου στη Θάλασσα Κάρα, αλλά η συνεργασία έπρεπε να ανασταλεί, λόγω της όξυνσης του πολιτικού κλίματος. Με άλλα λόγια, οι παλληκαρισμοί Πούτιν για την Αρκτική δεν αφορούν μόνο την απόσπαση της προσοχής από την ταραγμένη οικονομία στο εσωτερικό. Αφορούν εξίσου και την εξασφάλιση της χώρας –και της κυβέρνησης- στο μακροπρόθεσμο μέλλον. 

Γιατί η Δύση θα πρέπει να ανησυχεί:

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: Το μεγάλο παιχνίδι του Πούτιν στην Αρκτική

Του Denise Hassanzade Ajiri / The Cristian Science Monitor

Η Ρωσία υπέβαλε αίτημα στον ΟΗΕ αυτή την εβδομάδα για μια περιοχή που μπορεί να κατέχει 5 δις τόνους ανεκμετάλλευτου πετρελαίου και φυσικού αερίου. 


Αλλά η κίνηση αυτή δεν αφορά μόνο τους φυσικούς πόρους.

  

Προ ημερών, η Ρωσία υπέβαλε το τελευταίο της αίτημα στα Ηνωμένα Έθνη, διεκδικώντας μια ευρεία περιοχή του Αρκτικού Ωκεανού. Αν τα καταφέρει θα έχει πρόσβαση σε περιζήτητους πόρους, αλλά το αίτημα υπογραμμίζει επίσης το ευρύτερο ενδιαφέρον της Ρωσίας να εδραιωθεί στη διεθνή σκηνή, υποστηρίζουν οι αναλυτές. Το Υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε την Τρίτη ότι η Μόσχα έκανε επισήμως αίτημα για περίπου 463.000 τετραγωνικά μίλια εδάφους της Αρκτικής.  


Αν οι Ρώσοι επιστήμονες είναι σε θέση να αποδείξουν τους ισχυρισμούς της Μόσχας, θα έχουν αποκλειστική πρόσβαση σε τεράστιους πόρους, που αφορούν μεταξύ άλλων την αλιεία και τα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, κανένα πρόσωπο ή χώρα δεν κατέχει την Αρκτική. Αλλά μια σύμβαση του ΟΗΕ επιτρέπει στους λαούς να διεκδικήσουν οικονομικές ζώνες κατά μήκος της υφαλοκρηπίδας που εφάπτεται στις ακτές τους.  


Η Ρωσία, η Δανία, οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς, η Νορβηγία μπορούν να διεκδικήσουν τμήματα της Αρκτικής στο πλαίσιο της παρούσας σύμβασης.

Το έδαφος που διεκδικεί η Ρωσία μπορεί να έχει 5 δισεκατομμύρια τόνους με ανεκμετάλλευτα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου που αξίζουν μέχρι και 30 τρις δολάρια, σύμφωνα με το υπουργείο Φυσικών Πόρων, αναφέρει το Russia Today. Αλλά δεν αφορά μόνο τη δημιουργία εσόδων από πόρους. Τα δύο τελευταία χρόνια η Ρωσία προσπαθεί να εγκαταστήσει στρατιωτικές δυνάμεις της στην περιοχή, επαναλειτουργώντας στρατιωτικές βάσεις της Σοβιετικής εποχής στην Αρκτική και διεξάγοντας στρατιωτικές ασκήσεις. «Ενώ ο Πούτιν προσπαθεί να αποκαταστήσει τη Ρωσία ως μια μεγάλη δύναμη, ενώ βλέπουμε την αύξηση της στρατιωτικής δραστηριότητας σε άλλα σημεία, η Αρκτική προσφέρει επίσης το καλύτερο εφαλτήριο από το οποίο οι Ρώσοι μπορούν και πάλι να αναδυθούν ως μια κυρίαρχη γεωπολιτική στρατιωτική δύναμη σε ολόκληρο το διεθνές σύστημα», σχολιάζει ο Robert Huebert, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Calgary.

Η στρατιωτική παρουσία στην Αρκτική αφορά την οικοδόμηση της παγκόσμιας επιρροής, συμφωνεί και ο Michael Byers, καθηγητής διεθνούς δικαίου στο Πανεπιστήμιο British Columbia. «Η Θάλασσα του Μπάρεντς στη δυτική Αρκτική είναι χωρίς πάγους όλο το χρόνο και ως εκ τούτου ένα πολύ σημαντικό μέρος δεν αφορά την πρόσβαση στον Αρκτικό Ωκεανό, αλλά την πρόσβαση στον Ατλαντικό και την επίδειξη ισχύος σε όλο τον κόσμο», σχολιάζει ο Byers, συγγραφέας του βιβλίου «Ποιος Κατέχει την Αρκτική».

Ωστόσο: 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ: «Πόλεμος» πέντε χωρών για τον πλούτο της Αρκτικής

Της ΕΡΗΣ ΠΑΝΣΕΛΗΝΑ

Ο «ψυχρός» πόλεμος του 21ου αιώνα θα είναι αυτός για την κατάκτηση του Βόρειου Πόλου. Την ώρα που ολοένα και περισσότερες επιστημονικές έρευνες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για το λιώσιμο των πάγων της Αρκτικής, το ενδιαφέρον για τον πλούσιο ορυκτό πλούτο της θερμαίνεται.

Μπαίνοντας δυναμικά στη μάχη για την κυριαρχία σε μια τεράστιας σημασίας περιοχή του πλανήτη, που κάτω από ένα παχύ στρώμα πάγου πιθανότατα κρύβει το 15% των άγνωστων κοιτασμάτων πετρελαίου και το 30% των άγνωστων αποθεμάτων φυσικού αερίου, η Δανία ζήτησε από τον ΟΗΕ την κυριότητα μιας έκτασης 900.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, 20 φορές μεγαλύτερη από την ίδια τη σκανδιναβική χώρα.

Σε αίτημα που υπέβαλε στην Επιτροπή Ορίων Ηπειρωτικής Υφαλοκρηπίδας η Κοπεγχάγη υποστήριξε ότι η υφαλοκρηπίδα της ημιαυτόνομης χώρας της Γροιλανδίας εκτείνεται μέχρι τον Βόρειο Πόλο, κάτι που τη φέρνει σε ευθεία αντιπαράθεση με τις διεκδικήσεις της Ρωσίας και του Καναδά, αλλά και των ΗΠΑ και της Νορβηγίας που έχουν διατυπώσει αντίστοιχες αξιώσεις. 

«Η οροσειρά Λομονόσοφ αποτελεί φυσική επέκταση της υφαλοκρηπίδας της Γροιλανδίας. Ο Βόρειος Πόλος, που είναι ένα μικροσκοπικό, αυθαίρετο σημείο, πέφτει συμπτωματικά εντός αυτής της περιοχής», ανέφερε αυτήν την εβδομάδα εκπρόσωπος της Γεωλογικής Υπηρεσίας Δανίας και Γροιλανδίας. Η οροσειρά Λομονόσοφ, που διασχίζει τον Βόρειο Πόλο, έχει μήκος 1.200 μιλίων.

Η Αρκτική είναι εδώ και χρόνια το μήλον της έριδος ανάμεσα σε αυτές τις χώρες. Σύμφωνα με τη Συνθήκη για τον Νόμο της Θάλασσας του ΟΗΕ, οι χώρες που βρέχονται από τον Αρκτικό Ωκεανό δικαιούνται μία ζώνη αποκλειστικής οικονομικής εκμετάλλευσης που εκτείνεται 200 ναυτικά μίλια από τις ακτές τους, ενώ για να διεκδικήσουν περιοχές πέραν αυτής, πρέπει να αποδείξουν ότι ο βυθός αυτών είναι φυσική γεωλογική προέκταση της υφαλοκρηπίδας τους.

Τον Αύγουστο του 2007 η Ρωσία σε μια επιχείρηση, η οποία είχε παρομοιαστεί τότε με την πρώτη αποστολή στη Σελήνη και που προκάλεσε διπλωματικές εντάσεις με την Ουάσιγκτον, έστειλε ρωσικά βαθυσκάφη στην υποθαλάσσια οροσειρά Λομονόσοφ του Αρκτικού Ωκεανού, για να «φυτέψουν» εκεί τη ρωσική σημαία.

Επιπλέον συνέλεξαν δείγματα από τον βυθό, στη γεωλογική ανάλυση των οποίων η Μόσχα στηρίχτηκε και παρουσίασε τεκμήρια ότι η σύσταση του εδάφους είναι παρόμοια με εκείνη της ρωσικής υφαλοκρηπίδας, που σημαίνει ότι συνδέονται με το ρωσικό έδαφος.

Μάλιστα νωρίτερα φέτος ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να φτιάξει στα ρωσικά εδάφη στην Αρκτική ένα ενοποιημένο δίκτυο ναυτικών βάσεων που θα είναι σε θέση να φιλοξενεί προηγμένης τεχνολογίας στρατιωτικά πλοία και υποβρύχια.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν κατά καιρούς στείλει πυρηνικά υποβρύχια για περιπολία 150 μίλια έξω από την Αλάσκα, ενώ και η Νορβηγία έχει μετακινήσει όσο το δυνατόν βορειότερα την κύρια στρατιωτική της βάση στην περιοχή της Αρκτικής.

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Ανοίγουν νέες θαλάσσιες διαδρομές

ΒΟΡΕΙΟΣ ΠΟΛΟΣ: Η τήξη των πάγων και οι νέες "μυθικές οδοί" της ναυσιπλοϊας

Του Olivier Truc / LE MONDE

Δύο δρόμοι παρακάμπτουν τον Βόρειο Πόλο. Αυτός της Δύσης περνάει από τον Καναδά, αυτός της Ανατολής από τη Ρωσία. Και στις δύο περιπτώσεις το κέρδος σε χρόνο και απόσταση είναι σημαντικό για τα πλοία, σε σχέση με μια διαδρομή μέσω της διώρυγας του Παναμά στην πρώτη περίπτωση και μέσω της διώρυγας του Σουέζ στη δεύτερη.

 

Μέχρι σήμερα δεν μπορούμε να μιλάμε για ανταγωνισμό ανάμεσα σε αυτές τις δύο μυθικές οδούς. Το 2007 το Βορειοδυτικό Πέρασμα άρχισε να μπορεί να χρησιμοποιείται το καλοκαίρι, όμως τα επικίνδυνα παγόβουνα εμποδίζουν να αναπτυχθεί πραγματικά εκεί η ναυσιπλοΐα. Το λειώσιμο των πάγων είναι εξάλλου εκεί πολύ λιγότερο σημαντικό απ' ό,τι στη ρωσική πλευρά. Εξάλλου το πρόβλημα της κυριαρχίας επί του Βορειοδυτικού Περάσματος δεν έχει διευθετηθεί. Οι Καναδοί το θεωρούν μια εσωτερική οδό ενώ οι Αμερικανοί το βλέπουν ως έναν διεθνή διάδρομο.

 

Το πρόβλημα αυτό δεν τίθεται στην ανατολική πλευρά. Οι Ρώσοι είναι οι αναμφισβήτητοι κύριοι σε όλο το μήκος του Βορειοανατολικού Περάσματος, το οποίο στην πραγματικότητα εκμεταλλεύονται εδώ και καιρό για τις εγχώριες ανάγκες τους. Την ώρα που ανοίγουν την οδό αυτή στο διεθνές εμπόριο, έχουν εκεί μια ήδη σημαντική εμπειρία ναυσιπλοΐας και αναγνωρισμένη τεχνογνωσία.

 

Ο σουηδός γεωλόγος και εξερευνητής Οτο Νόρντενσκιολντ ήταν ο πρώτος που ολοκλήρωσε τον διάπλου του Βορειοανατολικού Περάσματος με το πλοίο «Vega» το 1878-1879. Θεωρούσε πάντως ότι οι πολύ δύσκολες συνθήκες εξαιτίας του πάγου στο ανατολικό τμήμα της οδού αυτής δεν θα επέτρεπαν την εκμετάλλευσή της. Ενάμιση αιώνα αργότερα η άνοδος της θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας του πλανήτη έκανε τη δουλειά της, όμως οι συνθήκες ναυσιπλοΐας παραμένουν δύσκολες.

 

ΑΡΚΤΙΚΗ: Οι υψηλές θερμοκρασίες και η καυτή γεωπολιτική μάχη για τον Βόρειο Πόλο

Της Elisabeth Plantan / The New York Times

Το θέαμα των ακτιβιστών της Greenpeace που ανέβηκαν τον περασμένο μήνα στη ρωσική εξέδρα γεώτρησης Πριραζλόμναγια, έφερε και πάλι στο προσκήνιο την Αρκτική ως πεδίο πολιτικών αντιπαραθέσεων. Η ενέργεια αυτή συνέπεσε με τη δημοσιοποίηση μιας έκθεσης σύμφωνα με την οποία ο πάγος της Αρκτικής έχει φτάσει στα χαμηλότερα επίπεδα από τότε που άρχισαν οι μετρήσεις, το 1979. Ορισμένοι επιστήμονες εκτιμούν ότι μέχρι το 2030 ο πλανήτης θα γνωρίσει το πρώτο καλοκαίρι χωρίς πάγους.

Το προηγούµενο ρεκόρ σημειώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2007, λίγο αφότου ρώσοι επιστήμονες είχαν ολοκληρώσει την πρώτη επανδρωμένη κάθοδο κάτω από τον Βόρειο Πόλο και είχαν τοποθετήσει μια ρωσική σημαία στον πυθμένα της Αρκτικής. Αλλες χώρες της περιοχής καταδίκασαν τη ρωσική πρωτοβουλία και ετοιμάστηκαν να διεκδικήσουν το δικό τους μερίδιο στην Αρκτική.

Μια Αρκτική χωρίς πάγους υπόσχεται μεγάλα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενώ μπορεί να περιορίσει και τη διαδρομή μεταξύ Ρότερνταμ και Γιοκοχάμα κατά 4.450 μίλια. Η ισχύουσα νομοθεσία όμως για τη διευκόλυνση της διεθνούς συνεργασίας είναι αδύναμη και υπονομεύεται ακόμη περισσότερο από τις μονομερείς ενέργειες χωρών της Αρκτικής. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας επιτρέπει στις χώρες να επεκτείνουν το έδαφός τους πέρα από τα 200 ναυτικά μίλια κατά μήκος μιας «φυσικής επέκτασης» της ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας τους. Τα πέντε αρκτικά κράτη - Ρωσία, ΗΠΑ, Καναδάς, Νορβηγία και Δανία - έχουν δέκα χρόνια από τη στιγμή που επικυρώνουν τη σύμβαση για να παρουσιάσουν τις διεκδικήσεις τους. Η Ρωσία επικύρωσε τη σύμβαση το 1997. Οι Ηνωμένες Πολιτείες την υπέγραψαν, αλλά δεν την έχουν επικυρώσει ακόμη. Η Επιτροπή για τα Ορια της Υφαλοκρηπίδας είναι αρμόδια για την εξέταση των σχετικών διεκδικήσεων, αλλά το χρονοδιάγραμμα του μηχανισμού αυτού είναι αόριστο. Το 2001, η Ρωσία διεκδίκησε την οροσειρά του Μεντελέεβ και Λομονόσοφ, αλλά η Επιτροπή ζήτησε περισσότερα στοιχεία. Η εδαφική αυτή ασάφεια μπορεί να συνεχιστεί για πολλές δεκαετίες.

ΑΡΚΤΙΚΗ: Ρωσο-Αμερικανικός έρωτας φούντωσε στα... χιόνια

Του ΣΠΥΡΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑΤΟΥ

Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στις μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες μαίνεται, με αντικείμενο του πόθου τα ανεξερεύνητα φυσικά αποθέματα της πιο ευαίσθητης περιβαλλοντικά περιοχής του πλανήτη, της Αρκτικής.
Οι διεθνείς συμφωνίες και τα συμβόλαια αλληλοδιαδέχονται, με την αισιοδοξία και την απογοήτευση ως προς τα απτά οφέλη των γεωτρήσεων να χορεύουν… καλλιτεχνικό πατινάζ.

Ωστόσο, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, ενώ οι διεθνείς αναλυτές δεν ξέρουν εάν πρέπει να χαρούν ή να προβληματισθούν από τον έρωτα ΗΠΑ-Ρωσίας, που φούντωσε στα χιόνια…

Τα μάλλον απαισιόδοξα συμπεράσματα της πρώτης απόπειρας για έρευνες πετρελαίου στην Αρκτική, από την σκωτσέζικη εταιρεία Cairn Energy, τον Οκτώβριο του 2010, έφεραν στο φως τις δυσκολίες του εν λόγω εγχειρήματος.

Μάλιστα, οι Σκωτσέζοι όχι μόνον δεν ανακάλυψαν ίχνη «μαύρου χρυσού», αλλά κλήθηκαν να αποσβέσουν από την τσέπη τους και το κόστος των ερευνών, ύψους 180 εκ. ευρώ, ενώ την ημέρα των επίσημων ανακοινώσεων η μετοχή της εταιρείας υποχώρησε κατά 7% μέσα σε λίγες ώρες…

Ωστόσο, το περιστατικό αυτό δεν πτόησε τις υπόλοιπες μεγάλες εταιρείες του κλάδου, οι οποίες φαίνεται να έχουν αποφασίσει ότι η Αρκτική και τα φυσικά της αποθέματα – παρά το υψηλό ρίσκο για το Περιβάλλον– αποτελούν το νέο Ελντοράντο του 21ου αιώνα.

Μία από τις πιο γνωστές έρευνες που υπέδειξε ότι περιοχή της Αρκτικής, συγκεκριμένα στην ανατολική Γροιλανδία, ενδέχεται να υποκρύπτει σημαντικά κοιτάσματα πετρελαίου ανήκουν στο αμερικανικό Γεωλογικό Ινστιτούτο, και την ερευνητική  ομάδα του γεωλόγου, Don Gautier. 

Σύμφωνα με την έρευνα, η περιοχή της ανατολικής Γροιλανδίας θα μπορούσε να αποφέρει περί τα 7,5 δισ.βαρέλια πετρελαίου (1,2 τρισ. λίτρα), αποθέματα αντίστοιχα με εκείνα της δυτικής ακτής της Νορβηγίας, τα οποία έχουν χαρίσει αρκετά δισ. ευρώ στη νορβηγική κυβέρνηση εδώ και αρκετές δεκαετίες.

Ωστόσο, η έρευνα περιελάμβανε και μία μικρή επισήμανση: Οτι, στατιστικά, οι πιθανότητες επιτυχίας είναι όσες ακριβώς και να μην βρεθεί ούτε… σταγόνα.    
       
Επιπλέον, τα πιο πρόσφατα ευρήματα αποτυπώνουν με σαφήνεια το πολύ μεγάλο κόστος των γεωτρήσεων, ύψους περίπου 100 δολαρίων για κάθε βαρέλι που ανακαλύπτεται, με συνολικό ύψος άντλησης περί τα 2,5 δισ. βαρέλια πετρελαίου – με το κόστος να αυξάνεται ραγδαία για ακόμη μεγαλύτερα κοιτάσματα, και τις πιθανότητες άντλησης να… ξεφουσκώνουν, μόλις στο 50%.

Πέραν αυτών, σαφώς το μεγαλύτερο και ουσιωδέστερο αγκάθι δεν είναι άλλο από το τεράστιο περιβαλλοντικό κόστος που θα έχει ένα πιθανό ατύχημα στην τόσο ευαίσθητη και παρθένα περιοχή.

Ο επικεφαλής του προγράμματος του WWF στην Αρκτική, Alexander Shestakov, το θέτει ξεκάθαρα: «Στην περίπτωση της Αρκτικής δεν υπάρχει ούτε η τεχνολογία ούτε η ικανότητα αντίδρασης σε ατυχήματα. Αυτό δεν είναι άποψη μιας περιβαλλοντικής οργάνωσης - είναι  αναγνωρισμένο γεγονός». 

Μαζί του συμφωνούν σχεδόν όλες οι διεθνείς περιβαλλοντικές οργανώσεις, με τους Νορβηγούς ακτιβιστές να μιλούν για τον κίνδυνο ενός «Πετρελαϊκού Τσερνόμπιλ» στην περιοχή, και την Greenpeace να καλεί σε εκστρατεία διάσωσης της Αρκτικής από τους «νέους χρυσοθήρες», θέτοντας μάλιστα ειδικό «βέτο» έναντι της BP,  λόγω του προ διετίας τεράστιου ατυχήματος που μόλυνε τον Κόλπο του Μεξικού, με δραματικές επιπτώσεις στο οικοσύστημα.

«Θα πρέπει να είναι η τελευταία εταιρεία που θα λάβει άδεια», αναφέρουν οι ακτιβιστές της οργάνωσης – διάσημοι για τον  επί μακρόν αγώνα τους κατά των λαθροθήρων φώκιας και πολικής αρκούδας στους πάγους της περιοχής.

Κύριο επιχείρημα των ακτιβιστικών οργανώσεων είναι το εξής: Καμία από τις εταιρείες-κολοσσούς της πετρελαϊκής βιομηχανίας, ούτε και η ισχυρότερη κοινοπραξία, δεν διαθέτει την απαραίτητη τεχνογνωσία και τεχνολογία, προκειμένου να εργασθεί στις περιοχές αυτές για μεγάλες περιόδους και να αντιμετωπίσει επιτυχώς τις μεγάλες – λόγω της ιδιομορφίας του εδάφους – πιθανότητες διαρροής.

Μάλιστα, τα επιχειρήματα αυτά εισακούσθηκαν, όπως φαίνεται, από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο μέσα στο 2010 υιοθέτησε ψήφισμα που «καλεί έθνη της Αρκτικής να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στις ενέργειες των εταιρειών πετρελαίου στην περιοχή».

Παρόλα αυτά, το δέλεαρ παραμένει ισχυρό για αρκετούς «παίκτες» της ευρύτερης περιοχής: Από την μία, οι ΗΠΑ έχουν δει στα φυσικά αποθέματα της Αρκτικής την καλύτερη λύση για να ελαττώσουν  τις εισαγωγές πετρελαίου, ενώ η Ρωσία αναζητά νέες πηγές, καθώς τα κοιτάσματα στον Νότο της χώρας μοιάζουν με τον καιρό να εξαντλούνται… Ακόμη, σε μεγάλο όφελος ελπίζει και η Γροιλανδία, προκειμένου να απεξαρτηθεί ενεργειακά από την Δανία.

Από κοντά, σύσσωμη η διεθνής βιομηχανία πετρελαίου και ενέργειας: Η ρωσική Rosneft, που έχει ανακοινώσει πως θα αρχίσει έρευνες έως το 2015,  η αμερικανική Shell που έλαβε άδεια από την κυβέρνηση των ΗΠΑ για έρευνα τις επόμενες ημέρες, καθώς και οι Cairn, Statoil, Total, BP και Exxon Mobil – το τελευταίο όνομα, το κρατάμε.

 “I ’m OK, you ’re OK”

Αναμφίβολα, ένα από τα πιο σημαντικά - για τη διεθνή οικονομία και γεωπολιτική - κεφάλαια του έργου «ο πλούτος της Αρκτικής» δεν είναι άλλο από την επισφράγιση μίας στενής και στρατηγικής  συμμαχίας, ανάμεσα στους άλλοτε πρωταγωνιστές του Ψυχρού Πολέμου, τις ΗΠΑ του Μπαράκ Ομπάμα, και την Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν.   
    
Ως «η πιο επιτυχημένη προσπάθεια του Μπαράκ Ομπάμα για τη βελτίωση των σχέσεων ΗΠΑ-Ρωσίας» χαρακτηρίσθηκε από τον Τύπο η κορυφαία επιχειρηματικά και τεχνολογικά συμφωνία μεταξύ της αμερικανικής Exxon Mobil και της κρατικής ρωσικής Rosneft, συμφωνία που ανακοινώθηκε παρουσία του ίδιου του Βλαντίμιρ Πούτιν, τον Αύγουστο του 2011.

Οι δύο εταιρείες αποφάσισαν να «εκμεταλλευθούν από κοινού κοιτάσματα πετρελαίου αλλά και φυσικού αερίου στη ρωσική Αρκτική», καθώς θα μοιρασθούν σε έναν κοινό σκοπό τις υψηλές δυνατότητες κεφαλαίων και τεχνολογίας ώστε να πραγματοποιήσουν γεώτρηση σε μια τόσο αγρια περιοχή - σε μία από τις πλέον σημαντικές διεθνείς συμφωνίες του 21ου αιώνα, μέχρι σήμερα.

Και τούτο, καθώς αφενός με την υπογραφή της συμφωνίας επιβεβαιώνεται η άποψη ότι οι ρωσο-αμερικανικές σχέσεις διάγουν ίσως την καλύτερή τους περίοδο στην σύγχρονη Ιστορία, αφετέρου απομακρύνεται, με τον τρόπο αυτό, ένα ιδιαίτερα σκοτεινό… μελλοντολογικό σενάριο, που ήθελε την διεκδίκηση των θαλασσίων συνόρων στη διαφιλονικούμενη περιοχή της Αρκτικής ως την θρυαλλίδα που θα απειλούσε ανοιχτά την παγκόσμια ειρήνη (…).

Όπως ανέφερε η επίσημη ανακοίνωση, οι δύο Όμιλοι  θα επενδύσουν συνολικά 3,2 δις. δολάρια «για  έρευνες σε πετρελαϊκά πεδία στη Θάλασσα Κάρα  και στη Μαύρη Θάλασσα, καθώς και για την εξερεύνηση πεδίων στη δυτική Σιβηρία», με την Exxon, η οποία θα έχει μερίδιο 33,3% στα πεδία έρευνας, να κάνει λόγο για «μία από τις πιο πολλά υποσχόμενες θαλάσσιες περιοχές, που έχει εξερευνηθεί όσο λίγες και παρέχει μεγάλες δυνατότητες για  εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου».

Από την πλευρά του, ο Ρώσος Πρόεδρος – πρωθυπουργός, τότε – υπογράμμισε, στην ομιλία του, τους «νέους  ορίζοντες που ανοίγονται, καθώς μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις στον κόσμο, η Exxon Mobil, θα αρχίσει εργασίες στην στρατηγικής σημασίας υφαλοκρηπίδα της Ρωσίας» (…), ενώ τόνισε ότι η συμφωνία αυτή πρόκειται να επεκτείνει τις δραστηριότητες της Rosneft  στον Κόλπο του Μεξικού και στο Τέξας. “I m OK, you re OK”, όπως λέει ένα παλαιό ρητό στη γλώσσα του αμερικανικού επιχειρείν…

Δεν είναι άλλωστε, καθόλου τυχαίο το γεγονός οτι ο ίδιος ο Πρόεδρος Ομπάμα την τελευταία διετία έχει καταβάλει επίπονες προσπάθειες, ώστε να είναι σε θέση η αμερικανική Υπηρεσία Πληροφοριών  (CIA) να πραγματοποιεί, προς όφελος των συμφερόντων των ΗΠΑ, «περιβαλλοντική κατασκοπεία» - όπως λέγεται -  χρησιμοποιώντας τα πλούσια στοιχεία τα οποία συνεχώς συλλέγει από τους πολύτιμους δορυφόρους της.

Οι πάγοι λιώνουν, το Σουέζ της Αρκτικής εμφανίζεται

Της ΝΕΦΕΛΗΣ ΤΖΑΝΕΤΑΚΟΥ

Η συρρίκνωση του παγωμένου θαλάσσιου όγκου, που καλύπτει περίπου το ήμισυ της αρκτικής περιοχής, καθιστά πλέον εφικτή τη διέλευση όλο και περισσότερων αλλά και μεγαλύτερων πλοίων.

Την υποβάθμιση της «δύναμης» της Διώρυγας του Σουέζ φοβούνται οι άμεσα εμπλεκόμενοι (π.χ. Αίγυπτος) στο άκουσμα των προαναγγελιών της Ρωσίας, η οποία σχεδιάζει να «αναβιώσει» ένα πέρασμα που είχε επιχειρηθεί να διανοιχθεί στο παρελθόν, επί Σοβιετικής Ενωσης, προκειμένου η πρόσβαση προς τις αγορές της Ασίας, που «διψούν» για πετρέλαιο, φυσικό αέριο και πρώτες ύλες, να γίνει ευκολότερη.

Απόπειρες από το 1932

Παράλληλα, η Μόσχα επιδιώκει να ανοίξει, όσον το δυνατόν ταχύτερα, ο δρόμος για την έρευνα και τον εντοπισμό νέων κοιτασμάτων -που αναμένεται να είναι πολύ σημαντικά- υδρογονανθράκων στην Αρκτική.

Η πρώτη απόπειρα διάνοιξης θαλάσσιου διαδρόμου στην περιοχή έγινε το 1932. Η διαδρομή, μέσω του Βερίγγειου Πορθμού (το πέρασμα αυτό την εποχή εκείνη παρέμενε ανοικτό από τον Ιούλιο έως τον Νοέμβριο), ήταν δύο φορές πιο σύντομη, άρα και πιο συμφέρουσα από το ταξίδι των 13.000 μιλίων από το Ρότερνταμ στη Γιοκοχάμα, μέσω της διώρυγας του Σουέζ.

Οπως επισημαίνεται σε ανακοίνωση της ρωσικής εταιρείας ΟΑΟ Novatek, του μεγαλύτερου ανεξάρτητου παραγωγού φυσικού αερίου της Ρωσίας και του δεύτερου μεγαλύτερου παραγωγού φυσικού αερίου της χώρας, ακολουθώντας αυτό το δρομολόγιο, το ταξίδι θα είναι κατά 40% πιο σύντομο και κατά 20% πιο φθηνό.

Και χωρίς... πειρατεία

Επιπλέον, σήμερα, ο φόβος της σύγχρονης πειρατείας στις ακτές της ανατολικής Αφρικής αναδεικνύει ακόμη περισσότερο τα «πλεονεκτήματα» που προσφέρει αυτή η επιλογή.

Ρωσικές εταιρείες, όπως η Sovcomflot (πρόκειται για τη μεγαλύτερη ρωσική ναυτιλιακή εταιρεία και έναν από τους μεγαλύτερους ιδιοκτήτες δεξαμενόπλοιων στον κόσμο που προσφέρει υπηρεσίες μεταφοράς αργού πετρελαίου, προϊόντων διύλισης πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου), έχουν ήδη ξεκινήσει δοκιμαστικές αποστολές στην Αρκτική, καθώς ο Ρώσος πρωθυπουργός, Βλαντίμιρ Πούτιν, δεσμεύτηκε, προκειμένου το «νέο» αυτό «βόρειο πέρασμα» να είναι προσβάσιμο και ασφαλές καθ' όλη την διάρκεια του χρόνου.

Για να γίνει όμως κάτι τέτοιο, η Μόσχα θα πρέπει να επενδύσει συνολικά περίπου 30 δισ. ρούβλια (1,1 δισ. δολάρια) για την αναβάθμιση των λιμένων της περιοχής, για τον εκσυγχρονισμό με, νέας τεχνολογίας, παγοθραυστικά του στόλου της και την εγκατάσταση συστημάτων ασφαλείας.

Επιχειρηματικοί κύκλοι στη Ρωσία επισημαίνουν πως το ενδιαφέρον αλλά και η στρατηγική σημασία του περάσματος θα αυξάνει όλο και περισσότερο, όσο θα αυξάνει η ζήτηση για υγροποιημένο φυσικό αέριο «στα ανατολικά», δηλαδή στην Κίνα, την Ιαπωνία, τη Νότιο Κορέα και την Σιγκαπούρη.

Γάλλοι στη χερσόνησο Γιαμάλ

Σύμφωνα με δηλώσεις του Ρώσου πρωθυπουργού, προτεραιότητα της ρωσικής κυβέρνησης και του ρωσικού ενεργειακού κολοσσού Gazprom, είναι έως το 2020 η περαιτέρω ανάπτυξη των κοιτασμάτων φυσικού αερίου στη χερσόνησο Γιαμάλ.

Στόχος της ρωσικής πολιτικής είναι η προσέλκυση ξένων επενδύσεων. Στο πλαίσιο αυτό επετεύχθη συμφωνία με τη γαλλική Total για την από κοινού επένδυση 38 δισ. δολαρίων για την εφαρμογή του σύνθετου προγράμματος αξιοποίησης του κοιτάσματος και παραγωγής υγραερίου (SPG) στη χερσόνησο Γιαμάλ, όπου προβλέπεται να κατασκευαστεί σύγχρονο εργοστάσιο υγροποίησης φυσικού αερίου, συγκοινωνιακή υποδομή, καθώς και το νέο αρκτικό λιμάνι Σαμπέτα.

Τα πρώτα δεξαμενόπλοια θα αρχίσουν να φορτώνουν εμπορεύματα στους τερματικούς του σταθμούς το 2018.

Πλώρη πάντως για την Αρκτική φαίνεται πως έχουν βάλει ήδη και Ελληνες εφοπλιστές.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Το Ελντοράντο της Αρκτικής

Της ΝΕΦΕΛΗΣ ΤΖΑΝΕΤΑΚΟΥ

Ρωσία και Νορβηγία έθεσαν, στα μέσα της τελευταίας εβδομάδας, τέλος σε μια μακροχρόνια αντιδικία τους για την κυριαρχία στο βυθό της Θάλασσας του Μπάρεντς και τον πλούτο που κρύβει.

Τα κοινοβούλια των δύο χωρών, μετά από σκληρές διαπραγματεύσεις 4 δεκαετιών, επικύρωσαν στις αρχές Ιουνίου το μνημόνιο συνεργασίας, με το οποίο διαμοιράζονται ισομερώς τη Θάλασσα του Μπάρεντς, δίνοντας το εναρκτήριο λάκτισμα για την έρευνα και την εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων.

Η συμφωνία αυτή επιτρέπει, με τη σειρά της, σε εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον ενεργειακό κλάδο να «εξερευνήσουν» μια έκταση 175.000 τ.χλμ., προκειμένου να ξεκινήσει η αξιοποίηση των σημαντικών, όπως φαίνεται, κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου της Αρκτικής.

Σύμφωνα με το αμερικανικό Γεωλογικό Ινστιτούτο, η περιοχή ενδέχεται να κρύβει το 30% και το 13% των παγκόσμιων αποθεμάτων φυσικού αερίου και πετρελαίου αντιστοίχως.

Οπως επισημαίνουν ρωσικά μέσα ενημέρωσης, η Αρκτική «κρύβει» περί τα 75 δισ. τόνους πετρελαίου, ενώ οι δύο πλευρές αναμένουν έσοδα της τάξης των 200 δισ. δολαρίων από την αξιοποίηση των φυσικών πόρων της περιοχής.

Σε κάθε περίπτωση, όμως, όπου εκτιμάται πως στο υπέδαφος ενυπάρχει σημαντικός ορυκτός πλούτος, πρέπει πρώτα να γίνουν γεωτρήσεις, προκειμένου να ξεκαθαρίσει το τοπίο, διότι, όπως υπογραμμίζει ο ειδικός αναλυτής του αμερικανικού Κέντρου Διεθνών Ενεργειακών Μελετών, Τζούλιαν Λι, «οι αναφορές αυτές, που αφορούν τη συγκεκριμένη περιοχή, βασίζονται στο γεγονός ότι έχουν ανακαλυφθεί, τόσο στα ανατολικά όσο και στα δυτικά, κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου» και σημειώνει πως «πάντοτε υπάρχει η τάση της υπερβολής, με σκοπό να υπάρξει αυξημένο ενδιαφέρον εκ μέρους των πετρελαϊκών εταιρειών και σε ό,τι αφορά την Αρκτική, είναι ακόμη νωρίς».

Σε κάθε περίπτωση, έως τα τέλη του 2011 η Ρωσία θα έχει ολοκληρώσει το «σχέδιο αξιοποίησης» της περιοχής, ενώ από το 2013 Μόσχα και Οσλο θα ξεκινήσουν τη διαδικασία αδειοδοτήσεων σε εταιρείες, προκειμένου να πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες έρευνες, όπως έκανε γνωστό το ρωσικό υπουργείο Φυσικών Πόρων.

Ενδιαφέρον έχουν ήδη επιδείξει η ρωσική Gazprom και η νορβηγική Statoil, οι οποίες ήδη συνεργάζονται για την εκμετάλλευση ενός άλλου κοιτάσματος, εκείνο του Shtokman, στα 200 χλμ. από τις ρωσικές ακτές.

«Τα οικονομικά οφέλη, εφόσον επιβεβαιωθούν οι προσδοκίες όλων, θα είναι τεράστια», υπογραμμίζει ο διευθυντής του αμερικανικού think tank Chatham House, Τζέιμς Νίξεϊ, ο οποίος συμπληρώνει ότι «η σημασία της συμφωνίας αυτής έγκειται στο ότι πλέον η Αρκτική προσφέρεται για εμπόριο, αν και μπορεί πάντοτε ο ορυκτός πλούτος της να αποτελέσει την αφορμή για έναν μελλοντικό πόλεμο».

Στην ενίσχυση με μια σειρά παγοθραυστικών για τη διεξαγωγή των ερευνών στην ευρύτερη περιοχή της Θάλασσας του Μπάρεντς στοχεύει η Ρωσία έως το 2020, ενώ, όπως σημείωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Gazprom, Αλεξέι Μίλερ, «η φετινή μας επένδυση, ύψους 1 τρισ. ρουβλίων, είναι απολύτως δικαιολογημένη στον ενεργειακό κλάδο, εν όψει των αυξημένων υποχρεώσεων και απαιτήσεων συγκεκριμένα στον τομέα του φυσικού αερίου».

Ο επικεφαλής της ρωσικής Επιτροπής Θαλάσσιων Υποθέσεων, Βιάσεσλαβ Ποπόφ, από την πλευρά του ανέφερε πως η Ρωσία θα χρειαστεί 30 δεξαμενόπλοια έως το 2020 για τη μεταφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου μέσω του «Βόρειου Διαδρόμου», εκτιμώντας πως ετησίως οι παραδόσεις LNG από την Αρκτική θα ξεπεράσουν τους 25 εκατ. τόνους.

Σημειώνεται ότι ο ρωσικός στόλος σήμερα στην Αρκτική αριθμεί περισσότερα από 150 πλοία παντός τύπου.

Η καθοριστικής σημασίας συμφωνία αλλάζει τα δεδομένα διεθνώς ως προς τον τρόπο επίλυσης διμερών διαφωνιών για την οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων.

Στην περίπτωση, πάντως, της Αρκτικής μπορεί να τα «βρήκαν» Ρωσία και Νορβηγία, ωστόσο εκκρεμούν και οι αξιώσεις των υπόλοιπων κρατών της περιοχής, του Καναδά, των ΗΠΑ, της Δανίας, της Φινλανδίας, της Σουηδίας και της Ισλανδίας.

Ουδείς λόγος γίνεται, ωστόσο, για τις επιπτώσεις όλης αυτής της δραστηριότητας στο οικοσύστημα της Αρκτικής, παρόλο που σημαντικές είναι οι πιέσεις που δέχεται η νορβηγική κυβέρνηση από την περιβαλλοντική οργάνωση WWF.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ