ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟ ΚΩΛΟΧΝΕΙΟ: Αθηναϊκή Μπογκοτά

Της ΕΦΗΣ ΦΑΛΙΔΑ

Αν εστιάσουμε το βλέμμα μας στο κέντρο της πόλης, όπως κάθε εξασκημένος γιόγκι συνηθίζει και κάνει καθημερινά, για να εξισορροπεί τις αστάθειες της φυσιολογίας και της νόησής του, δεν θα αισθανθούμε το ανάλογο συναίσθημα ευεξίας. Γιατί ο ομφαλός της πόλης, δηλαδή το υπόγειο δίκτυο των μέσων συγκοινωνίας, νοσεί. 

Ας φέρουμε παραδείγματα. 

Παράδειγμα πρώτο, ο συρμός του ηλεκτρικού που μεσημέρι Σαββάτου εκτελεί δρομολόγιο Κηφισιά-Πειραιάς κινείται με ένα βαγόνι που η μία από τις τέσσερις πόρτες του είναι κλειστή. Η αρμόδια υπηρεσία για να ενημερώσει το επιβατικό κοινό κόλλησε και αυτοκόλλητο στο τζάμι της πόρτας: «Προσοχή. Η πόρτα δεν λειτουργεί λόγω βλάβης». Και η ζωή συνεχίζεται. Την ελάχιστη πιθανότητα να συμβεί κάποιο ατυχές γεγονός καλό είναι οι επιβαίνοντες να την έχουν διαγράψει από την καθημερινότητά τους και να συνεχίσουν το πρόγραμμα της ρουτίνας τους.

Παράδειγμα δεύτερο, σαν επιδημική νόσος, εμφανίζεται πρωί Τρίτης στη γραμμή 2 του μετρό, Ανθούπολη-Ελληνικό, βαγόνι με δύο χαλασμένες πόρτες. Ασφάλεια των επιβατών είπατε; Ας το παραβλέψουμε αυτό. Αλλωστε τα μέσα μαζικής συγκοινωνίας ήταν όραμα της νεωτερικότητας στο πλαίσιο της οποίας ο κοντρουκτιβισμός οπτικοποίησε με ριζοσπαστικά καλλιτεχνικά μέσα τις μετακινήσεις χαρούμενων εργατών.

Από τη στιγμή που χαρούμενοι εργάτες δεν υπάρχουν, αλλά συνωστισμένα κατηφή πρόσωπα πήραν τη θέση τους, γιατί να υπάρχουν ασφαλή μέσα μαζικής μετακίνησής τους;

Το ίδιο βέβαια μπορούμε να πούμε και για τα μέσα στους δρόμους της Αθηναϊκής Μπογκοτά. Τις ώρες αιχμής, ανάμεσα στα ακινητοποιημένα οχήματα, τα ξεθωριασμένα μπλε λεωφορεία προβάλλουν με τις σκουριασμένες λαμαρίνες τους. Κι αν κάποιος αναρωτηθεί πως είναι το εσωτερικό τους, εδώ και η απάντηση στην απορία σας: σε πλήρη εγκατάλειψη. Με τους οδηγούς στα μεγάλα δρομολόγια του άξονα Βορρά-Νότου (Α2 ή 550) να μιλάνε στο κινητό τους διαρκώς, φρενάροντας κατά βούληση, σαν το φορτίο τους να μην είναι άνθρωποι αλλά πρόβατα. 

Ισως με κάποια έννοια και να είναι…

Αμνοί προς θυσία. Μιας χώρας που...

 

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ: Εν πλω

 

Της ΕΦΗΣ ΦΑΛΙΔΑ

Ακούσιος ωτακουστής μπορεί να γίνει οποιοσδήποτε αυτές τις μέρες επιβιβάζεται στο πλοίο της γραμμής των Κυκλάδων. Οι αποστάσεις ασφαλείας λόγω COVID φυσικά και εξανεμίστηκαν από το μελτέμι του Αιγαίου και έτσι οι ταξιδιώτες του καλοκαιριού με την εργαλειοθήκη της σύγχρονης φυγής στο χέρι – κινητό και θερμός περιβαλλοντικής συνείδησης – κάθονται ή στοιβάζονται στους εσωτερικούς χώρους του πλοίου που τα καλοφινιρισμένα ξύλινα διαχωριστικά δίνουν την ψευδαίσθηση της ιδιωτικότητας. Οι φωνές στο πλοίο είναι γάργαρες, ζωηρές και αισιόδοξες.

Και ως ωτακουστής επιλέγεις από το προσφερόμενο μενού των πλωτών εξομολογήσεων. Για ξεκίνημα λοιπόν, στο σαλόνι, δίπλα στο μπαρ με τις ζεστές τυρόπιτες και το βουητό της μηχανής του espresso freddo, όπου οι δύο οικογένειες με τα πέντε παιδιά μοιράζονται καφέ και λουκουμάδες με μέλι καθώς και τις Google αναζητήσεις τους που αφορούν το νησί των φετινών διακοπών: το μαγικό ηλιοβασίλεμα – λένε – συμβαίνει στις 7.30 και ένα παραθαλάσσιο εστιατόριο προσφέρει τη θέα. Φτάνει να έχεις προνοήσει και να έχεις κάνεις κράτηση… Η ελληνική οικογένεια προσπαθεί να παραθερίσει κυνηγώντας ακρογιαλιές, δειλινά. Ακριβώς όπως λένε και τα ρεμπέτικα τραγούδια που υπαγόρευσαν τη λίστα των επιθυμιών στο υποσυνείδητό τους.

Ομως τον τόνο της τωρινής πραγματικότητας δίνουν τα κορίτσια μίας παρέας που οι φωνές τους προδίδουν την ηλικία τους για κάτω από 30. Η πιο ενδυναμωμένη ανάμεσά τους, σε ρόλο συμβούλου εργασίας, ενημερώνει το προβληματισμένο εργαζόμενο κορίτσι της παρέας πως θα διαπραγματευτεί τις συνθήκες παύσης εργασίας της: απόλυση και όχι παραίτηση είναι η επιδίωξη. Γιατί η υπογραφή παραίτησης κρύβει παγίδες, ενώ η αποζημίωση καλύπτει και μέρος του δώρου των Χριστουγέννων…

Τι παράξενο. Η ανέμελη νιότη, η φλογερή συναισθηματική γυναικεία ψυχή που ξεσήκωνε τον Καζανόβα, τάραζε τον Σταντάλ, βασάνιζε τον Φλομπέρ, πάθιαζε τον Ντοστογέφσκι, ταλαιπωρούσε τον Φιτζέραλντ ή σκανδάλιζε τον Παπαδιαμάντη σήμερα μιλά σαν έμπειρος εργατολόγος.  

Γι’ αυτό λοιπόν...

 

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ: Σκρουτζ 2.0

 

Tης ΕΦΗΣ ΦΑΛΙΔΑ

Οσα Χριστούγεννα και αν έχουν παρέλθει η πιο σύγχρονη ιστορία, από το 1843 έως και τα φετινά, ήταν, είναι και θα είναι αυτή του Εμπενίζερ Σκρουτζ.  

Ο Κάρολος Ντίκενς είχε στα μάτια του όλες τις λεπτομέρειες της εποχής που άλλαζε και εξαθλίωνε τους ανθρώπους της. Με τη «Χριστουγεννιάτικη ιστορία» προσπάθησε όπως γράφει και ο ίδιος να αποτυπώσει «το πνεύμα μιας ιδέας» που δεν θα στενοχωρούσε τους αναγνώστες του, ούτε θα τους έφερνε σε σύγκρουση με τον εαυτό τους, με τους άλλους ή με την εποχή.  

Ο Ντίκενς είχε ευχηθεί αυτή η ιδέα να φωλιάσει σε κάποια γωνιά στα σπίτια όσων διάβαζαν την ιστορία του και ποτέ κανείς να μην την έδιωχνε.

Ε ναι λοιπόν, αξίζει να τη διαβάζουμε κάθε φορά που λέμε ότι κάνουμε Χριστούγεννα. Να τη βλέπουμε στο θέατρο, σε παιδικό μιούζικαλ, σε κινούμενα σχέδια, σε κινηματογραφική ταινία των Muppets για όλη την οικογένεια.

Με τον υπέροχο Μάικλ Κέιν ως πλεονέκτη, φιλοχρήματο Εμπενίζερ Σκρουτζ, σπαγκοραμμένο και σκληρό εργοδότη του καλόκαρδου γραμματικού του Μπομπ Κράτσιτ που είχε την κοψιά του Κέρμιτ του Βάτραχου. Εκτός κι αν η εκλεκτική σινεφίλ καρδιά σας επιφυλάσσει ξεχωριστή βραδιά θέασης στην κλασική αγγλική εκδοχή του 1951 και τον Αλαστερ Σιμ να υποδύεται τον άπληστο Σκρουτζ. Ο οποίος όπου κι αν πήγαινε κουβαλούσε μαζί του το κρύο της ψυχής του.

«Αυτό ήταν που του άρεσε. Να βαδίζει στο περιθώριο των πολυσύχναστων δρόμων της ζωής και να κρατάει σε απόσταση κάθε είδους ανθρώπινη συμπάθεια – αυτό ήθελε, έλεγαν όσοι τον ξέρανε», γράφει ο Ντίκενς στην αξεπέραστη ιστορία του.

Μπορούμε βέβαια να αντλήσουμε από την πινακοθήκη της πραγματικότητάς μας τα χαρακτηριστικά εκείνων που θα ταίριαζαν στον Σκρουτζ του 2021 και να «διαβάσουμε» τον Σκρουτζ 2.0 μεταγράφοντας τον Ντίκενς στο παρόν. Και να προβάλουμε τις δικές μας εικόνες για ανθρώπους που αντίστοιχα δουλεύουν σε γραφεία διατηρώντας αν όχι το κασόνι με τα κάρβουνα δίπλα τους (υπάρχει κλιματισμός σε όλους τους χώρους), αλλά...

 

ΑΝΘΡΩΠΟΣ - ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΓΥΝΑΙΚΑ: Σανδάλια και τακούνια

 

Της ΕΦΗΣ ΦΑΛΙΔΑ

Κάποτε οι άνδρες που έκαναν ό,τι ήθελαν και με σκοπό να επιδείξουν και να στείλουν οπτικό μήνυμα για τον macho χαρακτήρα τους είχαν συμπεριλάβει στο ντύσιμό τους τις μπότες με σπιρούνια των πρωταγωνιστών σε ταινίες γουέστερν. Μάλιστα η ομάδα ανδρών με αυτές τις προδιαγραφές συνήθιζε να επιδεικνύει τον δογματισμό της και φραστικά προκαλώντας αδιέξοδο σε μία λεκτική αντιπαράθεση καταλήγοντας στην έκφραση που συνέδεε την άποψη του συνομιλητή με τους γεννητικούς αδένες του.

Σήμερα μία «βόλτα» στα social media φέρνει στα δίχτυα των αλιέων κοινωνικών φαινομένων τη γυναικεία ανταπάντηση: «στα τακούνια μας». 

Η φράση κυκλοφορεί με αυθάδεια σε γυναικείους λογαριασμούς στο Τwitter απαξιώνοντας τα δημοφιλή θέματα της ημέρας που προκαλούν ένα κύκλο σχολίων άλλοτε υβριστικών (συνήθως) και άλλοτε με ουσία που ανοίγει τον διάλογο (σπανιότερα).

Το «στα τακούνια μας» είναι κάτι περισσότερο από αυτό το παρελθοντικό «στα παλιά μου τα παπούτσια». Ισως διεκδικεί καταγωγή συνειρμού από τον φετιχιστικό ερωτισμό των τακουνιών στιλέτο. Η αιχμηρή και λεπτή όψη τους παρέπεμπε σε έναν σαδιστικό ερωτισμό, με κυρίαρχο το γυναικείο σώμα που κατόρθωνε να ξεπεράσει τους νόμους της βαρύτητας και να ισορροπήσει πάνω τους. Ο Χόρχε Σεμπρούν στην ερωτική νουβέλα του «Τα σανδάλια» (επανεκδόθηκαν το καλοκαίρι από τις εκδόσεις Αγρα) περιγράφει με κινηματογραφικό ρυθμό και από ηδονοβλεπτική θέση την ετοιμασία μίας όμορφης γυναίκας πριν από τη συνάντησή της με τον παντρεμένο εραστή της: «Ενα ζευγάρι σανδάλια ραφινάτα, με τακούνι και λουράκια, που αναδείκνυαν τη φινέτσα των αστραγάλων, τις λεπτές, καλλίγραμμες και μυώδεις γάμπες της. Ηταν έτοιμη…» θα γράψει το 2002 ο συγγραφέας για να υποδηλώσει πίσω από τις γραμμές της ιστορίας του για το παράνομο ζεύγος των γάλλων εραστών την έκφανση πολιτικής και ατομικής ελευθερίας η οποία δεν είναι αυτονόητη ούτε σήμερα σε όλες τις ευρωπαϊκές κοινωνίες.

Επομένως οι εκπρόσωποι της νέας φεμινιστικής άποψης, μαχητικές και με γνώσεις θεωρίας για ζητήματα φύλων και ταυτότητας, ανταπαντούν με αιχμηρή κομψότητα στα ρατσιστικά σχόλια που εξαπολύονται σωρηδόν στην twitter-όσφαιρα και αφορούν τις βιαιότητες κατά των γυναικών ή ευάλωτων ομάδων. 

Το δικό τους «στα τακούνια μας» είναι...

 

ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΣΟΥΡΓΕΛΟ-ΨΩΝΑΡΟ-ΞΕΦΤΙΛΑΡΟΠΛΗΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Σαδομαζοχισμός

Της ΕΦΗΣ ΦΑΛΙΔΑ

Στο πρόσφατο παρελθόν της η ελληνική τηλεόραση είχε αναπτύξει ένα θερμό φλερτ με τη μόδα. Τα κανάλια παρουσίαζαν διαφορετικές εκπομπές γύρω από τον τρόπο που ντύνεται το σώμα. Σε αυτές τις παραγωγές – που μάλιστα έγιναν και εντός μνημονιακής λιτότητας συνοδευόμενης από ενοχικά συμπλέγματα για την ενασχόληση με το περιττό -, υπήρχε ενδιαφέρον για τους δημιουργούς και την προβολή της δουλειάς τους ως μια απόπειρα αρχειακής καταγραφής ενός φαινόμενου που ήδη αφορούσε το νεανικό κοινό.

Παράλληλα κάποιες εκπομπές έκαναν στροφή στην ήπια ψυχαγωγική κατεύθυνση διαμορφώνοντας έναν άξονα γύρω από το σώμα που πειραματίζεται μέσα από διαφορετικές αναμείξεις τάσεων. Χρήσιμες και αυτές οι παρουσιάσεις πειραματισμών ως πρωταρχικό στάδιο στη συγκρότηση της εικόνας του εαυτού κατά την έξοδό του από την εφηβεία οδεύοντας προς την ενηλικίωση.

Και πάλι τότε η τηλεοπτική παρουσίαση της μόδας ακολουθούσε και ενημέρωνε τη ζωηρή νεανική ανησυχία που μέσα στην έξαρση του μαζικού φαινομένου έβρισκε σημεία ενδιαφέροντος για να αποτολμήσει την αναζήτηση ακόμη και κάποιας επαγγελματικής προοπτικής.  

Δέκα χρόνια αργότερα και στο άνοιγμα της κοινωνίας ύστερα από δύο καραντίνες λόγω COVID, η σχέση της ελληνικής τηλεόρασης με τη μόδα μεταλλάχθηκε σε σαδομαζοχιστική συμπεριφορά. 

Η οθόνη επέβαλε στους θεατές τον νόμο της ρωμαϊκής αρένας εντός των reality shows.

Η κοινωνία του θεάματος αναζητεί λαίμαργα την αυτοπροβολή και η σημασία του ρούχου πάνω στο σώμα με τις παραπλήσιες κοινωνιολογικές ερμηνείες του υποχώρησε.  

Οι ειδήμονες-μέλη επιτροπών άλλαξαν βάρδια με τις περσόνες που προκαλούν βαβούρα και σηκώνουν θύελλες μέσα στις ομάδες των παικτών.  

Το σύνθημα για να ξεχωρίσει ο «σημαντικότερος/η» στην αγέλη του ριάλιτι περιβάλλοντος δεν είναι η σχέση του με τη ρευστή κίνηση του σώματος που αναδεικνύει την κομψότητα (άλλη χαμένη αξία κι αυτή). Είναι η αντοχή του στον εξευτελισμό μέσω της λεκτικής εξόντωσης του άλλου.

Κοινώς «βρίζετε για να κάνετε στυλ» λέει η τελευταία λέξη της μόδας. 

Οσο για το ντυμένο (όπως όπως) σώμα...