ΝουΔο-γαλαζαίικο ΤΟΥΡΚΟΦΟΒΙΚΟ ΡΑΓΙΑΔΟΞΕΦΤΙΛΑΡΑΔΙΚΟ: Καστελλόριζο: μια κρίση που επωάζεται

 

 

 

Γράφει ο Μάνος Καραγιάννης

Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και Professor of International Security στο King’s College London.

Η απόφαση της τουρκικής κυβέρνησης για την ανακήρυξη δύο εθνικών θαλάσσιων πάρκων δεν ήταν ούτε αιφνιδιαστική ούτε αποσπασματική.

Στην πραγματικότητα, εντάσσεται σε μια νέα στρατηγική «περιβαλλοντοποίησης» των τουρκικών διεκδικήσεων που εμπεριέχει εργαλειοποίηση της παράνομης αλιείας, παρενοχλήσεις κατά την πόντιση καλωδίων και απόρριψη των ελληνικών χωροταξικών σχεδίων για τον τουρισμό και τις ΑΠΕ.

Για το τουρκικό καθεστώς, το αιγαιοπελαγίτικο περιβάλλον δεν είναι ουδέτερο ή φιλικό. Αποτελεί χώρο αντιπαράθεσης και ιδεολογικής επιβολής.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η ψευδοπεριβαλλοντική πολιτική της Αγκυρας στο Αιγαίο δεν εκπονείται από σχετικά υπουργεία (π.χ. υπουργείο Περιβάλλοντος για προστατευμένες περιοχές, υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης για αλιεία), αλλά από το υπουργείο Εξωτερικών και ενίοτε από το υπουργείο Αμυνας.

Απώτερος σκοπός δεν είναι η διαπραγμάτευση για τον καθορισμό των ΑΟΖ στην περιοχή, όπως συχνά υποστηρίζεται σε ακαδημαϊκούς, δημοσιογραφικούς και πολιτικούς κύκλους των Αθηνών, αλλά η ριζική αλλαγή του υφιστάμενου καθεστώτος στο αρχιπέλαγος εις βάρος της Ελλάδας. Να αποκοπεί, έστω σταδιακά, ένα κομμάτι της νησιωτικής Ελλάδας από τη λοιπή επικράτεια.

Σε μια εποχή που δοκιμάζονται όλες οι σταθερές του μεταψυχροπολεμικού κόσμου, συνιστά επικίνδυνη αφέλεια να αμφισβητείται το προφανές.

Από τις δύο περιπτώσεις των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων, εκείνη της Ανατολικής Μεσογείου είναι σαφώς η πιο προβληματική, επειδή ενθυλακώνει τα νησιά, νησίδες και βραχονησίδες του συμπλέγματος της Μεγίστης. Το Καστελλόριζο έχει προσελκύσει εδώ και αρκετά χρόνια το έντονο ενδιαφέρον της Αγκυρας, όπως καταδεικνύουν οι επιθετικές δηλώσεις Τούρκων αξιωματούχων και τα στοχευμένα δημοσιεύματα σε εφημερίδες της γειτονικής χώρας. Η χωροθέτηση του τουρκικού πάρκου περιλαμβάνει ολόκληρη τη θαλάσσια έκταση εκτός των ελληνικών χωρικών υδάτων στην περιοχή. Ετσι λοιπόν αποκόπτεται το σύμπλεγμα από τη Ρόδο και την υπόλοιπη χώρα.

Η επιχειρούμενη περικύκλωση του Καστελλόριζου οδηγεί νομοτελειακά σε μια νέα ελληνοτουρκική κρίση με απροσδιόριστα χαρακτηριστικά. Από εδώ και πέρα, η τουρκική τοπική παρουσία μπορεί να γίνει περισσότερο εμφανής με πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών, περιπολίες λιμενικών σκαφών ή δραστηριοποίηση ερευνητικών σκαφών. Δεν πρέπει ακόμη να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να ξεκινήσει μια τακτική παρενόχλησης ελληνικών πλοίων, με πρόφαση κάποιους δήθεν περιβαλλοντικούς κανόνες που θα επιχειρήσει να επιβάλει το τουρκικό καθεστώς.

Σε κάθε περίπτωση, χρήσιμο είναι να θυμόμαστε ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις λειτουργούν πάντα σε συνάρτηση με το παγκόσμιο και περιφερειακό σύστημα ασφάλειας. Δεν είναι πολύ πιθανόν η τουρκική ηγεσία να οδηγήσει τα πράγματα στα άκρα, όσο υπάρχει αυξανόμενη στρατιωτική ένταση με το Ισραήλ στη Συρία. Από την άλλη, όμως, το τουρκικό βαθύ κράτος έχει υιοθετήσει από τη δεκαετία του 1990 το δόγμα των «δυόμισι πολέμων» του πρέσβη Σουκρού Ελεκντάγκ, το οποίο αφορά τη δυνατότητα διεξαγωγής στρατιωτικών επιχειρήσεων ταυτόχρονα εναντίον της Ελλάδας, μιας χώρας στη Μέση Ανατολή και των Κούρδων ανταρτών. Το χρονικό παράθυρο που ευνοεί περισσότερο την εκδήλωση μιας κίνησης ικανής να επιφέρει απότομη κλιμάκωση εκτείνεται από τώρα έως τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ.

Η προσέγγιση των «ήρεμων νερών» φαίνεται να φτάνει στο αναπόφευκτο τέλος της. Μας προσέφερε πολύτιμο χρόνο για την ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων, παρά τις δικαιολογημένες ενστάσεις.

Η κρισιμότητα των περιστάσεων πλέον απαιτεί τη διαμόρφωση μιας νέας στρατηγικής, που θα περιλαμβάνει την προβολή ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και ένα πλέγμα μη στρατιωτικών δράσεων.

Χρειάζεται σημαντική αναβάθμιση των αεροπορικών και ακτοπλοϊκών συγκοινωνιών με το Καστελλόριζο· γενναίες δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην τοπική οικονομία· ανάδειξη του θέματος στον ΟΗΕ, στο ΝΑΤΟ και στα ευρωπαϊκά όργανα. Επίσης, αυξημένη παρουσία της Ελληνικής Ακτοφυλακής, της Πολεμικής Αεροπορίας και του Πολεμικού Ναυτικού στο σύμπλεγμα της Μεγίστης για λόγους αποτροπής.

Το κυριότερο, όμως, είναι …

 

ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟ - ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Το φως της ημέρας

Toυ ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΚΑΣΙΜΑΤΗ

O Γουόλτερ Μπάτζετ, ο μεγάλος βρετανός διανοούμενος του 19ου αιώνα, στο έργο του περί του Αγγλικού Συντάγματος (The English Constitution), γράφει για τη μοναρχία ότι «το μυστήριό της είναι η ζωή της».

Η λειτουργία της μοναρχίας, εξηγεί, προϋποθέτει έναν σεβασμό, τον οποίο τροφοδοτεί η φαντασία. Η μοναρχία η ίδια ως θεσμός, αναγνωρίζει ο Μπάτζετ, δεν αντέχει στον εξονυχιστικό έλεγχο της λογικής. Για να εξακολουθήσει λοιπόν να υπάρχει και να προσφέρει τις υπηρεσίες της στο έθνος, χρειάζεται απόσταση.

Γι’ αυτό και καταλήγει ο Μπάτζετ με την περίφημη προτροπή του: «Δεν πρέπει να αφήσουμε το φως της ημέρας πάνω στη μαγεία».

Να λάβουμε υπ’ όψιν, βέβαια, ότι αυτά τα γράφει το 1867, στην ακμή της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, αλλά και σε μια εποχή που ο Τύπος και η επιρροή του αναπτύσσονται ραγδαία. Καταλαβαίνει λοιπόν τι έρχεται και προειδοποιεί.

Πόσο δίκιο είχε ο Μπάτζετ το βλέπουμε σήμερα. Οι αποκαλύψεις του σκανδάλου Επστιν έλουσαν με το «φως της ημέρας» τον μικρότερο αδελφό του σημερινού βασιλιά της Βρετανίας και ο κόσμος είδε ένα κοινωνικό και ηθικό απόβρασμα, που συμμετείχε στη σεξουαλική κακοποίηση ανήλικων κοριτσιών και έδινε στους φίλους του κρατικά απόρρητα έναντι αμοιβής, σε είδος ή χρήμα.

Εκτοτε, όλα τα ερωτήματα σχετικά με το μέλλον της βασιλείας έχουν τεθεί στο τραπέζι του δημόσιου διαλόγου από την κοινή γνώμη στη Βρετανία: Πόσο κοστίζει η βασιλική οικογένεια στον προϋπολογισμό, ποια είναι η περιουσία τους, γιατί να τους ανήκουν δημόσιες γαίες, πόσοι είναι οι συντηρούμενοι από το κράτος «royals» κ.λπ.

Παρακολουθώ τον σχετικό διάλογο στα βρετανικά ΜΜΕ και διαπιστώνω ότι αυτή είναι η πρώτη φορά που η βασιλική οικογένεια αντιμετωπίζεται ως οιονεί τμήμα της δημόσιας διοίκησης, του οποίου η λειτουργία πρέπει να εξορθολογιστεί.

Με τόση δημοσιότητα πάνω τους, κάθε ίχνος μαγείας έχει πια χαθεί. Ο Αντριου Μάουντμπατεν-Γουίνζορ, πρώην δούκας του Γιορκ, δεν διαφέρει σε τίποτα από έναν οποιονδήποτε υπέρβαρο εξηνταπεντάρη ταξιτζή, με ποινικό μητρώο για παιδεραστία.

 

Το ενδιαφέρον μου δεν είναι για τη βασιλεία, η οποία άλλωστε επιβιώνει κυρίως ως διατηρητέο ιστορικό υπόλειμμα ή μουσειακό αγαθό, στις χώρες που ακόμη διατηρούν τον θεσμό.

Αναφέρομαι στην περίπτωσή της, για την παραλληλία με την περιπέτεια του Διεθνούς Δικαίου στις μέρες μας, γιατί όπως η μοναρχία έτσι και το Διεθνές Δίκαιο προϋποθέτει τον σεβασμό για να υπάρχει. Προϋποθέτει την πεποίθηση εξ αρχής σε μία ισχύ, που δεν υπάρχει στην πραγματικότητα. Για τη μοναρχία το «φως της ημέρας», αυτό που διαλύει τη μαγεία της, είναι η δημοσιότητα και η έρευνα, για το Διεθνές Δίκαιο είναι η αναποτελεσματικότητά του.

Οπως το άγγιγμα του βασιλιά δεν θεραπεύει τη σύφιλη ή τη φυματίωση, ομοίως και οι αποφάσεις του ΟΗΕ δεν αποκαθιστούν το δίκαιο εκεί όπου παραβιάζεται. Και όταν ο άλλος καταλαβαίνει ότι δεν υπάρχει μαγεία ή, για την περίπτωση του Διεθνούς Δικαίου, δεν υπάρχουν συνέπειες, τότε εφόσον μπορεί παίρνει αυτό που θέλει και δεν ρωτάει κανέναν.

Το είδαμε το 2014 στην Κριμαία και προτιμήσαμε τότε να κάνουμε ότι δεν καταλαβαίνουμε.

Το είδαμε ξανά με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 και αρχίσαμε να ξυπνάμε.

Το βλέπουμε τώρα από τους Αμερικανούς στον Περσικό και συνειδητοποιούμε ότι η Ιστορία γύρισε σελίδα.

Ο κόσμος του χθες – του δικού μας χθες, όχι του χθες που περιγράφει ο Στέφαν Τσβάιχ στο ομώνυμο αριστούργημα του – πέθανε μαζί με…

 

ΔΙΕΘΝΗ ΙΣΛΑΜΟΚΑΘΑΡΜΑΤΑ - ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟ - ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Oι «αντιπρόσωποι» και το «εργοστάσιο»

Ματζέ γελοίε, καταπατάται το διεθνές δίκαιο ;Για πες; pic.twitter.com/s7mmccDf7Z

— Monika (@Monika29698435) March 3, 2026

 Του ΣΑΚΗ ΜΟΥΜΤΖΗ

«Αν ένα θεοκρατικό καθεστώς εξάγει βία διά πληρεξουσίων και βαλλιστική ισχύ, παραμένει απλώς “κυρίαρχο κράτος;” ή μήπως έχει διαβρώσει το ίδιο το προνόμιο της μη επέμβασης επάνω στο οποίο εδράζεται η διεθνής έννομη τάξη;». Αυτόν τον προβληματισμό κατέθεσε στον δημόσιο διάλογο η πρέσβειρα επί τιμή Δανάη Κουμανάκου, προσφέροντας τη νομική βάση της αυτοάμυνας του κράτους που δέχεται την επίθεση των πληρεξουσίων.

Φυσικά η σχέση μεταξύ του θεοκρατικού καθεστώτος και των πληρεξουσίων του είναι ένα γεγονός που πρέπει να αποδεικνύεται, όμως στην προκειμένη περίπτωση, τουλάχιστον η Χεζμπολάχ, έχει παραδεχθεί τη σχέση της με το Ιράν για την οποία μάλιστα δηλώνει περήφανη. Επιπροσθέτως, με τα σύγχρονα μέσα παρακολούθησης, οι υποψίες για τυχόν συνεργασία τρομοκρατικών οργανώσεων με συγκεκριμένα κράτη εύκολα τεκμηριώνονται. Στο σημείο αυτό να υπενθυμίσω στον αναγνώστη πως το Ιράν αποδεδειγμένα οργάνωσε στις 18 Ιουλίου 1994 την πολύνεκρη βομβιστική επίθεση στο Εβραϊκό Κέντρο της μακρινής Αργεντινής με 85 νεκρούς και πάνω από 300 τραυματίες. Ενας από τους εγκεφάλους της επίθεσης, ο Αχμάντ Βαχίντι, διορίστηκε προχθές νέος διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης, ενώ καταζητείται από την Ιντερπόλ για τη δολοφονική επίθεση στο Μπουένος Αϊρες από το 2007.

Φυσικά, σε αυτές τις περιπτώσεις το ζήτημα που κάθε φορά τίθεται είναι πώς αντιμετωπίζονται παρόμοιες καταστάσεις.

Με ψηφίσματα και καταγγελίες;

Με απειλές;

Με προσφυγές στον ΟΗΕ;

Μα αυτές οι οργανώσεις κινούνται έξω από οποιοδήποτε πλαίσιο διεθνούς δικαίου, γι’ αυτό και κάνουν χρήση της βίας. Δεν τους ενδιαφέρουν οι καταδίκες και η διεθνής κατακραυγή η οποία δεν είναι και ομόθυμη. Υπάρχουν κυβερνήσεις με συγκεκριμένο ιδεολογικό προσανατολισμό, όπως και προσωπικότητες, που βλέπουν με κατανόηση την τρομοκρατική δράση τους.

Συνεπώς, τα κράτη που δέχονται τέτοιες επιθέσεις καλούνται να αποφασίσουν πώς θα πρέπει να αντιδράσουν.

Η απάντηση είναι κάθε φορά συγκεκριμένη και σε τελευταία ανάλυση αφορά τον συσχετισμό των δυνάμεων, καθώς και το διεθνές πλαίσιο. Ηταν γνωστό πως η Σοβιετική Ενωση, μέσω παρένθετων φιλικών κρατών, εξόπλιζε τους Παλαιστινίους, αλλά το Ισραήλ δεν διανοήθηκε να την πλήξει. Σήμερα, το θεοκρατικό Ιράν είναι ένας εύκολος στόχος καθώς, πέραν όλων των άλλων, στερείται συμμάχων ικανών, αλλά και αποφασισμένων να το βοηθήσουν.

Το μείζον ερώτημα είναι: ποια είναι η προτεραιότητά μας;

Η υπεράσπιση της ασφάλειας των πολιτών από τρομοκρατικές επιθέσεις μαζικής κλίμακας που υποθάλπουν συγκεκριμένα κράτη ή η τήρηση του διεθνούς δικαίου;

Πώς οφείλει να αντιδράσει ένα κράτος απέναντι σε μια πανηγυρικά διακηρυγμένη απειλή για τον αφανισμό του από τον χάρτη;

Αν αισθάνεται ισχυρό θα την εξαλείψει.

Το Ιράν…

 

ΔΙΕΘΝΗ ΙΣΛΑΜΟΚΑΘΑΡΜΑΤΑ - ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟ - ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Η διεθνής νομιμότητα και η νομοκρατία

Αν.
Αν υποθέσουμε οτι το ξανθό ορθόδοξο γένος έκανε την επέμβαση στο Ιράν για την απελευθέρωσή του απ τους μουλάδες,οι κουκουέδες κ οι αιρέσεις τους θα επικαλούνταν το "διεθνές δίκαιο" ή θα ταν με το λαό που υποφέρει απ το ισλάμ?#απορίες

— MasTaKanateTsourekia (@KosmidisStathis) March 6, 2026

 

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ 

Του ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΣΚΟΥΡΑ 

Όταν ακούς την επίκληση στη «διεθνή νομιμότητα» για το Ιράν, μην ξεγελιέσαι.

Συνήθως δεν πρόκειται για δίκαιο.

Πρόκειται για πολιτική. Την πιο ύπουλη μορφή της. Αυτή που κρύβεται πίσω από νομικούς όρους για να μη χρειαστεί ποτέ να πάρει θέση. Να μη χρειαστεί ποτέ να πει το απλό. Ποιος απειλεί. Ποιος αμύνεται. Ποιος εκβιάζει. Ποιος οφείλει να τον σταματήσει.

Πρώτον, υπάρχει σοβαρή επιχειρηματολογία ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο όταν επικαλούνται το Άρθρο 51, το δικαίωμα στην αυτοάμυνα έναντι του Ιράν. Στην προκειμένη περίπτωση δεν μιλάμε απλά για κακές προθέσεις ή για ρητορικές κορώνες.

Μιλάμε για ένοπλες επιθέσεις και για συνεχιζόμενη ένοπλη δράση μέσω οργανώσεων που το ιρανικό καθεστώς εξοπλίζει, χρηματοδοτεί ή καθοδηγεί ενάντια των δύο χωρών.

Το δικαίωμα στην αυτοάμυνα δεν γράφτηκε για να απαγγέλλεται σε συνέδρια. Γράφτηκε για να επιβιώνουν κράτη όταν δέχονται χτυπήματα και όταν ο αντίπαλος οργανώνει το επόμενο. Όποιος δε, προσποιείται ότι η ευθύνη εξαφανίζεται επειδή η επίθεση περνά «μέσα από τρίτους», είναι σαν να ζητά από τα θύματα των μουλάδων να κάνουν την αυτοάμυνα γραφειοκρατία. Δηλαδή να τη μετατρέψουν σε αυτοκτονία με σφραγίδα.

Δεύτερον, ακόμη κι αν κάποιος επιμείνει σε μια στενή, σχολαστική ερμηνεία του διεθνούς δικαίου, η ουσία δεν αλλάζει. Η αποτροπή του Ιράν δεν είναι ιδεολογική εμμονή. Είναι αναγκαιότητα της διεθνούς ασφάλειας.

Ένα καθεστώς που επιδιώκει πυρηνικό οπλοστάσιο, που επενδύει συστηματικά στη διεθνή τρομοκρατία ως μέθοδο πολιτικής και που εκτοξεύει διαρκείς απειλές κατά αντιπάλων του, δεν μπορεί να ανταμείβεται με χρόνο.

Ο χρόνος εδώ δεν είναι «χώρος για διπλωματία». Είναι καύσιμο για εκβιασμό. Πυρηνικό Ιράν δεν σημαίνει «ισορροπία». Σημαίνει ομπρέλα ασυλίας. Σημαίνει ότι η επιθετικότητα αποκτά προστασία, ότι οι πληρεξούσιοι αποκτούν θράσος, ότι οι γείτονες μπαίνουν σε κούρσα εξοπλισμών, ότι η επόμενη κρίση θα έχει πυρηνική σκιά. Και σημαίνει, ως μόνιμη στρατηγική απειλή, ότι ένα μικρό κράτος μπορεί να ζει με την εξαφάνιση ως ενδεχόμενο που δεν το ελέγχει.

 

Και τώρα ο ελέφαντας στο δωμάτιο. Η «διεθνής νομιμότητα» δεν εφαρμόζεται ομοιόμορφα. Λειτουργεί μέσα σε συσχετισμούς, μπλοκ, ιδεολογίες και συμφέροντα. Στον διεθνή χώρο δεν υπάρχει ουδέτερος δικαστής. Υπάρχουν ψηφοφορίες, παζάρια, συμμαχίες, αντιδυτικά αντανακλαστικά και ένας διαρκής πειρασμός να βαφτίζεις τον εκβιαστή «αδικημένο» και τον αμυνόμενο «ταραξία».

Αυτό δεν ακυρώνει το δίκαιο. Ακυρώνει την υποκρισία της επιλεκτικής εφαρμογής. Όταν κάποιος επικαλείται τη νομιμότητα σαν τελικό σφυρί, αρκετά συχνά κάνει πολιτική και απλώς προσποιείται ότι κάνει λογιστικό έλεγχο.

Εδώ γεννιέται η μεγάλη υποκρισία όπου η νομιμότητα χρησιμοποιείται ως ρόπαλο. Οι μεγαλύτεροι επικριτές των ΗΠΑ και του Ισραήλ θέλουν έναν κόσμο όπου οι δυτικές δημοκρατίες θα είναι δεμένες χειροπόδαρα από διαδικασίες, ενώ καθεστώτα όπως το ιρανικό θα κινούνται με το πλεονέκτημα της ατιμωρησίας. Να απολογείται ο αμυνόμενος και να κερδίζει χρόνο ο επιτιθέμενος. Αυτό όμως δεν είναι διεθνές δίκαιο. Είναι διεθνής παγίδευση.

Η νομοκρατία είναι κατάκτηση στο εσωτερικό των φιλελεύθερων δημοκρατιών. Εκεί οι πολίτες κυβερνώνται από κανόνες και οι κυβερνήτες λογοδοτούν. Στο διεθνές πεδίο, όμως, η νομοκρατία δεν επιβάλλεται με ευχές. Επιβάλλεται με…

 

ΔΙΕΘΝΗ ΙΣΛΑΜΟΚΑΘΑΡΜΑΤΑ - ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟ - ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Είναι παράνομη η επίθεση στο Ιράν;

Τι λέει το διεθνές δίκιο γι αυτό ; pic.twitter.com/aQyi8PjZPz

— axtarmas c (@AxtarmasC) March 2, 2026

 

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ 

Της ΣΩΤΗΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

Θεωρητικά, τα πράγματα είναι σαφή: ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών, στο Άρθρο 2, παράγραφος 4, απαγορεύει στα κράτη να χρησιμοποιούν βία εναντίον άλλου κυρίαρχου κράτους.

Υπάρχουν μόνο δύο εξαιρέσεις:

Η άδεια του Συμβουλίου Ασφαλείας ή η αυτοάμυνα, όπως προβλέπεται στο Άρθρο 51.

Ελλείψει ψηφίσματος του ΟΗΕ, το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες επικαλέστηκαν αυτή τη δικαιολογία ενώπιον του Συμβουλίου Ασφαλείας ήδη από το βράδυ του Σαββάτου 28 Φεβρουαρίου. Κι εδώ το πράγμα περιπλέκεται.

Ο πρόδρομος της επιχείρησης «Epic Fury»

Τον Ιούνιο του 2025, κατά τη διάρκεια του «Δωδεκαήμερου Πολέμου», ένα προληπτικό πλήγμα στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν φαινόταν νόμιμο: οι εκθέσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας είχαν δείξει ότι το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα είχε φτάσει σε οριακό σημείο, ενώ ταυτοχρόνως το θεοκρατικό καθεστώς επιβεβαίωνε την πρόθεσή του να καταστρέψει το Ισραήλ. Άρα, το Ισραήλ είχε λόγο να επιτεθεί. Υπενθυμίζω ότι τον Ιούνιο του 2025 το Ισραήλ εξαπέλυσε αιφνιδιαστική αεροπορική επίθεση (κωδική ονομασία «Operation Rising Lion») εναντίον πάνω από 100 στρατιωτικών και πυρηνικών εγκαταστάσεων στο Ιράν και ότι το Ιράν απάντησε εκτοξεύοντας περισσότερους από 550 βαλλιστικούς πυραύλους και 1.000 drones κατά ισραηλινών πόλεων και στρατιωτικών βάσεων. Τότε, αμερικανικά βομβαρδιστικά B-2 Spirit έπληξαν τρεις κύριες πυρηνικές εγκαταστάσεις, στο Νατάνζ, στον οικοιμό Φορντό και στο Ισφαχάν, με το Ιράν να προχωρεί σε αντίποινα. Αν και, με τη μεσολάβηση του Κατάρ, η υπόθεση έληξε με εκεχειρία, οι επιθέσεις κατέστρεψαν περίπου το ένα τρίτο των ιρανικών εκτοξευτών βαλλιστικών πυραύλων και προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στο πυρηνικό πρόγραμμα, καθυστερώντας το, σύμφωνα με τις δυτικές εκτιμήσεις, κατά περίπου δύο χρόνια. Η σύγκρουση αυτή αποτέλεσε τον πρόδρομο της επιχείρησης «Epic Fury», η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη.

 

Σύμφωνα με το δίκαιο των ένοπλων συγκρούσεων, αν μια πολεμική επιχείρηση αποσκοπεί στην αποτροπή επικείμενης επίθεσης, είναι «νόμιμη»· αντιθέτως, οι επονομαζόμενες προληπτικές επιχειρήσεις εναντίον δυνάμει εχθρού —κράτους δηλαδή που θεωρείται επικίνδυνο χωρίς να έχει δηλώσει επισήμως τις προθέσεις του— κινούνται είτε σε μια γκρίζα ζώνη είτε είναι παράνομες. Αυτή η διάκριση έχει συγκεκριμένη νομολογιακή βάση: η «υπόθεση Caroline» του 1837, ένα διπλωματικό επεισόδιο κατά το οποίο βρετανικές δυνάμεις κατέστρεψαν το αμερικανικό ατμόπλοιο Caroline που χρησιμοποιείτο για τον ανεφοδιασμό Καναδών ανταρτών, έθεσε τα κριτήρια για οποιαδήποτε αναμενόμενη ένοπλη απάντηση —«αναγκαιότητα», «αναλογικότητα/συμμετρία», «επικείμενος χαρακτήρας»— τα οποία υιοθετήθηκαν και κατοχυρώθηκαν από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, πολύ αργότερα, το 1986 στην απόφαση για τη Νικαράγουα.

Στην απόφαση αυτή, το Διεθνές Δικαστήριο θέσπισε ένα πολύ απαιτητικό πρότυπο: για να θεωρηθεί ένα κράτος υπεύθυνο για τις ενέργειες ένοπλης ομάδας που υποστηρίζει, πρέπει να αποδειχθεί ότι άσκησε «συγκεκριμένο έλεγχο» σε κάθε επιχείρηση χωριστά. Δεν αρκεί η χρηματοδότηση μιας ομάδας και ο εφοδιασμός της με όπλα· πρέπει να έχει διαταχθεί η σφαγή, η επίθεση, η στρατηγική —πράγμα που δεν απεδείχθη για τους ακροδεξιούς αντάρτες Κόντρας της Νικαράγουας, τους οποίους εξόπλιζαν οι ΗΠΑ για να ανατρέψουν το καθεστώς των Σαντινίστας. Τότε το Δικαστήριο έκρινε ότι οι ΗΠΑ παραβίαζαν το διεθνές δίκαιο επεμβαίνοντας στα εσωτερικά της Νικαράγουας και επέβαλε αποζημιώσεις υπέρ των Σαντινίστας.

Οκτώ μήνες, λοιπόν, μετά τις συγκρούσεις του 2025, και ενώ το Ιράν έχει αναστείλει εν μέρει το πυρηνικό του πρόγραμμα, η κατάσταση είναι λιγότερο σαφής. Όλα εξαρτώνται από την αξιολόγηση της επικείμενης απειλής: πόσο κινδυνεύει το Ισραήλ —και γενικότερα ο δυτικός κόσμος— από το ιρανικό καθεστώς;

Εδώ μπαίνει βεβαίως ένα ακόμη ζήτημα και ένα ακόμη επιχείρημα που, κατά την άποψη των ΗΠΑ και του Ισραήλ, δικαιολογεί την αυτοάμυνα: επί δεκαετίες, το Ιράν χρηματοδοτεί, εξοπλίζει και εκπαιδεύει τη Χαμάς, τη Χεζμπολάχ, τους Χούθι και ένα πυκνό δίκτυο ισλαμιστικών οργανώσεων, οι οποίες προσηλυτίζουν και διαβρώνουν την κοινωνική συνοχή μέσω μεταναστευτικών κοινοτήτων σε ολόκληρη τη Δύση. Το Ιράν διεξάγει τοπικούς πολέμους δι’ αντιπροσώπων στην Παλαιστίνη, στον Λίβανο, στην Ερυθρά Θάλασσα και όπου υπάρχουν σιιτικοί πληθυσμοί. Όλα αυτά είναι αλήθεια.

Είναι η επίθεση στο Ιράν παράνομη;

Όμως, αν και είναι απλό να τεθεί το νομικό ερώτημα, δεν είναι απλό να απαντηθεί: δίνουν αυτές οι επιθέσεις —που δεν διαπράττονται αμέσως από Ιρανούς στρατιώτες αλλά εμμέσως από ομάδες υπό την επιρροή της Τεχεράνης— το δικαίωμα στο Ισραήλ να επιτεθεί στο Ιράν;

Δεν ξέρω. Το βέβαιο είναι ότι η διατήρηση του ιρανικού καθεστώτος εγγυάται ότι όλες αυτές οι επιθετικές ενέργειες θα συνεχιστούν· η 7η Οκτωβρίου 2023 θα επαναληφθεί —αν και, φυσικά, δεν γνωρίζουμε πότε.

Αυτή η συλλογιστική δεν στερείται νομικής βάσης: η απειλή δεν είναι υποθετική· είναι αποδεδειγμένη, με την αιματοχυσία να έχει ήδη συμβεί.

Αυτά αναφορικά με το Ισραήλ.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το επιχείρημα είναι πιο εύθραυστο. Καθώς δεν έχουν υποστεί άμεσες επιθέσεις από Ιρανούς πληρεξουσίους στο έδαφός τους, πρέπει είτε να αποδείξουν ότι βρίσκονται σε κίνδυνο, είτε να επικαλεστούν «συλλογική αυτοάμυνα», δηλαδή την προστασία των συμφερόντων του Ισραήλ και της διεθνούς κοινότητας. Όμως, σύμφωνα με την απόφαση για τη Νικαράγουα, αν και όλοι γνωρίζουμε ότι το Ιράν εκπαιδεύει μαχητές και ασκεί επιχειρησιακό έλεγχο στη Χεζμπολάχ, βρισκόμαστε στα όρια του διεθνούς δικαίου.

Ως εκ τούτου, υπάρχουν δύο σχολές σκέψης: η μία τηρεί αυστηρά την ερμηνεία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, απορρίπτοντας το επιχείρημα της αυτοάμυνας χωρίς απόδειξη άμεσου ελέγχου σε κάθε επίθεση· η άλλη, πιο «ανεκτική», βασίζεται στο πιο ευέλικτο κριτήριο του «συνολικού ελέγχου» και επικαλείται άλλη νομολογία, εκείνη που χρησιμοποιήθηκε από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία το 1999 —αλλά απορρίφθηκε από το ΔΔΧ το 2007. Τι είχε συμβεί τότε: στις 2 Ιουνίου 1999, το Δικαστήριο απέρριψε το αίτημα της Γιουγκοσλαβίας για λήψη προσωρινών μέτρων που θα υποχρέωναν τις ΗΠΑ να σταματήσουν αμέσως τους βομβαρδισμούς και διέγραψε την υπόθεση από τον κατάλογό του, κρίνοντας με πλειοψηφία (12 έναντι 3 ψήφων) ότι στερείται δικαιοδοσίας να εκδικάσει την προσφυγή εναντίον των ΗΠΑ. Αν και η υπόθεση είναι κάπως πιο περίπλοκη από όσο την περιγράφω, το ΔΔΧ ένιψε τας χείρας του μπροστά στη Realpolitik.

Η ουσία είναι ότι, όπως προανέφερα, αν αποδειχθούν η χρηματοδότηση, ο εξοπλισμός και η στρατηγική διεύθυνση εχθρικής ομάδας εκ μέρους ενός κράτους, η κήρυξη πολέμου μπορεί να θεωρηθεί νομικά δικαιολογημένη. Αυτή η γκρίζα ζώνη του διεθνούς δικαίου δεν είναι κάποια ανωμαλία· οι γκρίζες ζώνες επιβεβαιώνουν την ανθρώπινη πολυπλοκότητα. Εξάλλου, όσον αφορά τον ΟΗΕ και τα όργανά του, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι πόλεμοι δι’ αντιπροσώπων είναι φαινόμενο που δεν προβλεπόταν ρητώς από το διεθνές δίκαιο του 1945· οι κανόνες που τους διέπουν βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη.

Το διεθνές δίκαιο διαμορφώνεται μέσα από…

 

ΔΙΕΘΝΗ ΙΣΛΑΜΟΚΑΘΑΡΜΑΤΑ - ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟ - ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Με Τραμπ - Νετανιάχου ή με το διεθνές δίκαιο;

Αλήθεια όταν επιτίθεσαι σε διπλανά κρατη όπως κανει το Ιραν, χωρίς να του εχουν κανει τίποτα, τι λέει το Διεθνές Δίκαιο; pic.twitter.com/9TpDAY6U0n

— rock-rock (@RockRock222555) March 6, 2026

 

Του ΚΩΣΤΑ ΣΤΟΥΠΑ 

Το πιθανότερο είναι ότι η στρατιωτική δράση μιας χώρας εναντίον μιας άλλης παραβιάζει το διεθνές δίκαιο. Πόσο μάλλον η εξόντωση ολόκληρης της ηγεσίας της.

Έγραφε πρόσφατα στα κοινωνικά δίκτυα ο έγκριτος νομικός Ξ. Κοντιάδης:

«Ανεξάρτητα από την αποδοκιμασία του σκοταδιστικού, αυταρχικού, δολοφονικού καθεστώτος του Ιράν, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι η στρατιωτική δράση των ΗΠΑ εναντίον του παραβιάζει για ακόμη μία φορά το διεθνές δίκαιο και ταυτόχρονα πραγματοποιήθηκε κατά παράβαση του αμερικανικού Συντάγματος».

Ας προσπεράσουμε όμως το αμερικανικό Σύνταγμα, όπου πράγματι φαίνεται να εξελίσσεται μια αναμέτρηση μεταξύ των θεσμών και της διάθεσης του προέδρου Τραμπ να τους αγνοεί. Κάτι ανάλογο έγινε πρόσφατα και με τη Fed, αλλά και με την απόφαση ακύρωσης των δασμών που επέβαλε ο Τραμπ από το Ανώτατο Δικαστήριο.

Ας σταθούμε σε αυτό που ονομάζουμε Διεθνές Δίκαιο.

Σε γενικές γραμμές, το διεθνές δίκαιο είναι σαφές:

Σύμφωνα με το Άρθρο 2, παράγραφος 4 του Χάρτη του ΟΗΕ, απαγορεύεται η χρήση βίας εναντίον άλλου κράτους.

Υπάρχουν όμως δύο εξαιρέσεις:

1) Απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας.

2) Αυτοάμυνα (Άρθρο 51), σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης.

Το Ιράν είναι επιτιθέμενο ή αμυνόμενο στη διένεξη με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ;

Η δράση οργανώσεων όπως η Χεζμπολάχ, η Χαμάς και οι Χούθι εναντίον του Ισραήλ και των πολιτών του, εντός και εκτός των συνόρων του - η οποία σε πολλές περιπτώσεις περιλαμβάνει ένοπλες επιθέσεις, εκτοξεύσεις ρουκετών και βομβαρδισμούς - συνιστά στρατιωτικές επιχειρήσεις που του δίνουν το δικαίωμα να αμυνθεί;

Οι επιθέσεις των Χούθι εναντίον της διεθνούς ναυσιπλοΐας δίνουν το δικαίωμα στη διεθνή κοινότητα να αμυνθεί;

 

Οι επιθέσεις, π.χ., εναντίον ελληνικών και ευρωπαϊκών πλοίων δίνουν το δικαίωμα στην Ελλάδα να στέλνει φρεγάτες στην Ερυθρά Θάλασσα για να προστατεύει ελληνόκτητα πλοία, καταρρίπτοντας drones των Χούθι;

Αν θελήσει να εξουδετερώσει πλήρως αυτή την απειλή, οφείλει να αντιμετωπίσει και τη χώρα που χρηματοδοτεί και σχεδιάζει αυτές τις επιθέσεις;

Αν οι οργανώσεις που έχουν κηρύξει τον πόλεμο στο Ισραήλ εδώ και χρόνια χρηματοδοτούνται, εξοπλίζονται και καθοδηγούνται από το Ιράν, στο πλαίσιο του δικαιώματος του Ισραήλ στην αυτοάμυνα, νομιμοποιείται το τελευταίο να επιτεθεί στο Ιράν προκειμένου να εξαλείψει έναν κίνδυνο για την εθνική του ασφάλεια;

Θα μου πείτε νομιμοποιείται να το κάνει κάτω από τον μανδύα μιας απόφασης του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει επιβάλει στο Ιράν κυρώσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα, περιορισμούς στις μεταφορές όπλων κ.λπ. Για τους Χούθι έχει επιβάλει στοχευμένες κυρώσεις (πάγωμα περιουσιακών στοιχείων, ταξιδιωτικές απαγορεύσεις), εμπάργκο όπλων κ.λπ. Ανάλογο εμπάργκο όπλων έχει επιβληθεί και στον Λίβανο (Ψήφισμα 1701), προκειμένου να ελεγχθεί ο εξοπλισμός της Χεζμπολάχ.

Το γεγονός ότι, παρά τα κατά καιρούς μέτρα του Συμβουλίου Ασφαλείας, οι επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ δεν τέθηκαν υπό έλεγχο, μήπως σημαίνει ότι το διεθνές δίκαιο αδυνατεί να προσφέρει την απαραίτητη προστασία και ασφάλεια σε μια χώρα ή τη διεθνή κοινότητα;

Αν ισχύει αυτό, νομιμοποιείται κάθε χώρα να αναλαμβάνει η ίδια - ή με τους συμμάχους της - την προστασία της;

Η αλήθεια είναι ότι ούτε ο Τραμπ ούτε ο Νετανιάχου φαίνεται να χρησιμοποιούν ως γνώμονα το διεθνές δίκαιο στις αποφάσεις τους.

Το ίδιο, βέβαια, έπραξε και ο Πούτιν στην Ουκρανία όταν εισέβαλε πριν από δύο χρόνια. Το ίδιο, φαντάζομαι, θα συμβεί αν η Κίνα εισβάλει στην Ταϊβάν.

Το ερώτημα που τίθεται μέσω του δημόσιου διαλόγου στην προκειμένη περίπτωση  είναι σαφές: Τι συμβουλεύουμε την κυβέρνηση και την πολιτική μας ηγεσία να πράξει. Πώς να θωρακίσει την ασφάλεια της χώρας μας και των πολιτών της. Στηριζόμενες  στο διεθνές δίκαιο ή την αποτρεπτική ισχύ;

 

Υ.Γ: Το διεθνές δίκαιο και η εμπειρία του ελληνισμού.

Αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας για το Κυπριακό:

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: H ομιλία του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ στο Νταβός, η οποία θα πρέπει να διδάσκεται στα τμήματα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σπουδών σε όλα τα σοβαρά πανεπιστήμια του κόσμου!

 

«Φαίνεται πως κάθε μέρα μας υπενθυμίζει ότι ζούμε σε μια εποχή ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων — ότι η διεθνής τάξη βασισμένη σε κανόνες φθίνει, ότι οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει. Και αυτό το απόφθεγμα του Θουκυδίδη παρουσιάζεται ως αναπόφευκτο, ως η φυσική λογική των διεθνών σχέσεων που επανεμφανίζεται.

Και μπροστά σε αυτή τη λογική, υπάρχει μια ισχυρή τάση για τις χώρες να συμμορφώνονται, να προσαρμόζονται, να αποφεύγουν τις συγκρούσεις, να ελπίζουν ότι η υποταγή θα τους εξασφαλίσει ασφάλεια.

Λοιπόν, δεν θα το κάνει.

Ποιες είναι λοιπόν οι επιλογές μας;

Το 1978, ο Τσέχος αντιφρονών Βάτσλαβ Χάβελ, μετέπειτα πρόεδρος, έγραψε ένα δοκίμιο με τίτλο “Η δύναμη των αδύναμων”, στο οποίο έθεσε ένα απλό ερώτημα: πώς συντηρούνταν το κομμουνιστικό σύστημα; Και η απάντησή του ξεκινούσε με έναν μανάβη. Κάθε πρωί, ο καταστηματάρχης τοποθετεί μια πινακίδα στη βιτρίνα του: “Εργάτες όλων των χωρών, ενωθείτε”.

Δεν το πιστεύει. Κανείς δεν το πιστεύει. Αλλά τοποθετεί την πινακίδα για να αποφύγει προβλήματα, για να δείξει συμμόρφωση, για να “τα έχει καλά”. Και επειδή κάθε μανάβης σε κάθε δρόμο κάνει το ίδιο, το σύστημα επιβιώνει — όχι μόνο μέσω της βίας, αλλά μέσω της συμμετοχής των απλών ανθρώπων σε τελετουργίες που ιδιωτικά γνωρίζουν πως είναι ψευδείς.

Ο Χάβελ το ονόμασε αυτό “ζωή μέσα στο ψέμα”. Η δύναμη του συστήματος δεν προέρχεται από την αλήθεια του, αλλά από την προθυμία όλων να συμπεριφέρονται σαν να ήταν αληθινό. Και η ευθραυστότητά του πηγάζει από την ίδια ακριβώς πηγή. Όταν έστω και ένας άνθρωπος σταματήσει να συμμετέχει, όταν ο μανάβης κατεβάσει την πινακίδα, η ψευδαίσθηση αρχίζει να ραγίζει.

Φίλοι μου, ήρθε η ώρα οι εταιρείες και τα κράτη να κατεβάσουν τις πινακίδες τους.

Για δεκαετίες, χώρες όπως ο Καναδάς ευημερούσαν μέσα σε αυτό που αποκαλούσαμε διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες. Ενταχθήκαμε στους θεσμούς της, επαινέσαμε τις αρχές της, ωφεληθήκαμε από την προβλεψιμότητά της. Και εξαιτίας αυτού, μπορούσαμε να ακολουθούμε εξωτερικές πολιτικές βασισμένες σε αξίες, υπό την προστασία της.

Γνωρίζαμε ότι η ιστορία της διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες ήταν εν μέρει ψευδής· ότι οι ισχυρότεροι εξαιρούνταν όταν τους συνέφερε· ότι οι εμπορικοί κανόνες εφαρμόζονταν ασύμμετρα· και γνωρίζαμε ότι το διεθνές δίκαιο εφαρμοζόταν με διαφορετική αυστηρότητα, ανάλογα με την ταυτότητα του κατηγορούμενου ή του θύματος.

Αυτή η μυθοπλασία ήταν χρήσιμη. Και ειδικότερα η αμερικανική ηγεμονία συνέβαλε στην παροχή δημόσιων αγαθών: ανοιχτές θαλάσσιες οδούς, ένα σταθερό χρηματοπιστωτικό σύστημα, συλλογική ασφάλεια και πλαίσια επίλυσης διαφορών.

Έτσι, βάλαμε την πινακίδα στο παράθυρο. Συμμετείχαμε στις τελετουργίες και, σε μεγάλο βαθμό, αποφεύγαμε να επισημαίνουμε το χάσμα ανάμεσα στη ρητορική και την πραγματικότητα.

Αυτή η συμφωνία δεν λειτουργεί πλέον. Ας είμαι σαφής: βρισκόμαστε στη μέση μιας ρήξης, όχι μιας μετάβασης.

Τα τελευταία είκοσι χρόνια, μια σειρά κρίσεων — χρηματοπιστωτικών, υγειονομικών, ενεργειακών και γεωπολιτικών — αποκάλυψαν τους κινδύνους της προχωρημένης παγκόσμιας ολοκλήρωσης.

Πιο πρόσφατα, όμως, οι μεγάλες δυνάμεις άρχισαν να χρησιμοποιούν αυτή την ολοκλήρωση ως όπλο: τους δασμούς ως μοχλό πίεσης, τις χρηματοπιστωτικές υποδομές ως μέσο εξαναγκασμού, τις αλυσίδες εφοδιασμού ως ευπάθειες προς εκμετάλλευση.

Δεν μπορείς να “ζεις μέσα στο ψέμα” της αμοιβαίας ωφέλειας μέσω της ολοκλήρωσης, όταν η ολοκλήρωση γίνεται η πηγή της υποταγής σου. Οι πολυμερείς θεσμοί στους οποίους βασίζονταν οι μεσαίες δυνάμεις (ο ΠΟΕ, ο ΟΗΕ, οι COP, ολόκληρη η αρχιτεκτονική της συλλογικής επίλυσης προβλημάτων) απειλούνται. Ως αποτέλεσμα, πολλές χώρες καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα: ότι πρέπει να αναπτύξουν μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία στην ενέργεια, στα τρόφιμα, στα κρίσιμα ορυκτά, στη χρηματοδότηση και στις αλυσίδες εφοδιασμού. Και αυτή η ώθηση είναι κατανοητή. Μια χώρα που δεν μπορεί να θρέψει τον πληθυσμό της, να τον τροφοδοτήσει ενεργειακά ή να τον υπερασπιστεί, έχει λίγες επιλογές.

Όταν οι κανόνες δεν σε προστατεύουν, πρέπει να προστατευτείς μόνος σου.

Αλλά ας είμαστε ειλικρινείς για το πού οδηγεί αυτό. Ένας κόσμος οχυρών θα είναι φτωχότερος, πιο εύθραυστος και λιγότερο βιώσιμος.

Και υπάρχει κι άλλη μια αλήθεια: αν οι μεγάλες δυνάμεις εγκαταλείψουν ακόμη και την προσποίηση των κανόνων και των αξιών υπέρ της ανεμπόδιστης επιδίωξης ισχύος και συμφερόντων, τα οφέλη του συναλλακτισμού θα γίνουν όλο και δυσκολότερα να αναπαραχθούν. Οι ηγεμονίες δεν μπορούν επ’ αόριστον να “εμπορευματοποιούν” τις σχέσεις τους.

 

Οι σύμμαχοι θα διαφοροποιηθούν για να αντισταθμίσουν την αβεβαιότητα. Θα αγοράσουν ασφάλεια, θα αυξήσουν τις επιλογές τους για να ανακτήσουν κυριαρχία — μια κυριαρχία που κάποτε θεμελιωνόταν σε κανόνες, αλλά πλέον θα συνδέεται όλο και περισσότερο με την ικανότητα αντοχής στην πίεση.

Αυτή η αίθουσα γνωρίζει ότι αυτό είναι κλασική διαχείριση κινδύνου. Η διαχείριση κινδύνου έχει κόστος, αλλά το κόστος της στρατηγικής αυτονομίας και της κυριαρχίας μπορεί να μοιραστεί. Οι συλλογικές επενδύσεις στην ανθεκτικότητα είναι φθηνότερες από το να χτίζει ο καθένας το δικό του φρούριο. Τα κοινά πρότυπα μειώνουν τον κατακερματισμό. Οι συμπληρωματικότητες δημιουργούν θετικό άθροισμα.

Το ερώτημα για μεσαίες δυνάμεις όπως ο Καναδάς δεν είναι αν πρέπει να προσαρμοστούμε στη νέα πραγματικότητα. Πρέπει.

Το ερώτημα είναι αν θα προσαρμοστούμε απλώς χτίζοντας ψηλότερα τείχη ή αν μπορούμε να κάνουμε κάτι πιο φιλόδοξο.

 Ο Καναδάς ήταν από τους πρώτους που άκουσαν το καμπανάκι κινδύνου, οδηγώντας μας σε μια θεμελιώδη αλλαγή της στρατηγικής μας στάσης. Οι Καναδοί γνωρίζουν ότι οι παλιές, άνετες παραδοχές μας, ότι η γεωγραφία μας και οι συμμαχίες μας εξασφάλιζαν αυτόματα ευημερία και ασφάλεια, δεν ισχύουν πλέον.

Η νέα μας προσέγγιση βασίζεται σε αυτό που ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ, αποκάλεσε “ρεαλισμό βασισμένο σε αξίες”. Ή, με άλλα λόγια, στο να είμαστε ταυτόχρονα και άνθρωποι αρχών και πραγματιστές.

Αρχών στη δέσμευσή μας στις θεμελιώδεις αξίες: την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα, την απαγόρευση της χρήσης βίας εκτός αν είναι σύμφωνη με τον Χάρτη του ΟΗΕ, και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Και πραγματιστές στην αναγνώριση ότι η πρόοδος είναι συχνά σταδιακή, ότι τα συμφέροντα αποκλίνουν και ότι δεν θα μοιράζονται όλοι οι εταίροι όλες μας τις αξίες. Έτσι, εμπλεκόμαστε ευρέως και στρατηγικά, με ανοιχτά μάτια.

Αντιμετωπίζουμε ενεργά τον κόσμο όπως είναι.

Δεν περιμένουμε έναν κόσμο όπως θα θέλαμε να είναι.

Ρυθμίζουμε τις σχέσεις μας έτσι ώστε το βάθος τους να αντικατοπτρίζει τις αξίες μας και δίνουμε προτεραιότητα στη διευρυμένη εμπλοκή για να μεγιστοποιήσουμε την επιρροή μας, δεδομένης της ρευστότητας του κόσμου, των κινδύνων που αυτή συνεπάγεται και των διακυβευμάτων για το τι ακολουθεί. Και δεν βασιζόμαστε πλέον μόνο στη δύναμη των αξιών μας, αλλά και στην αξία της δύναμής μας. Χτίζουμε αυτή τη δύναμη στο εσωτερικό.

 

Από τότε που ανέλαβε η κυβέρνησή μου, μειώσαμε τους φόρους στα εισοδήματα, στα κεφαλαιακά κέρδη και στις επιχειρηματικές επενδύσεις. Καταργήσαμε όλα τα ομοσπονδιακά εμπόδια στο διαπεριφερειακό εμπόριο. Επιταχύνουμε επενδύσεις ύψους 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων στην ενέργεια, την τεχνητή νοημοσύνη, τα κρίσιμα ορυκτά, τους νέους εμπορικούς διαδρόμους και άλλα. Διπλασιάζουμε τις αμυντικές μας δαπάνες μέχρι το τέλος της δεκαετίας, με τρόπους που ενισχύουν τις εγχώριες βιομηχανίες μας. Και διαφοροποιούμαστε ραγδαία στο εξωτερικό.

Έχουμε συμφωνήσει σε μια ολοκληρωμένη στρατηγική εταιρική σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής μας στο SAFE, το ευρωπαϊκό πλαίσιο αμυντικών προμηθειών.

Υπογράψαμε 12 ακόμη εμπορικές και στρατηγικές συμφωνίες σε τέσσερις ηπείρους μέσα σε έξι μήνες. Τις τελευταίες ημέρες, ολοκληρώσαμε νέες στρατηγικές συνεργασίες με την Κίνα και το Κατάρ.

Διαπραγματευόμαστε συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με την Ινδία, την ASEAN, την Ταϊλάνδη, τις Φιλιππίνες και τη Mercosur. Κάνουμε και κάτι ακόμη: για να συμβάλουμε στην επίλυση παγκόσμιων προβλημάτων, ακολουθούμε τη λογική της μεταβλητής γεωμετρίας. Δηλαδή διαφορετικούς συνασπισμούς για διαφορετικά ζητήματα, βάσει κοινών αξιών και συμφερόντων.

Έτσι, στην Ουκρανία είμαστε βασικό μέλος του Συνασπισμού των Προθύμων και από τους μεγαλύτερους κατά κεφαλήν συνεισφέροντες στην άμυνα και την ασφάλειά της.

Στην κυριαρχία της Αρκτικής, στεκόμαστε σταθερά στο πλευρό της Γροιλανδίας και της Δανίας και στηρίζουμε πλήρως το μοναδικό τους δικαίωμα να καθορίσουν το μέλλον της Γροιλανδίας.

Η δέσμευσή μας στο Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ είναι ακλόνητη. Γι’ αυτό συνεργαζόμαστε με τους συμμάχους μας, συμπεριλαμβανομένων των χωρών της Βόρειας και Βαλτικής Ευρώπης, για την ενίσχυση των βόρειων και δυτικών πτερύγων της Συμμαχίας , με άνευ προηγουμένου επενδύσεις σε ραντάρ πέραν του ορίζοντα, σε υποβρύχια, σε αεροσκάφη και με στρατεύματα επί τόπου, στρατεύματα στον πάγο.

Ο Καναδάς αντιτίθεται σθεναρά στους δασμούς που αφορούν τη Γροιλανδία και ζητά στοχευμένες συνομιλίες για την επίτευξη των κοινών μας στόχων ασφάλειας και ευημερίας στην Αρκτική.

Στο πολυμερές εμπόριο, πρωτοστατούμε σε προσπάθειες γεφύρωσης της Δια-Ειρηνικής Συμφωνίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, δημιουργώντας ένα νέο εμπορικό μπλοκ 1,5 δισεκατομμυρίου ανθρώπων γύρω από τα κρίσιμα ορυκτά. Δημιουργούμε αγοραστικές λέσχες με πυρήνα την G7, ώστε ο κόσμος να διαφοροποιηθεί από συγκεντρωμένες πηγές εφοδιασμού. Και στην τεχνητή νοημοσύνη, συνεργαζόμαστε με ομοϊδεάτες δημοκρατίες για να διασφαλίσουμε ότι δεν θα αναγκαστούμε τελικά να διαλέξουμε ανάμεσα σε ηγεμονίες και υπερ-παρόχους.

Αυτό δεν είναι αφελής πολυμερής προσέγγιση ούτε εξάρτηση από φθαρμένους θεσμούς.

Είναι η οικοδόμηση συνασπισμών που λειτουργούν, ζήτημα προς ζήτημα, με εταίρους που μοιράζονται αρκετό κοινό έδαφος για να δράσουν μαζί. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό θα αφορά τη μεγάλη πλειονότητα των χωρών. Δημιουργούμε ένα πυκνό πλέγμα σχέσεων – στο εμπόριο, στις επενδύσεις, στον πολιτισμό – από το οποίο μπορούμε να αντλήσουμε για τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες του μέλλοντος.

Η άποψή μας είναι ότι οι μεσαίες δυνάμεις πρέπει να δρουν μαζί, γιατί αν δεν είμαστε στο τραπέζι, είμαστε στο μενού. Θα έλεγα επίσης ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν, προς το παρόν, να πορεύονται μόνες τους. Έχουν το μέγεθος της αγοράς, τη στρατιωτική ισχύ και τη μόχλευση για να επιβάλλουν όρους. Οι μεσαίες δυνάμεις δεν το έχουν. Και όταν διαπραγματευόμαστε μόνο διμερώς με μια ηγεμονία, διαπραγματευόμαστε από θέση αδυναμίας. Δεχόμαστε ό,τι μας προσφέρεται. Ανταγωνιζόμαστε μεταξύ μας για το ποιος θα είναι πιο υποχωρητικός.

Αυτό δεν είναι κυριαρχία. Είναι η παράσταση της κυριαρχίας ενώ αποδεχόμαστε την υποταγή.

Σε έναν κόσμο ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων, οι χώρες στο ενδιάμεσο έχουν μια επιλογή: να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για εύνοια ή να ενωθούν για να δημιουργήσουν έναν τρίτο δρόμο με πραγματικό αντίκτυπο. Δεν πρέπει να αφήσουμε την άνοδο της σκληρής ισχύος να μας τυφλώσει απέναντι στο γεγονός ότι η δύναμη της νομιμοποίησης, της ακεραιότητας και των κανόνων θα παραμείνει ισχυρή, αν επιλέξουμε να τη χρησιμοποιήσουμε συλλογικά.

Και έτσι επιστρέφω στον Χάβελ. Τι σημαίνει για τις μεσαίες δυνάμεις να “ζουν την αλήθεια”;

Πρώτον, σημαίνει να ονομάζουμε την πραγματικότητα. Να σταματήσουμε να επικαλούμαστε τη διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες σαν να λειτουργεί ακόμη όπως διαφημίζεται. Να την αποκαλούμε αυτό που είναι: ένα σύστημα εντεινόμενου ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων, όπου οι ισχυρότεροι επιδιώκουν τα συμφέροντά τους χρησιμοποιώντας την οικονομική ολοκλήρωση ως μέσο εξαναγκασμού. Σημαίνει συνεπή δράση, εφαρμογή των ίδιων προτύπων σε συμμάχους και αντιπάλους.

Όταν οι μεσαίες δυνάμεις καταγγέλλουν την οικονομική πίεση από τη μία πλευρά αλλά σιωπούν όταν προέρχεται από άλλη, κρατούν ακόμη την πινακίδα στο παράθυρο.

Σημαίνει να χτίζουμε αυτό που ισχυριζόμαστε ότι πιστεύουμε, αντί να περιμένουμε την αποκατάσταση της παλιάς τάξης.

Σημαίνει να δημιουργούμε θεσμούς και συμφωνίες που λειτουργούν όπως περιγράφονται και να μειώνουμε τη μόχλευση που επιτρέπει τον εξαναγκασμό. Αυτό σημαίνει μια ισχυρή εγχώρια οικονομία. Πρέπει να είναι η άμεση προτεραιότητα κάθε κυβέρνησης.

Και η διεθνής διαφοροποίηση δεν είναι απλώς οικονομική σύνεση· είναι…

 

ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΘΑΡΜΑΤΑ - ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Ο δικτάτωρ που επικαλείται το διεθνές δίκαιο

ΠΑΜΕ ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ:
🎶 Τώρα κλαιν' όλα τα αλάνια που θα μείνουνε χαρμάνια🎵 pic.twitter.com/XiNTKEIqiS

— oldschoolfileles (@oldfileles) January 3, 2026

Επειδή έχετε κοντή μνήμη,να σας θυμίσω πως κατέστειλε ο Μαδουρο τις διαδηλώσεις πριν 6 χρόνια, όταν ο λαός ζητούσε να φύγει ώστε η χώρα να οδηγηθεί ομαλά σε εκλογές.#Βενεζουελα pic.twitter.com/XmGcBOMCyj

— Ακροκεντρώος (@akrokentrwos_2) January 3, 2026

 

Του ΜΑΝΟΥ ΒΟΥΛΑΡΙΝΟΥ 

μαδούρος(ο) 1. αυτός που έχει καταλάβει την εξουσία με πραξικόπημα, δικτάτορας «για να διαπιστώσεις αν ένας αρχηγός κράτους είναι μαδούρος αρκεί να παρατηρήσεις τη στάση του μπροοδευτικού κόΖμου της χώρας απέναντί του… αν τον στηρίζουν είναι» 2. αυτός που άλλα λέει και άλλα κάνει, ο ασυνεπής «ο Νικόλας είναι τόσο μαδούρος που επικαλείται το διεθνές δίκαιο το οποίο για χρόνια καταπατούσε»

Προφανώς η επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών στη Βενεζουέλα δεν έγινε για την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Πιο πιθανό είναι να αφορά τα πετρέλαια ή/και τη σε κατακόρυφη πτώση δημοτικότητα του Τραμπ στην Αμερική παρά τον λαό της Βενεζουέλας ή τη διακίνηση ναρκωτικών.

Η επίκληση όμως του διεθνούς δικαίου προκειμένου να καταδικαστεί είναι ακατανόητη. Πολύ περισσότερο όταν αυτή γίνεται από κράτη ή οργανώσεις που έχουν γραμμένο κάθε είδους δίκαιο στα παλιά τους τα παπούτσια.

Ο Μαδούρο ήταν ένας δικτάτορας που συνεργαζόταν με άλλους δικτάτορες και τρομοκρατικές οργανώσεις και σύμφωνα με τη δικαιοσύνη των ΗΠΑ ήταν επικεφαλής κι ενός καρτέλ ναρκωτικών.

Τρόπος ανατροπής δικτατόρων με κοινώς αποδεκτούς κανόνες δεν υπάρχει και το ότι η σύλληψή του έγινε ουσιαστικώς αναίμακτα είναι το καλύτερο που θα μπορούσε να συμβεί.

Το ότι συνέβη από μια χώρα της οποίας ο πρόεδρος πιθανότατα έχει για τη δημοκρατία τα ίδια αισθήματα που έχει και ο Μαδούρο είναι δυσάρεστο, αλλά …

 

ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΘΑΡΜΑΤΑ - ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Τι σημαίνει η σύλληψη Μαδούρο για την Ελλάδα

Δεν ξέρω αν έχει πορτοκαλί μαλλιά ήαν τον κοροϊδεύουν. Αυτό που ξέρω είναι ότι έχει κοχονες 25 κιλά ο ένας. Ακόμη και οι πληρωμένοι δημοσιογράφοι που τον έβριζαν, τώρα βγάζουν τον σκασμό. Μακάρι να βοηθήσει την Ευρώπη να απαλλαγεί από προδότες ηγέτες https://t.co/vPyIKyoMt7

— Thanos 🇮🇹🇬🇷 (@taurothanos) January 3, 2026

 

Του ΚΩΣΤΑ ΣΤΟΥΠΑ 

Η σύλληψη του δικτάτορα Μαδούρο από στρατιωτικές δυνάμεις των ΗΠΑ, έπειτα από μια ολιγόωρη επιχείρηση, εμπεριέχει μηνύματα για το μέλλον τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ όσο και στο διεθνές περιβάλλον.

Το πρώτο και πιο προφανές μήνυμα είναι η αδυναμία της Ρωσίας και της Κίνας να εγγυηθούν την ασφάλεια ενός προστατευόμενού τους καθεστώτος.

Ας δούμε, όμως, τα υπόλοιπα με τη σειρά.

Κατ’ αρχάς, η απόφαση του Αμερικανού προέδρου και η εκτέλεσή της φαίνεται να στερούνται τυπικής και ουσιαστικής νομιμοποίησης, τόσο σε επίπεδο αμερικανικών θεσμών όσο και Διεθνούς Δικαίου, καθώς ούτε το Κογκρέσο ούτε το Συμβούλιο Ασφαλείας ή ο ΟΗΕ φαίνεται να έχουν εγκρίνει κάποια σχετική ενέργεια.

Η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει και εδραιώνει την πεποίθηση ότι απομακρυνόμαστε από την περίοδο κατά την οποία το Διεθνές Δίκαιο έπαιζε έστω και έναν κατ’ επίφαση ρόλο στις διεθνείς σχέσεις, ως μέσο νομιμοποίησης των πράξεων των ισχυρών. Εισερχόμαστε σε μια εποχή όπου όποιος διαθέτει ισχύ, πράττει ό,τι εξυπηρετεί το συμφέρον του.

Στο παρελθόν, ο πρόεδρος Μπους, προκειμένου να επιτεθεί στο Ιράκ και να αιχμαλωτίσει τον Σαντάμ Χουσεΐν, επιχείρησε να προσδώσει επίφαση νομιμότητας οργανώνοντας μια εκτεταμένη διεθνή εκστρατεία παραποίησης στοιχείων.

Η ανατροπή του καθεστώτος Μαδούρο στη Βενεζουέλα και η αντικατάστασή του από ένα καθεστώς υπό την επιρροή των ΗΠΑ συνιστά σαφές μήνυμα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες, στην «πίσω αυλή» τους -την αμερικανική ήπειρο- δεν προτίθενται να επιτρέψουν την παρουσία τρίτων δυνάμεων.

Το Καράκας έχει εξελιχθεί σε πολιτικο-στρατιωτικό εταίρο της Κίνας, της Ρωσίας, του Ιράν και της Τουρκίας, γεγονός που εξηγεί πως η επέμβαση των ΗΠΑ δεν αφορά απλώς το καθεστώς αλλά τη δομή ισχύος στο δυτικό ημισφαίριο.

Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, τα δεύτερα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου στην αμερικανική ήπειρο μετά τις ΗΠΑ, καθώς και σημαντικά αποθέματα σιδηρομεταλλεύματος, βωξίτη και άλλων βιομηχανικών πρώτων υλών.

Οι πόροι αυτοί είναι αφενός κρίσιμοι για την οικονομία των ΗΠΑ και αφετέρου ο έλεγχος των ροών τους στερεί πολύτιμους ενεργειακούς πόρους από ανταγωνιστικές δυνάμεις, όπως η Κίνα. Άλλωστε, το μεγαλύτερο μερίδιο των εξαγωγών πετρελαίου της Βενεζουέλας κατευθυνόταν μέχρι σήμερα στην Κίνα.

Εάν, μετά τη Βενεζουέλα, προκύψει και ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος στο Ιράν και αντικατάστασή του από ένα περισσότερο φιλοδυτικό, οι ροές πετρελαίου προς την Κίνα θα περιοριστούν ακόμη περισσότερο.

Με αυτόν τον τρόπο, η Κίνα θα μπορούσε να περιέλθει σε μια κατάσταση ανάλογη με εκείνη στην οποία βρισκόταν η Ιαπωνία πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, γεγονός που οδήγησε στην επίθεση στο Περλ Χάρμπορ, με στόχο τον έλεγχο του Ειρηνικού.

Υπό αυτό το πρίσμα, οι εξελίξεις στη Βενεζουέλα θα μπορούσαν να αποτελούν προπομπό μιας ευρύτερης παγκόσμιας αναμέτρησης, επαληθεύοντας τον ορισμό της «Παγίδας του Θουκυδίδη».

Το μήνυμα για την Ουκρανία

Η επέμβαση στη Βενεζουέλα χωρίς καμία επίφαση νομιμοποίησης, σε συνδυασμό με τις πιέσεις προς την Ουκρανία για μια ατιμωτική ειρήνη που εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Ρωσίας, συνιστά ένα σαφές μήνυμα του τύπου:

«Αφήστε με να ανακτήσω τον έλεγχο της πίσω αυλής μου και σας επιτρέπω να ελέγχετε τις δικές σας».

Αυτό σημαίνει ότι η Ουκρανία, αλλά και η Ευρωπαϊκή Ένωση που συνεχίζει να τη στηρίζει, είναι ουσιαστικά μόνες απέναντι στις επεκτατικές βλέψεις της Ρωσίας.

Το μήνυμα προς την Ε.Ε.

Οι ΗΠΑ του Τραμπ δεν βλέπουν με καλό μάτι ούτε την Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε το ευρώ, το οποίο θεωρούν ότι δημιουργήθηκε για να ανταγωνιστεί το δολάριο. Υπό αυτό το πρίσμα, είναι πιθανό να επιχειρήσουν την αποδυνάμωση ή και τη διάλυση της Ε.Ε., προσεταιριζόμενες ορισμένα κράτη-μέλη, ενώ άλλα θα μπορούσαν να περιέλθουν στη ζώνη επιρροής τρίτων δυνάμεων.

Η Ε.Ε. θα μπορούσε να αντισταθεί σε αυτή την προοπτική μόνο εάν, μέσα στα επόμενα τρία έως τέσσερα χρόνια, προχωρήσει σε ουσιαστική πολιτική, οικονομική και στρατιωτική ενοποίηση.

Με τα σημερινά δεδομένα, κάτι τέτοιο μοιάζει -αν όχι ακατόρθωτο- εξαιρετικά δύσκολο. Θα μπορούσε να ανατραπεί μόνο αν προκύψουν σύντομα ισχυρές φιλοευρωπαϊκές πλειοψηφίες στα μεγάλα κράτη-μέλη, κάτι που προς το παρόν δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα.

Ο ρόλος της Ελλάδας

Μέσα σε αυτόν τον καταιγισμό εξελίξεων, η Ελλάδα φαίνεται να αποτελεί μία από τις χώρες της Ε.Ε. που οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν ως…