"Κόμμα = Ομάς ανθρώπων, ειδότων ν' αναγιγνώσκωσι και ν' αρθογραφώσιν εχόντων χείρας και πόδας υγιείς, αλλά μισούντων πάσαν εργασίαν, οίτινες ενούμενοι υπο ένα οιονδήποτε αρχηγόν, ζητούσι ν' αναβιβάσωσιν αυτόν δια παντός μέσου εις την έδραν πρωθυπουργού, ίνα παρέχη αυτοίς τα μέσα να ζώσι χωρίς να σκάπτωσι"
Εμμανουήλ Ροΐδης , Έλληνας πεζογράφος και κριτικός (1836-1904)


Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΤΗΝΙΟΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΤΗΝΙΟΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Η εκλογή Ντόναλντ Τραμπ ως εκδίκηση της γενιάς του baby-boom (η ύπουλη τελευταία γροθιά, πριν χτυπήσει το καμπανάκι)



Στις τελευταίες βδομάδες ήρθαν στο προσκήνιο  δύο όψεις της γενιάς των baby-boomers που μεγάλωσαν στη δεκαετία του ’60. 


Ο Bob Dylan πήρε το Νobel της λογοτεχνίας, και ο Ντοναλντ Τραμπ εξελέγη πρόεδρος των ΗΠΑ.  


Η μουσική του ενός και η προεδρία του άλλου είναι οι παρακαταθήκες της ίδιας αντιφατικής γενιάς που έχει την τελευταία της ευκαιρία να διαμορφώσει τον κόσμο στα δικά της μέτρα.



Η όψη της γενιάς αυτής που κυριαρχεί στην Ελλάδα είναι αυτή του ανοίγματος και της απελευθέρωσης. Μετά την καταπιεστική ομοιομορφία της δεκαετίας του ’50, μπήκαν ορμητικά στη δεκαετία του ’60 με τη μουσική του Bob Dylan και τη φωνή της Joan Baez. Αμφισβήτησαν την αξία της ευημερίας, που άλλωστε δεν είχαν ποτέ στερηθεί. Οργάνωσαν αντιπολεμικές κινητοποιήσεις στα χρόνια του Βιετνάμ. Στην τσέπη τους κρατούσαν τα βιβλία του Kerouak, του Pynchon, του Ginsberg, της Toni Morison και της Alice Walker.  


Στο μυαλό μας, αποδίδουμε στη γενιά αυτή όλα τα επιτεύγματα της ανοιχτής κοινωνίας: την καταπολέμηση των διακρίσεων κατά των μαύρων, το φεμινισμό, το δικαίωμα των γυναικών να ορίζουν το σώμα τους, τη δημιουργική πνευματικότητα. 



Στην πραγματικότητα, εκτός από την πρωτοπορία, η πλειοψηφία της γενιάς αυτής είχε άλλα, λιγότερο ειδυλλιακά χαρακτηριστικά: έχει ονομαστεί η γενιά του «εγώ» και του «αυτό είναι δικό μου».. Αυτό, η πλειοψηφία της γενιάς το μετέφρασε σε έχθρα στις ανοιχτές αγορές και στα ανοιχτά σύνορα. Σε περιφρόνηση του φεμινισμού και των δικαιωμάτων σεξουαλικής έκφρασης, όλα εδραιωμένα πάνω σε γερές βάσεις αλαζονείας του «ηθικού τους πλεονεκτήματος». Ταύτιζαν και ταυτίζουν την πρόοδο με τα φουγάρα της βιομηχανικής εποχής και τις θεσμικές της αποκρυσταλλώσεις –τα συνδικάτα. Είχαν ελάχιστη συναίσθηση της ευθύνης τους απέναντι στο περιβάλλον και στον υπόλοιπο κόσμο. Καθώς ωρίμαζαν, ο ατομισμός τους εξαντλούνταν σε χρησιμοθηρικές στάσεις: δικαίωμα στη οπλοκατοχή, ελεύθερος έρωτας όσο χρειαζόταν ώστε να μην περιορίζονται οι επιθυμίες των ανδρών, οι μειοψηφίες στο ρόλο μιας περιθωριακής μασκώτ.   



Για πολλούς ανθρώπους αυτής της γενιάς, η εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ ήταν η τελευταία αναλαμπή και η τελευταία ευκαιρία να τακτοποιήσουν εκκρεμότητες, πριν μετατραπούν σε μειοψηφία. Η τελευταία γροθιά του μποξέρ πριν χτυπήσει το καμπανάκι. 


Έσπευσαν έτσι να τακτοποιήσουν εκκρεμότητες που αφορούν τα οικονομικά τους συμφέροντα αλλά και τις κυρίαρχες αξίες που τους διαμόρφωσαν.



Ποιες ήταν αυτές οι εκκρεμότητες; 


Στην οικονομία, η αύξηση του χρέους προκειμένου να χρηματοδοτήσει τη σημερινή τους κατανάλωση, με τη βεβαιότητα ότι όταν έρθει ο λογαριασμός, αυτός που θα τον πληρώσει θα είναι η επόμενη γενιά. 


Η προστασία των συντάξεών τους.  


Και, αφού έχουν λύσει το πρόβλημα της δικής τους ασφάλισης υγείας, εξουσιοδοτούν τον Τραμπ να καταργήσει την ασφάλιση για τις επόμενες γενιές του Obamacare. 


Ακύρωση των προοδευτικών κατακτήσεων στα θέματα του φύλου και των ατομικών δικαιωμάτων μέσω του ορισμού συντηρητικών ανώτατων δικαστών με κύριο στόχο την απόφαση Roe v Wade για τις αμβλώσεις. Και πάνω από όλα, προστατευτισμός και φρένο στην παγκοσμιοποίηση (υποχώρηση από τη NAFTA, ακύρωση του ΤΤΡ, ο τείχος στα σύνορα με το Μεξικό ...). Στις αξίες που συγκροτούν την ταυτότητά τους σημαντική θέση κατέχει η ακύρωση των βασικών κατακτήσεων της παγκοσμιοποίησης (κινήσεις πληθυσμών, λιγότερα εμπόδια στο εμπόριο, νομιμοποίηση των αμβλώσεων).



Αυτοί οι άνθρωποι ψήφισαν τον Ντόναλντ Τραμπ επειδή...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - Ε.Ε. - ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Το Brexit, η «ανάκτηση ελέγχου» και ο σύγχρονος κόσμος

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ
Γράφει ο Πλάτων Τήνιος
Οικονομολόγος, Επίκουρος Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς


«Να ανακτήσουμε τον έλεγχο», είναι το ισχυρότερο και πλέον επαναλαμβανόμενο σλόγκαν όσων επιθυμούν το Brexit στο βρετανικό δημοψήφισμα. Η δύναμη επιλογής πρέπει να αφαιρεθεί από απρόσωπους ευρωκράτες, προκειμένου να επιστρέψει σε εκλεγμένους και υπόλογους εκπροσώπους.  


Στην άλλη άκρη της ίδιας ηπείρου, ο ΣΥΡΙΖΑ υπονοεί το ίδιο, επιδιώκοντας «πολιτικές λύσεις» – δηλαδή να εξασφαλίσουμε προνομιακή πρόσβαση στα «πραγματικά αφεντικά» μπας και μας «βολέψουν» με καμιά εξαίρεση.



Από διαφορετικές σκοπιές, δηλαδή, η ανάκτηση ελέγχου και η πολιτική διαπραγμάτευση προϋποθέτουν ότι υπάρχουν ισχυρά «αφεντικά», η θέληση  των οποίων προεξοφλεί το όποιο αποτέλεσμα. 


Στην Βρετανία έχουν την ψευδαίσθηση ότι αυτά τα αφεντικά θα μπορούσαν να (ξανα)γίνουν οι ίδιοι.  


Στην Ελλάδα, πιο ρεαλιστές, εντοπίζουμε τον «μπάρμπα στην Κορώνη» και φροντίζουμε να τα έχουμε καλά μαζί του. 


Η άποψη για τον κόσμο και στις δύο περιπτώσεις επενδύει στο «δίκαιο του ισχυρού». Μόνο που στη μια περίπτωση ελπίζουν να είναι οι ίδιοι οι ισχυροί, ενώ στην άλλη να καταλήξουν ως οι κερδισμένοι ειδικής διαπραγμάτευσης.




Παλιά, στον 19ο αιώνα, τα πράγματα ήταν σαφή. Οι κανονιοφόροι ήταν διαθέσιμες για να υπενθυμίσουν τι δέον γενέσθαι. Ειρωνία της Ιστορίας ήταν ότι μια από τις πρώτες εφαρμογές του «δόγματος των κανονιοφόρων» ήταν στον Πειραιά το 1850. Τότε, ο Λόρδος Πάλμερστον έστειλε κανονιοφόρους για να υποχρεώσει την Ελλάδα να αποζημιώσει τον βρετανό υπήκοο και θύμα λιντσαρίσματος Don Pacifico.  


Στον κόσμο που πέρασε, λοιπόν, οι «κατασκευαστικές παράμετροι» ενσωμάτωναν σχεδόν ανοικτά το δίκαιο (και το δίκιο) του ισχυρού. Αυτό το δίκιο επικαλέστηκαν όλες οι πλευρές πριν από το μακελειό των Παγκοσμίων Πολέμων.



Μετά τον Πόλεμο, στη θέση της αυθαιρεσίας, δοκιμάσαμε την  αυτοδέσμευση βάσει κανόνων γνωστών εκ των προτέρων. Την εφαρμογή των κανόνων επικαλούνται οι ισχυροί για να δικαιολογήσουν τις ενέργειές τους. Τους ίδιους κανόνες επικαλούνται οι λιγότεροι ισχυροί για να προστατέψουν την θέση τους. Η πραγματική επιρροή προκύπτει από την διαμόρφωση των κανόνων. Η πραγματική επιτυχία είναι η αξιοποίηση των κοινών κανόνων για να προωθηθούν εθνικά και άλλα συμφέροντα. Το αντίθετό της είναι όταν κάποιοι αναγκάζονται να εκλιπαρούν για μια εξαίρεση ή για να σβηστεί μια παράβαση.



Η λειτουργία βάσει κανόνων δεν είναι αυτονόητη ούτε γενικής εφαρμογής. Πρώτα εφαρμόστηκε στις σχέσεις μεταξύ κρατών – στον ΟΗΕ. Μετά επεκτάθηκε στον οικονομικό τομέα – στο διεθνές εμπόριο για την αποφυγή αυτοτιμωρητικών οικονομικών πολέμων. Τέλος, και πειραματικά,  δοκιμάστηκε στην συνεργασία μεταξύ κρατών. Η πιο προχωρημένη τέτοια συνύπαρξη είναι η Ευρωπαϊκή Ενωση. Εκεί δεν προβλέπονται μόνο κανόνες, αλλά και διαδικασίες αλλαγής τους και δομές δημοκρατικού ελέγχου. Ολο αυτό, δηλαδή, πού στην Βρετανία θεωρούν σαν την «απρόσωπη γραφειοκρατία των Βρυξελλών».



Το παράδοξο για τους Βρετανούς είναι ότι η επέκταση της Ενωσης πέραν των έξι αξιοποίησε τους κανόνες της ελεύθερης οικονομίας.  


Ηταν η αγγλοσαξωνική οικονομική παράδοση που παρέδωσε τους «κανόνες εμπλοκής» που επέτρεψαν την διεύρυνση τόσο του αντικειμένου όσο και της συμμετοχής της ΕΕ.



Είναι αυτή η κατάσταση δεδομένη και σίγουρη;


 Δυστυχώς όχι.



Η λειτουργία βάσει κανόνων αποτελεί ακόμη την διατύπωση, μια επιθυμία και όχι κάτι σίγουρο και δεδομένο. Υπάρχει πάντα ο πειρασμός να περάσει το συμφέρον του ισχυρού, να παρακαμφθούν οι κανόνες, να γίνουν εξαιρέσεις.



Για τον μικρό παίκτη, μια εξαίρεση θα μπορούσε να τους έδινε περισσότερα – φτάνει να μην ακολουθούν και άλλοι. 


Για τον ισχυρό, η  παράκαμψη  κανόνων εξασφαλίζει οφέλη, φτάνει να μη γίνει συνήθεια.  


Ολοι προτιμούν έναν κόσμο με κανόνες. Ολοι έχουν το συμφέρον να τους σπάσουν – δηλαδή ένα δίλημμα του φυλακισμένου όπου το γενικό καλό κινδυνεύει από το ειδικό συμφέρον.



Για τις μικρές χώρες...

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Παιχνίδι με σπίρτα σε πυριτιδαποθήκη

EΞΑΙΡΕΤΙΚΟ
Γράφει ο Πλάτων Τήνιος 
Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και στο London School of Economics. 

Ε​​να παιδάκι χαμένο στο σκοτάδι. Αν ένα παιδάκι χαθεί σε σκοτεινό κτίριο, ένα κουτί σπίρτα ίσως του επιτρέψει να βρει την έξοδο ή έστω τον διακόπτη. Αν όμως το κτίριο είναι αποθήκη εκρηκτικών, ίσως η προσφορά σπίρτων να μην είναι καλή ιδέα.
 

Το σύστημα συντάξεων πολλές φορές προσέφερε φαινομενικά ευρηματικές λύσεις που έβγαζαν τη χώρα από άμεσα αδιέξοδα. Επειδή όμως δεν υπήρχε κατανόηση του λαβύρινθου στον οποίο βρισκόμαστε, η διαφυγή δεν ήταν παρά φυγή προς τα εμπρός. Το πρόβλημα παρέμενε, μόνο που μεταφερόταν στο μέλλον. Αργότερα, το ξαναβρίσκαμε, συνήθως χειρότερο. Αν και ξέραμε ήδη από το 1987 ότι «οι συντάξεις ήταν ωρολογιακή βόμβα», η κάθε κυβέρνηση φρόντιζε απλώς να μη σκάσει στα δικά της χέρια, αλλά να μεταφερθεί, μεγαλύτερη και πιο απειλητική, στα χέρια του επόμενου.  


Ωσπου, τελικά, δεν υπήρχε επόμενος.
 

Η αφήγηση της χρεοκοπίας της χώρας είναι γνωστή σε όλους. Λιγότερο γνωστά (και άρα πολύ πιο επικίνδυνα) είναι παραδείγματα από πιο τεχνικές περιοχές. Το κείμενο αυτό εξιστορεί μια τέτοια «φυγή προς τα εμπρός»: την ιστορία των επικουρικών συντάξεων από το 1983. Μετά εξετάζει μήπως η σημερινή στρατηγική Κατρούγκαλου έχει κοινά σημεία. Μήπως παίζουμε πάλι σε πυριτιδαποθήκη;


 
«Λύση» το 1983. «Βραχνάς» το 2016. 
Η πρώτη τετραετία του ΠΑΣΟΚ σημαδεύτηκε από ελλείμματα στις κύριες συντάξεις. Οπως και τώρα, ο περιορισμός δαπανών ήταν αδιανόητος. Ολοι αναζητούσαν πηγή.


Το 1983 κάποιος, πολύ ευχαριστημένος με το κατόρθωμά του, σκέφτηκε «την» λύση: Εκανε υποχρεωτική την επικουρική ασφάλιση για τους μισθωτούς, και μάλιστα με απλόχερο τρόπο. Υποχρεώθηκαν όλοι να πληρώνουν για τον νέο κλάδο, λαμβάνοντας σε αντάλλαγμα αυξημένα δικαιώματα, τα οποία θα άρχιζαν να εξασκούν μόνο δέκα χρόνια (και βάλε) μετά. Ο νέος υποχρεωτικός κλάδος επικουρικής ασφάλισης για είκοσι χρόνια είχε πολλά έσοδα και λίγα έξοδα – δηλαδή μεγάλα τρέχοντα πλεονάσματα. Τα πλεονάσματα αυτά «αξιοποιήθηκαν» για να γίνει ο εξορθολογισμός των κύριων συντάξεων. Ηδη, από το 1983, αυτοί που γνώριζαν μαθηματικά ήξεραν ότι ο νέος κλάδος είχε μεγάλο αναλογιστικό έλλειμμα. Αλλά αυτό δεν απασχόλησε κανέναν, τότε.
 

Μας απασχολεί όμως εμάς, τώρα. Γιατί;
 

Σε απλά ελληνικά: το τρέχον πλεόνασμα «έλυσε» το τότε πρόβλημα. Ομως, το τότε μικρό πρόβλημα προστέθηκε σε μεγαλύτερο πρόβλημα αργότερα. Εμείς τώρα πρέπει να λύσουμε και τα δύο. Ο λόγος είναι ότι οι υποσχέσεις που μάζευαν αυτοί που πλήρωναν εισφορές για επικουρική ασφάλιση ήταν συνολικά ανέφικτες.  



Τώρα που οι τότε ασφαλισμένοι ζητάνε τα λεφτά τους, δεν υπάρχει μία: 


(α) επειδή εξαρχής δεν θα έφταναν και 


(β) επειδή τα αποθεματικά του συστήματος επικουρικής ασφάλισης ξοδεύτηκαν για να μη διορθωθούν οι κύριες συντάξεις τη δεκαετία του ’80 και ’90.
 

Τα σημερινά προβλήματα της «ρήτρας μηδενικού ελλείμματος» των επικουρικών πηγάζουν από την ευρηματική «λύση» του 1983.

 

Γιατί να μην (ξανα)φύγουμε προς τα εμπρός;  


Το 2016 αντιμετωπίζουμε παρεμφερές πρόβλημα. Δεν υπάρχουν λεφτά και κινδυνεύουν οι κύριες συντάξεις. Η «λύση» της δεκαετίας του 2000 να δανειζόμαστε από το εξωτερικό δεν υφίσταται. Τα ευφάνταστα σχέδια για νέους κοινωνικούς πόρους και για αυξήσεις εισφορών προσκρούουν στη σκληρή πραγματικότητα. Τι να γίνει;
 

Ο κ. Κατρούγκαλος έχει μια καταπληκτική ιδέα, απόλυτα συμβατή, με την κρατική κοινωνική ασφάλιση: Γιατί, λέει, να μη δημιουργηθούν νέα δικαιώματα που να χρηματοδοτούνται με τη λογική της κρατικής ασφάλισης;

 
Αν προχωρήσουμε έτσι, τότε θα έχουμε (όπως και το 1983) περισσότερες εισπράξεις άμεσα και έτσι πληρώνουμε τις συντάξεις. Αυτοί που θα πληρώνουν παραπάνω το κάνουν γιατί θα πάρουν μεγαλύτερες συντάξεις αργότερα. Μπορεί τότε να μην υπάρχουν λεφτά για τα νέα δικαιώματα, αλλά η ευθύνη θα έχει περάσει σε άλλους.


Το κόλπο διευκολύνεται από το ότι το αναλογιστικό έλλειμμα δεν φαίνεται. Αλλά, με τη συνένωση των Ταμείων δεν θα γίνει αντιληπτό (ακόμη και να δημοσιεύονταν στοιχεία) ότι πληρώνουν κάποιοι και εισπράττουν άλλοι. Η τρόικα θα χαρεί επειδή ολοκληρώνεται το δικό της σχέδιο του 2010. Και όλα αυτά μέσα από τη λογική του «ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους».


Ο κ. Κατρούγκαλος εφαρμόζει τη λογική του διανεμητικού κρατικού συστήματος πιστά. Πράγματι, οι αυτοτελώς απασχολούμενοι έχουν μικρότερη προστασία. Οι συντάξεις τους, μάλιστα, βασίζονται σε επιχορηγήσεις και σε κοινωνικούς πόρους που έχουν καταργηθεί. Συνεπώς, γιατί να μην τους εξασφαλίσουμε την ίδια κάλυψη με τους υπόλοιπους; Πληρώνοντας τις ίδιες ποσοστιαίες εισφορές με τους μισθωτούς, θα έχουμε με ένα σμπάρο δύο τρυγόνια: οι αυτοτελώς απασχολούμενοι θα αποκτήσουν δικαίωμα για μεγαλύτερες συντάξεις (σε 15 χρόνια), το δε σύστημα συντάξεων θα πάρει περισσότερες εισφορές (άμεσα). Οι διευρυμένες εισφορές των αυτοαπασχολούμενων θα επιτρέψουν να μη μειωθούν οι κύριες συντάξεις των μισθωτών, οπωσδήποτε για τα επόμενα χρόνια. Μετά, σύμφωνα με το διανεμητικό σύστημα, έχει ο Θεός.


Ο τοίχος της πυριτιδαποθήκης. 

Οι προτάσεις, δηλαδή, αξιοποιούν ως άλλοθι την εξίσωση της κάλυψης σε όλο τον πληθυσμό για να μαζέψουν λεφτά για άμεσες ανάγκες. Η δικαιολογία που δίδουν είναι άψογη ως προς την προσήλωση στη λογική του συστήματος: εφαρμόζουμε τους ίδιους κανόνες για όλους. Πιθανόν να συμφωνήσει και η τρόικα, ίσως δε και οι εκσυγχρονιστές της αντιπολίτευσης.

Η λογική αυτή δούλεψε το 1983. Ομως είναι απίθανο να δουλέψει τώρα. Και αυτό για τρεις λόγους:

Το ασφαλιστικό και οι βλάβες του υπολογιστή...

Γράφει ο Πλάτων Τήνιος
(Οικονομολόγος, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Είναι ο συγγραφέας του «Ασφαλιστικό: Μια μέθοδος ανάγνωσης», εκδόσεις Κριτική, 2010.)

Η ελληνική οικονομία είναι σαν ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής που ξαφνικά σταμάτησε να λειτουργεί. Επίμονο πάτημα του κουμπιού εκκίνησης δεν βγάζει τίποτε άλλο παρά μια μονότονα μπλε οθόνη. Ο χρήστης, με κάποια δόση ενοχής, θυμάται τις ενδείξεις που αγνοούσε όλο το προηγούμενο διάστημα όταν φόρτωνε νέα προγράμματα ή αστραφτερά παρελκόμενα. Τώρα πια, ακόμη και η βίαιη επανεκκίνηση, το reboot, απέτυχε. Εφτασε, πια, η ώρα να αναλάβει ο τεχνικός. Ο τεχνικός, με κάποια δόση συγκατάβασης, δηλώνει ότι «φταίει το λειτουργικό». Βάζει μια δισκέτα με δικό του λειτουργικό και έτσι, με ξένη εφεδρική βοήθεια, επανέρχεται στο σύστημα η στοιχειώδης λειτουργία: ίσα-ίσα για να διαπιστωθεί ότι η δουλειά των τελευταίων χ μηνών έχει (μάλλον) τελεσίδικα χαθεί. 

Μετά τη σωστική παρέμβαση του τεχνικού, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: Θα μπορεί να λειτουργεί ο υπολογιστής όπως πριν και να κάνει τα ίδια πράγματα;

Θα μπορούσαν να συμβαίνουν κατά σειράν τα εξής:

- Ο υπολογιστής κόλλησε από ασυμβατότητα δύο προγραμμάτων. Απλώς δεν τα τρέχουμε μαζί.

- Ο υπολογιστής μας ήταν αντικείμενο μόλυνσης από ιούς. Ανανεώνουμε τη συνδρομή στο πρόγραμμα προστασίας.

- Το σφάλμα οφειλόταν σε σφάλμα λογισμικού (bug). Αν είμαστε τυχεροί έχει ήδη διορθωθεί με μία από τις ενημερώσεις που είχαμε ξεχάσει να εγκαταστήσουμε. Αν όχι, τότε ελπίζουμε ο τεχνικός να ενημερώσει για το σφάλμα και η διόρθωση (Patch) να συμπεριληφθεί στην επόμενη ενημέρωση. Στο μεταξύ περιμένουμε.

- Το σφάλμα όμως μπορεί να οφείλεται σε πρόβλημα στο μηχάνημα - σε σφάλμα υλικού. Είτε σε λάθος συνδεσμολογία ή σε αστοχία υλικού. Το πρόβλημα είναι, σύμφωνα με την ορολογία των τεχνικών, hard-wired.

Στην τελευταία περίπτωση το σφάλμα είναι δομικό. Προσπάθεια να ξανατρέξει ο υπολογιστής θα οδηγήσει στο ίδιο αδιέξοδο (αργά ή γρήγορα) - στην μπλε οθόνη της αδράνειας και απραξίας. Η ελληνική οικονομία κόλλησε. Φωνάξαμε τον τεχνικό (Τρόικα), ο οποίος χρησιμοποιεί τη δική του δισκέτα (Μνημόνιο) για να επανεκκινήσει το μηχάνημα με δικό του τροφοδοτικό (Δάνειο). Οσο και αν έχουμε κάποιες υποψίες, δεν είμαστε σίγουροι αν το σφάλμα ήταν σφάλμα λογισμικού ή υλικού: soft ή hard;

Αυτό θα φανεί την επόμενη φορά που θα προσπαθήσουμε να βάλουμε το μηχάνημα να δουλέψει, αφού φύγει ο τεχνικός. Αλλά τότε θα είναι αργά. Για τη διάγνωση πρέπει να εξετάσουμε το πώς φτάσαμε εδώ - να αποκρυπτογραφήσουμε τις ενδείξεις δυσλειτουργίας που τόσο καιρό προσπερνούσαμε.

Το βιβλίο Ασφαλιστικό: Μια μέθοδος ανάγνωσης προσπαθεί να εξετάσει με ποιον τρόπο ένα φαινομενικά απλό πρόβλημα (που έχει αντιμετωπισθεί στις περισσότερες χώρες) κατάφερε να μείνει άλυτο επί δεκαετίες και τελικά να παίξει ενεργό ρόλο στην κατάρρευση της οικονομίας που το στήριζε. Η σημασία της διάγνωσης στη συγκεκριμένη περίπτωση έχει ευρύτερο ενδιαφέρον, αφού έτσι θα εκτιμήσουμε τη συνολική παθογένεια.  

Στην περίπτωση του ασφαλιστικού προκύπτει με σαφήνεια ότι το πρόβλημα δεν ήταν συγκυριακό. Τα προβλήματα των συντάξεων δεν ήταν αυθύπαρκτα, αλλά αποτέλεσμα ευρύτερων δομών, νοοτροπιών και μεθόδων λειτουργίας, που δεν έχουν αλλάξει. Στο ασφαλιστικό το σφάλμα αποδεικνύεται δομικό. Η αποτυχία δεν ήταν τυχαία, αλλά εγγενής - ήταν γραμμένη εξαρχής στη συνδεσμολογία. Οταν ένα πρόβλημα είναι hardwired, η λύση του απαιτεί ευρύτερες προσαρμογές - και μετά την αναχώρηση του τεχνικού.