ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΘΑΡΜΑΤΑ - ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Θα περάσει ο Ερντογάν την κόκκινη γραμμή;

 

Του ΝΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΝΟΥ

Μετά και την… αυτοκρατορική εμφάνισή του στη Πράγα, ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έδειξε –αν μη τι άλλο– ότι το μόνο που υπάρχει στον οπτικό ορίζοντά του είναι οι επερχόμενες εκλογές, όποτε και αν αυτές γίνουν. 

Ενώπιον 43 ηγετών της Ε.Ε. και των κρατών που γειτνιάζουν με την Ευρώπη ο 68χρονος τούρκος πολιτικός επανέλαβε τις απειλές του κατά της Ελλάδας ενώ πλέον δεν μπορεί ούτε να προσποιηθεί πως είναι σε θέση να κρύψει ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης του προκαλεί τρομακτικό εκνευρισμό. 

Αυτή η πορεία διαρκούς ρητορικής κλιμάκωσης με το ποιοτικό χαρακτηριστικό που της προσθέτει ο ίδιος ο Ερντογάν, εκ των πραγμάτων οδηγεί σε ένα ερώτημα: Θα μείνει στη ρητορική ή θα προχωρήσει σε κλιμάκωση στο πεδίο;  

Καταρχάς αυτή τη στιγμή, υπό τις παρούσες συνθήκες, αν εξαιρεθεί η ενοχλητική δράση των τουρκικών UAV στο Αιγαίο, ιδιαίτερα τις πτήσεις πάνω από νησίδες όπως η Κίναρος και η Κανδελιούσσα, δεν υπάρχει κάποια κίνηση που να μαρτυρά ασυνήθιστη ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων ούτε στα παράλια της Μικράς Ασίας, ούτε στη Θράκη. Ενώ και στο πεδίο της θάλασσας οι ασκήσεις που πραγματοποιούνται αυτή την περίοδο βρίσκονται εντός ενός πολύ συγκεκριμένου ορίου. Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει τίποτα καθώς οι κινήσεις κλιμάκωσης δεν προαναγγέλλονται. 

Μια ακόμα παράμετρος είναι η επιχείρηση γοητείας στην Ουάσιγκτον. Οσο η Αγκυρα επιχειρεί να πείσει ξανά το Κογκρέσο, το Λευκό Οίκο, τους Αμερικανούς γενικότερα, ότι πρέπει να επαναληφθούν οι εξαγωγές οπλικών συστημάτων και πολύτιμων ανταλλακτικών από την αμυντική βιομηχανία των ΗΠΑ προς τη Τουρκία, τόσο πιο σκληρή μπορεί να γίνεται η ρητορική έναντι της Ελλάδας, προκειμένου να δοθούν τα κατάλληλα μηνύματα στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ.  

Τι θα καταφέρει όμως η Άγκυρα αν ο Ερντογάν τελικά περάσει την κόκκινη γραμμή και δημιουργήσει πολεμικό επεισόδιο με την Ελλάδα;  

Θα είναι σίγουρα ένα πλήγμα στη καρδιά του ΝΑΤΟ, θα προσφέρει απρόσμενη ικανοποίηση και ανακούφιση στον Βλαντίμιρ Πούτιν ο οποίος βλέπει την εκστρατεία του να καταλύσει την Ουκρανία να πέφτει σε τέλμα. 

Η κατάσταση της Ρωσίας, της βασικής εναλλακτικής που έβλεπε ο Ερντογάν ως πλέον αξιόπιστης για τα ευρασιατικά του παιχνίδια, είναι αποθαρρυντική. Η Ρωσία του Πούτιν αποτελεί έναν γεωπολιτικό παράγοντα μειωμένου γοήτρου όχι μόνο προς Δυσμάς, αλλά και προς Ανατολάς. Η Κεντρική Ασία είναι ένα καζάνι που βράζει και η μια μετά την άλλη οι χώρες αυτές, πάλαι ποτέ Σοβιετικές Δημοκρατίες, λύνουν τους δεσμούς τους με τη Ρωσία και στρέφονται προς τη Κίνα. 

Αν κανείς υπολογίσει ακόμα ότι και η Κίνα έχει κάθε συμφέρον να λήξει ο πόλεμος στην Ουκρανία, προκειμένου να μην αντιμετωπίσει ζητήματα βιωσιμότητας το ιδιόρρυθμο πολιτικό-οικονομικό μοντέλο της, είναι σαφές ότι η ευρασιατική αρένα γίνεται πολύ πιο επισφαλής απ’ ό,τι φαινόταν πριν από τον περασμένο Φεβρουάριο. 

Ενας ακόμη παράγοντας είναι η έκβαση ενός «θερμού» επεισοδίου ή όποιας άλλης ενέργειας πιθανώς επιλέξει ο Ερντογάν για να επιτύχει τους σκοπούς του. Αν η όποια επιθετική ενέργεια καταλήξει σε καταστροφή για τις Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις (ΤΕΔ), τότε η όποια εκλογική χρήση ενδεχομένως υπολόγιζε, θα γυρίσει ως μπούμερανγκ μετατρέποντας τον εσωτερικό πόλεμο για την επικράτηση έναντι των πολιτικών αντιπάλων του σε πραγματικό εφιάλτη. 

Για όλους τους παραπάνω λόγους η κλιμάκωση σε βαθμό που θα οδηγήσει την Τουρκία σε πλήρη ρήξη με τις ΗΠΑ και τη Δύση φαίνεται...

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Τα Βαλκάνια σαν βόμβα έτοιμη να εκραγεί

 

Του ΝΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΝΟΥ

Η παραίτηση του Ζόραν Ζάεφ από την πρωθυπουργία της Βόρειας Μακεδονίας στις 22 Δεκεμβρίου 2021 είχε στην πραγματικότητα προαναγγελθεί από τον περασμένο Οκτώβριο. Η αντικατάστασή του από τον Ντιμίταρ Κοβάτσεφσκι είναι μια συμβατική κίνηση εξισορρόπησης προκειμένου η χώρα να μη μείνει δίχως κυβέρνηση, αν και το πραγματικά δύσκολο έργο πέφτει στους ώμους του προέδρου Στέβο Πενταρόφσκι, ο οποίος πρέπει σε δέκα ημέρες να διευκολύνει τη συνεργασία του κυβερνώντος σοσιαλιστικού κόμματος SDSM με κάποιο άλλο από τα κοινοβουλευτικά κόμματα.  

Αν και η επιτυχία θεωρείται δεδομένη, η μακροημέρευση της νέας κυβέρνησης θεωρείται από όλους αμφίβολη. Παρά τη στήριξη της φιλοδυτικής κυβέρνησης των Σκοπίων από τις Βρυξέλλες, το Βερολίνο και την Ουάσιγκτον, η διαρκώς απομακρυνόμενη ευρωπαϊκή προοπτική έχει ενισχύσει το αντιευρωπαϊκό, ακροδεξιό κόμμα VMRO-DPMNE από το οποίο προερχόταν και ο γνωστός και μη εξαιρετέος Γκρουέφσκι. To VMRO-DPMNE έχει ανοιχτά ταχθεί κατά της Συμφωνίας των Πρεσπών, που αποτελεί και το πλέον σημαντικό σκαλοπάτι της Βόρειας Μακεδονίας προς τη Δύση, εκείνο που οδήγησε αρχικά στο ΝΑΤΟ και συντηρεί τις ελπίδες για την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ενωση. 

Η περιπέτεια της Βόρειας Μακεδονίας μοιάζει μικρή, ωστόσο είναι πολύ κεντρική στο βαλκανικό κυκεώνα εξελίξεων.  

Πριν από λίγες ημέρες, στα Σκόπια καλλιεργήθηκε τεράστια προσδοκία από την αλλαγή φρουράς στη Σόφια και την ανάδειξη ενός δυτικότροπου ηγέτη, του Κίριλ Πέτκοφ, με σπουδές στο Χάρβαρντ και απόλυτη προσήλωση στην ευρωατλαντική προοπτική των Βαλκανίων. Αρχικά ο Πέτκοφ εξέφρασε την πεποίθησή του ότι η διαφορά με τη Βόρεια Μακεδονία (η υποψηφιότητα της οποίας είναι συνδεδεμένη με εκείνη της Αλβανίας) μπορεί να ξεπεραστεί ώστε να ξεμπλοκαριστεί η δυνατότητα για προσδιορισμό ημερομηνίας έναρξης των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, διαδικασία ούτως ή άλλως δύσκολη, δεδομένου ότι το τρέχον εξάμηνο την προεδρία της ΕΕ την έχει η Γαλλία που τον Μάιο οδεύει σε προεδρικές εκλογές. 

Αν και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης μετέβη στη Σόφια άμεσα (ο πρώτος ηγέτης της ΕΕ που συναντήθηκε με το νέο πρωθυπουργό της Βουλγαρίας), με την ενεργειακή διάσταση της ελληνοβουλγαρικής σχέσης να κυριαρχεί στις συνομιλίες, η ελληνική αντιπροσωπεία μάλλον δεν έγινε περισσότερο σοφή ως προς τη στάση που θα κρατήσει η νέα ηγεσία της χώρας στις διαφορές της με τη Βόρεια Μακεδονία, οι οποίες εστιάζονται σε διαφορετικές απόψεις για την ταυτότητα.  

Το πρόβλημα όμως είναι βαθύτερο. Στη Σόφια μπορεί επιτέλους να εξελέγη κυβέρνηση, ωστόσο για πρώτη φορά εδώ και αρκετά χρόνια τα νήματα κινεί ο πρόεδρος της Βουλγαρίας, ο Ρούμεν Ράντεφ, ένας παλιός πιλότος μαχητικού Mig-29 της Αεροπορίας και υπέρ μιας πιο ουδέτερης στάσης έναντι της Ρωσίας. Τα φιλορωσικά αισθήματα είναι πανταχού παρόντα στην ψυχοσύνθεση των Βουλγάρων. Πρόκειται όμως και για εκδηλώσεις μιας κοινωνικής απογοήτευσης. Αν και η Βουλγαρία έχει κάνει τεράστια βήματα από την ημέρα που εντάχθηκε στην ΕΕ ένα διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα και μια εξίσου δυσλειτουργική οικονομία έχουν κρατήσει τον πληθυσμό καθηλωμένο στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης σχεδόν σε όλους τους δείκτες. Λογικό είναι, λοιπόν, η κόπωση για το ευρωπαϊκό ιδεώδες να είναι πιο έντονη εκτός των κόλπων της ΕΕ, στη Βόρεια Μακεδονία, την Αλβανία, το Μαυροβούνιο και τη Σερβία, η οποία υποτίθεται ότι διαπραγματεύεται την ένταξη της τα τελευταία 10 χρόνια. 

Η μαύρη τρύπα των Βαλκανίων παραμένει, πάντως, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, όπου ένας συνδυασμός από παράγοντες έχουν καταστήσει τη χώρα ένα κατ’ όνομα κράτος, δίχως σχεδόν καμία λειτουργική ομοσπονδιακή λειτουργία. Ιδιαίτερα μετά το καλοκαίρι, όταν οι ηγέτες της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας Ερζεγοβίνης (Republika Srpska), πρακτικά απέσυραν την εμπιστοσύνη στην -ούτως ή άλλως διακοσμητική – κυβέρνηση, λόγω ενός ψηφίσματος για την ανάγκη αναγνώρισης των ειδεχθών εγκλημάτων του Πολέμου. Η στάση αυτή υποστηρίζεται, βέβαια, από το Βελιγράδι, κυρίως όμως από τη Μόσχα, η οποία διατηρεί τεράστια ισχύ στη χώρα. Δεν είναι τυχαίο ότι σχεδόν στο σύνολό της η ενέργεια με την οποία τροφοδοτείται η Βοσνία-Ερζεγοβίνη έρχεται από τη Ρωσία αλλά και ελέγχεται απευθείας από τη Μόσχα.  

Αν στη βαλκανική εξίσωση προστεθεί η εξίσωση του Κοσόβου, του αλβανικού εθνικισμού (τα επιχειρήματα περί «Φυσικής Αλβανίας» και «αυτοχθόνων» Αλβανών), γίνεται ορατό διά γυμνού οφθαλμού...

 

ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΘΑΡΜΑΤΑ - ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Τι «έπαθε» ο Σάντσεθ και λιβανίζει τον Ερντογάν;

 

Του ΝΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΝΟΥ

Είναι άραγε ο Πέδρο Σάντσεθ, ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, ο πιο καλός συνήγορος της Άγκυρας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο; 

 Αρκετοί στην Αθήνα αλλά και στις Βρυξέλλες απαντούν καταφατικά, δίχως ιδιαίτερο προβληματισμό, κρατώντας ωστόσο κάποιες αποστάσεις ως προς τα κίνητρα. 

Πριν λίγες ημέρες, λίγο προτού ο Σάντσεθ αναφέρει στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τα περισπούδαστα περί «Συμμαχίας των Πολιτισμών» (μια πρωτοβουλία του ΟΗΕ όπου συμπροεδρεύουν η Ισπανία με την Τουρκία) ο ισπανικός τραπεζικός – και ασφαλιστικός -κολοσσός BBVA πρότεινε στη τουρκική τράπεζα Garanti την εξαγορά και του υπόλοιπου μισού της, έναντι τιμήματος περί τα 2,5 δισ. δολάρια (12,20 τουρκικές λίρες, δηλαδή περί το ένα δολάριο και 20 σεντς με βάση τρέχουσες τιμές, ανά μετοχή).  

Η πρώτη αντίδραση των αγορών δεν ήταν θετική, καθώς η μετοχή της BBVA έπεσε, ενώ εκείνη της Garanti ανέβηκε.  

Σε γενικές γραμμές πολύ πριν από την πρόταση της BBVA, μεταξύ Μαδρίτης και Ουάσιγκτον υπήρξε μια τακτική επικοινωνία. Οι Αμερικανοί φαίνεται να μην κατανοούν για ποιο λόγο η BBVA προχωρά σε επενδύσεις σε προϊόντα τα οποία υπό τις παρούσες συνθήκες ομοιάζουν περίπου με «σκουπίδια» (“junk” στη χρηματοπιστωτική διάλεκτο) και είχαν εν καιρώ προειδοποιήσει την Μαδρίτη ότι μπορεί να εκθέσει το τραπεζικό σύστημά της σε κινδύνους οι οποίοι προέρχονται από τον Ερντογάν και τις αποφάσεις του, που ουδεμία σχέση με την οικονομία έχουν.  

Τι ακριβώς είδαν οι Ισπανοί στα τραπεζικά «σκουπίδια» της Τουρκίας δεν είναι σαφές. Εκείνο που εκτιμάται είναι ότι στη Μαδρίτη, συνηθισμένοι να επενδύουν σε αγορές τις οποίες αποφεύγουν οι πιο ανεπτυγμένες οικονομίες, εκτιμούν ότι οι πολύ χαμηλές τιμές (λόγω της διαρκούς πτώσης της λίρας έναντι του δολαρίου) στη Τουρκία προσφέρονται για την αγορά στοιχείων προστιθέμενης αξίας. 

Μια μικρή λεπτομέρεια για την ισπανική πρόταση (η εξαγορά αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός του πρώτου τριμήνου του 2022) είναι ότι η BBVA αλλά και η Garanti σε τοπικό επίπεδο είναι συνδεδεμένες και με επενδύσεις σε ομόλογα ασφαλιστικών ταμείων. Είναι, εν ολίγοις, πολύ πιθανόν περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης στο χρηματοπιστωτικό σύστημα της Τουρκίας να διαχυθεί και στην Ισπανία. 

Περισσότερο ψύχραιμοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η Ισπανία προεξοφλεί ότι – με τον έναν ή τον άλλο τρόπο – η Τουρκία θα επανέλθει σε τροχιά βελτίωσης των σχέσεων με τη Δύση και στη Μαδρίτη υπάρχει η επιθυμία να μπορεί να υποστηριχθεί ότι ακόμα και στις δύσκολες εποχές, οι Ισπανοί επενδυτές δεν φοβήθηκαν τη γενικότερα δυσοίωνη ατμόσφαιρα. Αυτή η εξήγηση ίσως βοηθά να γίνει αντιληπτό για ποιο λόγο ο Πέδρο Σάντσεθ ήταν σχεδόν επιθετικά αρνητικός στο ενδεχόμενο να κάνει οποιοδήποτε σχόλιο για την Τουρκία κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, τον Μάιο του 2021. Ακόμη περισσότερο εξηγεί γιατί η Ισπανία εξακολουθεί να συνεχίζει να υποστηρίζει την ενίσχυση των Τούρκων σε εξοπλισμούς, μάλιστα με όπλα τα οποία χρησιμοποιούνται ή θα αξιοποιηθούν στο μέλλον κατά της Ελλάδας.  

Το πλέον χαρακτηριστικό είναι το “TCG Anadolu” ένα ελικοπτεροφόρο ισπανικής σχεδίασης και τεχνογνωσίας η οποία έχει παραχωρηθεί στην Τουρκία, όπου και ναυπηγείται. Οι Σάντσεθ και Ερντογάν συνομίλησαν και για δεύτερο τέτοιο ελικοπτεροφόρο, μάλιστα, κατά τον τούρκο ηγέτη, «μεγαλύτερο» από το προηγούμενο. Ένας ισπανικής κατασκευής τύπος κατασκοπευτικού αεροπλάνου, το CN-235 χρησιμοποιείται καθημερινά στο Αιγαίο για να παρακολουθεί την κατάσταση στην ελληνική πλευρά των συνόρων. Συνολικά 59 CN-235 βρίσκονται στο οπλοστάσιο των τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων και της Ακτοφυλακής. Οι δύο πλευρές συζήτησαν και για την συνεργασία στον τομέα των μη επανδρωμένων αεροσκαφών, κάτι που έχει οσμή επέκτασης του πλέον εξαγωγικού τομέα της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας, αυτόν των drones και των UAV.  

Οι Τούρκοι αναζητούν απεγνωσμένα...

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Ολα στραβά κι ανάποδα για τον Σουλτάνο

Toυ ΝΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΝΟΥ

Η τελευταία εβδομάδα ήταν ένας πραγματικός διπλωματικός εφιάλτης για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. 

Στη Νέα Υόρκη, τα εγκαίνια του «Τουρκικού Σπιτιού», απέναντι από το κτίριο του ΟΗΕ, παρά τη δημοσιότητα που φρόντισε η Άγκυρα να δώσει, δεν ήταν αρκετά προκειμένου να επισκιάσουν τις απανωτές αποτυχίες του να προωθήσει το αφήγημα της Τουρκίας ως «απαραίτητου» πυλώνα περιφερειακής ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο αλλά και στην ευρύτερη περιοχή Βόρειας Αφρικής-Μέσης Ανατολής.

 Η άρνηση του προέδρου των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν να τον συναντήσει ήταν μια κίνηση που έπληξε πολύ περισσότερα από τον εγωισμό του. Πρακτικά ο Λευκός Οίκος αρνήθηκε να συμμετάσχει «εν ου παικτοίς» στο παιχνίδι δημοσίων σχέσεων της Άγκυρας, ιδιαίτερα σε μια στιγμή που ο Ερντογάν φαίνεται να εργαλειοποιεί στο έπακρο τα «επιτεύγματά» του στο εξωτερικό, προκειμένου να έχει οφέλη στο εσωτερικό. 

Φαίνεται ότι η Ουάσιγκτον περιορίζει τα μέτωπα συνεργασίας με την Άγκυρα στο εξής ένα: το Αφγανιστάν. 

Ωστόσο και εκεί, μετά τις βιαστικές δηλώσεις του Ερντογάν περί προμήθειας και άλλων ρωσικών S-400, από την Ουάσιγκτον υπενθύμισαν στην Άγκυρα ότι το πλαίσιο κυρώσεων CAATSA, μπορεί να επεκταθεί και να προβλέπει όχι μόνο την έξωση από το πρόγραμμα των F-35 (που έχει ήδη υλοποιηθεί), αλλά και πιο σοβαρές επιπτώσεις, με άμεση επίδραση στη χειμαζόμενη τουρκική οικονομία. 

Την ίδια στιγμή, παρότι ο Ερντογάν προαναγγέλλει επέκταση της συνεργασίας με τη Ρωσία, η επιχειρησιακή κατάσταση στη Συρία έχει δημιουργήσει ενόχληση στη Μόσχα. Σήμερα Τετάρτη 29 Σεπτεμβρίου, ο πρόεδρος Πούτιν θα υποδεχθεί τον τούρκο ομόλογό του στο Σότσι, ωστόσο μόλις προ δύο 24ωρων, ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ, κατηγόρησε -με το γάντι -τους Τούρκους για συνεργασία με τρομοκράτες στο Ιντλίμπ. «Πριν δύο χρόνια οι Τούρκοι εταίροι συμφώνησαν μαζί μας ότι θα πολεμούν τρομοκράτες στη ζώνη του Ιντλίμπ και θα τους διαχωρίσουν από μη τρομοκρατικές ένοπλες ομάδες που συνεργάζονται με τον τουρκικό στρατό. Είναι προφανές ότι αυτή η δέσμευση εφαρμόζεται αργά», δήλωσε ο κ. Λαβρόφ.  

Ωστόσο η Μόσχα δεν έμεινε στα λόγια. Τα τελευταία 24ωρα έχει εξαπολύσει μαζικές αεροπορικές επιδρομές στο θύλακα του Τελ Αμπιάντ, όπου βρίσκονται δυνάμεις ισλαμιστών μισθοφόρων που συνεργάζονται με την Άγκυρα. Οι δύο ηγέτες, βέβαια, για διαφορετικούς λόγους ο καθένας, έχουν λόγους να συνεχίσουν να συνεργάζονται – παρά τα προβλήματα – ωστόσο είναι απολύτως σαφές, ότι όσο περνά ο καιρός, ο Ερντογάν αντιμετωπίζει τεράστιες δυσκολίες να ξεφύγει από το δίχτυ εξαρτήσεων που έχει υφάνει γύρω του ο Πούτιν. 

Ο πρόεδρος της Τουρκίας δεν μπορεί να είναι πολύ χαρούμενος και με όσα συνέβησαν την Κυριακή στη Γερμανία. Η έξωση των Χριστιανοδημοκρατών από την κυβέρνηση και η συγκρότηση ενός συνασπισμού με τη συμμετοχή Σοσιαλδημοκρατών και, κυρίως, των Πρασίνων, που έχουν ταχθεί υπέρ του εμπάργκο όπλων στην Τουρκία, θα αναγκάσει τον Ερντογάν να επαναπροσδιορίσει την πολιτική του και ως προς τη μεγαλύτερη οικονομία της Ε.Ε. Η εκκρεμότητα στη Γερμανία, όπου συνήθως απαιτείται περί το τρίμηνο για την συγκρότηση κυβερνητικού συνασπισμού, εκ των πραγμάτων ενισχύει άλλες φωνές στην Ε.Ε., όπως της Γαλλίας, η οποία επιθυμεί μια ισχυρότερη ευρωπαϊκή στάση σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, ως εκ τούτου a priori σκληρότερη έναντι της Τουρκίας. 

Ο Ερντογάν δεν τα πάει πολύ καλύτερα, ούτε σε περιφερειακό επίπεδο:

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Το θέρος της βουβής διπλωματίας και τα Ελληνοτουρκικά

Toυ ΝΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΝΟΥ

Στην Αθήνα επικρατεί τις τελευταίες εβδομάδες μια βουβή ανησυχία.  

Σε 15 ημέρες ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα μεταβεί ξανά στα Κατεχόμενα όπου και θα κάνει πράξη αυτό που έχει υποσχεθεί από πέρυσι το καλοκαίρι. Το Βαρώσι θα ανοίξει για τους τουρίστες, σε μια πρόβα-τζενεράλε μιας εξέλιξης που σταδιακά μοιάζει με αυτοεκπληρούμενη προφητεία της αναβίωσης της πόλης της Αμμοχώστου, εποικισμένης και λειτουργικής κάτω από την ψευδεπίγραφη εξουσία του ψευδοκράτους και, βεβαίως, την υψηλή επίβλεψη της Άγκυρας. 

Ο Ερντογάν, ο Χουλουσί Ακάρ, ο Μεβλούτ Τσαβούσογλου, ο Φατίχ Ντονμέζ (υπουργοί Άμυνας, Εξωτερικών και Ενέργειας) έχουν ήδη προειδοποιήσει για θαλάσσιο «στραγγαλισμό» της Κυπριακής Δημοκρατίας με την αποστολή πλωτών γεωτρύπανων για τη συνέχιση των ερευνών εντός της ΑΟΖ της Κύπρου, ενώ απειλούν και με εκδίωξη όλων όσοι προσπαθήσουν να προχωρήσουν σε έρευνες για λογαριασμό της Λευκωσίας.  

Ο Ερντογάν φαίνεται ότι αισθάνεται αρκετή αυτοπεποίθηση ώστε να προχωρήσει στην ακόμα πιο ασφυκτική περίσφιξη του κλοιού γύρω από τη Κυπριακή Δημοκρατία, τη στιγμή, μάλιστα που η Ε.Ε. έχει σχεδόν αποδεχθεί (όχι με πολλή προσπάθεια, είναι αλήθεια) ότι η διάθεση της Άγκυρας να αποκλιμακώσει την ένταση με την Ελλάδα είναι ειλικρινής.  

Και στην Ουάσιγκτον όμως, παρά τις πολύ σημαντικές αποφάσεις για περαιτέρω περιορισμό της πώλησης όπλων στην Τουρκία, το «Δόγμα Μπάιντεν» απέχει ακόμα από την οριστικοποίησή του. Άπαντες εκτιμούν ότι ο διπλός στόχος του Μπάιντεν να «ανασκουμπωθεί» η Δύση υπό αμερικανική ηγεσία έναντι των αναδυόμενων αυταρχικών ανταγωνιστών και, παράλληλα, να ενισχυθεί η ποιότητα της δημοκρατίας στο εσωτερικό των ΗΠΑ, προκειμένου να αποφευχθεί μια ολική επαναφορά του Τραμπισμού, δεν ευνοεί τα απολυταρχικά καθεστώτα. Αυτό, βέβαια, μένει να αποδειχθεί. 

Η Άγκυρα φαίνεται ότι «μαγειρεύει» και άλλα. Αναλύσεις στο διεθνή Τύπο και διπλωματικές πληροφορίες συγκλίνουν στην άποψη ότι η Άγκυρα προωθεί ενεργά την ουσιαστική παγίωση του σημερινού παράδοξου στάτους κβο στη Λιβύη. Μέρος αυτής της στρατηγικής είναι η υπονόμευση των εκλογών που έχουν προγραμματισθεί για τις 24 Δεκεμβρίου, σε λιγότερο από έξι μήνες και η μετακύλιση της εκκρεμότητας σε χρόνο εύθετο για τα τουρκικά συμφέροντα.  

Η ουσιαστική ανυπαρξία των Ευρωπαίων στο συγκεκριμένο τραπέζι (όπως η Διάσκεψη του Βερολίνου), ευνοεί τα τουρκικά σχέδια. Η Άνγκελα Μέρκελ αποχωρεί από την εξουσία και στα τέλη Σεπτεμβρίου στη Γερμανία θα πραγματοποιηθούν εκλογές, οι οποίες θα οδηγήσουν σε νέο καγκελάριο για πρώτη φορά μετά 16 χρόνια. Στη Γαλλία ο Εμανουέλ Μακρόν διανύει ένα δύσκολο προεκλογικό έτος. Στην Ιταλία ο Μάριο Ντράγκι φαίνεται προς το παρόν να είναι σταθερός. Ωστόσο στη Ρώμη πολύ συχνά τα πολιτικά πράγματα μπορεί να αλλάξουν ραγδαία, ακόμα και αν ο επόμενος γύρος εκλογών είναι προγραμματισμένος για το 2023.  

Για άλλη μια φορά, εκείνο που μένει να απαντηθεί, είναι αν οι ΗΠΑ ενδιαφέρονται να ασχοληθούν ουσιαστικά με τη Λιβύη. Για καλό και για κακό, πάντως, η Αθήνα προσπαθεί να εμβαθύνει τις σχέσεις της με την Ανατολική Λιβύη, με τη Βεγγάζη, όπου οι συσχετισμοί δυνάμεων την ευνοούν. Άλλωστε, το στάτους κβο αυτή τη στιγμή, είναι εκείνο μιας χώρας που είναι χωρισμένη σε τρεις ζώνες επιρροής, όπου κανείς από τους αντιπαρατιθέμενους δεν έχει τη δυνατότητα να επιβληθεί στον άλλον. Εκεί οφείλονται και οι πρόσφατες ανταλλαγές επισκέψεων, του προέδρου του Κοινοβουλίου Ακίλα Σάλεχ στην Αθήνα και του υφυπουργού Εξωτερικών Κώστα Φραγκογιάννη στη Βεγγάζη (από χθες). 

Ένα τρίτο μέτωπο στο οποίο η Άγκυρα είναι πολύ ενεργή είναι...

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Μητσοτάκης – Ερντογάν: Ανακωχή μέχρι νεωτέρας

 

Toυ ΝΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΝΟΥ

Οποιος ισχυριστεί ότι η συνάντηση που είχαν στις Βρυξέλλες ο Κυριάκος Μητσοτάκης με τον Ταγίπ Ερντογάν ήταν ασήμαντη, κάνει ξεκάθαρα λάθος. Οπως και όσοι προσδώσουν στη συνάντηση, που έγινε στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, διαστάσεις που δεν διαθέτει. 

Κατά την άποψη που εκφράζουν ορισμένοι έμπειροι παρακολουθούντες τα διεθνή διπλωματικά τεκταινόμενα, η  συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν ήταν σαν μια προσωρινή λύση, που στην παρούσα φάση ταιριάζει σε άπαντες, για διαφορετικούς λόγους. 

Υπό αυτή την έννοια, παρότι είναι η τρίτη μετά την ανάδειξη του Κυριάκου Μητσοτάκη στην πρωθυπουργία, είναι από πολλές απόψεις μάλλον η πρώτη ουσιαστική. Ο Ταγίπ Ερντογάν καταφανώς επιθυμεί να σπρώξει κάτω από το χαλί τα Ελληνοτουρκικά, σε μια προσπάθεια εξομάλυνσης των σχέσεων με την Ουάσινγκτον. 

Ως μετρ των μεταμορφώσεων, έφθασε μάλιστα να υποσχεθεί ότι το 2021 θα είναι «ήρεμη χρονιά», γνωρίζοντας ότι πολλοί ήθελαν να το ακούσουν. 

 Ο κ. Μητσοτάκης ευλόγως θέλει να αποφύγει ένα δεύτερο καλοκαίρι όπως εκείνο του 2020. Εκτός των άλλων, η απομάκρυνση της έντασης από το κάδρο της καθημερινότητας δίνει και λιγότερες λαβές στους ενδογενείς «σκληρούς» της ΝΔ, που έως τώρα χρησιμοποιούν τα Ελληνοτουρκικά ως μοχλό κριτικής και πίεσης. 

Η προχθεσινή εμφάνιση προφανώς ευνοεί και όσους εντός της ΕΕ επιθυμούν η Σύνοδος Κορυφής της 24ης-25ης Ιουνίου να κυλήσει όσο γίνεται πιο «αναίμακτα», καθώς μέρος της είναι αφιερωμένο στις σχέσεις Ευρώπης-Τουρκίας, με ιδιαίτερα «δύσκολα» θέματα στην ατζέντα, όπως το Προσφυγικό, η συζήτηση για την τελωνειακή ένωση, η φιλελευθεροποίηση του καθεστώτος παροχής βίζας, αλλά και το Κυπριακό. 

Ακόμα και ο Εμανουέλ Μακρόν εμφανίστηκε, όχι ενθουσιασμένος, αλλά σε κάθε περίπτωση διατεθειμένος να συζητήσει κάποια πράγματα τον τούρκο ομόλογό του. 

Μια αναδίπλωση του Ερντογάν έναντι της Ελλάδας δίνει και στον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν τη δυνατότητα να συζητήσει επί όλων όσα απασχολούν ουσιαστικά τους Αμερικανούς σχετικά με τη στάση της Τουρκίας. Δηλαδή, τη σχέση με τη Ρωσία, την ολοένα και δυνατότερη επαφή που επιχειρεί να σφυρηλατήσει ο Ερντογάν με τη Κίνα και τον περιφερειακό ρόλο της Άγκυρας σε Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική. Η Ουάσινγκτον επιθυμεί να χτίσει ξανά ένα consensus με την Αγκυρα. Οχι με τρόπο που εξυπηρετεί, βεβαίως, τις προσδοκίες του Ερντογάν, αλλά με τρόπο που εξυπηρετεί τα αμερικανικά συμφέροντα στην περιοχή από τη Μέση Ανατολή μέχρι τις παρυφές της Ινδίας (είναι ενδεικτικό ότι η ουσιαστική συζήτηση για τον ρόλο της Τουρκίας στο Αφγανιστάν θα συνεχιστεί τους επόμενους μήνες).  

Ο χαρακτηρισμός που έδωσε ο ίδιος ο πρόεδρος των ΗΠΑ για τη συνάντησή του με τον Ερντογάν («θετική και παραγωγική») δείχνει ότι ο κ. Μπάιντεν έγινε μάλλον κατανοητός από τον συνομιλητή του.  

Ολα αυτά δεν σημαίνουν πολλά για την ουσία των Ελληνοτουρκικών και των προβλημάτων της Ανατολικής Μεσογείου.  

Με διπλωματικό, αλλά ευθύ τρόπο, στο μαγνητοσκοπημένο μήνυμά του που προβλήθηκε πριν από τις συναντήσεις με τον έλληνα πρωθυπουργό και άλλους ηγέτες, ο Ερντογάν επιβεβαίωσε ότι οι διαφορές με την Αθήνα παραμένουν στο ακέραιο. 

Μάλιστα, χρησιμοποίησε φράσεις όπως η «ευθυδικία», η οποία στο μυαλό των Τούρκων ουσιαστικά σημαίνει μηδενική ή περιορισμένη επήρεια των νησιών. Ως εκ τούτου, επί της ουσίας του πράγματος, προκύπτει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να θεωρεί το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο ως θάλασσες που μπορεί να οριοθετηθούν ανάμεσα σε αντικείμενες ηπειρωτικές ακτές, και όχι ηπειρωτικές ακτές και νησιά. 

Ενα δεύτερο πρόβλημα είναι η συμπεριφορά της Αγκυρας στην Κύπρο. Στην επέτειο του Αττίλα, τον Ιούλιο, θα φανεί αν ο Ερντογάν δέχθηκε να κάνει υποχώρηση στο συγκεκριμένο μέτωπο. Κάτι τέτοιο, πάντως, δεν είναι ορατό στον ορίζοντα. Μια πιθανή προκλητική κίνηση στην Αμμόχωστο, ή πλωτό γεωτρύπανο στην κυπριακή ΑΟΖ, θα οδηγήσει ξανά αναπόφευκτα τη συζήτηση σε ατραπούς έντασης, όσο και αν οι Ευρωπαίοι δεν επιθυμούν να ασχοληθούν με τα προβλήματα των Κυπρίων. 

Μένει να φανεί πόσο καιρό μπορεί να κρατήσουν η «αναβίωση του διαλόγου», οι διερευνητικές επαφές, τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, αλλά και αν μπορεί αυτός ο δίαυλος απευθείας επικοινωνίας ανάμεσα σε Μαξίμου και Λευκό Παλάτι (που διακαώς επιθυμεί η Αθήνα) να λειτουργήσει, εφόσον σημειωθεί ξανά κρίση.  

Η γραμμή Σουρανή – Καλίν υπάρχει, αλλά μάλλον απαιτείται κάτι πιο αποτελεσματικό, ιδιαίτερα σε στιγμές όπως εκείνη που κόντεψε να οδηγήσει σε ανάφλεξη στην Ανατολική Μεσόγειο, πέρυσι το καλοκαίρι.  

Σε κάθε περίπτωση η Αθήνα έχει την ευκαιρία...