"Κόμμα = Ομάς ανθρώπων, ειδότων ν' αναγιγνώσκωσι και ν' αρθογραφώσιν εχόντων χείρας και πόδας υγιείς, αλλά μισούντων πάσαν εργασίαν, οίτινες ενούμενοι υπο ένα οιονδήποτε αρχηγόν, ζητούσι ν' αναβιβάσωσιν αυτόν δια παντός μέσου εις την έδραν πρωθυπουργού, ίνα παρέχη αυτοίς τα μέσα να ζώσι χωρίς να σκάπτωσι"
Εμμανουήλ Ροΐδης , Έλληνας πεζογράφος και κριτικός (1836-1904)


Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Τι κρύβεται πίσω από την διεκδίκηση της επέκτασης της υφαλοκρηπίδας της Ρωσίας στην Αρκτική

(Στρατηγικού αναλυτή στο Κέντρο Στρατηγικών Μελετών της Χάγης και , ειδικού στις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου αντίστοιχα)

Η Αρκτική έρχεται όλο και περισσότερο στο προσκήνιο –και ο λόγος δεν είναι η υπερθέρμανση του πλανήτη.

Η περιοχή, που φιλοξενεί μερικά από τα μεγαλύτερα στον κόσμο ανεξερεύνητα αποθεματικά υδρογονανθράκων, είναι στο επίκεντρο μιας γεωπολιτικής διαμάχης μεταξύ της Ρωσίας και της Δύσης. 

Στις 24 Αυγούστου, η Ρωσία ξεκίνησε μια σειρά από μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές ασκήσεις στην περιοχή της Αρκτικής. Μια εβδομάδα νωρίτερα, η Μόσχα ενημέρωσε τα Ηνωμένα Έθνη ότι είχε καταθέσει αίτημα για τη διεκδίκηση των 1,2 εκατ. τετραγωνικών χιλιομέτρων της υφαλοκρηπίδα της Αρκτικής. Η Ρωσία σχεδιάζει επίσης να ανοίξει εκ νέου στρατιωτικές βάσεις που εγκαταλείφθηκαν μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Παρά το γεγονός ότι το Κρεμλίνο επιμένει ότι οι στρατιωτικές κινήσεις του είναι καθαρά αμυντικές, έρχονται σε μια εποχή αυξημένων εντάσεων με τη Δύση, όσον αφορά την Ουκρανία, με τη Ρωσία να αυξάνει τις εναέριες περιπολίες ανίχνευσης στα σύνορα του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένης και της Αρκτικής.

Γιατί, λοιπόν, ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν διεκδικεί εδάφη στην Αρκτική; Είναι αυτή η απλή μανία συγκάλυψης φόβου; Ή μήπως οι τελευταίες κινήσεις του Κρεμλίνου προκαλούνται από καθαρή οικονομική αναγκαιότητα; 

Η απάντηση είναι και τα δύο και η Δύση θα πρέπει να ανησυχεί ιδιαίτερα γι 'αυτό.

Η Ρωσία σε δύσκολη θέση

Η ίδια η Ρωσία βρίσκεται σε δύσκολη θέση σχετικά με την Ουκρανία. Σε αντίθεση με την ταχεία κατάληψη της Κριμαίας, η σύγκρουση στο Ντόνμπας είναι σε στασιμότητα. Επιπλέον, φαίνεται απίθανο ότι η Μόσχα είναι σε θέση να αυξήσει το μέγεθος των εδαφών που σήμερα ελέγχονται από τους αυτονομιστές. Απλά δεν μπορεί να το αντέξει οικονομικά.

Η κατάρρευση της τιμής του πετρελαίου έχει λεηλατήσει τη ρωσική οικονομία, βύθισε το Ρούβλι και διασφάλισε ότι ο πληθωρισμός θα ενεργεί σαν να είναι το 1999 και πάλι.

Η απόφαση του Κρεμλίνου να αψηφήσει τη Δύση επιβάλλοντας αντίμετρα, όπως την απαγόρευση και την καταστροφή των δυτικών εισαγόμενων τροφίμων δεν είχε θετική απήχηση στον ρωσικό πληθυσμό. 

Τα ποσοστά δημοτικότητας του Πούτιν - αν και είναι σε επίπεδο που ο αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα θα μπορούσε μόνο να ονειρευτεί – βυθίστηκαν λόγω της υποτονικής οικονομίας της χώρας και της ελεύθερης πτώσης του ρουβλίου.  

Για να αποπροσανατολίσει από τα εσωτερικά προβλήματα, τι θα ήταν καλύτερο από το να αποδείξει τη δύναμη της χώρας του;  

Αν και η απάντηση είναι εύλογη, υπάρχουν πολύ περισσότερα στις κινήσεις του Πούτιν από όσα φαίνονται. 

Η πανωλεθρία των τιμών του πετρελαίου συγκλόνισε τα οικονομικά θεμέλια του κρατικού μηχανισμού της Ρωσίας. Το παραδοσιακό μοντέλο κέρδους της Μόσχας βασίστηκε σε εκτενή έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο και ως εκ τούτου έχει τεθεί υπό σοβαρή πίεση. Η κατάσταση αυτή ενισχύεται από τις οικονομικές και τομεακές κυρώσεις που επιβλήθηκαν από τη Δύση.

Οι μεγάλες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου, όπως η Rosneft και Gazprom, στερούνται της πολύτιμης τεχνολογίας για να εξερευνήσουν την Αρκτική και μη συμβατικές πηγές πετρελαίου και φυσικού αερίου- κάτι στο οποίο η Ρωσία θα στηριχθεί απεγνωσμένα μακροπρόθεσμα, εάν επιθυμεί να παραμείνει ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου και φυσικού αερίου. Κάποιοι σχολιαστές αναρωτιούνται ανοιχτά αν η ύφεση στη Ρωσία θα οδηγήσει σε κοινωνική αναταραχή.

Η πίεση σίγουρα αυξάνεται και οι πρόσφατοι ανασχηματισμοί στην ελίτ γύρω από τον Πούτιν, όπως η παραίτηση του Βλαντιμίρ Γιακούνιν, του ισχυρό επικεφαλής της ρωσικής κρατικής εταιρείας σιδηροδρόμων και επί χρόνια έμπιστου του Πούτιν, μπορεί πράγματι να υποδεικνύει ότι οι αλλαγές έρχονται. Η Rosneft αντιμετώπισε πρόσφατα την άρνηση για χρηματοδότηση από κρατικά επενδυτικά κεφάλαια της Ρωσίας σε τέσσερις από τις πέντε αιτήσεις της. Η Gazprom, το εθνικό μεγαθήριο φυσικού αερίου της Ρωσίας, δεν είναι σε πιο αξιοζήλευτη θέση.


Η συμφωνία φυσικού αερίου με την Κίνα

Ο Πούτιν χαιρέτισε τη συμφωνία φυσικού αερίου με την Κίνα τον Μάιο του 2014, ως τη συμφωνία του αιώνα. Ωστόσο, δεδομένου ότι η σύμβαση δεν παρέχει καμία προστασία από τις χαμηλές τιμές του πετρελαίου, το έργο βρίσκεται ήδη στα όρια του ζημιογόνου. Με έναν δεύτερο αγωγό στην Κίνα να έχει αναβληθεί, η οικονομική ύφεση της χώρας έβαλε αποτελεσματικά το τελευταίο καρφί στο φέρετρο της πολυπόθητης στροφής του Πούτιν στην Ασία.

Το πρόβλημα είναι ότι αν η Ρωσία επιθυμεί να συνεχίσει να είναι ο κορυφαίος παραγωγός πετρελαίου και φυσικού αερίου στο μέλλον, θα πρέπει να διερευνήσει νέα ευρήματα πετρελαίου και φυσικού αερίου. Τα παραδοσιακά πεδία της Σιβηρίας «γερνούν» και το υγροποιημένο φυσικό αέριο δέχεται ένα πλήγμα, με όλο και περισσότερα εφόδια να εμφανίζονται από τους ανταγωνιστές. Και τώρα που αυτή η όρεξη για ενέργεια της Κίνας έχει σταματήσει, οι προοπτικές ανόδου της τιμής του πετρελαίου είναι αμελητέες.

Για να επιβιώσει, η Ρωσία χρειάζεται άλλους πόρους. Αυτοί βρίσκονται στην Αρκτική. Για παράδειγμα, τον Σεπτέμβριο του 2014 η Exxon Mobil και η Rosneft ανακοίνωσαν μια σημαντική αποκάλυψη πετρελαίου στη Θάλασσα Κάρα, αλλά η συνεργασία έπρεπε να ανασταλεί, λόγω της όξυνσης του πολιτικού κλίματος. Με άλλα λόγια, οι παλληκαρισμοί Πούτιν για την Αρκτική δεν αφορούν μόνο την απόσπαση της προσοχής από την ταραγμένη οικονομία στο εσωτερικό. Αφορούν εξίσου και την εξασφάλιση της χώρας –και της κυβέρνησης- στο μακροπρόθεσμο μέλλον. 


Γιατί η Δύση θα πρέπει να ανησυχεί:

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ: Η μάχη για το νερό ανάβει νέες φωτιές σε Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική

Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική βρίσκονται αντιμέτωπες με την προοπτική νέων βίαιων εκρήξεων τόσο εσωτερικών όσο και διεθνών με αφορμή το ...νερό.  

Τουρκία,
Συρία και Ιρακ βρίσκονται πλέον σε διένεξη καθώς η Τουρκία περιορίζει την παροχή νερού στις δύο αλλές χώρες ενώ την ίδια στιγμή ανάλογες εντάσεις υπάρχουν και στην Βόρεια Αφρική καθώς η λειψυδρία και τα φιλόδοξα επενδυτικά σχέδια κυβερνήσεων απειλούν την τροφοδοσία με νερό των τοπικών πληθυσμών.

Μεταξύ 1975 και 1991, σε τρεις περιπτώσεις η Συρία και το Ιράκ, απείλησαν την Τουρκία με στρατιωτική δράση (και σε ένα σημείο απείλησαν η μία την άλλη) λόγω της μειωμένης ροής των ποταμών που οφειλόταν σε φράγματα στην Τουρκία. Οι διαπραγματεύσεις σταματούσαν και ξεκινούσαν, καθώς οι σχέσεις μεταξύ των εθνών κυμαίνονταν. Από τότε, η κλιματική αλλαγή και η αύξηση του πληθυσμού έχουν υποβάλει σε τρομερή πίεση το γλυκό νερό της περιφέρειας αυτής, αυξάνοντας τις επιπτώσεις από την κατασκευή φραγμάτων στους δύο ποταμούς.

Η μάχη για το νερό ανάβει νέες φωτιές σε Μέση Ανατολή και Βόρεια ΑφρικήΣήμερα στον Ευφράτη, το φράγμα Ατατούρκ έχει μειώσει τη συνολική ροή στο Ιράκ κατά το ένα τρίτο και τα φράγματα Ilisu και Cizre που σύντομα θα ολοκληρωθούν, μπορούν να μειώσουν τις ροές του Τίγρη κατά 50%.Η πλήρης εφαρμογή του φιλόδοξου τουρκικού «σχεδίου GAP», το οποίο έχει ως στόχο να αξιοποιήσει τα ποτάμια της Τουρκίας για την άρδευση και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στη νοτιοανατολική Ανατολία, θα μπορούσε να μειώσει τις ροές του Ευφράτη στο Ιράκ κατά 80%.

Ο επόμενος γύρος
Η μάχη για το νερό ανάβει νέες φωτιές σε Μέση Ανατολή και Βόρεια ΑφρικήΛιγότερο από μισή δεκαετία έχει περάσει από τότε που ξέσπασε  η Αραβική Άνοιξη που συγκλόνισε συθέμελα την  Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή και τώρα οι ειδικοί προειδοποιούν για τον επόμενο γύρο των περιφερειακών αναταραχών που θα προκληθούν από τις επιπτώσεις  της κλιματικής αλλαγής. Οι πληθυσμοί των χωρών της Βόρειας Αφρικής ήδη αντιμετωπίζουν τη σκληρή πραγματικότητα της κλιματικής αλλαγής, με μακρύτερες περιόδους ξηρασίας .Και ενώ οι άνθρωποι στη Σαχάρα για παράδειγμα, αγωνίζονται για  τα αποθέματα νερού που χρειάζονται  στη γεωργία και οι αλιευτικές κοινότητες στη Βόρεια Αφρική καθαρές θάλασσες για να συνεχίζουν να προσπορίζονται από την αλιεία, οι τοπικές κυβερνήσεις, αγνοώντας(;) αυτήν την απειλή, συναλλάσσονται με τις πολυεθνικές του πετρελαίου και των ορυχείων  για δραστηριότητες εξαιρετικά ρυπογόνες, που αντί να λύνουν το πρόβλημα το επιδεινώνουν.

Η έλλειψη του  ύδατος, της ενέργειας, των τροφίμων, η  υποβάθμιση του εδάφους και η ερημοποίηση, αποτελούν τους πέντε σοβαρούς κινδύνους περιβαλλοντικής ασφάλειας που αντιμετωπίζει η Βόρεια Αφρική. Και κάθε ένας από αυτούς, επιτείνεται από την αύξηση του πληθυσμού της περιοχής.

Και φυσικά οι κυβερνήσεις αδιαφορούν: 

ΚΟΣΜΟΣ: Μύθος είναι η θεωρία ότι οι διαφωνίες για το νερό προκαλούν πολέμους


Μύθος είναι η θεωρία ότι οι διαφωνίες για το νερό προκαλούν πολέμους και ένοπλες συγκρούσεις, όπως ανέφερε σε παγκόσμιο συνέδριο για το νερό η διευθύντρια του τμήματος διασυνοριακής διαχείρισης υδάτων του Διεθνούς Ινστιτούτου Νερού της Στοκχόλμης (SIWI) Σιομάντερ Μάγκνουσον.


Σύμφωνα με την κ. Μάγκνουσον, τα τελευταία 50 χρόνια έχουν υπάρξει περισσότερα από 1.800 περιστατικά διασυνοριακής διαμάχης για τη διαχείριση των υδάτων διαφόρων περιοχών, όμως μόλις 7 τέτοιες «διαφωνίες» λύθηκαν με τη χρήση βίας.

Παράλληλα όπως τόνισε: «Υπεγράφησαν περισσότερες από 200 συμφωνίες και συνθήκες για τα διασυνοριακά ύδατα». Σύμφωνα δε με την ίδια, οι κυβερνήσεις και οι φορείς προτιμούν τον διάλογο και τη συνεργασία όταν το θέμα είναι το νερό, από το να στέλνουν στρατό και έδωσε ως παράδειγμα τη συνεργασία μεταξύ Ισραήλ, Παλαιστινίων και Ιορδανίας για το νερό του Ιορδάνη ποταμού.

Μια από τις βάσεις συζήτησης για τη χάραξη της πολιτικής διαχείρισης των υδάτινων αποθεμάτων της Γης είναι η έκθεση του ΟΗΕ που έδωσε στη δημοσιότητα τον Μάρτιο και σύμφωνα με τα οποία: 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ: Η Γη εξαντλεί τους πόρους και ζει με «δανεικά» - ΕΡΕΥΝΑ-ΚΑΜΠΑΝΑΚΙ ΑΠΟ ΤΗ WWF


Περίπου μία εβδομάδα νωρίτερα από πέρυσι εξαντλήθηκαν φέτος τα παραγόμενα-προσφερόμενα αποθέματα φυσικών πόρων και έτσι  η ανθρωπότητα ζει στην ουσία με «δανεισμό», όπως τουλάχιστον αναφέρει έρευνα του think tank Global Footprint Network (GFN), που προωθεί μεταξύ άλλων και η WWF


Σύμφωνα με τους σχετικούς υπολογισμούς, η ανθρωπότητα καταναλώνει ποσότητες που αντιστοιχούν σε 1,6 φορές τα αποθέματα της Γης.  

Η Ημέρα Υπέρβασης της Γης (Earth Overshoot Day), η μέρα δηλαδή που η κατανάλωση αγαθών υπερβαίνει την ετήσια βιο-ικανότητα του πλανήτη, φέτος ήταν η 13η Αυγούστου, ενώ πέρυσι ήταν η 19η Αυγούστου.

Σύμφωνα με τους ανθρώπους που πραγματοποίησαν την έρευνα, κάθε χρόνο η μέρα αυτή έρχεται ολοένα και νωρίτερα μέσα στο έτος και σύμφωνα με όσα αναφέρουν το 2000 η μέρα αυτή έφτασε στις αρχές Οκτωβρίου.

Τα στοιχεία που αναλύονται για τον καθορισμό της Ημέρας Υπέρβασης της Γης προέρχονται από μετρήσεις που γίνονται σε ολόκληρο τον πλανήτη και από διάφορα στατιστικά του ΟΗΕ που σχετίζονται με την αλιεία, την υλοτομία, τη χρήση καλλιεργήσιμης γης και την κτηνοτροφία.

Οι διάφοροι αρνητικοί παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη είναι οι εκπομπές αερίων του άνθρακα, η διάβρωση του εδάφους, η αποψίλωση των δασών, η λειψυδρία και η ποιότητα των αποθεμάτων νερού του πλανήτη.

Σύμφωνα με τον γενικό διευθυντή της WWF International, Μάρκο Λαμπερτίνι: «Συνεχίζουμε να επιζητούμε την κατανόησή μας για το πόσο κρίσιμες είναι για τη δική μας ευημερία και ευτυχία και για τη δική μας επιβίωση οι υπηρεσίες της φύσης. Πρέπει να συνεχίσουμε να αλλάζουμε και να μετατρεπόμαστε από ανεύθυνους εκμεταλλευτές σε προσεκτικούς φροντιστές των αξιών της φύσης και σε καλούς διαχειριστές των βασικών και πεπερασμένων αποθεμάτων της».

Οπως πάντως αναφέρεται στην ιστοσελίδα του GFN για την Ημέρα Υπέρβασης της Γης, ίσως το πιο βασικό συμπέρασμα και το πιο ανησυχητικό είναι ότι :

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ και ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Υδροδιπλωματία, πριν ερημωθούμε! Εχουμε 15.000 χιλιόμετρα ακτογραμμή, αλλά δεν έχουμε σχέδιο διαχείρισης



Η παγκόσμια υδατική κατανάλωση διπλασιάζεται κάθε 20 χρόνια, με διπλάσιο ρυθμό από την αύξηση του πληθυσμού. Αυτό αποδίδεται σε δύο παράγοντες. 

Ο πρώτος είναι η αύξηση του πληθυσμού κι ο δεύτερος, η βελτίωση των συνθηκών διαβιώσεως, που συνδέεται με αύξηση της υδατικής καταναλώσεως, σε συνδυασμό με αλλαγές χρήσεων γης προς πλέον υδροβόρες (άρδευση, τουρισμός).


Η υδατική διαχείριση, προσαρμοσμένη σε έθιμα, παραδόσεις, διαμορφωμένες καταστάσεις, υποχρεώσεις, διεθνείς και εγχώριες συμφωνίες κ.ά., χαρακτηρίζεται από τις έννοιες της Υδροσχιζοφρένειας και της Υδροηγεμονίας, ενώ η δράση της Υδροδιπλωματίας αποτελεί ένα σημαντικό εξισορροπητικό παράγοντα.


Το 1972, ο καθηγητής Llamas Madourga, σήμερα σύμβουλος της UNESCO, πρότεινε τον όρο Υδροσχιζοφρένεια, αρχικώς για την επιμονή μελέτης των υπογείων νερών ανεξαρτήτως των επιφανειακών και τανάπαλιν. Από τότε, πολλοί παράγοντες διεκδικούν τη συμμετοχή τους στην έννοια του όρου αυτού και, ανάμεσά τους, οι υπεραντλήσεις, οι ρυπάνσεις, οι άστοχες αποστραγγίσεις, η διάθεση αποβλήτων, οι ανθρωπογενείς συνέργειες της κλιματικής αλλαγής κ.ά.


Η Υδροηγεμονία αφορά, αρχικώς, την υπάρχουσα και εφαρμοζόμενη ισχύ κάποιου εμπλεκόμενου σε διακρατικά ή διεθνή υδατικά συστήματα και σώματα. Σε επέκταση, αφορά παρόμοιες καταστάσεις στο εσωτερικό μιας χώρας.


Η Υδροδιπλωματία, τέλος, αφορά διπλωματικές δράσεις και πρωτοβουλίες, εφαρμοζόμενες, κυρίως, από μη διπλωμάτες, οργανισμούς, λέσχες, ενώσεις, εταιρείες κ.λπ., στο πλαίσιο επιστημονικών δράσεων και προγραμμάτων, επιμορφωτικών σχέσεων, πρωτοβουλιών, αλλά και συμπληρωματικών δράσεων σε τυπικές διπλωματικές συμφωνίες. Μεταξύ πολλών φορέων πρέπει να αναφερθούν οι ΟΗΕ, FAO, UNECE, WWC, ISARM, INWEB, International Association of Hydrogeology, Global Water Partnership, Biopolitics International κ.ά.


Η ανθρωπότητα βρίσκεται σε μια κατάσταση μόνιμης και μη αντιστρεπτής υδατικής ανεπάρκειας, καθώς δεν μπορούμε να κατασκευάσουμε (ούτε να καταστρέψουμε) το νερό. Τα διαθέσιμα υδατικά συστήματα και υδατικά σώματα, σε κάθε περιοχή, είναι δεδομένα και η υδατική διαθεσιμότητα είναι συγκεκριμένη. Η κλιματική αλλαγή τροποποιεί ή επιδεινώνει τη χωροχρονική ανισορροπία των βροχοπτώσεων (και των θερμοκρασιών, υγρασιών και λοιπών παραμέτρων των υδατικών ισοζυγίων), η υδατική κατανάλωση αυξάνει με ραγδαίο ρυθμό, όπως προαναφέρθηκε, ήδη.


Θεωρώντας τους τομείς της σχέσης περιβάλλοντος και ανθρώπου, είναι εύκολο να εκτιμηθεί ότι, στην περίπτωση των χρήσεων γης, το νερό είναι ο καθοριστικός παράγοντας, στην περίπτωση των φυσικών πόρων, το νερό είναι το ίδιο ο σπουδαιότερος φυσικός πόρος, αλλά, επίσης, καθοριστικό για τους υπόλοιπους φυσικούς πόρους και στην περίπτωση της διαθέσεως των αποβλήτων, το νερό είναι ο φυσικός αποδέκτης όλων των ρύπων. Το νερό αποτελεί τη γέφυρα μεταξύ αβιοτικού και βιοτικού κόσμου και, επιπλέον, στηρίζει τη φωτοσύνθεση, την παραγωγή οργανικής ύλης από ανόργανη.


Επομένως, σε πρακτικό επίπεδο, η διακυβέρνηση του οικοσυστήματος ταυτίζεται με την υδατική διαχείριση.  

ΑΦΡΙΚΗ: Θα ξεδιψάσει με... πάγο απο την Γροιλανδία!!!

Ενας επιχειρηματίας με περιβαλλοντικές ευαισθησίες, ο Τζορτζ Μουγκάν, υποστηρίζει ότι το φιλόδοξο σχέδιό του να μεταφέρει παγόβουνα από τη μακρινή Γροιλανδία στην Αφρική, για να ανακουφίσει από τη λειψυδρία δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους, μπορεί να γίνει πραγματικότητα.

ΚΟΣΜΟΣ: Και το νερό χρυσάφι...

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΑ ΤΙ ΕΡΧΕΤΑΙ...
Της Ελενας Μπέλλη

Στις 28 Iουλίου του 2010, μία ψηφοφορία στη Γενική Συνέλευση του OHE διακήρυττε ότι το καθαρό, πόσιμο νερό είναι δικαίωμα του ανθρώπου, ισάξιο των υπολοίπων αναφαίρετων δικαιωμάτων του.

H διακήρυξη εγκρίθηκε με 122 ψήφους υπέρ και καμία κατά. Mεταξύ των χωρών που απείχαν ήταν και ο Kαναδάς. 

Στο ερώτημα, γιατί άραγε μία σύγχρονη δημοκρατία αρνείται να διακηρύξει το νερό ως ανθρώπινο δικαίωμα η απάντηση βρίσκεται στην πληθώρα των υδάτινων πόρων στη χώρα: O Kαναδάς διαθέτει το 7% των ανανεώσιμων πηγών καθαρού νερού στον κόσμο και ευελπιστεί να μπορέσει, όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή, να... αναγάγει το νερό σε εμπορεύσιμο προϊόν προς εξαγωγή στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο ΟΗΕ φρενάρει την Τουρκία στη χρήση των υδάτινων πόρων

«Φρένο» στα μεγαλεπήβολα σχέδια της Τουρκίας, που περιλαμβάνουν την κατά βούληση χρήση των υδάτινων πόρων, βάζουν με σχετική οδηγία τα Ηνωμένα Εθνη.

Η επιτροπή του ΟΗΕ επί Οικονομικών, Κοινωνικών και Πολιτιστικών Ζητημάτων, διαπιστώνοντας σειρά παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, λόγω της ανέγερσης φραγμάτων και υδροηλεκτρικών εγκαταστάσεων, κυρίως επί των ποταμών Τίγρη και Ευφράτη, ζητεί από την τουρκική κυβέρνηση να αναθεωρήσει επειγόντως τις διατάξεις τής τουρκικής νομοθεσίας που αφορούν τη διαχείριση των υδάτων των δύο ποταμών.

Ειδικότερα, στην εν λόγω έκθεση ο ΟΗΕ καταγγέλλει το γεγονός ότι υποβαθμίζεται το επίπεδο ζωής συγκεκριμένων εθνοτικών και θρησκευτικών ομάδων, όπως οι Κούρδοι και οι Αλεβίτες, καθώς στερούνται το δικαίωμα να έχουν πρόσβαση σε πόσιμο νερό, τροφή και στέγαση.

Σημειώνεται ότι, στο πλαίσιο της υλοποίησης του Προγράμματος Νοτιοανατολικής Ανατολίας (GAP), υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους περισσότεροι από 65.000 άνθρωποι, σύμφωνα με Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, 40.000, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ΟΗΕ καλεί την Τουρκία να αναθεωρήσει και τις διατάξεις εκείνες του νόμου που αφορούν τις απαλλοτριώσεις, την έξωση και τις αποζημιώσεις. 

EΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Η διαχείριση του νερού δεν μπορεί παρά να είναι συλλογική υπόθεση

Tου ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΗ
Καθηγητή Υδρολογίας και Ανάλυσης Συστημάτων Υδραυλικών Εργων, διευθυντή του Τομέα Υδατικών Πόρων και Περιβάλλοντος της σχολής Πολιτικών Μηχανικών Ε.Μ. Πολυτεχνείου (www.itia.ntua.gr/dk)

Από το 1989 και για μία επταετία πολλές περιοχές της χώρας δοκιμάστηκαν από έντονη και έμμονη ξηρασία. Το υδροδοτικό σύστημα της Αθήνας έφτασε στα όριά του. Ολους μάς διακατείχε ο εφιάλτης της λειψυδρίας. Είχε προηγηθεί μια περίοδος τεχνητής ευφορίας και αίσθησης αφθονίας, που οδήγησε σε κακή διαχείριση των πόρων.

Η ξηρασία που επακολούθησε, όπου για εφτά χρόνια η μέση τιμή των εισροών στους ταμιευτήρες ήταν σχεδόν μισή από την αναμενόμενη, φάνταζε απίθανη, σχεδόν αδιανόητη. Με τη σημερινή μας γνώση, τη θεωρούμε ένα ακραίο μεν, αλλά φυσιολογικό φαινόμενο. Ομως, παρ' ότι ήμασταν διαχειριστικά και γνωσιολογικά απροετοίμαστοι, τότε τα καταφέραμε πολύ καλά.

Μοιάζει θαύμα, αλλά έχει μια απλή εξήγηση: τη συνειδητοποίηση του προβλήματος και τη συνεργασία. Συνεργαστήκαμε πανεπιστημιακοί με την ΕΥΔΑΠ, τότε Δημόσια Επιχείρηση, για να κατανοήσουμε το πρόβλημα και να επεξεργαστούμε στρατηγική επίλυσής του.

Συνεργάστηκε η ΕΥΔΑΠ με το τότε ΥΠΕΧΩΔΕ, με μελετητές και κατασκευαστές, ώστε να προωθηθεί με πρωτόγνωρους ρυθμούς η κατασκευή των έργων Ευήνου. Βοήθησε και η Ευρωπαϊκή Ενωση στη χρηματοδότηση των έργων. Κυρίως, όμως, συνεργάστηκε και αντιμετώπισε συνειδητά το πρόβλημα ολόκληρος ο πληθυσμός της Αθήνας.

Πετύχαμε όλοι μαζί να μειώσουμε την κατανάλωση νερού κατά το 1/3. Χωρίς αυτή τη μείωση, το σύστημα θα μας είχε προδώσει, με τραγικές συνέπειες για την πόλη.

Ο συνειρμός και ο συσχετισμός με τη σημερινή έντονη και έμμονη οικονομική κρίση είναι αναπόφευκτος. Η ευφορία, μάλιστα, μήνες αφότου είχε ξεσπάσει η διεθνής οικονομική κρίση, και η έλλειψη κατανόησης και προετοιμασίας οδηγούσαν στο σημείο να μας διαβεβαιώνουν τα πιο επίσημα χείλη ότι η κρίση δεν μας αφορά. Αυτό που έχουμε τώρα να αντιμετωπίσουμε δεν είναι φυσικό φαινόμενο, ούτε, πιστεύω, ήταν απρόβλεπτο. Είναι συνέπεια του κατήφορου που έχουν πάρει η οικονομία και η πολιτική της χώρας μας εδώ και χρόνια.

Οι οικονομικοί δείκτες, μάρτυρες της κακής κατάστασης, ήταν γνωστοί, αλλά ούτε οι πολιτικοί μας έδιναν σημασία ούτε η κοινωνία μας ήθελε να ακούσει ότι αρμενίζουμε στραβά.

Το 1999, στο πλαίσιο μιας πολιτικής άντλησης οικονομικών πόρων από πώληση δημόσιας περιουσίας και αγαθών, η ΕΥΔΑΠ έπαψε να είναι Δημόσια Επιχείρηση και έγινε ανώνυμη εταιρεία (ΕΥΔΑΠ Α.Ε.), εισηγμένη στο Χρηματιστήριο, με δυνατότητα διάθεσης μετοχών μέχρι το 49%. Αυτομάτως, δημόσιες και δημοτικές υποδομές και συγκεκριμένα τα δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης, μαζί με την ευθύνη διαχείρισής τους, πέρασαν από τη δημόσια στην ιδιωτική σφαίρα. Ομως παρέμειναν στην κυριότητα του Δημοσίου οι στρατηγικής σημασίας υποδομές, τα φράγματα και τα υδραγωγεία, τα οποία ανήκουν σε ΝΠΔΔ, που ιδρύθηκε τότε με το άκομψο όνομα «ΕΥΔΑΠ Παγίων».

Σήμερα βλέπουμε, σαν θεατές (τα κέντρα αποφάσεων δεν βρίσκονται καν στη χώρα μας), να προωθείται η ολοκλήρωση της ιδιωτικοποίησης της ΕΥΔΑΠ Α.Ε. Ο έλεγχος του πλειοψηφικού πακέτου δεν θα ανήκει στην ελληνική κυβέρνηση, αλλά, όπως όλα δείχνουν, σε ξένη εταιρεία.

Ας φανταστούμε τώρα ότι ξαναζούμε ένα επεισόδιο ξηρασίας, ανάλογο με αυτό του 1989-95, με τις νέες συνθήκες μιας ιδιωτικής, όχι ελληνικής, ΕΥΔΑΠ. Πόσο θα ανησυχήσει η διοίκηση της εταιρείας; Θα ενδιαφερθεί για την αποφυγή αστοχίας του συστήματος; Ή μήπως θα δει την ξηρασία σαν ευκαιρία για αύξηση των τιμών του νερού και των κερδών της;

Θα επιδιώξει τη μείωση της κατανάλωσης ή θα θεωρήσει ότι αυτό αντίκειται στον εμπορικό χαρακτήρα της και μειώνει τα κέρδη της; Τι μας δείχνει η εμπειρία την τελευταία δεκαετία από την ΕΥΔΑΠ Α.Ε. και, κυρίως, τι απέγινε η περίφημη «διαχείριση της ζήτησης» και το παλιό καλό μας σλόγκαν «προσέχουμε για να έχουμε»; Πώς θα συμπεριφερθεί η ελληνική κυβέρνηση απέναντι στο πρόβλημα και στην εταιρεία;

Θα βάλει ρήτρες για την περίπτωση αστοχίας, και θα είναι σε θέση να τις εφαρμόσει; Πώς θα συμπεριφερθεί ο πληθυσμός της Αθήνας; Θα εμπιστευτεί τα κυβερνητικά και εταιρικά σχέδια ή θα αντιτεθεί, οργανωμένα ή άναρχα;

Αν και το νερό έχει οικονομική αξία, η χρήση του δεν είναι υπηρεσία εμπορικού χαρακτήρα. Το νερό δεν είναι αγαθό που παράγεται από τον άνθρωπο. Το παρέχει η φύση, σε ρυθμούς απρόβλεπτους και καθόλου σταθερούς, εγγυημένους ή ελέγξιμους. Γι' αυτό και η διαχείρισή του είναι πολύπλοκη και δεν μπορεί παρά να είναι συλλογική υπόθεση.

Χωρίς να αποκλείεται η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, δεν μπορεί η ευθύνη της να ανήκει σε αυτόν. Χρειάζεται μεγάλη προσοχή: υπάρχουν χαρακτηριστικά παραδείγματα σε διεθνές επίπεδο από τις ιδιωτικοποιήσεις στον τομέα του νερού που κατέληξαν σε φιάσκο (π.χ. στην Αργεντινή και άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής).

Η φραγή των υδάτων αιτία πολέμου στο μέλλον

Για να καλύψει τις αυξανόμενες ανάγκες της σε νερό και ενέργεια, η Κίνα κατασκευάζει διαρκώς φράγματα, προκαλώντας αντιδράσεις από γειτονικές χώρες και περιβαλλοντικούς οργανισμούς.

Παραποτάμιες ασιατικές πόλεις και χωριά, από το Πακιστάν έως το Βιετνάμ, διαμαρτύρονται πως τα φράγματα που ορθώνονται σε όλα τα μεγάλα ποτάμια που περνούν από το οροπέδιο του Θιβέτ, προκαλούν φυσικές καταστροφές, υποβαθμίζουν τα ευαίσθητα οικοσυστήματα της περιοχής και εκτρέπουν πηγές νερού ζωτικής σημασίας.

Μερικοί αναλυτές υποστηρίζουν πως το νερό μπορεί να αποτελέσει στο μέλλον διπλωματικό όπλο ή ακόμα και αιτία πολέμου, αν και ένα τέτοιο σενάριο φαντάζει υπερβολικό. Ωστόσο, σήμερα, η μεταβολή της ροής των νερών στην πολυπληθέστερη περιοχή του κόσμου είναι γιγαντιαία και πιθανόν να επηρεάσει τους συσχετισμούς δυνάμεων σε όλα τα επίπεδα.

Μόνο στα οκτώ μεγάλα ποτάμια του Θιβέτ έχουν ανεγερθεί ή βρίσκονται υπό κατασκευή 20 φράγματα και 40 ακόμα σχεδιάζονται ή έχουν προταθεί για εγκατάσταση.

Η Κίνα δεν είναι η μόνη ασιατική χώρα που εκτρέπει τις ροές των ποταμών. Την ίδια μέθοδο εξοικονόμησης νερού και ενέργειας ακολουθούν και άλλα γειτονικά κράτη, με πιθανόν ακόμα χειρότερες συνέπειες. Ο κινεζικός δράκος, εντούτοις, με την τεράστια πολιτική δύναμη και τη ραγδαία αναπτυσσόμενη οικονομία του, είναι ο κύριος αποδέκτης της διεθνούς κριτικής.

Οι υποψίες εντείνονται από την αδιαφάνεια που χαρακτηρίζει τις κινήσεις του Πεκίνου και την άρνησή του να δημοσιοποιήσει ή να μοιραστεί με κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς υδρολογικά στοιχεία. Κίνα και Τουρκία είναι οι μόνες χώρες που έχουν αρνηθεί να υπογράψουν μια σημαντική συνθήκη του 1997 των Ηνωμένων Εθνών για τα διεθνή ποτάμια.

Κινέζοι αξιωματούχοι απαντούν στις επικρίσεις ισχυριζόμενοι πως τα φράγματα θα ωφελήσουν την ευρύτερη περιοχή, μετριάζοντας τις επιπτώσεις των ξηρασιών και των πλημμυρών μέσω της ρύθμισης και του ελέγχου της ροής των ποταμών, και πως η υδροηλεκτρική ενέργεια μειώνει το αποτύπωμα άνθρακα κάθε χώρας. Αλλωστε, ορισμένοι γείτονες της Κίνας την επικρίνουν υποκριτικά, καθώς και οι ίδιοι χτίζουν αμφιλεγόμενα φράγματα.

Στη βορειοανατολική Ινδία, ένα κίνημα με ευρεία βάση και απήχηση αγωνίζεται ενάντια στα σχέδια της κεντρικής κυβέρνησης για την ανέγερση περίπου 160 φραγμάτων, ενώ το Λάος και η Καμπότζη έχουν προτείνει σχέδια για έντεκα φράγματα στον ποταμό Μεκόνγκ, πυροδοτώντας έντονες διαμαρτυρίες και αντιδράσεις για τις οικολογικές επιπτώσεις των έργων.

Στο ίδιο πνεύμα με την κινεζική κυβέρνηση, και η ινδική αποφεύγει συστηματικά να δώσει επαρκείς πληροφορίες για τα φράγματα. Το Πεκίνο, μάλιστα, δείχνει πως θα συνεχίσει την κατασκευή μεγάλων έργων ύστερα από ένα διάλειμμα μερικών ετών, προκειμένου να ανταποκριθεί στη διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση για ενέργεια και νερό, να μειώσει την εξάρτησή του από τα ορυκτά καύσιμα και να βγάλει περίπου 300 εκατομμύρια κατοίκους από τη φτώχεια.

Οι αριθμοί δείχνουν πως η κατασκευή περισσότερων φραγμάτων είναι σίγουρη: η Κίνα θα χρειαστεί 140 μεγαβάτ επιπλέον υδροηλεκτρικής ενέργειας για να πετύχει τους στόχους της. Ακόμα και εάν όλα τα φράγματα που σχεδιάζονται αυτή τη στιγμή υλοποιηθούν, οι απαιτήσεις αυτές δεν μπορούν να καλυφθούν.

Ούτως ή άλλως, η ζήτηση για νερό στην ευρύτερη περιοχή αναμένεται να αυξηθεί. Η πιθανότητα η Κίνα να χρειαστεί να εκτρέψει μεγάλες ποσότητες από το οροπέδιο του Θιβέτ για δική της χρήση, προκαλεί μεγάλη ανησυχία. Δεδομένης και της συνεχούς μείωσης των αποθεμάτων νερού, εξαιτίας της συρρίκνωσης των παγετώνων των Ιμαλαΐων που γεμίζουν τα ποτάμια, ένα τέτοιο σενάριο δεν φαντάζει τόσο υπερβολικό.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Ανεκμετάλλευτο στη θάλασσα καταλήγει το 70% του ελληνικού νερού

Από τη ρίψη των τοξικών και μη αποβλήτων των βιομηχανικών, βιοτεχνικών και γεωργικών δραστηριοτήτων μολύνεται το ελληνικό νερό, ενώ ακόμα και το εμφιαλωμένο νερό, το οποίο δεν ελέγχει κανείς σε ό,τι αφορά τις συνθήκες διακίνησης και αποθήκευσης του στην αγορά θεωρείται όχι και τόσο ασφαλές.

Σήμερα Τρίτη 22 Μαρτίου, ο κόσμος γιορτάζει την Παγκόσμια Ημέρα Νερού. Επιστήμονες και κυβερνώντες θα παραστούν και πάλι σε ημερίδες και συνέδρια. Οι πρώτοι θα κρούσουν για μία ακόμη φορά τον κώδωνα του κινδύνου που έρχεται από την κλιματική αλλαγή και οι δεύτεροι θα κάνουν και πάλι δηλώσεις. Μέχρι του χρόνου που η «γιορτή» θα επαναληφθεί. Τουλάχιστον αυτό ισχύει για τη χώρα μας που ακόμα παλεύει να ενσωματώσει, άλλα κυρίως να εφαρμόσει κοινοτικές οδηγίες για τη διαχείριση, την εξοικονόμηση και την προστασία του νερού, ή να ελέγξει αποτελεσματικά το νερό που προορίζεται για άρδρευση ή να προστατεύσει αποτελεσματικά τη δημόσια υγεία από τη μετατροπή ποταμών (π.χ. Ασωπός), λιμνών (π.χ. Κορώνεια) και γενικότερα του υδροφόρου ορίζοντα από την βιομηχανική δραστηριότητα. Ενδεχομένως οι κυβερνώντες να πιστεύουν ότι το μόνο που θα βοηθήσει ουσιαστικά θα είναι η αύξηση της τιμής αυτού του φυσικού αγαθού!  Ενα χαρακτηριστικό της ανυπαρξίας πολιτικής, είναι ότι η Ελλάδα συνεχίζει και σήμερα να είναι η πρώτη σε παραγωγή βαμβακιού στην Ευρώπη. Το ελληνικό βαμβάκι πλέον είναι απαξιωμένο στις αγορές ενώ απαιτεί και τεράστιες ποσότητες νερού στην καλλιέργειά του, η οποία απορροφά πάνω από το 12% των υδάτινων πόρων.

Χαρακτηριστικό είναι επίσης ότι σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ σε ποσοστό 60% οι καλλιεργούμενες εκτάσεις στην Ελλάδα συνεχίζουν να εξυπηρετούνται από απαρχαιωμένα χωμάτινα δίκτυα. Με τη χρήση των δικτύων αυτών, όμως, υπολογίζεται ότι οι απώλειες νερού ξεπερνούν το 75%. Επιπλέον, η πρωτοφανής πυκνότητα γεωτρήσεων και η υπεράντληση έχουν οδηγήσει σε σημαντική μείωση των διαθέσιμων υπόγειων αποθεμάτων. Ενώ, δηλαδή, κατά τη δεκαετία του 1970 υπήρχε νερό στα 35 μέτρα, σήμερα τα τρυπάνια πρέπει να ξεπεράσουν τα 350 μέτρα για να αντλήσουν νερό.

Επίσης χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Ασωπού όπου για χρόνια οι βιομηχανίες τον χρησιμοποιούσαν ως «υδάτινη χωματερή τοξικών» και η λίμνη Κορώνεια που χάνεται από την υπεράντληση άλλα και από τη μόλυνση από τις γύρω βιοτεχνίες.

Το θετικό στην υπόθεση πάντως είναι ότι οι τελευταίοι πλούσιοι σε νερό χειμώνες αύξησαν τα διαθέσιμα αποθέματα τουλάχιστον στο πόσιμο νερό. Τα αποθέματα της ΕΥΔΑΠ είναι αυτή τη στιγμή πάνω από 1 δισ. κυβικά, κάπως λιγότερα πάντως από τα περσινά αποθέματα. Ωστόσο, αυξάνεται και η κατανάλωση που στην Αθήνα είναι περίπου 1,1 εκ. κ.μ. νερό την ημέρα με τους καλοκαιρινούς μήνες να πλησιάζει και το 1,4 εκ. κ.μ. Επίσης, άνω του 10% είναι οι απώλειες μόνο της ΕΥΔΑΠ λόγω του παλιού δικτύου.

Ενα ακόμη θετικό είναι ότι ήδη το υπουργείο Περιβάλλοντος έχει θέσει ψηλά στην ατζέντα την προώθηση των απαραίτητων νομικών ρυθμίσεων για την προστασία των ποταμών και των λιμνών της χώρας ενώ προχωρεί και στην εκπόνηση των διαχειριστικών μελετών για τα υδάτινα αποθέματα.

ΗΜΕΡΗΣΙΑ