ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Επαγγελματίας λαθραναγνώστης

Του ΑΛΕΚΟΥ ΦΑΣΙΑΝΟΥ

 

Πήγα στο περίπτερο δίπλα στο σπίτι μου στου Παπάγου και διάβαζα τους τίτλους των εφημερίδων, που ο περιπτεράς είχε αναρτήσει ψηλά με μανταλάκια για να προσελκύσει τους αγοραστές.

Ετσι λοιπόν κι εγώ, σαν ένας λαθραναγνώστης, κοιτούσα. Και διαβάζοντας τους τίτλους, με πλησιάζει ο περιπτεράς που με γνώριζε και μου λέει πως είδε προχθές ένα μεσόκοπο που κοιτούσε και διάβαζε, με τα χέρια πίσω του, τους μεγάλους τίτλους και ό,τι έγραφε παρακάτω. Ως εδώ καλά.

Ξαφνικά γυρίζει και αρχίζει να διαβάζει και το πίσω μέρος των εφημερίδων, που ήταν διπλωμένες όμως. Κι έτσι διάβαζε ανάποδα ο άνθρωπος. Ο περιπτεράς τρελάθηκε, δεν άντεξε και τον ρωτάει: Μα είναι ανάποδα, πώς μπορεί και διαβάζεις τα γράμματα;  

Ο μεσόκοπος του λέει: Μα είκοσι χρόνια τώρα έχω περάσει σαν σπουδές στην Ομόνοια και διάβαζα τις εφημερίδες σαν λαθραναγνώστης, κι έτσι έμαθα και ανάποδα.

Στην πλατεία Ομονοίας, ένα περίπτερο γνωστό, που συγκεντρώνει πλήθος αναγνωστών, που όρθιοι κοιτάνε και διαβάζουν τις κρεμασμένες εφημερίδες, το έχω ζωγραφίσει κιόλας.

Λοιπόν, σκέφτομαι ότι αυτό είναι σαν επάγγελμα; Πάντως πρέπει να προσελκύει ανθρώπους το κρέμασμα των εφημερίδων στα περίπτερα. Είναι κάτι σαν τηλεόραση που προσελκύει τους ανθρώπους προς τη λαθρανάγνωση. Ολοι έχουμε πέσει σ' αυτόν τον πειρασμό. Μήπως στο λεωφορείο ή στο αεροπλάνο εάν κάποιος διπλανός ανοίξει την εφημερίδα του δεν ρίχνουμε κι εμείς κλεφτές ματιές; 

AΝΘΡΩΠΟΣ και ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ: iphone

Του ΑΛΕΚΟΥ ΦΑΣΙΑΝΟΥ

Ενα παιδάκι πήγε σχολείο να μάθει γράμματα και τα γράφει. Αυτό το παιδάκι είχε αρχίσει από δύο ετών να χρησιμοποιεί και να παίζει το κινητό iphone. Τα παιδάκια μιμούνται και μαθαίνουν εύκολα μηχανές και παιχνίδια. Γιατί το παιχνίδι είναι σαν μια μηχανή.

Ετσι μάθαινε το iphone, τηλεφωνούσε, του τηλεφωνούσαν και οι γονείς χαιρόντουσαν και καμάρωναν γι' αυτό. Γιατί ό,τι μοντέρνο είναι και πρόοδος. Ετσι θεωρείται. Ακόμη και οι μεγάλοι κάνουν ουρές μόλις βγει ένα προϊόν ή καινούργιο πράγμα, για να το αποκτήσουν πρώτοι. Καινούργια αυτοκίνητα, καινούργιες κουζίνες, καινούργιους αποχυμωτές. Μόνον εμείς οι άνθρωποι δεν αλλάζουμε και μένουμε οι ίδιοι. Αυτό δεν το σκεφτόμαστε.

Λοιπόν το παιδάκι πήγε σχολείο, αλλά δεν μπορούσε να μάθει να γράφει. Γιατί είχε συνηθίσει από το κινητό του να σύρει το δάκτυλό του επάνω στην οθόνη και να εμφανίζονται οι θελήσεις του. Ετσι λοιπόν έσυρε το μολύβι του στο χαρτί με τον τρόπο που έκανε στο κινητό του. Αλλά φυσικά δεν μπορούσε να γράψει έτσι. Μόνο συρτές γραμμές εμφανιζόντουσαν στο χαρτί. Και του φαινόταν παράξενο γιατί δεν κατάφερνε να μάθει να γράφει.  

Ετσι οι γονείς του πήραν ειδικό ψυχολόγο για να μπορέσει το παιδί ν' αλλάξει συνήθεια. «Εξις δευτέρα φύσις».

Χάθηκε το χαμόγελο

Του ΑΛΕΚΟΥ ΦΑΣΙΑΝΟΥ

Είχα γράψει κάποτε ότι η πρόοδος, η ευμάρεια και ο πολιτισμός σ' ένα κράτος φαίνονται από τα πεζοδρόμια και τις ουρές. Εμείς, στην Ελλάδα, παλιά, είχαμε ουρές και τσακωμούς στις στάσεις των λεωφορείων, ουρές με το δελτίο του ψωμιού, πεσίματα με τα κακοφτιαγμένα πεζοδρόμια.

Σιγά σιγά, εξαλείφθηκαν τα κακά αυτού του είδους. Αλλά ήλθαν κακά χειρότερα, που θα πολλαπλασιαστούν. Και θα έχουμε ουρές διαμαρτυρομένων και δυστυχισμένων που δεν θα μπορούν να πληρώσουν το φως μετά φόρου, τα σπίτια τους μετά φόρων, τα πάντα μετά φόρου, που θα συντελέσουν όλα αυτά στη δημιουργία ανθρώπων σε όντα έσχατης κατηγορίας. 

Γιατί να καταντήσουν έτσι; Γιατί μεταθέτουν το πρόβλημα στον κοσμάκη; Θα λυθεί -πιστεύουν- με αυτό τον τρόπο; 

Συναισθήματα παρελθόντος

Του ΑΛΕΚΟΥ ΦΑΣΙΑΝΟΥ

Ερώτησα δεκαπενταετή έφηβο να μου πει, ή να θυμηθεί, κάτι από την παιδική του ηλικία. Και προς μεγάλη μου έκπληξη, μου απαντά: «Δεν θυμάμαι τίποτα». Μια μνήμη σαν σκοτάδι.

Το παιδί δεν είχε κανένα παρελθόν, ούτε βιώματα ούτε γεγονότα με παραστάσεις. Και έτσι, τίποτα δεν το είχε εντυπωσιάσει, δεν είχε ούτε μια εικόνα να θυμάται. Γιατί ακριβώς τα παιδιά τού σήμερα, από πέντε ετών, είναι συνέχεια μ' ένα κομπιούτερ στα χέρια και με τα δαχτυλάκια τους χτυπούν τα πλήκτρα με τρομακτική ταχύτητα.

Βλέπουν στη μικρή φωτεινή οθόνη τον ψεύτικο κόσμο σαν ένα μαγικό όραμα, που δεν υπάρχει όμως στην πραγματικότητα. Ετσι, είναι φυσικό να κυριαρχεί το μαύρο χρώμα στη μνήμη τους. Γι' αυτό και στον κόσμο μας το σημερινό, μεγαλώνοντας, τα παιδιά συνθέτουν έναν κόσμο πολύ ομοιόμορφο, χωρίς παραλλαγές, χωρίς διακριτικά. Ζούνε σε μια δεδομένη πραγματικότητα με πολυκατοικίες, με μια τζαμένια πόρτα ίδια με τις άλλες. Οταν ψάχνεις να βρεις έναν φίλο που σε καλεί στο σπίτι του, ψάχνεις τις εισόδους. Και χάνεσαι στο δρόμο γιατί όλες μοιάζουν. Παλιά σου λέγανε: «Θα δεις μια πράσινη πόρτα με δύο σκαλοπάτια μαρμάρινα μπροστά», κι έτσι προσανατολιζόσουνα.

Δεν υπάρχουν πια φαντασία και οράματα. Πρέπει ο κάθε άνθρωπος να πράττει όπως του έχουν καθορίσει, διαφορετικά θεωρείται αιρετικός. Κι έτσι όλοι φέρονται πανομοιότυπα. Ενώ το παιδί που μεγάλωσε με παραστάσεις και σ' ένα περιβάλλον πνευματικό, επόμενο είναι να επαναστατεί και να χρησιμοποιεί τη λογική του στα διάφορα ερωτήματα της πολιτικής ζωής, που του παρουσιάζονται. Γι' αυτό και οι ονειροπόλοι μάς προσφέρουν πάντα έναν καινούργιο τρόπο σκέψης, έναν καινούργιο κόσμο.

Ο κόσμος αυτός ο καινούργιος που βρίσκουν, είναι ο νέος δρόμος ο πνευματικός, που μας οδηγεί στην ίδια πόλη. Και γινόμαστε πλουσιότεροι γιατί έχουμε δύο δρόμους για να πηγαίνουμε στην πόλη μας. Εγώ θέλω ν' ακολουθώ τους ποιητές, τους ονειροπόλους, ακόμα και τους ονειροπαρμένους. Αυτοί είθε να μας οδηγούν.

ΥΓ.: Λυπάμαι όμως, γιατί χάθηκαν τα δρομάκια των αισθηματικών αναμνήσεων και οι γωνιές των ερωτικών συναντήσεων.

Εμείς οι δανεισμένοι

Του ΑΛΕΚΟΥ ΦΑΣΙΑΝΟΥ

Παλιά, το 1950, άκουγα που λέγανε οι μεγαλύτεροι ότι στην Αμερική ο άνθρωπος ζει πλουσιοπάροχα, ότι έχει τα πάντα, ψυγεία, ζεστό νερό, μπανιέρες, σπίτια με ανελκυστήρες, φαγητό άφθονο, αυτοκίνητα κουρσάρες δυο μέτρα.

Και σκεφτόμουνα τι μεγάλη ευμάρεια που υπάρχει εκεί. Ενώ εμείς στην Ελλάδα ζούσαμε με ανέχεια, πλενόμαστε στη σκάφη, με το βρυσάκι το κρεμαστό στον τοίχο του πλυσταριού όπου πλέναμε τα ρούχα. Είχαμε ψυγεία με παγοκολόνες. Τρώγαμε λίγο και γι' αυτό ήμασταν αδύνατοι, μέναμε σε μικρά σπιτάκια με αυλίτσες και γλάστρες αλλά χωρίς αυτοκίνητα.

Αναλογιζόμουν πώς γίνονταν αυτά. Να έχουν όλα τα αγαθά εκείνοι και μεις να βασανιζόμαστε για τα προς το ζην. Μετά έμαθα ότι παίρνανε δάνεια από τις τράπεζες. Παντρευόντουσαν και άνοιγαν τη ζωή τους δανειζόμενοι. Και αγόραζαν μ' αυτά τα λεφτά εκείνα που θέλανε και εκείνα που δεν θέλανε.

Ετσι, λοιπόν, μόλις ορθοποδήσαμε λίγο στην Ελλάδα, αρχίσαμε και εμείς τα ίδια.Εορτοδάνεια, παντρευτοδάνεια, αυτοκινητοδάνεια, διακοποδάνεια, σπιτοδάνεια, εστιατοροδάνεια κ.λπ. Τόσο πολύ έπιασε το δάνειο που σε πιέζανε να το πάρεις. Και πιστωτικές κάρτες δίνανε για ν' αγοράζεις όλο το σούπερ μάρκετ και μετά να μην έχεις να το πληρώσεις. Φουσκώσανε οι επιτήδειοι όλα τα πράγματα, αγοράζοντας ένα οικόπεδο με δάνειο και το πουλάγανε μετά σε διπλή τιμή, ώστε να τους έρθει τζάμπα.

Ολοι δανειζόντουσαν και ύστερα έχει ο Θεός. Αγοράζανε μια Μερσεντές με δάνειο, ενώ μένανε σε παράγκα. Μπροστά στάθμευε η Μερσεντές και πίσω το χαμόσπιτο. Και στο τέλος τούς έμενε μόνο το δάνειο γιατί έχαναν και τη Μερσεντές και το χαμόσπιτο.

Θυμάμαι μικρός που στο σχολείο κάθε 31η Οκτωβρίου ήταν η μέρα της αποταμίευσης. Και μας έβαζαν να γράφουμε έκθεση μ' αυτό το θέμα. Γράφαμε πως πρέπει να μαζεύουμε λεφτά στον κουμπαρά, και όχι σαν τον τζίτζικα που τραγούδαγε το καλοκαίρι και πέθαινε της πείνας το χειμώνα. Αλλά να μαζεύουμε σαν το μυρμήγκι για το χειμώνα. Αραγε θα τη βγάλουμε εμείς οι σημερινοί δανεισμένοι Ελληνες ;

Ενας τρελός θα μας σώσει!

Γράφει ο ΑΛΕΚΟΣ ΦΑΣΙΑΝΟΣ

Οταν ήμουν μικρός, πριν από πολλά χρόνια, το 1950, θυμάμαι ότι στις στάσεις των λεωφορείων υπήρχαν ουρές.

Πλήθος ανθρώπων, συνωστισμένοι ο ένας δίπλα στον άλλο, με αταξία, περίμεναν την άφιξη του λεωφορείου. Μόλις έφτανε το τελευταίο γινόταν σκοτωμός. Ο ένας έσπρωχνε τον άλλον ποιος θα πρωτομπεί. Ενας έφτανε στην πόρτα και ένας άλλος τον τραβούσε πίσω για να μπει ο ίδιος μέσα. Επεφτε κλοτσοπατινάδα. Ηταν πολύ χαρακτηριστική η σκηνή αυτή. Κυριαρχούσε βέβαια ο πιο δυνατός. Ασε που και μέσα στο λεωφορείο ο ένας ήταν κολλημένος πάνω στον άλλο σαν σαρδέλες.  

Είχαν συνηθίσει όμως οι Ελληνες σ' αυτό γιατί δεν είχαν μάθει τα δικαιώματά τους. Τους είχε δημιουργηθεί ένα αίσθημα υποταγής μ' όσα είχαν τραβήξει στην Κατοχή και τον εμφύλιο πόλεμο. 

Πέρασαν χρόνια και ο εφιάλτης της ουράς δεν πέρασε παρ' όλες τις αλλαγές και τους εκσυγχρονισμούς. Ουρές στις τράπεζες, στις εφορίες να πάρουν τα σήματα που δεν έρχονται, στο ΙΚΑ που πιάνουν ουρά από τις 6 το πρωί, στα ταχυδρομεία, στα δημόσια ιατρεία και γενικά σε ό,τι είναι δημόσιο.

Οι Ελληνες θεωρούν ακόμα φυσικό, δυστυχώς, να περιμένουν αδιαμαρτύρητα σε ουρές, παρ' όλο που χάνονται ώρες και χρήμα. Εγώ απορώ πώς η εκάστοτε κυβέρνηση δεν μπόρεσε να εξαλείψει τις ουρές. Πώς δεν βρέθηκε κάποιο σύστημα για να κάνουν τις δουλειές τους οι πολίτες χωρίς ουρές.

Θυμάμαι εδώ και είκοσι χρόνια ότι στην πλατεία Συντάγματος, στην πιάτσα των ταξί, οδός Οθωνος, είχαν βάλει έναν άνθρωπο λίγο φευγάτο με σφυρίχτρα που κανόνιζε τη σειρά της προτεραιότητας των επιβατών και κατάφερνε με άναρθρες κραυγές, χειρονομίες και σφυρίγματα να τους βάζει ήσυχα στα ταξί. Το περίεργο είναι ότι το σύστημα αυτό λειτουργούσε. Οι επιβάτες υπάκουαν σ' έναν παρανοϊκό, ο οποίος όμως δρούσε με λογική ακρίβεια σαν ρομπότ.

Μήπως λοιπόν χρειάζεται έτσι απλά ένας άνθρωπος αεροπαρμένος για να μας σώσει από τις ουρές, ίσως και από την κρίση που περνάμε;

Η αγιασμένη πόλη

Του ΑΛΕΚΟΥ ΦΑΣΙΑΝΟΥ

Ο Μέγας Αλέξανδρος πήρε αλεύρι και, χύνοντάς το γύρω γύρω, καθόρισε τα όρια της Αλεξάνδρειας που δημιούργησε ο ίδιος.

Το χτίσιμο μιας πόλης δεν ήταν ένα πράγμα αυθαίρετο και τυχαίο, αλλά ήταν στην αρχαιότητα μια πράξη ανάγκης σχεδόν ιερή. Ανάγκης γιατί οι άνθρωποι που θα την κατοικούσαν έψαχναν ένα μέρος που να έχει προσανατολισμό καλό, νερό ή ποτάμι, να σχετίζεται με τον ήλιο και τον ουρανό. Γι' αυτό και όταν θεμελιώνεται ένα σπίτι, κάνουμε με ιερέα αγιασμό, γιατί ακριβώς αυτός ο χώρος που θα φιλοξενήσει για γενεές τη γέννηση και το θάνατο πρέπει να εξαγνιστεί από το κακό.

Σ' αυτό το μέρος, στην πόλη, θα εορτάζονται τα γεγονότα, σ' αυτό οι ποιητές θα περιγράψουν με τα θαυμαστά τους λόγια τους δρόμους, τα μαγαζιά, τις πλατείες. Στις πόλεις συμβαίνουν γεγονότα καταλυτικά, με καταλήψεις από ξένους στρατούς ή με κατακτήσεις από τον ίδιο το λαό τους της δημοκρατίας και της ελευθερίας. Ο Σωκράτης πέθανε γιατί δεν ήθελε να φύγει από την πόλη που τον μόρφωσε και όπου συνομιλούσε με τους πολίτες της Αθήνας. Ο Καβάφης στα ποιήματά του εξύμνησε την Αλεξάνδρεια. Γάλλοι ποιητές εξύμνησαν το Παρίσι ή τραγούδια που τραγουδάμε αναφέρονται στις πόλεις.

Στην τέλεια πόλη συνδιαλέγεσαι με την ανατολή και τη δύση του ηλίου. Στη Σαντορίνη, στην Οία, πάνε να απολαύσουν τη δύση του ηλίου. Τι ωραία τα ηλιοβασιλέματα από τις Χώρες των νησιών μας. Τα καλοκαιρινά τα βράδια, όταν κοιμόμασταν στις ταράτσες των σπιτιών μας, μαθαίναμε αστρονομία, την κίνηση των πλανητών, τη Μεγάλη Αρκτο, τον Πολικό Αστέρα, τον Αυγερινό (Αφροδίτη), τον κόκκινο Αρη, τους διάττοντες αστέρες, τώρα τίποτα. 

Γιατί οι πόλεις γίνανε εμπορικές, χτίζονται μεζονέτες, ίδια κτίρια σαν αρρώστια με κάτι σαν σπυριά παντού. Ούτε ξέρουν πού βγαίνει ο ήλιος. Αρκεί να πάρουν μια άδεια οικισμού και να γεμίσουν την πλαγιά μιας εξαίρετης παραλίας με σκατόσπιτα προς πώληση και εκμετάλλευση. Καμιά ιερότητα, καμιά ανάγκη ανθρώπινη, παρά ντύνεται η τελευταία με το ένδυμα της κερδοσκοπίας. Γι' αυτό και θα εγκαταλείπονται σε λίγο και θα μισιούνται από τον άνθρωπο.

Κανένα γεγονός, καμία λύπη ή χαρά δεν θα βασιλέψει στις πόλεις αυτές. Οι άνθρωποι θα ζουν χωρίς να ξέρουν γιατί. Γι' αυτό τρέχουν τα βράδια στα ξενυχτάδικα και τη φαντασμαγορία της νύχτας, γιατί οι καινούργιες πόλεις σε διώχνουν, σε πετούν έξω, δεν υπάρχει η αγάπη της αυλής που το απόγευμα με το λάστιχο την καταβρέχαμε λίγο για δροσιά. 

Τι ωραία η μυρωδιά της βρεγμένης αυλής. Κι εμείς με τις πιτζάμες μας πίναμε τον καφέ με το γλυκό του κουταλιού και τη συζήτηση. Αγια τοις αγίοις

Η ιερότητα της φύσης

Του ΑΛΕΚΟΥ ΦΑΣΙΑΝΟΥ

Οι αρχαίοι Ελληνες ήταν σε αρμονία με τη φύση. Είχαν τόσο πολύ κατανοήσει την αναγκαιότητά της, αφού τα πάντα στον άνθρωπο προέρχονται από αυτήν. Ο σίδηρος, οι πέτρες, τα ξύλα, το νερό και, το κυριότερο, η τροφή. Γι' αυτό την προστάτευαν αποδίδοντάς της μια ιερότητα, την ιερότητα της φύσης.  

Τα ποτάμια και οι λίμνες ήταν ιερά και δεν μπορούσες να τα ρυπαίνεις, να τα μολύνεις, γιατί θα είχες τη θεία τιμωρία. Τα δάση και τα βουνά, το ίδιο. Εκεί κατοικούσαν οι Νύμφες, οι Δρυάδες και ο Παν, ο θεός των βοσκών. Και η Αρτεμις, θεά των ελαφιών.

Τώρα, πού κατοικούν οι θεοί; Οι άνθρωποι τους έδιωξαν, δεν είναι πια μέσα στα δάση, αφού τα κάψαμε. Δεν είναι πια στον Ολυμπο, αφού τον καταπατήσαμε. Δεν είναι πια στον ουρανό, αφού τον κατακτήσαμε.

Ο Ερυσίχθων ο ασεβής, στην αρχαιότητα είχε βάλει στο μυαλό του να κόψει το ιερό δέντρο της Δήμητρας. Παρ' όλες τις ικεσίες των Δρυάδων, αυτός το έκοψε. Τιμωρήθηκε από τη θεά με το αίσθημα της λαιμαργίας. Και ήταν τόση η λαιμαργία του, που έτρωγε καταστρέφοντας ό,τι υπήρχε στη φύση. Μετά δεν είχε τίποτε άλλο να φάει και έφαγε, ξεσκίζοντας, τις σάρκες του μέχρι που πέθανε.

Σήμερα, ποιος τιμωρήθηκε για το κάψιμο των δασών, ποιος για την οικοπεδοποίησή τους, ποιος για την ισοπέδωσή τους; Ο μύθος αυτός ο παλιός είναι πολύ σύγχρονος. Και εκφράζει την ασυδοσία και τη λαιμαργία του σημερινού ανθρώπου, που εκμεταλλεύεται τα πάντα στη Γη. Οταν θα πάψει αυτή να του τα παρέχει, τότε θα φανεί η αδυναμία του.

Λείπει ο φόβος του Θεού. Οταν είμαστε μικροί και μας έπεφτε το ψωμί κάτω, το παίρναμε, το σταυρώναμε, το φυσάγαμε και το τρώγαμε. Δεν το πετάγαμε σαν να ήταν βρώμικο. Γιατί αισθανόμαστε από μόνοι μας ότι ήταν αμαρτία αν το περιφρονούσαμε. Το ψωμί ήταν κάτι ιερό. Τώρα γεμίζουμε με αποφάγια τις χωματερές. Ομως οι αρχαίοι, που ζούσαν παράλληλα με τη φύση, δεν έπαιρναν απ' αυτήν τίποτα περισσότερο απ' ό,τι χρειάζονταν. Για να μπορεί η φύση να ανανεωθεί. Δεν απειλούσαν τη φύση.

Ο Ησίοδος δίδαξε την καλλιέργεια της γης, δηλαδή να την κάνεις καλύτερη, καλό έργο. Οταν όμως την καταστρέφεις και κόβεις τα δάση για να κάνεις βιοκαύσιμα, την κακοποιείς, τότε κάνεις κακό έργο. Γι' αυτό λοιπόν ας έχουμε πάντα μπροστά μας το δίδαγμά τους, το «μηδέν άγαν», το «μέτρον άριστον». Με το λαδάκι των λύχνων φώτισαν την ανθρωπότητα.

Παρ' όλα αυτά, όταν βλέπω ένα στάχυ χρυσό μόνο του, δίπλα σ' έναν βράχο, να λικνίζεται από τον αέρα με φόντο το μπλε της θάλασσας, ελπίζω ακόμα στην αναγέννηση της φύσης μας.

Η Αθήνα είχε τρία ποτάμια: τον Κηφισό, τον Ιλισό και τον Ηριδανό. Τα δύο πρώτα τα σκεπάσαμε και τα βρομίσαμε. Το τρίτο, ένα μικρό ρυάκι πια, κυλά ταπεινά μέσα στον Κεραμεικό, σαν μια ελπίδα.

Κοινωνικές απομονώσεις

Tου ΑΛΕΚΟΥ ΦΑΣΙΑΝΟΥ

(Γνωστός εξαιρετικός ζωγράφος)

Ζούμε σε μια εποχή αμφισβήτησης της ύπαρξής μας, σε μια εποχή κοινωνικής απομόνωσης.

Δεν πιστεύουμε πια στον συνάνθρωπο. Με τα αυτόματα συστήματα το μηχάνημα παίρνει τη θέση του υπαλλήλου, του υπεύθυνου για τις υποθέσεις μας, σε διάφορα πόστα υπηρεσιακά. Στα λεωφορεία παλιά είχε εισπράκτορες. Επαιρνες το εισιτήριο και σου έλεγε: «Προχωρήστε μπροστά ένα βηματάκι». Πολλές φορές τα 'βαζες μαζί του, όταν δεν χωρούσε άλλους το λεωφορείο και σπρώχνανε. Τώρα μπαίνεις μέσα και αν δεν έχεις προαγοράσει ή έχασες το εισιτήριο, είσαι χαμένος γιατί δεν υπάρχει κανείς να σ' το προμηθεύσει. Ή είσαι εγκλωβισμένος και παράνομος ή υπολογίζεις να βρεθεί κάποιος καλός επιβάτης και να σου πουλήσει ένα εισιτήριο. Πάλι παρανομία. Βλέπουμε λοιπόν πώς ο άνθρωπος απομονώνεται εξαιτίας του αυτοματισμού.

Δεν μπορείς να σωθείς πουθενά, γίνεσαι ένοχος, παράνομος και επαναστάτης στο τέλος. Αλλη φορά πληρώνεις αυτόματα ένα λογαριασμό και σου έρχεται ένα χαρτί ότι δεν πλήρωσες. Και παίρνεις ένα τηλέφωνο να βρεις το δίκιο σου και μια φωνή αυτόματη σου λέει: «Για πληροφορίες πιέστε 1, για βλάβες πιέστε 2, για εγκατάσταση πιέστε 3, για αγγλικά πιέστε 4, για πληρωμές πιέστε 5». Πιέζεις 5 και μια άλλη φωνή αυτόματη λέει: «Η υπηρεσία είναι ανοιχτή 9 με 3, τις άλλες ώρες αφήστε μήνυμα». Τρελαίνεσαι γιατί στου κουφού την πόρτα όσο θέλεις βρόντα.

Ενας φίλος μου πάει να βγάλει εισιτήριο για το τρένο με κάρτα πιστωτική. Ο υπάλληλος τού παίρνει την κάρτα και του λέει: «Δεν γίνεται γιατί η κάρτα σου δεν έχει χρήματα».

«Μα είναι εντάξει», διαμαρτύρεται ο φίλος. Χάνεις το τρένο, τηλεφωνείς στην τράπεζα και σου απαντάνε, είναι εντάξει η κάρτα. Αλλά χάθηκε το τρένο, χάθηκε η μέρα, χάθηκες και συ. Αλλοι τηλεφωνούν στις υπηρεσίες τις κρατικές, ακούνε φωνές να δίνουν πληροφορίες, σε παραπέμπουν στα «πιέστε» και ούτω καθεξής.

Η ζωή μας πιέζεται από κουμπιά, σκεφτείτε πόσα χάνουμε για να κερδίσουμε χρόνο και πόσοι άνθρωποι μένουν άνεργοι γιατί τα αυτόματα τους πήραν τις δουλειές και πόσο οι υπάλληλοι γίνονται ανεύθυνοι γιατί ο αυτοματισμός και τα κουμπιά μίλησαν και πήρανε αποφάσεις πιέζοντας κουμπιά.

Εγώ όμως αναφωνώ ζήτω ο άνθρωπος, ζήτω ο άνθρωπος με τις μαύρες μανσέτες.

Οδηγίες προς Ελληνες

Του ΑΛΕΚΟΥ ΦΑΣΙΑΝΟΥ

Οταν αρρωσταίνουμε, πολλές φορές συμβαίνει αυτό εξαιτίας κακής διαβίωσης. Ετσι και τώρα ακόμα διαβιώσαμε άσχημα και ασύδοτα. Και το ίδιο έχει συμβεί με τις κυβερνήσεις που πέρασαν κατά διαστήματα. Αλλά συντελέσαμε κι εμείς με τον τρόπο που διαχειριστήκαμε τη ζωή μας και το χρήμα. Γιατί, κατά τη γνώμη μου, η κρίση ήταν πριν. Οταν χαλάγαμε χρήματα αφειδώς για να αγοράζουμε πράγματα, ή παίρναμε εορτοδάνεια, διακοποδάνεια. Οι τράπεζες μάς ενοχλούσαν και μας τηλεφωνούσαν λέγοντας: «Ελάτε να σας δώσουμε δάνεια» Αγοράζαμε πολλά πράγματα εισαγόμενα, που δεν τα είχαμε και τόσο ανάγκη.

Παλιά δεν τρώγαμε σολομό και τώρα όλα τα σούπερ μάρκετ είναι γεμάτα. Αυτοκίνητα εισάγουμε, τίποτα δεν φτιάχνουμε. Μόνο ελιές και λάδι. Και ο τουρισμός πάει αλλού. Εκεί που είναι πιο φτηνά. Για να ξεπεράσουμε την κρίση τη σημερινή, πρέπει να ελαττώσουμε την προσωπική μας κατανάλωση, να πάψουμε να αγοράζουμε σαν τρελοί, νομίζοντας ότι είναι το «αγοράζειν» ύψιστο δικαίωμά μας. Οταν δείτε στο Παρίσι γυναίκες με τέσσερις χάρτινες μεγάλες σακούλες, είναι Ελληνίδες που ήρθαν να ασκήσουν τα αγοραστικά τους δικαιώματα.

Ας σκεφτούμε λίγο, δεν είναι ντροπή να κάνουμε οικονομία. Ας κρατήσουμε και λίγα χρήματα στην πάντα. Να μην αγοράζουμε μη αναγκαία πράγματα. Να μην παίρνουμε και να συσσωρεύουμε παπούτσια στην ντουλάπα μας.

Επίσης τα ρούχα, ας τα αγοράζουμε όταν μας χαλάσουν. Οχι επειδή άλλαξε η μόδα. Και στο φαγητό, να τρώμε αυτό που χρειάζεται. Είδατε πόσοι τόνοι φαγητών πετιούνται στα σκουπίδια; Περισσότερα είναι τα φαγώσιμα παρά τα άλλα απορρίμματα.

Πρέπει να σκεφτούμε με τη λογική μας και όχι με την τρελή θέλησή μας. Να περπατάμε, όχι μόνο να ξοδεύουμε βενζίνη και να τρέχουμε με ρόδες. Μόνο όταν χρειάζεται. Δεν είναι απλοϊκό αυτό που λέω, αλλά απλές αλήθειες που η σημερινή μας ζωή μάς έκανε να τις θεωρούμε απλοϊκές. Γιατί η ζωή μας δεν είναι μόνο για την ευχαρίστηση και τη φαιδρότητα, αλλά είναι πολύτιμη και πρέπει να τη διαφυλάξουμε ηθικά και με υψηλές αξίες. Μηδέν άγαν, μέτρον άριστον.

"Παιδικοφόν"

Του ΑΛΕΚΟΥ ΦΑΣΙΑΝΟΥ

Οταν ήμαστε μικροί είχαμε δυο κονσερβοκούτια, τα ενώναμε μ' ένα αρκετά μεγάλο σκοινί και μιλάγαμε με τον φίλο μας από τη μια καρότσα στην άλλη.

Ηταν η κινητή τηλεφωνία μας. Και πραγματικά άκουγες καθαρά τι σου έλεγε ο άλλος. Ηταν η επιθυμία να επικοινωνείς, που εμφανιζόταν από τα παιδικά μας χρόνια, και μάλιστα δωρεάν αφού εμείς τη δημιουργήσαμε.

Ημαστε η παιδικοφόν. Και σήμερα βλέπουμε ότι όλα τα παιδιά (πιο πολύ κι από τους μεγάλους), έχουν τα κινητά τους και μ' αυτά κοιμούνται, και μ' αυτά ξυπνούν.

Το ίδιο συμβαίνει και με μας τους μεγάλους. Και φάνηκε πόση ανάγκη έχει ο άνθρωπος να μιλά μ' έναν άλλον. Αν ήταν μόνος του, αμφιβάλλω ότι θα μιλούσε. Αλλά όταν το κάνει γιατί έχει το κινητό, μπορεί διαρκώς να παίρνει νούμερα χωρίς λόγο, έτσι για να απευθύνει τον λόγο σε κάποιον.

Το κινητό δημιουργεί εθισμό. Οπως το τσιγάρο. Δεν μπορεί ο άνθρωπος να κόψει το κινητό. Χρειάζεται να πάει σε ειδικό ψυχαναλυτή για να το σταματήσει. Και είναι κάτι χρηματοβόρο.

Τώρα με την κρίση, θα πρέπει να γίνεται οικονομία κλήσεων. Πώς δεν σκέφτηκαν να φορολογήσουν και το κινητό. Θα μπορούσε να εισρεύσει αρκετό χρήμα.

Μερικοί μιλώντας στο κινητό παραμιλούν στον δρόμο κάνοντας χειρονομίες τρελών. Αλλοι πάλι σε συγκεντρώσεις μιλούν δυνατά κι ακούγονται οι συνομιλίες τους από την ανοιχτή ακρόαση. Στα εστιατόρια το ίδιο, δεν μπορείς να φας, στο μετρό, στο ταξί, στον κινηματογράφο, παντού θα υπάρχει το εφιαλτικό σήμα να σε ακολουθεί.

Αμα καμιά φορά το ξεχάσεις, στην αρχή πανικοβάλλεσαι, τι θα κάνεις χωρίς κινητό. Αλλά μετά ανακαλύπτεις με ευχαρίστηση την ευτυχία να μένεις ήσυχος και ήρεμος.

Να κατέχεις ή να μην κατέχεις;

Του ΑΛΕΚΟΥ ΦΑΣΙΑΝΟΥ

Προχθές κοίταζα κάτι παλιές φωτογραφίες που είχα φυλάξει σ' ένα χαρτονένιο κουτί. Σ' αυτές τις φωτογραφίες είδα και κάτι συγγενείς και γνωστούς της οικογένειάς μου, αδύνατους, με λεπτά πρόσωπα, καπέλα, σακάκια σταυρωτά και φαρδιά παντελόνια.

Τα μάτια τους είχαν τόσο ωραία έκφραση που φαινόντουσαν μεγάλα. Αμέσως έκανα τη σύγκριση με τους σημερινούς που είναι πάνχοντροι, προγάστορες και με βλέμμα προκλητικό και αδηφάγο. Και σκέφτηκα ότι οι σημερινοί τρώνε καλά, έχουν πολλά πράγματα, σπίτια, αυτοκίνητα, ψυγεία, αποχυμωτές, μίξερ κι ένα σωρό άλλα που μπερδεύουν τη ζωή τους, την κάνουν πιο ακριβή, αλλά και ευάλωτη από το οποιοδήποτε κράτος. Γιατί από την ύλη αντλείται το χρήμα. Αμα δεν έχεις τίποτε, κανείς δεν μπορεί να σε αγγίξει.

Οταν παντρευόταν κάποιος παλιά, νοίκιαζε μια καμαρούλα σε αυλή. Είχε ένα κρεβάτι, δυο καρέκλες, ένα τραπέζι, μια λάμπα πετρελαίου ή ένα λαμπτήρα 60 κηρίων που κρεμόταν από το ταβάνι. Και έκανε και παιδιά. Και μπορούσε να τα αναστήσει έτσι, γιατί είχε μηδαμινά έξοδα. Ηταν πλούσιος στη φτώχεια του. Ολοι θα αναρωτιόμαστε, οι πιο παλιοί τουλάχιστον, πώς μπορούσαμε και κάναμε τόσα πράγματα αφού δεν υπήρχαν χρήματα. Πόσοι και πόσοι δεν έγιναν ποιητές, ζωγράφοι, επιστήμονες, επιχειρηματίες, ξεκινώντας από τα δωματιάκια στις αυλές αυτές των θαυμάτων.

Τώρα όπως έγιναν τα πράγματα, δύσκολα θα μπορείς να αναπτυχθείς, γιατί σκέφτεσαι τα δευτερεύοντα της ζωής. Πώς να πληρώσεις το ηλεκτρικό, το νερό, το πετρέλαιο, το αυτοκίνητο, τα τέλη και τις εισφορές. Ο σημερινός άνθρωπος δεσμεύεται ή καλύτερα παγιδεύεται από τις απαιτήσεις της ίδιας του της ζωής. Η ευτυχία τον πλησιάζει λίγο και χάνεται γρήγορα χωρίς να μπορεί να την αγγίξει, γιατί συνήθως καραδοκούν ο φόβος και η δυστυχία.

Τα σκέφτομαι όλα αυτά και λέω μέσα μου πως ευτυχής είναι αυτός που έχει τις λιγότερες ανάγκες. Οταν μπαίνεις σ' ένα καινούργιο δωμάτιο που είναι άδειο, λες τι ωραίο που είναι και πόσο μεγάλο. Μετά, όταν αρχίζεις να το κατοικείς, μαζεύεις πράγματα και ύστερα από χρόνια βλέπεις τον χώρο να έχει μικρύνει. Βλέπεις ότι αδίκως τα μάζευες όλα αυτά τα πράγματα, σου είναι άχρηστα και δεν τολμάς να τα πετάξεις μη τυχόν και τα χρειαστείς κάποια στιγμή. Ετσι δεσμεύεσαι και πάσχεις.

Ο Τσαρούχης έμενε σ' ένα μικρό δωματιάκι στο Παρίσι. Εκεί ζούσε, ζωγράφιζε, έτρωγε. Μια γνωστή του που τον επισκέφτηκε, του λέει: «Βρε Γιάννη μου, τώρα που κερδίζεις και χρήματα, να καλυτερεύσεις τη ζωή σου και να πάρεις έναν πιο μεγάλο χώρο». Κι ο Τσαρούχης τής απάντησε: «Εμένα το επόμενο στάδιο θα είναι να γίνω κλοσάρ».

Δεν κατάλαβε η κυρία ότι δεν τον ένοιαζαν οι συνθήκες της ζωής του, αλλά η δημιουργία. Ας προσπαθήσουμε κι εμείς λοιπόν μέσα σ' αυτή την κρίση να εργαζόμαστε, να δημιουργούμε κάτι.