Του Άγη Βερούτη
Ο Νίκος είναι 18 χρονών, μένει στην Αθήνα, όπως εκατομμύρια άλλοι, και μόλις πέρασε στη σχολή που ήθελε στη Θεσσαλονίκη. Θα μπορούσε να έχει περάσει στην Πάτρα. Μικρή σημασία έχει.
Η μάνα του έβαλε τα κλάματα από τη χαρά της. Ο πατέρας του άρχισε τα τηλέφωνα στους συγγενείς. Ο Νίκος κοίταζε ήδη τη σχολή στο Google Maps και υπολόγιζε πόσο μακριά είναι από το γήπεδο.
Το ίδιο βράδυ άνοιξαν τις αγγελίες.
Ένα μικρό διαμέρισμα στη Θεσσαλονίκη θέλει γύρω στα €500 ευρώ τον μήνα. Στην Πάτρα λίγο λιγότερα. Μετά είναι το ρεύμα, τα κοινόχρηστα, το ίντερνετ, το σουπερμάρκετ, ίσως σουβλάκι μια φορά τη βδομάδα, τα λεωφορεία και κανένα εισιτήριο για να βλέπει πού και πού τους γονείς του.
Οι παππούδες είπαν θα του δίνουν από €100 το μήνα για να βάλουν πλάτη αλλά ο Νίκος αρνήθηκε γιατί ξέρει ότι θα τους λείψουν. Χωρίς ξενύχτια, εκδρομές και φοιτητικές πολυτέλειες, ο λογαριασμός θα φτάνει εύκολα στα €800 με €900 ευρώ το μήνα.
Ας κρατήσουμε το €850.
Πριν μπει ο Νίκος στο πρώτο αμφιθέατρο, χρειάζονται εγγύηση, πρώτο ενοίκιο, μετακόμιση, ένα κρεβάτι, γραφείο, δυο κατσαρόλες και ό,τι λείπει από το μικρό σπίτι. Ένα γερό ποσό μπροστά και μετά €850 ευρώ κάθε μήνα. Πάγια εντολή για τέσσερα ή πέντε χρόνια, αν όλα πάνε καλά.
Ας πάρουμε μια οικογένεια με μικτό εισόδημα 40.000 ευρώ τον χρόνο, από το οποίο μετά τους φόρους και τις ασφαλιστικές εισφορές μένουν περίπου 27.000 ευρώ καθαρά. Κάπου 2.250 ευρώ τον μήνα.
Τα €850 ευρώ του παιδιού είναι σχεδόν το 38% του διαθέσιμου οικογενειακού εισοδήματος. Περίπου €10.000 ευρώ τον χρόνο φεύγουν για να μπορεί να σπουδάζει σε άλλη πόλη και να ζει στοιχειωδώς.
Στους γονείς μένουν τα υπόλοιπα €17.000 ευρώ. Με αυτά θα πληρώσουν για δώδεκα μήνες το δικό τους σπίτι, τρόφιμα, ρεύμα, θέρμανση, αυτοκίνητο, ΕΝΦΙΑ, βλάβες, γιατρούς και ό,τι άλλο αποφασίσει η ζωή να τους πετάξει στο κεφάλι.
Περίπου 1.416 ευρώ τον μήνα για δύο ανθρώπους και ένα σπίτι.
Φτωχοί δεν θεωρούνται. Αλίμονο.
Το βασικό εισοδηματικό όριο για το φοιτητικό στεγαστικό επίδομα των €1500 ευρώ το χρόνο είναι €30.000 ευρώ οικογενειακό εισόδημα, με προσαύξηση €3.000 ευρώ για κάθε εξαρτώμενο παιδί πέραν του ενός. Μετράει το δηλωμένο φορολογητέο εισόδημα, όχι ό,τι απομένει στην οικογένεια μετά τον φόρο. Στο παράδειγμά μας υπάρχει ένα παιδί και το φορολογητέο εισόδημα ξεπερνά το όριο.
Το κράτος βλέπει εισόδημα πάνω από το όριο και αποφασίζει ότι αυτοί οι άνθρωποι μπορούν να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους. Δεν δικαιούνται ούτε ένα ευρώ.
Ο Νίκος πέρασε στη σχολή. Οι γονείς του κόπηκαν στη δεύτερη βάση εισαγωγής.
Σύμφωνα με τον Spitogatos, οι ζητούμενες τιμές για φοιτητική κατοικία αυξήθηκαν ακόμη 5,3% μέσα σε έναν χρόνο. Τα μικρά σπίτια κοντά στις σχολές είναι συγκεκριμένα και κάθε καλοκαίρι χιλιάδες οικογένειες τα αναζητούν όλες μαζί. Ο φοιτητής έχει λίγες εβδομάδες για να βρει κάπου να μείνει. Ο ιδιοκτήτης έχει τριάντα τηλέφωνα για το ίδιο διαμέρισμα.
Ο ιδιοκτήτης δεν επινόησε το πρόβλημα. Θα ζητήσει όσα δίνει η αγορά και θα επιλέξει τον ασφαλέστερο ενοικιαστή. Πιθανότατα εκείνον που θα πληρώσει όλο το ενοίκιο της χρονιάς μπροστά.
Το κράτος είναι εκείνο που αποφασίζει πόσα παιδιά θα σπουδάσουν σε κάθε πόλη, τα στέλνει εκατοντάδες χιλιόμετρα από το σπίτι τους και θεωρεί τη στέγασή τους ιδιωτική οικογενειακή υπόθεση.
Οι φοιτητικές εστίες διαθέτουν περίπου 12.500 κλίνες που όμως βρίσκονται σε τριτοκοσμική κατάσταση από την απουσία συντήρησης. Το υπουργείο Παιδείας έχει ανακοινώσει 10.000 νέες κλίνες φοιτητικής εστίας, από τις οποίες 8.609 μέσω ΣΔΙΤ, με προϋπολογισμό €737,5 εκατ. ευρώ. Θα παραδίδονται σταδιακά έως το 2031.
Ο Νίκος όμως χρειάζεται σπίτι τον Σεπτέμβριο. Δύσκολο να κοιμηθεί στη μακέτα μιας εστίας για να γλιτώσει το ενοίκιο του Οκτωβρίου.
Για την Πολιτεία η δουλειά τελείωσε με την ανακοίνωση των βάσεων. Ο Νίκος καταγράφηκε ως επιτυχών, η υπουργός συνεχάρη τα παιδιά, τα μέσα δημοσίευσαν χαμογελαστούς αριστούχους. Ωραία πράματα. Είμαστε μια ωραία ατμόσφαιρα!
Στο σπίτι του Νίκου όμως άνοιξαν το εξέλ.
Αν υπάρχουν δύο παιδιά που να σπουδάζουν σε διαφορετικές πόλεις, δεν ανοίγουν εξέλ. Δεν έχει νόημα. Το ένα θα δουλεύει παράλληλα και θα χάνει μαθήματα. Κάποιο θα δηλώσει σχολή κοντά στο πατρικό του, ακόμη κι αν θέλει άλλη. Κάποιο θα εγγραφεί και στην πορεία θα σταματήσει. Η οικογένεια θα το ονομάσει "επιλογή", για να μη χρειαστεί να το ονομάσει αδυναμία.
Υπάρχει όμως και δεύτερος λογαριασμός, παλαιότερος. Και πολύ καλύτερα κρυμμένος.
Ο σημερινός πανεπιστημιακός χάρτης δεν σχεδιάστηκε καθόλου με ακαδημαϊκά κριτήρια ούτε με βάση το πού ζουν τα παιδιά που πρόκειται να σπουδάσουν. Για δεκαετίες, η ίδρυση μιας σχολής στην ιδιαίτερη πατρίδα υπουργού ή βουλευτή παρουσιαζόταν ως προσωπική πολιτική επιτυχία και ως παροχή προς την τοπική κοινωνία. Έφερνε κόσμο, ενοίκια, κατανάλωση. Και, συνήθως, ευγνωμοσύνη στην κάλπη για πολλές τετραετίες. Ειδικά απ’ όσους νοίκιαζαν τρώγλες σαν δωμάτια ξενοδοχείου, χωρίς κανέναν έλεγχο από την πολιτεία ή έστω τα πανεπιστήμια.
Φυσικά το κομμάτι της παροχής που γινόταν ενοίκια και καθημερινός τζίρος στην τοπική αγορά δεν το πλήρωνε ο βουλευτής από την τσέπη του. Ούτε ο κρατικός κορβανάς.
Τον πλήρωνε η οικογένεια του Νίκου.
Η σχολή λειτουργούσε και ως μηχανή εισοδήματος της τοπικής κοινωνίας με εξασφαλισμένη πελατεία. Φοιτητές που χρειάζονταν σπίτι, σουπερμάρκετ, καφέ, φαγητό και εισιτήρια για τέσσερα ή πέντε χρόνια. Δεν μπορούσαν να πουν "είναι ακριβά, πάμε αλλού". Εκεί πέρασαν. Εκεί έπρεπε να ζήσουν. Και μετά η επόμενη φουρνιά.
Πάρτε τη Χίο. Έναν δήμο 50.361 μόνιμων κατοίκων, με περίπου 4.600 φοιτητές στην πανεπιστημιακή μονάδα με δυο σχολές. Ένας φοιτητής για κάθε έντεκα μόνιμους κατοίκους. Καλό;
Με οικογενειακό κόστος €850 ευρώ τον μήνα για δέκα μήνες, μιλάμε για ποσό που μπορεί να φτάνει σχεδόν τα €40 εκατ. ευρώ τον χρόνο ή σχεδόν έξτρα €800 ευρώ ανά κάτοικο ετησίως. Για μια κοινωνία 50.000 ανθρώπων, η παρουσία του πανεπιστημίου μπορεί να προσθέτει έως και 10% στο τοπικό εισόδημα.
Το πανεπιστήμιο γίνεται έτσι ένας ολόκληρος πρόσθετος παρασιτικός οικονομικός κλάδος, τον οποίο χρηματοδοτούν οι οικογένειες των παιδιών. Τα εύσημα τα έπαιρνε ο πολιτικός και την επανεκλογή. Τα χρήματα έφταναν κάθε μήνα με έμβασμα από τους γονείς, ενοίκιο €500 ευρώ για ένα μπογιατισμένο παράπηγμα που πρωτύτερα ήταν αποθήκη, με ένα ντιβάνι, ένα λαμπατέρ και ένα παλιό τραπέζι από το Ικέα.
Υπάρχει και η ειρωνεία. Σε αρκετές από αυτές τις πόλεις ο φοιτητής δεν είναι πια ευπρόσδεκτος!
Στο μεταξύ αναπτύχθηκε ο τουρισμός και ένα μικρό διαμέρισμα μπορεί να αποδώσει περισσότερα σε τρεις ή τέσσερις μήνες βραχυχρόνιας μίσθωσης απ’ όσα με έναν στριμωγμένο φοιτητή όλο τον χρόνο. Η παλιά εξασφαλισμένη πελατεία έγινε ο ανεπιθύμητος ένοικος. Τον Σεπτέμβριο τον θέλουμε. Τον Ιούνιο, όμως, πρέπει να έχει μαζέψει και τα πράγματά του. Από Οκτώβριο τα ξαναλέμε.
Αυτόν τον εκπαιδευτικό αχταρμά κληροδότησε η προηγούμενη δρακογενιά των πολιτικών της ΓτΠ, και αυτόν μεταφέρουμε τώρα, άθικτο και ακριβότερο, στη γενιά των παιδιών μας. Ο πληθυσμός μίκρυνε και τα ενοίκια ξέφυγαν, όμως ο χάρτης έμεινε εκεί. Μαζί και τμήματα με βάση εισαγωγής κάτω από τη βάση, τα οποία αρκετοί δηλώνουν επειδή δεν πέρασαν εκεί που ήθελαν. Ή επειδή δεν πέρασαν πουθενά αλλού.
Οι κυβερνήσεις αποφεύγουν να κοιτάξουν ξανά τον χάρτη. Να εξετάσουν ποιες σχολές έχουν αληθινά ακαδημαϊκό λόγο ύπαρξης, ποιες χρειάζονται τους φοιτητές κυρίως για να δικαιολογούν τη δική τους ύπαρξη και πού τα παιδιά αντιμετωπίζονται ως πορτοφόλια εννέα μηνών που καλό θα ήταν να εξαφανίζονται στην τουριστική περίοδο, γιατί έχουμε και σεζόν.
Οι κυβερνήσεις επίσης αποφεύγουν να κάνουν λογαριασμό. Το δημογραφικό όμως όχι.
Ούτε η ιδιωτική πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Και τότε μια οικογένεια ίσως ανακαλύψει ότι τα δίδακτρα μιας σχολής κοντά στο σπίτι κοστίζουν λιγότερο από τη "δωρεάν" φοίτηση που απαιτεί δεύτερο νοικοκυριό, ακτοπλοϊκά ή αεροπορικά εισιτήρια κάθε τόσο και εκατοντάδες χιλιόμετρα απόσταση από το παιδί.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να καμαρώνει για τη δημόσια και δωρεάν ανώτατη εκπαίδευση.
Δωρεάν για το παιδί που πέρασε στην πόλη των γονιών του.
Δωρεάν και για εκείνο του οποίου οι γονείς αντέχουν να συντηρούν δεύτερο σπίτι.
Οι υπόλοιποι ...
