Του ΚΩΣΤΑ ΣΤΟΥΠΑ
Ένας
φίλος, άνθρωπος με πτυχίο, δουλειά και δύο δάνεια, μου είπε προχθές με ύφος
κάποιου που ανακάλυψε τη βαρύτητα:
«Εγώ πάντως τον
Αλέξη τον ξαναδίνω μια ευκαιρία».
Τον ρώτησα αν έχει δώσει ποτέ δεύτερη ευκαιρία σε τύπο που το
ξάφρισε το σπίτι παριστάνοντας το τεχνικό της ΔΕΗ για να του ανοίξει;
Ας θυμηθούμε λίγο, γιατί η μνήμη στη χώρα αυτή είναι είδος υπό
εξαφάνιση, όπως και η κοινή λογική.
Λένε ότι το χρυσόψαρο θυμάται τρία δευτερόλεπτα. Ο
Έλληνας ψηφοφόρος, όπως θα δούμε, κάπου δέκα χρόνια.
Το
2015 ο Αλέξης Τσίπρας ανέβηκε στην εξουσία καταγγέλλοντας τους αντιπάλους του
ως ακροδεξιούς, γερμανοτσολιάδες και υπαλλήλους των τραπεζών. Την επομένη
κιόλας συγκυβέρνησε με τον Καμμένο και τα ακροδεξιά «ψέκια» του. Η αντιφασιστική επανάσταση ξεκίνησε με υπουργό Άμυνας τον
αρχηγό των «ψεκασμένων». Ο Μπρεχτ θα ζητούσε να ξαναγράψει τα έργα του.
Όσοι
τον πίστεψαν ότι «η κρίση είναι ευκαιρία να μην πληρώνεις», σταμάτησαν τις
δόσεις του στεγαστικού για να «πιστολιάσουν» τις τράπεζες. Οι τράπεζες, παραδόξως, δεν
πέθαναν. Πέθανε η κατοικία τους στους πλειστηριασμούς, ή σώθηκε με ρύθμιση που
θα την ξεπληρώνουν και τα εγγόνια τους.
Όσοι
τον άκουσαν και σήκωσαν τις μπάρες στα διόδια, συνάντησαν αργότερα έναν δικαστή
που δεν είχε
παρακολουθήσει τα κηρύγματα του Συντάγματος. Πλήρωσαν το διόδιο πολλαπλάσιο,
συν δικηγόρο, συν χαρτόσημο, συν το ύφος τους.
Όσοι περίμεναν να δουν τα μνημόνια σκισμένα σε ζωντανή μετάδοση,
είδαν το τρίτο μνημόνιο να υπογράφεται μια νύχτα του Ιουλίου, με capital
controls ήδη
στην τσέπη τους και τις τράπεζες σε τρίτη ανακεφαλαιοποίηση.
Το «Όχι» του δημοψηφίσματος μετατράπηκε σε «Ναι» μέσα σε μία
εβδομάδα. Ο λογαριασμός εκείνου του εξαμήνου, σε χαμένο ΑΕΠ,
καταθέσεις, αξία τραπεζών και πρόσθετο δανεισμό, ξεπερνά τα 100 δισ. σύμφωνα με
τις πιο συγκρατημένες εκτιμήσεις.
Εκατό δισεκατομμύρια. Για να το κάνουμε πενηνταράκια: περίπου 10.000 ευρώ ανά κάτοικο,
των βρεφών συμπεριλαμβανομένων.
Όλα
αυτά για την ικανοποίηση των αφελών να ακούσουν πως «τους πήραμε τα σώβρακα στην περήφανη διαπραγμάτευση».
Και
όμως. Το νέο προσωποπαγές σχήμα, το κόμμα-του-ενός, γράφει στις δημοσκοπήσεις
γύρω στο 15% και εμφανίζεται δεύτερο.
Πίσω
από αυτόν τον αριθμό δεν κρύβεται μόνο η ερήμωση της Κεντροαριστεράς, που έχει
καταντήσει να ψάχνει ηγέτη με φανάρι
σαν τον Διογένη, ούτε μόνο η απελπισία του ψηφοφόρου που δεν ξέρει πού
να πάει.
Κρύβονται δύο πράγματα πιο βαθιά, και
πιο ανησυχητικά.
Το
πρώτο θα το αναγνώριζε ο Φρόιντ:
ο καταναγκασμός της επανάληψης. Οι άνθρωποι επαναφέρουν μια τραυματική εμπειρία, όχι επειδή
την απόλαυσαν, αλλά επειδή ασυνείδητα ελπίζουν ότι αυτή τη φορά θα της δώσουν
διαφορετικό τέλος.
Ο ψηφοφόρος του 2015 δεν ξαναγυρίζει απαραιτήτως στον Τσίπρα επειδή
ξέχασε. Μπορεί να επιστρέφει επειδή θέλει να δικαιώσει αναδρομικά τον εαυτό
του. Διότι, αν παραδεχθεί ότι εξαπατήθηκε, πρέπει να παραδεχθεί και ότι
εξαπατήθηκε εύκολα. Πολύ
πιο βολικό είναι να πει πως «ο Τσίπρας προσπάθησε, αλλά δεν τον άφησαν». Έτσι η
αποτυχία μετατρέπεται σε ηρωική ήττα, η αυταπάτη σε αγνό όραμα και ο θύτης της
ψευδαίσθησης σε θύμα των ξένων.
Δεν
πρόκειται πλέον για πολιτική κρίση. Πρόκειται για μηχανισμό αυτοάμυνας του Εγώ.
Η
μάζα, γράφει ο Φρόιντ στην «Ψυχολογία των μαζών», δεν αγαπά την αλήθεια, αγαπά
την αυταπάτη και ζητά έναν πατέρα.
Στην ανάγνωση αυτή, ο Τσίπρας δεν είναι πολιτικός με ιστορικό. Είναι
μεταβίβαση: πάνω του προβάλλεται η φαντασίωση ότι κάποιος θα μας γλιτώσει από
τον λογαριασμό. Ότι ο λογαριασμός ήρθε τελικά, και μάλιστα με τόκους, το
ασυνείδητο το απωθεί.
Το
ξέρουν και οι επενδυτές:
κανείς δεν πουλάει τη μετοχή που έπεσε
80%, γιατί όσο την κρατάει, η ζημιά είναι «λογιστική». Το να παραδεχτείς
ότι σε κορόιδεψαν κοστίζει περισσότερο από το να συνεχίσεις να πιστεύεις. Ο
Φρόιντ το έλεγε καταναγκασμό επανάληψης. Οι Έλληνες το λέμε «δεύτερη ευκαιρία».
Το
δεύτερο, αφορά τον ο Νιλ Πόστμαν,
τον άνθρωπο που πριν σαράντα χρόνια προειδοποίησε ότι
δεν θα μας καταστρέψει ο Όργουελ αλλά ο Χάξλεϊ. Ότι η αλήθεια δεν θα κρυφτεί
αλλά θα πνιγεί σε ένα πέλαγος ασήμαντος ειδήσεων.
Ο Τσίπρας είναι το τέλειο τηλεοπτικό προϊόν: Χωρίς γραβάτα, χωρίς
πρόγραμμα, χωρίς μνήμη. Ένα χαμόγελο σε επανάληψη. Ο Πόστμαν θα έλεγε ότι δεν
ψηφίζουμε πολιτικό, ψηφίζουμε ριάλιτι, και το ριάλιτι το κρίνουμε από τη
συμπάθεια, όχι από τα αποτελέσματα. Το 15% δεν είναι ψήφος εμπιστοσύνης. Είναι
τηλεθέαση.
Και
εδώ σταματάει το αστείο.
Γιατί
το πρόβλημα δεν είναι ο Τσίπρας.
Ο Τσίπρας κάνει τη δουλειά του, πουλάει ό,τι πουλάει, όπως κάθε πωλητής.
Το πρόβλημα είναι…
