Του Strange Attractor
Ανάμεσα στα πολλά, κυρίως τραγελαφικά, που γίνονται καθημερινά στην Ελλάδα 2.0, ή αλλιώς στη «χώρα των αρίστων», έχουμε και μερικά που θα μπορούσαν (εν δυνάμει) να είναι ιδιαίτερα σοβαρά, και να προκαλέσουν τραγωδία, καθώς άπτονται της αεροπορικής ασφάλειας, άρα θα ήταν διεθνούς ενδιαφέροντος, οπότε και θα έπλητταν καίρια τον βασικό πυλώνα της οικονομίας μας… τον τουρισμό.
Προχθες λοιπόν, στο αεροδρόμιο του Αράξου, οι τοπικοί παράγοντες του τουρισμού, της αυτοδιοίκησης, βουλευτές μαζί με δημοσιογράφους, και άλλοι πολλοί, περίμεναν πώς και πώς την πρώτη πτήση από το εξωτερικό, της αεροπορικής εταιρίας TUΙ, προκειμένου να υποδεχτούν τους πρώτους τουρίστες για μια νέα και πολύ δύσκολη, απ’ ό,τι φαίνεται, τουριστική σεζόν.
Όλα ήταν έτοιμα… με δημοσιογράφους, εικονολήπτες, και φωτορεπόρτερ να σκαρφαλώνουν πάνω σε μια σκάλα επιβίβασης, προκειμένου να έχουν καλύτερη πρόσβαση και θέα επί των τεκταινομένων.
Η σκάλα όμως, που δεν στηρίζονταν πουθενά, κατέρρευσε.
Με αποτέλεσμα τον σχετικά σοβαρό τραυματισμό 3-4 ατόμων, που χρειάστηκε να μεταφερθούν με ασθενοφόρο στο νοσοκομείο.
Μικρό λοιπόν το κακό, μιας και θα μπορούσαν να υπάρχουν και χειρότερες συνέπειες.
Να σημειωθεί πως η σκάλα ανήκε στην εταιρία επίγειας εξυπηρέτησης Skyserv, που προφανώς τη βρήκαν «αδέσποτη» κι ανέβηκαν οι δημοσιογράφοι (ποιος θα τους ελέγξει;), και όχι στην Swissport, που έχει συμβόλαιο με την TUI, προκειμένου να την εξυπηρετεί στο εν λόγω αεροδρόμιο.
Μια σκάλα που ενδεχομένως είχε ήδη φάει τα ψωμιά της σε κάποιο άλλο μεγαλύτερο αεροδρόμιο, και τη στείλανε στον Άραξο που έχει μικρή κίνηση.
Μια σκάλα, που όπως όλος ο (τεράστιος σε αριθμό) εξοπλισμός των εταιριών επίγειας εξυπηρέτησης στα 40 και πλέον αεροδρόμια της χώρας θα έπρεπε να ελέγχεται τακτικά, όπως και το προσωπικό (άδειες, διπλώματα, πτυχία, κλπ.), αλλά που δυστυχώς εδώ και 5-6 χρόνια δεν ελέγχεται από κανέναν.
Το ερώτημα είναι απλό και αμείλικτο: ποιος είχε την ευθύνη;
Διότι τέτοιες καταστάσεις δεν προκύπτουν από μια κακή στιγμή, αλλά από μια κακή, ή και ανύπαρκτη, οργάνωση.
Όταν μεγάλες εταιρίες επίγειας εξυπηρέτησης εμφανίζονται να λειτουργούν χωρίς στοιχειώδη μέτρα ασφάλειας, ή εποπτείας σε έναν αερολιμένα, τότε το πρόβλημα δεν είναι μόνο εταιρικό. Είναι βαθιά θεσμικό…
Η εικόνα που διαμορφώνεται τα τελευταία χρόνια στα ελληνικά αεροδρόμια δεν αφορά απλώς μεμονωμένα περιστατικά, αλλά ένα συνολικό πλαίσιο απορρύθμισης.
Από το 2021 και μετά, με τον νόμο 4757/2020 του Κ. Καραμανλή του Αχ. (πάλι αυτός), επήλθε μια ριζική αλλαγή στον αεροπορικό μας χάρτη.
Η ουσιαστική κατάργηση και απομάκρυνση των επιτόπιων ελεγκτικών μηχανισμών της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (Τμήματα Αερολιμενικού Ελέγχου), και η μεταφορά όλων των αρμοδιοτήτων τους σε μια κεντρική αρχή, την (δήθεν ανεξάρτητη) Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας (ΑΠΑ).
Στην πράξη, αυτό σήμαινε ότι οι έλεγχοι που γίνονταν επί 24ώρου βάσεως, 365 μέρες το χρόνο και επί τόπου, σε όλα τα αεροδρόμια, αντικαταστάθηκαν από έναν μηχανισμό (εξ αποστάσεως) εποπτείας, με περιορισμένο ωράριο (εργάσιμες ώρες και μέρες, ήτοι πενθήμερο) και με αμφισβητούμενη επάρκεια, μιας και στελεχώθηκε κυρίως από άσχετους (φυτευτούς) υπαλλήλους και μετακλητούς από όπου να’ ναι (δείτε το ΥΓ2).
Το αποτέλεσμα;
Ένα κενό εποπτείας, που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί, και για το οποίο (όπως έγινε και με τα τρένα) οι συνδικαλιστές της ΥΠΑ έχουν κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου πολλάκις, με ανακοινώσεις, εξώδικα, άρθρα, κλπ. πλην όμως σε ώτα μη ακουόντων, μιας και η επίσημη γραμμή επί «υπαρκτού μητσοτακισμού» ήταν και είναι ανεξέλεγκτα αεροδρόμια και αερομεταφορές για χάρη συγκεκριμένων φίλων «επιχειρηματιών», και γερμανικών ομίλων, που μόνο λόγο ύπαρξης έχουν το κέρδος και τις κρατικές επιδοτήσεις κάθε λίγο και λιγάκι.
Έτσι, η ασφάλεια (safety) στα αεροδρόμια έχει περάσει σε δεύτερη μοίρα, μιας και ΔΕΝ υπάρχουν επιτόπιοι κρατικοί έλεγχοι, και ο καθείς κάνει ό,τι του κατέβει.
Και ναι, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος για μια αεροπορική τραγωδία.
Διότι όταν δεν υπάρχει άμεση παρουσία ελεγκτικών αρχών, δεν υπάρχει και άμεση παρέμβαση. Και όταν δεν υπάρχει παρέμβαση, η ευθύνη διαχέεται, ή ακόμα χειρότερα… εξαφανίζεται.
Η ελληνική πραγματικότητα γίνεται ακόμη πιο προβληματική αν αναλογιστεί κανείς ότι τα μεγαλύτερα αεροδρόμια της χώρας, βασικοί πυλώνες του τουρισμού και της οικονομίας, διαχειρίζονται από ιδιωτικά σχήματα όπως π.χ. η γερμανική Fraport Greece.
Οι σχετικές συμβάσεις παραχώρησής τους, προβλέπανε ρητά την ύπαρξη κρατικής εποπτείας σε αυτά, κάτι που ίσχυε από το 2017, οπότε και δόθηκαν (από τον Σύριζα παρακαλώ), εν μία νυκτί τα 14 αεροδρόμια στους Γερμανούς, έως και το 2020, που την κατάργησε ο Καραμανλής!
Ωστόσο, στην πράξη, αυτό ήταν και είναι κάτι το πολύ επικίνδυνο μιας και η θεσμοθετημένη απουσία επιτόπιων κρατικών αρχών ελέγχου της εφαρμογής της πολυσύνθετης αεροπορικής νομοθεσίας δημιουργεί ένα περιβάλλον «αυτορρύθμισης», όπου οι ίδιοι οι φορείς καλούνται να ελέγξουν τον εαυτό τους.
Πρωτάκουστο;
Κι όμως ισχύει… μόνο στην Ελλάδα.
Και όταν αυτοί οι φορείς είναι κερδοσκοπικές εταιρίες, που ειδικά στη χώρα μας ξέρουμε πως λειτουργούν όταν ΔΕΝ ελέγχονται (θυμόσαστε τη ΓΙΟΛΑΝΤΑ;) καταλαβαίνει κανείς τι μας περιμένει… μακριά από εδώ, αν συμβεί κάτι.
Και εδώ προκύπτει το κρίσιμο ερώτημα… μπορεί να υπάρξει ασφάλεια χωρίς ουσιαστικό, κρατικό έλεγχο;
Η εμπειρία από άλλους τομείς δείχνει πως όχι. Η ασφάλεια δεν είναι αυτονόητη, είναι αποτέλεσμα συνεχούς επιτήρησης, ελέγχων, διαδικασιών, και λογοδοσίας.
Φανταστείτε τους αυτοκινητόδρομους χωρίς την τροχαία… χωρίς τον φόβο δηλαδή της κλήσης, ή της αφαίρεσης διπλώματος;
Ε… αυτό γίνεται στα αεροδρόμια εδώ και χρόνια, χάρη στον Καραμανλή που λέγαμε.
Οι υποστηρικτές του νέου μοντέλου έχουν επικαλεστεί τον εκσυγχρονισμό και τη χρήση τεχνολογίας. Έγινε λόγος ακόμη και για ελέγχους μέσω «ραντάρ» από την Αθήνα.
Μη γελάτε… σύμφωνα με τον Καραμανλή, τότε που ψηφιζόταν στη Βουλή αυτός ο πρωτοφανής νόμος που κατάργησε τους κρατικούς ελέγχους στα αεροδρόμια, όταν ρωτήθηκε από βουλευτή της αντιπολίτευσης για το πώς θα ελέγχονται τα 40 και πλέον αεροδρόμια εκ του μακρόθεν, απάντησε με σιγουριά και ύφος «μα καλά κ. συνάδελφε, δεν έχετε ακουστά για τα ραντάρ;».
Σύμφωνα δηλαδή με τον τότε υπουργό, οι έλεγχοι στις καθημερινές χιλιάδες δραστηριότητες στα αεροδρόμια θα γίνονται μέσω ραντάρ(!!!!), και ίσως κατόπιν τηλεφωνικής εντολής της ΑΠΑ από την Αθήνα (πάντα σε εργάσιμες ώρες και ημέρες)…
Όμως, παρά τη διαπιστωμένη ανεπάρκεια, συνδυασμένη με αλαζονεία, στάση του συγκεκριμένου (σπινθηροβόλου) πρώην υπουργού, που την είδαμε και στα τρένα, η καθημερινότητα των αεροδρομίων δεν είναι ένα αφηρημένο σύστημα που μπορεί να εποπτευθεί εξ αποστάσεως.
Είναι ένας ζωντανός, πολυσύνθετος χώρος, όπου χιλιάδες μικρές και μεγάλες δραστηριότητες εξελίσσονται ταυτόχρονα όλο το 24ωρο και κάθε μέρα του χρόνου: ανεφοδιασμοί καυσίμων, μεταφορές αποσκευών, τεχνικοί έλεγχοι, κινήσεις αεροσκαφών, οχημάτων κάθε είδους, και προσωπικού, και άλλα πάρα πολλά.
Καμία «οθόνη» από την Αθήνα, ακόμη και αν υπήρχε τέτοια τεχνολογία πέραν των ταινιών sci fi, και του μυαλού του Κ.Κ. του Αχ. δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ανθρώπινη παρουσία εκεί που συμβαίνουν τα γεγονότα. Εκεί π.χ. που ο παράτυπος μετανάστης από το Σουδάν (δείτε ΥΓ3) βαλιτσάς, ανάβει τσιγάρο δίπλα στο αεροσκάφος την ώρα του ανεφοδιασμού του με καύσιμα!!!!!!
Θα μου πείτε τόσο κατάλαβε ο εν λόγω «αρμόδιος» υπουργός, τόσο απάντησε.
Δυστυχώς, ακόμη και αναρχικός να είναι κάποιος, ακόμη και φανατικός οπαδός του αντικρατιστή Τζήμερου, όταν ταξιδεύει με αεροπλάνο θέλει να νιώθει ασφαλής, και να μη χρειάζεται να φωνάζει «μα που είναι το κράτος;», όταν κάτι πάει στραβά.
Έτσι, η απουσία άμεσου ελέγχου δημιουργεί εύλογες ανησυχίες. Όχι απαραίτητα επειδή κάθε διαδικασία είναι προβληματική και εν δυνάμει επικίνδυνη, αλλά επειδή δεν υπάρχει κρατικός μηχανισμός που να διασφαλίζει ότι τηρούνται οι κανόνες, και να μπορεί να τιμωρεί (με βαρβάτα πρόστιμα, που πλέον δεν υπάρχουν) τους παραβάτες, οι οποίοι ελλείψει ελέγχων είναι λογικό να αποθρασύνονται.
Σε ένα τέτοιο (κερδοσκοπικό) περιβάλλον, ο πειρασμός της χαλάρωσης των μέτρων είναι υπαρκτός… δυστυχώς.
Και όταν αυτό συνδυάζεται με την πίεση για ταχύτητα, και μείωση κόστους παντού, κάτι που ισχύει 100% στα αεροδρόμια, τότε οι εκπτώσεις στην ασφάλεια πολλαπλασιάζονται και οι συνθήκες γίνονται επικίνδυνες.
Το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό…
Περιστατικά που έρχονται κατά καιρούς στη δημοσιότητα (τα περισσότερα θάβονται από τα ΜΜΕ λόγω… επίσημης γραμμής), όπως τραυματισμοί εργαζομένων, προβλήματα εξυπηρέτησης, ελλείψεις σε βασικές διαδικασίες, ασυδοσία των εταιριών απέναντι στα δικαιώματα των επιβατών, δείχνουν ότι το σύστημα έχει ρωγμές. Ακόμη κι αν δεν οδηγούν πάντα σε τραγωδίες, αποτελούν ενδείξεις ότι κάτι δεν λειτουργεί όπως θα έπρεπε.
Η σύγκριση με άλλους τομείς μεταφορών είναι αναπόφευκτη.
Σε κάθε περίπτωση, όπου η κρατική εποπτεία αποδυναμώνεται, ή εξαφανίζεται, ο κίνδυνος αυξάνεται. Και όταν η πολιτεία εμφανίζεται να αποσύρεται από τον ρόλο της, η εμπιστοσύνη των πολιτών πλήττεται.
Διότι, τελικά, η ασφάλεια στις μεταφορές, και δη στις αερομεταφορές, δεν είναι θέμα επιλογής, αλλά υποχρέωση.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η λειτουργία μιας κεντρικής αρχής με έδρα την πρωτεύουσα, με περιορισμένο ωράριο λειτουργίας, σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να ανταποκρίνεται στις ανάγκες ενός ευαίσθητου συστήματος, που λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο, 365 ημέρες τον χρόνο.
Τα αεροδρόμια δεν «κλείνουν» όταν τελειώνει το ωράριο γραφείου. Ούτε τα προβλήματα περιμένουν την επόμενη εργάσιμη ημέρα…
Στο τέλος της ημέρας, το βασικό ερώτημα παραμένει: ποιος ελέγχει ποιον;
Αν η απάντηση είναι «κανείς», τότε το πρόβλημα δεν είναι μεμονωμένο, αλλά συστημικό.
Και τα συστημικά προβλήματα δεν λύνονται με δηλώσεις, ή δήθεν εκσυγχρονιστικά άλλοθι, αλλά με πολιτικές αποφάσεις, που δεν έχουν επίκεντρο το να τα πηγαίνουμε καλά με τους φίλους (κρατικοδίαιτους) επιχειρηματίες, αλλά να υπηρετούμε το δημόσιο συμφέρον…
Θα μου πείτε τέτοιες ώρες τέτοια λόγια… με Κυριάκο στο πηδάλιο μού θες και δημόσιο συμφέρον;
Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης όμως, απαιτεί επαναφορά ουσιαστικών μηχανισμών ελέγχου, διαφάνεια, και σαφή κατανομή-απόδοση ευθυνών.
Διότι η ασφάλεια των αερομεταφορών δεν μπορεί να βασίζεται στην τύχη. Και σίγουρα δεν μπορεί να αφήνεται στην καλή θέληση των εμπλεκομένων ιδιωτών, που μόνο στόχο έχουν το κέρδος.
Αν κάτι πρέπει να γίνει σαφές, είναι ότι...
