Θυμάμαι τις εκλογές της 6ης Μαΐου 2012 σαν να ήταν χθες.
Είχαμε εκλογική βραδιά στο Mega και τα μηνύματα δειλά-δειλά άρχισαν να έρχονται από νωρίς. Δεν ξέρω πόσοι τα περίμεναν, νομίζω κανείς.
Κατά τη διάρκεια της βραδιάς κοιταζόμασταν με τους συναδέλφους και τους καλεσμένους σχεδόν αποσβολωμένοι.
Είναι αλήθεια ότι κάποιες δημοσκοπήσεις θα έπρεπε ίσως να μας είχαν προϊδεάσει. Αλλά μάλλον δεν μπορούσαμε να αποδεχτούμε εύκολα ότι μια ολόκληρη κοινωνία θα αποφάσιζε να καταλυθεί με δική της πρωτοβουλία σε απευθείας μετάδοση.
Τα αποτελέσματα; Πρώτο κόμμα η ΝΔ του Α. Σαμαρά με 18,85% χάνοντας 14,63 μονάδες από το 33,5% του 2009.
Το ΠαΣοΚ του Ευ. Βενιζέλου πέφτει τρίτο με 13,8%. Χάνει 30,1 μονάδες από το 43,9% που είχε πάρει το 2009 με τον Γ. Παπανδρέου.
Κι ανάμεσά τους μπαίνει ο ΣΥΡΙΖΑ ενός νέου πολιτικού, του Αλέξη Τσίπρα. Πήρε 16,79% από ένα 4,6% που είχε στις προηγούμενες εκλογές.
Η ανύπαρκτη έως τότε Χρυσή Αυγή εκτοξεύεται στο 6,97% από 0,29%, οι πρωτοεμφανιζόμενοι ΑΝΕΛ του Πάνου Καμμένου παίρνουν κοτζάμ 10,62% και η επίσης πρωτοεμφανιζόμενη ΔΗΜΑΡ του Φώτη Κουβέλη 6,11%.
Το πολιτικό σύστημα της Μεταπολίτευσης είχε διαλυθεί μπροστά στα μάτια μας.
Ξημερώματα της Δευτέρας, 7 Μαΐου γύριζα από το στούντιο στο σπίτι με τη σαφή αίσθηση ότι οι κάλπες έβγαλαν έναν νέο κόσμο αλλά χωρίς να ξέρω, ούτε να μπορώ να μαντέψω ποιος είναι αυτός.
Εχουν περάσει 14 χρόνια από το 2012 και μόνο το 2019 άρχισε να βρίσκει κάπως η χώρα τον δρόμο της.
Ευλόγως λοιπόν αναρωτιόμαστε αν κινδυνεύει να ζήσει ένα remake εκείνης της εφιαλτικής εικόνας που βγήκε από τις κάλπες. Αν δηλαδή «τα φαντάσματα του 2012» μας απειλούν.
Κάπως σαν το «Φάντασμα του Κάντερβιλ» στο ομώνυμο διήγημα του Οσκαρ Ουάιλντ (1887). Σχετικά πρόσφατα έγινε και παιδική ταινία κινουμένων σχεδίων με τίτλο «Ο Χορός των Φαντασμάτων» (2023).
Εκεί το φάντασμα του Λόρδου Κάντερβιλ προσπαθούσε επί τριακόσια χρόνια να τρομάξει και να διώξει τους όποιους ανεπιθύμητους ενοίκους έρχονταν κάθε φορά στον στοιχειωμένο πύργο του. Γενικά δεν του άρεσαν οι παρέες, ούτε η συγκατοίκηση.
Φυσικά η Ελλάδα δεν έχει λόρδους, ούτε στοιχειωμένους πύργους, ούτε φαντάσματα. Και οι παρέες γράφουν ιστορία.
Αλλά η τραυματική εμπειρία δεν ξεπερνιέται εύκολα. Ακόμη περισσότερο που είναι πολλοί όσοι ελπίζουν σε ένα remake του τραύματος. Αν όχι της ταινίας, τουλάχιστον των εκλογών.
Εχουμε άλλωστε μερικά στοιχεία που δεν μας αφήνουν ήσυχους.
Πρώτον, την εμφάνιση νέων κομμάτων των οποίων κανείς δεν μπορεί να σταθμίσει ακόμη τη δυναμική. Και μάλιστα σε ένα κατακερματισμένο κομματικό σύστημα με χαμηλή συνοχή κι ανύπαρκτη συστημική συνείδηση.
Δεύτερον, την κόπωση του συστήματος εξουσίας που έχει αναλάβει την ομαλοποίηση της χώρας στη δεκαετία που διανύουμε. Μπορεί το «σύστημα του ενός κόμματος και κάτι ψιλά» να μην έχει καταλυθεί ή αμφισβητηθεί σοβαρά, αλλά η φθορά και η κόπωσή του είναι περισσότερο εμφανείς κι από τα πρόσωπα των παλαιών σταρ στην Κρουαζέτ των Καννών.
Τρίτον, μια υπόκωφη κοινωνική δυσαρέσκεια. Μπορεί να μη στηρίζεται σε ισχυρή βάση ή σε ορθολογικά επιχειρήματα, ούτε καν σε πραγματικά δεδομένα, αλλά αυτό δεν την καθιστά λιγότερο αποσταθεροποιητική.
Φυσικά ο Χέγκελ έλεγε ότι η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται, για να προσθέσει αργότερα ο Μαρξ ότι μπορεί να επαναληφθεί μόνο ως φάρσα. Συνεπώς αν κάτι μας περιμένει δεν είναι ο χορός των φαντασμάτων του 2012 αλλά μάλλον η φάρσα τους.
Και δεν ξέρω για τα φαντάσματα αλλά από τη φάρσα κανείς δεν μπορεί να μας προστατεύσει.
Υπάρχουν όμως και στοιχεία που δείχνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Πρώτον, η κατάσταση της χώρας. Υπάρχουν ασφαλώς δυσκολίες, πολλοί ζουν στενεμένα, αλλά η χώρα δεν είναι ναυάγιο. Το αντίθετο. Εχει μπει σε έναν δρόμο και θα είναι δύσκολο να ξεστρατίσει για να ξαναζήσει το 2012.
Δεύτερον, η κατάσταση του πολιτικού συστήματος. Ελλείψει πλέον του παραδοσιακού δικομματισμού ή κάποιου υποκατάστατου, η σταθερότητα επαφίεται στο σύστημα «ένα κόμμα και κάτι ψιλά».
Μπορεί να ενοχλεί πολλούς, μπορεί να προκαλεί γκρίνιες και δυσαρέσκειες, μπορεί να φθείρεται από λάθη και ατυχείς χειρισμούς, αλλά δεν φαίνεται έτοιμο να καταρρεύσει όπως προαναγγέλλουν κάθε τρεις και λίγο οι εχθροί του.
Τρίτον, η αποσταθεροποίηση της χώρας μπορεί και σήμερα να αποτελεί την επιδίωξη πολλών δυνάμεων αλλά δεν διαθέτει την ισχυρή επικουρία του Μνημονίου όπως το 2012.
Ακόμη κι οι σαχλαμάρες που ακούμε να επαναλαμβάνονται από διάφορους αφελείς ή επιτήδειους για το κράτος δικαίου και τους θεσμούς, για τη δικαιοσύνη και την εκάστοτε συγκάλυψη, δεν κατάφεραν έως τώρα να συγκροτήσουν τη διχαστική αιτία που είχε προσφέρει το Μνημόνιο εκείνη την εποχή.
Λογικό. Οι χώρες μπορούν να αποσταθεροποιηθούν σε μια δυσβάστακτη οικονομική και κοινωνική συγκυρία. Ποτέ όμως επειδή ο Ανδρουλάκης πάτησε ή δεν πάτησε το Predator, ούτε γιατί δεν ενημερώθηκε από την ΕΥΠ.
Με άλλα λόγια, η φάρσα των φαντασμάτων του 2012 έχει πολλά στοιχεία φάρσας και μάλλον περιορισμένα φαντάσματα.
Ετσι, η ιστορία κινδυνεύει να εξελιχθεί κάπως σαν το διήγημα του Οσκαρ Ουάιλντ όπου ο Λόρδος Κάντερβιλ αποδεικνύεται τελικά ένα αποτυχημένο φάντασμα.
Οι καιροί έχουν αλλάξει και …
