ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ
Του Δημήτρη Μαυρίδη
Η µουσουλµανική µειονότητα στην ελληνική Θράκη συγκροτείται από τουρκογενή στοιχεία, απογόνους των Τουρκοµάνων εποίκων που εγκαταστάθηκαν στη Θράκη τον 15ο αιώνα, τουρκοφανείς πρόσφυγες του Ρωσοτουρκικού Πολέµου του 1877-1878 από τα Βαλκάνια, γηγενείς σλαβόφωνους Ποµάκους που εξισλαµίσθηκαν τον 16ο αιώνα και Τσιγγάνους Ροµά, που εγκαταστάθηκαν µόνιµα στην ελληνική Θράκη τον 19ο και τον 20ό αιώνα.
Οι Ποµάκοι και οι Ροµά αποτελούν στόχους της τουρκικής πολιτικής, η οποία επιδιώκει τον εκτουρκισµό τους, παρά το γεγονός ότι, εκτός από τη θρησκεία, οι µειονοτικές αυτές οµάδες δεν έχουν καµία σχέση µε την Τουρκία.
Η δεκαετία του 1950 φαίνεται σήµερα να είναι η περίοδος κατά τη διάρκεια της οποίας έγιναν οι κρίσιµες επιλογές και διαµορφώθηκαν οι συνθήκες, που καθόρισαν τη σηµερινή πραγµατικότητα της µουσουλµανικής µειονότητας στην ελληνική Θράκη. Η δεκαετία του 1950 ακολούθησε τον καταστρεπτικό ελληνικό εµφύλιο πόλεµο. Κατά τη διάρκειά της άρχισε µία µακρά περίοδος διακυβέρνησης της Ελλάδας από κυβερνήσεις του συντηρητικού πολιτικού χώρου, νικητή της εµφύλιας διαµάχης της περιόδου 1946-1949. Την ίδια εποχή σχηµατοποιήθηκε η παγκόσµια αναµέτρηση µεταξύ των δυτικών δηµοκρατιών και της χώρας που θέλησε να επιβάλει τον µαρξιστικό σοσιαλισµό σε παγκόσµιο επίπεδο.
Τη δεκαετία του 1950 η Ελλάδα συνέχισε να βρίσκεται στο επίκεντρο του Ψυχρού Πολέµου. Αποτέλεσε µάλιστα µια χώρα στην πρώτη γραµµή της αντιπαράθεσης µε εκτεταµένα σύνορα προς τις βαλκανικές σλαβικές χώρες, που ήλεγχε η ΕΣΣΔ. Αµυντική επιλογή της χώρας υπήρξε η ένταξη στο δυτικό στρατόπεδο και η προσέγγιση προς την Τουρκία. Οι διαθέσεις και οι πολιτικές των όµορων σλαβικών χωρών κατά τον πρόσφατο εµφύλιο πόλεµο συνηγορούσαν σε µια τέτοια επιλογή. Παράλληλα, τµήµα της µειονότητας, οι µουσουλµάνοι Έλληνες Ποµάκοι, θεωρήθηκαν πιθανός µοχλός αποσταθεροποίησης της ελληνικής κυριαρχίας στη Θράκη από τη Βουλγαρία. Την ίδια εποχή, και καθυστερηµένα λόγω του εµφυλίου πολέµου, η Ελλάδα έθεσε την αυτοδιάθεση και ένωση της Κύπρου µε την Ελλάδα ως δίκαια απαίτηση µετά τη στάση της κατά τον Β΄ Παγκόσµιο Πόλεµο και ως ανάγκη που επέβαλλε η παραίτηση της Μεγάλης Βρετανίας από την αποικιακή της αυτοκρατορία.
Η ένταξη της Ελλάδας και της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ (1952) υποχρέωσε τη χώρα να υιοθέτησει το ιδεολόγηµα της ελληνοτουρκικής φιλίας, προς χάριν του οποίου έγιναν σηµαντικές παραχωρήσεις στη σύµµαχο και φίλη τότε Τουρκία. Ωστόσο, η ελληνοτουρκική φιλία και η επιδίωξη της ένωσης αποτελούσαν στόχους αντιφατικούς. Η έναρξη του ένοπλου αγώνα των Ελλήνων της Κύπρου, την 1η Απριλίου 1955, και η εφαρµογή του τουρκικού σχεδίου για τον αφανισµό των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, στις 6 Σεπτεµβρίου του 1955, επηρέασαν άµεσα την ασκούµενη από την Ελλάδα µειονοτική πολιτική. Αλλά, η ανατροπή της ισορροπίας στο επίπεδο των µειονοτήτων µεταξύ Ελλάδας–Τουρκίας, δεν εµπόδισε το ελληνικό πολιτικό κατεστηµένο να επιχειρήσει ένα τρίτο πείραµα ελληνοτουρκικής φιλίας που οδήγησε, λίγο µετά το 1960, στην υπογραφή των συµφωνιών Ζυρίχης - Λονδίνου και την ίδρυση του κυπριακού κράτους. Ιδιαίτερη σηµασία έχουν οι εξελίξεις στο πολιτικό και το διπλωµατικό πεδίο κατά την περίοδο αυτή, όπως και οι ρυθµίσεις που έγιναν, οι σχετικές µε την εκπαιδευτική πολιτική προς τη µουσουλµανική µειονότητα. Ή, µε άλλα λόγια, το πώς η Τουρκία πέτυχε σε µεγάλο βαθµό τον εκτουρκισµό µιας µειονότητας που βρισκόταν έξω από τα σύνορά της.
