ΥΓΕΙΑ και ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ: Τι είναι ασθένεια;

Γράφει ο Δημήτρης Λινός 

Καθηγητής της Χειρουργικής και εθελοντής ιερέας.

 Οσο και αν φαίνεται εύκολη η απάντηση στο ερώτημα «τι είναι ασθένεια;», στην πραγματικότητα είναι πολύ δύσκολη. 

Η απάντηση ότι η ασθένεια είναι το αντίθετο της υγείας είναι λαθεμένη. Ηδη από το 1946 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας είχε ξεκαθαρίσει ότι «υγεία δεν είναι απλά η απουσία ασθένειας ή αναπηρίας» αλλά «η καλή φυσική, διανοητική και κοινωνική κατάσταση και ευεξία».

Στο ερώτημα «τι είναι ασθένεια;» και ποιες καταστάσεις θεωρούνται «ασθένεια», 1.500 γιατροί, 1.500 νοσηλευτές, 3.000 πολίτες και 200 μέλη του Κοινοβουλίου της Φινλανδίας έδωσαν διαφορετικές απαντήσεις όταν ρωτήθηκαν για 60 πιθανές διαγνώσεις ασθενειών. Παράδειγμα, τη διάγνωση «προεμμηνορρυσιακό σύνδρομο», «σαρκοπενία», «στειρότητα», κ.λπ. μόνο το 20% θεώρησε ως «ασθένεια» και τουλάχιστον ένα άλλο 20% ως «μη ασθένεια».

Η ασθένεια αλλάζει με τον χρόνο, όπως αλλάζουν όλες σχεδόν οι ιατρικές μας γνώσεις. Η οστεοπόρωση, π.χ., εθεωρείτο μέχρι το 1994 φυσιολογικό αποτέλεσμα της προϊούσας ηλικίας, ενώ σήμερα κατατάσσεται στις ασθένειες. Αντίθετα, η ομοφυλοφιλία είχε καταγραφεί ως οργανική ψυχιατρική διαταραχή που εθεραπεύετο με ηλεκτροσόκ και ενίοτε νευροχειρουργικές επεμβάσεις. Το 1973, η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία (ΑΡΑ) με πλειοψηφία 58% των μελών αποφάσισε να την απαλείψει από το διαγνωστικό τους εγχειρίδιο. Ομως, μόλις το 1991 αφαιρέθηκε από το ICD-10 (10η έκδοση της International Classification of Diseases), και δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως «ασθένεια».

Νέες «ασθένειες» δημιουργούνται συχνά από κλινικές μελέτες που συνοδεύονται από νέες θεραπείες, συνήθως με νέα φάρμακα (ή παλαιότερα με νέες ενδείξεις). Παράδειγμα, η αρτηριακή πίεση που εδώ και πολλά χρόνια εθεωρείτο «ασθένεια» όταν ήταν πάνω από 140/90mm/Hg. Ομως από το 2017 το όριο έπεσε στο 120/80mm/Hg δημιουργώντας εκατομμύρια νέων ασθενών που χρειάζονται θεραπεία.

Ας επανέλθουμε όμως στο αρχικό μας ερώτημα. Ο καθηγητής Eric J. Cassell τόσο σε άρθρο στο NEJM όσο και στο σύγγραμμά του με τίτλο «The Nature of Suffering and the Goals of Medicine» αναδεικνύει το suffering (ταλαιπωρία, δυστυχία) ως τον ορισμό της ασθένειας. 

Στο suffering περιλαμβάνεται ο σωματικός πόνος, αλλά δεν περιορίζεται σε αυτόν. Μάλιστα, τονίζει ότι «η αποτυχία των γιατρών να καταλάβουν τη φύση του suffering, μπορεί να οδηγήσει σε ιατρική παρέμβαση που αν και τεχνικά επαρκής, όχι μόνο αποτυγχάνει στην εξάλειψη αλλά πολλές φορές γίνεται η ίδια η αιτία του suffering του πάσχοντος ανθρώπου».

Βασιζόμενος σε αυτόν τον ορισμό της ασθένειας, ο καθηγητής και Ακαδημαϊκός Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας αναφέρει ότι «το suffering αντιπροσωπεύει το ηδονοκρατικό πνεύμα του δυτικού πολιτισμού, το οποίο έχει τις ρίζες του στη χρηστική προσέγγιση: καθετί το οποίο προσφέρει ικανοποίηση και ευχαρίστηση είναι καλό. Κακό είναι καθετί που γεννά οδύνη και δυστυχία».

Από τον ίδιο μαθαίνουμε ότι στην Ορθόδοξη αντίληψη το γενεσιουργό αίτιο της ασθένειας είναι η «φιλαυτία» που αντικατέστησε την αγάπη προς τον Θεό και τον συνάνθρωπο. Γι’ αυτό και ο ορισμός της ασθένειας είναι...

 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Το «κάτι άλλο» σε ένα σύγχρονο νοσοκομείο

 

Γράφει ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΙΝΟΣ

Καθηγητής Χειρουργικής και εθελοντής ιερέας

Τα δύο νέα γενικά νοσοκομεία στην Κομοτηνή και στη Σπάρτη και το τρίτο παιδιατρικό νοσοκομείο, που σχεδιάστηκαν από τον Renzo Piano με την έμπνευση του Ανδρέα Δρακόπουλου και τη χορηγία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος που έχει αναλάβει τον σχεδιασμό, την κατασκευή και τον εξοπλισμό, φιλοδοξούν να αποτελέσουν το παράδειγμα των «νοσοκομείων του μέλλοντος».

Η αρχιτεκτονική, η κατασκευαστική τεχνολογία με τη σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας και των τριών νοσοκομείων είναι πράγματι εντυπωσιακή. «Οι ασθενείς από το κρεβάτι, από το δωμάτιό τους, θα μπορούν πάντα να βλέπουν τα φύλλα των δένδρων, και αυτό, πιστέψτε με, έχει μεγάλη σημασία για τη διαδικασία θεραπείας», αναφέρει σε συνέντευξή του ο διάσημος αρχιτέκτονας.

Ομως, εκτός από την εντυπωσιακή αρχιτεκτονική και τον άριστο τεχνολογικό ιατρικό εξοπλισμό, θα μπορούσε να συνυπάρχει και «κάτι άλλο» που θα έκανε αυτά τα καινούργια νοσοκομεία να πρωτοπορούν για πολλά χρόνια και να παραμένουν δελεαστικά σε γιατρούς και ασθενείς.

Για τους νέους ειδικευόμενους αλλά και τους πιο μεγάλους στην ηλικία ειδικευμένους γιατρούς που θα ήθελαν να εργασθούν στην Κομοτηνή ή στη Σπάρτη, το «κάτι άλλο» θα ήταν ένας αξιοπρεπής χώρος διαβίωσης για τους ίδιους και τις οικογένειές τους κοντά στο νοσοκομείο. Το παράδειγμα του σύγχρονου νοσοκομείου της Σαντορίνης, που δεν «προχώρησε» όπως επιθυμούσαν αυτοί που αρχικά το σχεδίασαν, οφείλεται κυρίως στη δυσκολία των γιατρών να βρουν αξιοπρεπή στέγη κοντά στον χώρο εργασίας τους.

Το πρόβλημα αυτό της διευκόλυνσης στο θέμα της κατοικίας των γιατρών, πολλά νοσοκομεία στις ΗΠΑ, ιδίως εκείνα που έχουν κτισθεί μακριά από μεγαλουπόλεις, όπως η περίφημη Mayo Clinic που βρίσκεται σε μια μικρή πόλη, στο Rochester της Μινεσότας, το έλυσαν χτίζοντας κοντά στο νοσοκομείο ένα συγκρότημα απλών κατοικιών για τους νέους γιατρούς και πολυτελέστερες κατοικίες για τους διευθυντές του.

   Ενα σύγχρονο «ιατρικό χωριό», σχεδιασμένο από τον Renzo Piano, δίπλα στα νέα νοσοκομεία στην Κομοτηνή και στη Σπάρτη (που θα περιλάμβανε και παιδικό σταθμό για τα παιδιά των εργαζόμενων γιατρών), θα ήταν το «κάτι άλλο» που θα προσείλκυε τους καλύτερους γιατρούς από την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Για τους ασθενείς και για τους συγγενείς τους, το «κάτι άλλο» στα υπό κατασκευήν νοσοκομεία θα ήταν η λειτουργία, μέσα στον χώρο τους, ενός ήσυχου δωματίου για περισυλλογή και προσευχή ή καλύτερα ενός απλού ορθόδοξου ναού (στην Κομοτηνή και ενός απλού τζαμιού) για τις πνευματικές τους ανάγκες.

Είναι αποδεδειγμένο πλέον (με πολλές επιστημονικές δημοσιεύσεις σε έγκριτα ιατρικά περιοδικά) ότι οι ασθενείς βοηθιούνται σημαντικά στην αντιμετώπιση των σοβαρών ιατρικών προβλημάτων τους όταν αναζητούν και «συναντούν» τον Θεό, ιδίως τις ώρες της κρίσης (όταν π.χ. κάποιος μαθαίνει ξαφνικά ότι έχει καρκίνο). 

Μάλιστα ιδιαίτερη βοήθεια μπορούν να προσφέρουν κατά τη διάρκεια της νοσηλείας τους οι νοσοκομειακοί chaplains (επαγγελματίες υγείας με σύγχρονη ιατρική και θεολογική εκπαίδευση). Ο θεσμός αυτός υπολειτουργεί στην Ελλάδα, με λίγες εξαιρέσεις, όπως το Network for Pastoral Health Care του Οικουμενικού Πατριαρχείου, που ήδη από το 2008 οργανώνει διεθνή συνέδρια για την επιμόρφωση γιατρών και ιερέων σε θέματα πνευματικής στήριξης των ασθενών στα νοσοκομεία. Μελέτη από τη Mayo Clinic έδειξε...

 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΑΝΘΡΩΠΟΣ: Ποιος τελικά είναι «ηλικιωμένος»;

 

ΠΡΟΣΕΞΤΕ ΤΟ

Γράφει ο Δημήτρης Λινός 
Καθηγητής Χειρουργικής του ΕΚΠΑ, διευθυντής Χειρουργικής και Ακαδημαϊκών Υποθέσεων του Ομίλου «Υγεία».


Αν ρωτήσουμε τα παιδιά ή τα εγγόνια μας ξέρουμε σίγουρα την απάντησή τους, γι’ αυτό και δεν τα ρωτάμε. 

 

Αν ρωτήσουμε τον εαυτό μας, ξέρουμε σίγουρα ότι είναι οι άλλοι.

Ποτέ εμείς, που παρόλο που είμαστε κοντά ή έχουμε ήδη περάσει την επίσημη ηλικία των 65 ετών, που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και τα περισσότερα ανεπτυγμένα κράτη έχουν δεχθεί σαν το χρονικό όριο της μετάβασης ενός ατόμου στην κατηγορία των «ηλικιωμένων», δεν μπορούμε να το αποδεχθούμε.  

 

Και φαίνεται ότι τελικά έχουμε δίκιο!

 

 

Το 2017 η επιτροπή της Ιαπωνικής Γεροντολογικής Εταιρείας που για τρία χρόνια είχε μελετήσει προσεκτικά και αντικειμενικά τη διαδικασία ενηλικίωσης (όπως την ταχύτητα του βαδίσματος ή τη δύναμη του σφιξίματος του χεριού) σε διάφορες ηλικιακές ομάδες, κατέληξε ότι «ηλικιωμένοι» θεωρούνται πλέον άτομα 75 ετών και άνω. Τα άτομα ηλικίας άνω των 90 ετών ονομάζονται «πολύ ηλικιωμένοι».

Ο διάσημος καθηγητής των Οικονομικών του Stanford, John Shoven, βάσει μαθηματικών μοντέλων απέδειξε ότι αν η πιθανότητα να πεθάνεις την επόμενη χρονιά είναι 2% τότε λέγεσαι «ηλικιωμένος». Το 1920 η ηλικία αυτή ήταν τα 55 χρόνια σήμερα είναι τα 70. 

 

 Εάν η πιθανότητα είναι 4% να πεθάνεις την επόμενη χρονιά, τότε θεωρείσαι «πολύ ηλικιωμένος». Το 1920 αντιστοιχούσε σε ηλικία 65 ετών, σήμερα σε ηλικία 76 ετών.

 

 Στην ίδια μελέτη «μεσήλικας» θεωρείται ο άνδρας 60 ετών και άνω, ενώ για τις γυναίκες η «μεσήλικη» ηλικία αρχίζει στα 65, ενώ το 1920 άρχιζε στα 40. 

 

Ο καθηγητής Shoven ισχυρίζεται ότι «το να σταματήσει κανείς να εργάζεται στα 60 ή τα 70 όταν μπορεί ακόμα να πληρώνεται κανονικά και να είναι χρήσιμος στην κοινωνία, δεν βγάζει νόημα».

Μια άλλη μελέτη των Warren Sanderson και Sergei Scherbov από το Πανεπιστήμιο Stony Brook των ΗΠΑ, με χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ερευνας, έδειξε ότι η ηλικία των 65 ετών που για τους περισσότερους θεωρείται η ηλικία που κάποιος αρχίζει να θεωρείται «ηλικιωμένος» απλά δεν ισχύει πλέον. Προτείνουν ότι αντί να υπολογίζουμε τα πόσα χρόνια έχει ζήσει ήδη κάποιος από τότε που γεννήθηκε, να εξετάζουμε πόσα χρόνια του απομένουν να ζήσει βάσει του μέσου προσδόκιμου χρόνου επιβίωσης (life expectancy).

Το 2015 στην Αγγλία ο προσδόκιμος χρόνος επιβίωσης κατά τη γέννηση, ήταν για τους άνδρες τα 79 και για τις γυναίκες τα 82 έτη. Βάσει αυτής της μελέτης ένας υγιής τρόπος ζωής που αυξάνει το προσδόκιμο επιβίωσης, αυξάνει και τη διάρκεια της μέσης ηλικίας, αφήνοντας τα τελευταία 15 χρόνια της ζωής σαν την περίοδο που κάποιος θεωρείται «ηλικιωμένος». «Η μέση ηλικία αρχίζει στα 60» καταλήγουν οι ερευνητές.

 

 

Πριν από λίγα χρόνια, βοηθώντας τον ηλικίας 104 ετών ακαδημαϊκό Κωνσταντίνο Δεσποτόπουλο να ανεβεί στο βάθρο για να μιλήσει για μία ακόμη φορά στους γιατρούς της Ελληνοαμερικανικής Ιατρικής Εταιρείας, μου λέει χαμηλόφωνα «το μπαστούνι που κρατώ, οφείλεται σε πρόσφατο πέσιμο στο σπίτι μου» (εννοώντας ότι να μη διανοηθώ να σκεφθώ ότι είναι «ηλικιωμένος»). Κάπως έτσι σκέφτονται οι περισσότεροι από το 20% του πληθυσμού της Ελλάδος που είναι σήμερα σε ηλικία άνω των 65 ετών.

«Η ηλικία δεν είναι τίποτε άλλο από ένα απλό νούμερο. Είσαι τόσο ηλικιωμένος όσο αισθάνεσαι», ισχυρίζονται οι 70άρηδες που συνεχίζουν να εργάζονται, να γυμνάζονται, να ζουν μια φυσιολογική (και σεξουαλική) ζωή. Σε αυτό συμφωνεί και ο διάσημος καθηγητής της Γενετικής στο Harvard, George Church, που έχει πρωτοστατήσει στη χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος, και τώρα εργάζεται στην ανακάλυψη του μηχανισμού για την «αναστροφή της διαδικασίας γήρανσης» (aging reversal).

Πριν από λίγους μήνες, στην εκπομπή «60 minutes» του τηλεοπτικού σταθμού ABC, ο καθηγητής Church είπε: «Ηδη σε πειραματόζωα έχουμε ανακαλύψει...