ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΝΕΟΚΑΤΣΑΠΛΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Καρδούλα στη βαρβαρότητα

 

Του ΡΩΜΑΝΟΥ ΓΕΡΟΔΗΜΟΥ

Είναι μεσάνυχτα, τέλη Ιουλίου, κάθομαι στην αυλή ενός σπιτιού, σε έναν λόφο στη μέση του πουθενά, κάπου στη χερσόνησο των Μεθάνων. Το κοντινότερο ψιλικατζίδικο είναι 20 χιλιόμετρα στροφές στον γκρεμό από εδώ. Ο αέρας επιτέλους έπεσε και η νύχτα είναι πεντακάθαρη. Έχω απέναντί μου, πιάτο, σαν ένα θεατρικό σκηνικό, σχεδόν όλον τον Σαρωνικό.

Τέρμα αριστερά η Πελοπόννησος, μετά το Αγκίστρι, στο πολύ βάθος αχνοφαίνονται τα κόκκινα φώτα από τα διυλιστήρια και τα ναυπηγεία στον Ασπρόπυργο και την Ελευσίνα, πιο κοντά φωταγωγημένη η αγαπημένη Αίγινα, με τον σκοτεινό όγκο της Μονής στη μέση, και τέρμα δεξιά η παραλιακή – η Αττική.

Κοιτάω τα φώτα σαν να βρίσκομαι, για πρώτη φορά έπειτα από καιρό, έξω απ’ το σπίτι μου και να κοιτάω μέσα από τα παράθυρα∙ μια διαφορετική οπτική, μια συναισθηματική αποστασιοποίηση. Μετά από 50 χρόνια ζωής, πραγματικά νιώθω ώρες-ώρες σαν να μην καταλαβαίνω αυτή τη χώρα∙ σαν να μου ξεφεύγουν βασικά πράγματα, στοιχειώδη, τα οποία είναι προφανή στους άλλους. Συμπεριφορές και νοοτροπίες που με ξενίζουν. Όχι ακατανόητες ακριβώς, αλλά θεμελιωδώς ξένες, σαν να αφορούν μιαν άλλη, μακρινή, εξωτική κουλτούρα.

Μεταξύ αυτών, μια διάχυτη επιπολαιότητα, μια συνεχής βιασύνη και ένταση, η συμφιλίωση με την ολιγαρχία και την οικογενειοκρατία, η συμφιλίωση με τον βιασμό του δημοσίου χώρου και την ηχορύπανση, η αγωνιώδης αναζήτηση και αναπαραγωγή του κοινού υλικού (μιμητισμός; ανάγκη του ανήκειν;), η αδυναμία διάκρισης ορίων και ρόλων, η ανασφάλεια της αυτόνομης ύπαρξης και η εξάρτηση από τη φατρία, ο τρόμος της ταπείνωσης, μια αφανής αλλά παντοδύναμη άρνηση αμφισβήτησης όχι του Άλλου, το Άλλο το αμφισβητούμε διαρκώς, αλλά του Εαυτού.

Ένα καθημερινό, προκαταβολικό φούσκωμα του εγώ, λες και κάθε πρωί πριν βγεις απ’ το σπίτι πρέπει να τρομπάρεις το εγώ σου πριν μπεις στο ρινγκ για έναν αγώνα μποξ υπαρξιακών διαστάσεων. Ένας αδιανόητης έκτασης μπετοναρισμένος αμυντικός μηχανισμός.

Μια ολόκληρη κοινωνία, ένα φουσκωμένο εγώ∙ ένας απέραντος αμυντικός μηχανισμός. Απέναντι σε τι αμύνεται άραγε;

 

Και ίσως περισσότερο απ’ όλα, μια σχεδόν ιδεολογική άρνηση κατανόησης του ατομικού και συλλογικού εαυτού: μια εκκωφαντική απουσία και παταγώδης αποτυχία της μαζικής, λαϊκής τέχνης, του λόγου, της πολιτικής, και της έρευνας, να στήσει έναν καθρέφτη μπροστά σε αυτή την κοινωνία για να δει και να επεξεργαστεί το είδωλό της επιτέλους όπως ακριβώς είναι, με τα στραβά αλλά και με τα καλά του∙ και να της δώσει μια αξιόπιστη διέξοδο, με καλοσύνη, κατανόηση και αποδοχή.

Πότε, τα τελευταία 30-40 χρόνια, είδαμε τον εαυτό μας στον καθρέφτη και πότε νιώσαμε ότι έχουμε ένα λειτουργικό εγχειρίδιο για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον;

Και ποιος το έκανε αυτό για εμάς;

Ο Σημίτης το 1996-2004; (Εν μέρει).

Η Αγγελοπούλου και ο Παπαϊωάννου το 2004; (Και πάλι εν μέρει).

Η τρόικα στην κρίση; (Ε, όχι δα).

Γιατί άραγε υπάρχει αυτή η αποτυχία;

Γιατί υπάρχει αυτό το κενό που το γεμίζουν τυχάρπαστοι τσαρλατάνοι εντός και εκτός Βουλής, ΜΜΕ και ΜΚΔ που είδαν ανοιχτά και μπήκαν;

Ποιοι μας είπαν άβολες αλήθειες, και πότε κάτσαμε να τους ακούσουμε;

Γιατί αφήνουμε να δημιουργείται στα σχολεία και στις γειτονιές μας μια νέα γενιά με τη βαρβαρότητα να κάνει τικ-τοκ μέσα της σαν ωρολογιακή βόμβα;

Πότε θέσαμε αρχές, όρια και αξίες στα δικά μας παιδιά;

Γιατί είμαστε τόσο μα τόσο θανάσιμα αρνητικοί στην οποιαδήποτε προοπτική αλλαγής; Γιατί τη σκοτώνουμε πριν ακόμα γεννηθεί; Γιατί νοιαζόμαστε τόσο λίγο, τόσο επιφανειακά, για τα πράγματα;

Πότε αποφασίσαμε ότι θα σταματήσουμε να μιλάμε; Ότι δεν έχει νόημα να προσπαθούμε να υπερασπιστούμε τις αξίες μας;

Ίσως είναι ήδη πολύ αργά, με την έννοια ότι δεν υπάρχει πλέον, ούτε στην Ελλάδα ούτε αλλού, «ένας» δημόσιος χώρος στον οποίο «η» κοινωνία θα κοιταχτεί σ’ αυτόν τον ρημαδοκαθρέφτη∙ δεν υπάρχει «μία» κοινωνία∙ ζούμε, ήδη λόγω ψηφιοποίησης, σε παράλληλα σύμπαντα.

Μπορεί ποτέ ξανά να μην μπορέσουμε να μιλήσουμε την ίδια γλώσσα με τους εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που βάζουν καρδούλα στη βαρβαρότητα, που μοιράζουν ψόφους και κρεμάλες στα σόσιαλ, που βιάζουν τον δημόσιο χώρο ο καθένας με τον δικό του τρόπο.

 

Κι όμως, κι εγώ με τη συναισθηματική μου αποστασιοποίηση, την ίδια συνθήκη δεν συντηρώ;

Με το «κατηγορώ» μου κι εγώ δεν αμφισβητώ τους Άλλους, αντί τον Εαυτό μου;

Η δική μου ευθύνη γι’ αυτή τη χώρα ποια είναι;

Μπορεί και άλλοι να νιώθουν το ίδιο. Μπορεί και άλλοι να νιώθουν ότι δεν τους εκφράζει αυτή η κυρίαρχη κουλτούρα, ότι και αυτοί δεν αναγνωρίζουν τη χώρα τους, και απλώς συμμετέχουν – είτε από αδράνεια, σε αυτόματο πιλότο, είτε από ένστικτο επιβίωσης, είτε επειδή νιώθουν πάρα πολύ μόνοι.

Μπορεί γι’ αυτό ακριβώς να είμαστε εδώ που είμαστε. Επειδή απλώς κάποια στιγμή αποφασίσαμε, χωρίς να το καταλάβουμε, ότι …

 

ΔΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΣ ΟΡΘΑ ΛΟΒΟΤΟΜΗΜΕΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Η αργή διάβρωση της ακαδημαϊκής ελευθερίας στη Δύση

 

Toυ ΡΩΜΑΝΟΥ ΓΕΡΟΔΗΜΟΥ


Πριν λίγες μέρες ένας συνάδελφος στο πανεπιστήμιο αρρώστησε και προσφέρθηκα να τον αντικαταστήσω για μία απ’ τις διαλέξεις του σε μάθημα πολιτικής δημοσιογραφίας. Είχα περίπου 10 χρόνια να διδάξω σχετικό μάθημα, οπότε με κέφι άρχισα να σχεδιάζω τη διάλεξη. Ο ρόλος των ΜΜΕ ως η «τέταρτη εξουσία», ο Χάμπερμας και η «δημόσια σφαίρα», ο 24ωρος κύκλος της επικαιρότητας, ελευθερία και κρίση του Τύπου, ερευνητική δημοσιογραφία.

Αφού τελείωσα το προσχέδιο της διάλεξης, ξέθαψα απ’ τα αρχεία μου όλες τις παρουσιάσεις και τις «διαφάνειες» από τα παλιά μου μαθήματα για να δω τι οπτικό υλικό μπορώ να χρησιμοποιήσω, τι έχω ξεχάσει, τι έχει χάσει πλέον τη σημασία του, τι πρέπει να γίνει από την αρχή. Ανοίγοντας τα παλιά Power Point έπαθα ένα πολιτισμικό σοκ. Συνειδητοποίησα ότι μέχρι πριν 10 χρόνια μιλούσα για πράγματα, έθετα ηθικά διλήμματα και χρησιμοποιούσα υλικά και παραδείγματα τα οποία πλέον, και με το ελάχιστο ένστικτο επαγγελματικής επιβίωσης, ούτε που θα τα άγγιζα. Πριν 10 χρόνια:

    Έδειχνα χωρίς δεύτερη σκέψη στους φοιτητές μου τις επίμαχες γελοιογραφίες του Μωάμεθ – αυτές που οδήγησαν σε μπαράζ βίαιων διαδηλώσεων και τρομοκρατικών επιθέσεων στην Ευρώπη.

 
    Παρουσίαζα στην τάξη την περίπτωση του Jody McIntyre, ενός ανάπηρου διαδηλωτή ο οποίος κατήγγειλε αστυνομική βία κατά τη διάρκεια φοιτητικών διαδηλώσεων (σύμφωνα με άλλους μάρτυρες συμμετείχε σε ρίψη αντικειμένων κατά της αστυνομίας), αλλά και τη σαρκαστική κριτική του Richard Littlejohn που τον παρομοίαζε με έναν απ’ τους χαρακτήρες της κωμικής σειράς «Little Britain».

    Στην ίδια διάλεξη παρουσίασα άρθρo γνώμης της συντηρητικής αρθρογράφου Jan Moir στο οποίο υποστήριζε ότι ο θάνατος του τραγουδιστή των Boyzone, Stephen Gately, όχι μόνο δεν οφειλόταν σε φυσικά αίτια (ο Gately πέθανε φορώντας τις πιτζάμες του στον καναπέ από πνευμονικό οίδημα εξαιτίας καρδιακής πάθησης όπως έδειξε η νεκροψία), αλλά, ούτε λίγο ούτε πολύ, ήταν αποτέλεσμα του «επικίνδυνου» λάιφστάιλ του (ο Gately ήταν γκέι και μαζί με τον σύντροφό του είχαν καλέσει και έναν άλλο άνδρα στο σπίτι τους). Η Moir, όπως και άλλοι αρθρογράφοι της εποχής, χρησιμοποίησαν αυτό και άλλα περιστατικά για να επιχειρηματολογήσουν κατά της ισότητας στον γάμο και την τεκνοθεσία για τα ομόφυλα ζευγάρια.

    Έπαιζα την επίμαχη συνέντευξη του διακεκριμένου (και πλέον περιθωριοποιημένου) ιστορικού David Starkey, ο οποίος –με αφορμή τις βίαιες διαδηλώσεις και το πλιάτσικο στο κέντρο του Λονδίνου το 2011– είχε πει ότι «οι λευκοί έγιναν μαύροι», καταγγέλλοντας την εισαγωγή και ταυτοτική υιοθέτηση συμπεριφορών, διαλέκτων και μοδών από τις μεγαλουπόλεις των ΗΠΑ και την Καραϊβική.

 
    Ανέλυα το μανιφέστο του Νορβηγού εθνοσοσιαλιστή τρομοκράτη Άντερς Μπρέιβικ, ο οποίος σκότωσε 77 ανθρώπους σε δύο τρομοκρατικές επιθέσεις στο Όσλο και στην Ουτόγια. Στο μανιφέστο του βρίσκουμε σπόρους και νήματα μιας ρητορικής και μιας ιδεολογίας που μετά από χρόνια επανεμφανίζονται σε ακροδεξιά κινήματα και θεωρίες συνωμοσίας όπως το QAnon.

Κι όλα αυτά ήταν στα slide της πρώτης δίωρης διάλεξης μαθήματος στο δεύτερο έτος.

Όλα αυτά δεν τα έδειχνα για να σοκάρω τους φοιτητές – είναι δύσκολο να το πιστέψει κάποιος σήμερα, ειδικά στη Βρετανία, αλλά οι φοιτητές τότε δεν σοκάρονταν εύκολα ή καθόλου, ακριβώς επειδή υπήρχε σχεδόν απόλυτη ελευθερία στην ακαδημαϊκή σκέψη και στο τι δείχναμε στην τάξη.

Τα έδειχνα γιατί δεν νοείται μελέτη (π.χ.) της βίας, της σάτιρας ή της προβοκάτσιας χωρίς τριβή με το πρωτότυπο υλικό. Τα έδειχνα γιατί ένα σεβαστό ποσοστό της κοινωνίας ασπάζεται τις εκατέρωθεν απόψεις και είναι σημαντικό να καταλαβαίνει κανείς σε βάθος τα επιχειρήματα, τα συναισθήματα και τις πολιτικές και κοινωνικές επιδιώξεις αυτών με τους οποίους διαφωνεί. Τα έδειχνα γιατί πίστευα και πιστεύω στην αυταξία της ελευθερίας του λόγου και της ακαδημαϊκής ελευθερίας, στον ρόλο του αμφιθεάτρου ως δημόσια σφαίρα, και στη ζωτική σημασία του «κριτικού-λογικού διαλόγου» (Χάμπερμας) που δεν βασίζεται ούτε σε προβολές ηθικής ανωτερότητας και αρετής (virtue signalling), ούτε σε συναισθηματισμούς, αλλά σε λογικά επιχειρήματα. Τα έδειχνα γιατί εμπιστευόμουν την κρίση των φοιτητών και την ικανότητά τους να ακούσουν αντιδιαμετρικά αντίθετες απόψεις (ακόμη και κακόγουστες ή μειωτικές για κοινωνικές ομάδες), και να μπορέσουν να βγάλουν τα δικά τους συμπεράσματα όχι ως τραυματισμένα θύματα ή μέλη ευάλωτων ταυτοτικών ομάδων, αλλά ως ενήλικοι, υπεύθυνοι πολίτες και ισότιμα μέλη μιας κοινωνίας.

Δυστυχώς άλλαξαν πολλά από τότε.  

Κοιτάω τα slide για τη δημοκρατία στην αρχαία Ελλάδα ή τις μεγάλες Επαναστάσεις και τον Διαφωτισμό ή την ανάγκη των οργανωμένων κοινωνιών να έχουν ιεραρχίες και ελίτ, και είναι σαν να ακούω ήδη τις ενστάσεις των φοιτητών («στην αρχαία Ελλάδα είχατε σκλάβους», «τα μεγάλα κείμενα των επαναστάσεων είναι όλα γραμμένα από άντρες», «ο Διαφωτισμός ήταν εργαλείο δυτικής αποικιοκρατίας»), ενστάσεις τόσο παράλογες ή εκτός θέματος, διατυπωμένες με τόση αποστροφή και απολυτότητα, ώστε να μην ξέρεις από πού να τις πιάσεις.

Μαζί με τα μεγάλα και προοδευτικά αιτήματα και κινήματα για ορατότητα, σεβασμό, συμπεριληπτικότητα και ισότητα, επιβλήθηκε η ακραία πολιτική ορθότητα, η τρομοκρατία της καταγγελίας έναντι του τεκμηρίου της αθωότητας, η κουλτούρα της ταπείνωσης και της ακύρωσης, η απαίτηση για «προειδοποιητικές ενδείξεις προσβλητικού περιεχομένου» (trigger warnings), η απαίτηση το πανεπιστήμιο να είναι «ασφαλής χώρος» που δεν «πληγώνει» κανέναν, ο παραλογισμός του να χάνεις τη δουλειά και την υπόληψη σου επειδή όχι επειδή εσύ ο ίδιος χρησιμοποίησες λέξεις ταμπού, ούτε καν επειδή αναφέρθηκες στη χρήση λέξεων ταμπού από άλλους, αλλά ακόμη κι επειδή μιλώντας μια ξένη γλώσσα είπες κάτι που ακούστηκε σαν λέξη ταμπού στη δική σου γλώσσα.

Εν τω μεταξύ τα υλικά, οι απόψεις και η ρητορική που πλέον δεν αγγίζουμε, δεν εξαφανίστηκαν, απλώς «σπρώχτηκαν» έξω από τα μεγάλα ΜΜΕ, τους μεγάλους εκδοτικούς οίκους και τα πανεπιστήμια, προς εναλλακτικές, υπόγειες ή κρυπτογραφημένες πλατφόρμες όπως το 4chan, το Reddit, το Rumble, το Signal, το Telegram, το Discord, όπου οι φορείς τους δεν αντιμετωπίζουν αντίλογο με επιχειρήματα σε συνθήκες «κριτικού λογικού διαλόγου», αλλά αντιθέτως βρίσκουν υποστήριξη από ανθρώπους συναισθηματικά φορτισμένους.

Φοβάμαι ότι ...

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Η Βρετανία στα πρόθυρα κατάρρευσης

ΠΡΟΣΕΞΤΕ ΤΟ για να καταλάβετε καλύτερα ΑΠΟ ΤΙ ΓΛΥΤΩΣΑΜΕ  με τους ημίτρελους ΣΥΡΙΖΑΝΕΛέητους κατσαπλιάδες που μας κυβερνούσαν...

 Του ΡΩΜΑΝΟΥ ΓΕΡΟΔΗΜΟΥ

Το φθινόπωρο είναι η πιο ωραία εποχή στην Αγγλία. Ο καιρός, που παραμένει λίγο-πολύ ο ίδιος όλον τον χρόνο, επιτέλους συντονίζεται με το κλίμα των ημερών. Έξω έχει όσο κρύο χρειάζεται για να νιώσεις ότι πλησιάζουν Χριστούγεννα. Τα καφετιά και χρυσαφί φύλλα των δέντρων είναι απλωμένα στα πεζοδρόμια, μουλιασμένα από το συνεχές ψιλόβροχο. Το φως της μέρας (ούτως ή άλλως ασθενικό αυτή την εποχή) πέφτει πολύ νωρίς. Στις δύο-δυόμισι το μεσημέρι είναι σούρουπο. Στις τέσσερις βαθύ σκοτάδι. Στην εξοχή και στα προάστια μυρίζει το ξύλο απ’ τα τζάκια. Στο ραδιόφωνο, στις εκκλησίες και στις αίθουσες συναυλιών όπως το Barbican καιτο Wigmore Hall, χορωδίες και ορχηστρικά σύνολα υφαίνουν μία ζεστή κουβέρτα με τους πλούσιους, μελωδικούς ήχους της μπαρόκ μουσικής. Η τηλεόραση και τα περιοδικά σφύζουν από διαφημίσεις για το χριστουγεννιάτικο τραπέζι.

Το κλίμα επηρεάζει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι κοινωνικοποιούνται∙ το πώς περνάνε τον ελεύθερο χρόνο τους∙ το πώς και τι καταναλώνουν∙ ακόμη και το πώς αναπτύσσουν τη φαντασία και τη δημιουργικότητά τους.  

Το κρύο και το σκοτάδι αναγκάζουν τον άνθρωπο να αποσυρθεί από τον δημόσιο χώρο και να αναζητήσει την ψυχαγωγία, τη διάδραση, την απόδραση και την εκτόνωση σε άλλους κόσμους, κόσμους του μυαλού και της φαντασίας: στο διάβασμα, στις πλατφόρμες της τηλεόρασης, στα ψώνια μέσω διαδικτύου, στα videogames, στις εφαρμογές των κινητών. Τα τελευταία χρόνια στη Βρετανία είναι της μόδας η σκανδιναβική έννοια και πρακτική του hygge (χιούγκα) – η αίσθηση του να βρίσκεσαι σε ένα ζεστό, οικείο περιβάλλον στο οποίο απολαμβάνεις τις μικρές χαρές της ζωής: το ζεστό γλυκό κρασί των Χριστουγέννων, ένα αρωματικό κερί, ένα επιτραπέζιο ή μια ταινία στην τηλεόραση.

Η Αγγλία το φθινόπωρο μοιάζει με έναν τόπο ειδυλλιακό. Αν όμως κάποιος ξύσει λίγο τη χρυσόσκονη των στολιδιών, αν χρειαστεί να χρησιμοποιήσει κάποια δημόσια υπηρεσία, να κάνει τη δουλειά του ή έστω να ζήσει τη ζωή του, θα διαπιστώσει ότι κάτω από τη λάμψη επικρατεί σήψη.  

Η χώρα διέρχεται τη χειρότερη κρίση της από τη δεκαετία του 1970.

 Η Βρετανία μετά το Μπρέξιτ κοντεύει να μετατραπεί σε μία τριτοκοσμική χώρα με την ποιότητα ζωής να φθίνει πλέον ραγδαία και σε καθημερινή βάση.

Σταχυολογώντας ελάχιστα ενδεικτικά δεδομένα και παραδείγματα από πρόσφατες έρευνες και δημοσιεύματα του Τύπου:

Νεανική βία Σχεδόν οι μισοί Βρετανοί έφηβοι έχουν υπάρξει θύμα ή μάρτυρας βίαιου εγκλήματος την τελευταία χρονιά. Οι μισοί έφηβοι στο Λονδίνο υφίστανται βία στην καθημερινή ζωή τους. Ένας στους πέντε (19%) παραδέχτηκε ότι οι ίδιοι άσκησαν βία (και με όπλα) μέσα στους τελευταίους 12 μήνες. Λιγότεροι από τους μισούς νιώθουν ασφαλείς στους δρόμους και τα πάρκα. Δύο στους τρεις έχουν αλλάξει τη συμπεριφορά τους για να προστατέψουν τον εαυτό τους.

Πρόνοια Ο τομέας της κοινωνικής πρόνοιας στη Βρετανία (δηλαδή γηροκομεία, ιδρύματα μακροπρόθεσμης φροντίδας ασθενών και βοήθεια στο σπίτι) «έχει καταρρεύσει» σύμφωνα με τον αρμόδιο κρατικό φορέα (Care Quality Commission). Από τον Μάρτιο του 2021 μέχρι τον Αύγουστο του 2022, 366 γηροκομεία και άλλες εστίες φροντίδας έκλεισαν. Με κύριο λόγο το Μπρέξιτ, 50.000 εργαζόμενοι (κοινωνικοί λειτουργοί, νοσοκόμοι, μάγειρες, εργαζόμενοι στην καθαριότητα κ.λπ. πολλοί εκ των οποίων ήταν πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης) έφυγαν μέσα σε ένα χρόνο, με αποτέλεσμα μία στις πέντε κλίνες να παραμένει κενή λόγω έλλειψης προσωπικού.  Και κάπως έτσι ξεκινάει το ντόμινο: λόγω της κρίσης στην πρόνοια, 13.600 κρεβάτια σε αγγλικά νοσοκομεία (δηλαδή το 10%) τα καταλαμβάνουν ασθενείς που δεν χρειάζεται να βρίσκονται στο νοσοκομείο.

Νοσοκομεία & Εφημερίες Συνέπεια αυτού –όπως και της μαζικής αποχώρησης νοσηλευτικού προσωπικού λόγω του Μπρέξιτ αλλά και του burnout γιατρών και νοσοκόμων λόγω της πανδημίας– είναι ότι οι εφημερίες των νοσοκομείων (Accident&Emergency) ουσιαστικά έχουν καταρρεύσει. Ο στόχος του Βρετανικού ΕΣΥ είναι το 95% των ασθενών που φτάνουν στα επείγοντα να έχουν δει γιατρό μέσα σε τέσσερις ώρες. Ωστόσο, η κατάσταση είναι στο χειρότερο σημείο όλων των εποχών με σχεδόν όλα τα νοσοκομεία της χώρας να βρίσκονται πολύ μακριά απ’ τον στόχο αυτό. Τον Οκτώβριο 550.000 ασθενείς περίμεναν σε επείγοντα Βρετανικών νοσοκομείων για πάνω από τέσσερις ώρες, ενώ δεκάδες χιλιάδες περίμεναν πάνω από 12 ώρες στους διαδρόμους για να μπουν σε κρεβάτι αφού τους είχε εξετάσει ο γιατρός των επειγόντων. Πλέον 20.000 ασθενείς κάθε μέρα περιμένουν πάνω από τέσσερις ώρες για να τους δει γιατρός στα επείγοντα.

Ασθενοφόρα Θα περίμενε κανείς ότι ένα έμφραγμα ή ένα εγκεφαλικό επεισόδιο θα αντιμετωπίζονταν ως επείγοντα από το σύστημα υγείας. Ωστόσο τέτοια περιστατικά εμπίπτουν στην Κατηγορία 2 και άρα ο στόχος είναι η άφιξη ασθενοφόρου μέσα σε 18 λεπτά από το τηλεφώνημα στο 999. Στην Κατηγορία 1 εμπίπτουν μόνο περιπτώσεις που ουσιαστικά έχει σταματήσει ο καρδιακός παλμός ή η αναπνοή. Ο στόχος σε αυτές τις περιπτώσεις είναι τα 8 λεπτά. Αυτή είναι η θεωρία. Στην πράξη η Υπηρεσία Ασθενοφόρων βρίσκεται σε «τήξη» (meltdown) σύμφωνα με τους ίδιους τους ιθύνοντες του ΕΣΥ. Κάποιοι ασθενείς περιμένουν μέχρι και 52 λεπτά για να πάρουν απάντηση απ’ το 999 (σε 3,7 εκατομμύρια κλήσεις πήρε πάνω από 7 λεπτά να σηκώσουν το τηλέφωνο), ενώ ασθενείς με εγκεφαλικά και εμφράγματα περιμένουν κατά μέσο όρο 50 λεπτά για ένα ασθενοφόρο. Το σύστημα αδυνατεί πλήρως να ανταπεξέλθει σε μία στις τέσσερις κλήσεις.

Τα ίδια τα στελέχη των νοσοκομείων μιλάνε για καθημερινές ουρές δεκάδων ασθενοφόρων που περιμένουν έξω από τα νοσοκομεία για να παραδώσουν ασθενείς που βρίσκονται σε κρίσιμη κατάσταση ώστε να φύγουν να πάνε στην επόμενη κλίση. Πολλές φορές η αναμονή των ασθενοφόρων έξω από τις εντατικές ξεπερνάει τη διάρκεια της βάρδιας του προσωπικού τους. Οι εφημερίδες κάθε μέρα είναι γεμάτες με περιστατικά ασθενών που πέθαναν επειδή το ασθενοφόρο άργησε ή δεν ήρθε ποτέ. Τέσσερις χιλιάδες ασθενείς κάθε μήνα πεθαίνουν ή υφίστανται σοβαρή σωματική βλάβη λόγω καθυστερήσεων στα ασθενοφόρα.

Καρκινοπαθείς Οι καρκινοπαθείς στη Βρετανία αντιμετωπίζουν εγκληματικές καθυστερήσεις στην έναρξη ή συνέχιση της θεραπείας τους με αποτέλεσμα σε πολλές περιπτώσεις ο καρκίνος να εξαπλώνεται σε σημείο που να είναι αδύνατο να θεραπευτεί. Ο στόχος της κυβέρνησης για την έναρξη θεραπείας για καρκίνο είναι 62 ημέρες από τη διάγνωση (κάτι που από μόνο του είναι βαθιά προβληματικό). Αυτή είναι η θεωρία. Στην πράξη τα νοσοκομεία δεν μπορούν να ανταποκριθούν ούτε καν σε αυτόν τον στόχο με αποτέλεσμα 62.000 καρκινοπαθείς να περιμένουν άνω των 62 ημέρων. Το Εθνικό Σύστημα Υγείας της Βρετανίας είναι στην 33η θέση από τις 41 χώρες του ΟΟΣΑ, με χώρες όπως η Βουλγαρία, η Βραζιλία και η Νότιος Αφρική να έχουν καλύτερες επιδόσεις στη φροντίδα των καρκινοπαθών.

Πάνω από επτά εκατομμύρια Βρετανοί – πάνω από ένας στους 10 – περιμένουν υπομονετικά να τους καλέσει κάποια στιγμή το νοσοκομείο για μια εγχείρηση ρουτίνας (π.χ. ισχίο, καταρράκτης κλπ) ενώ πάνω από 400.000 περιμένουν πάνω από έναν ολόκληρο χρόνο.

Οι επιπτώσεις της κρίσης αυτής στην ψυχική και σωματική υγεία του νοσηλευτικού προσωπικού αγγίζουν τα όρια επιδημίας: σε ένα μόνο νοσοκομειακό ίδρυμα της νότιας Αγγλίας σημειώθηκαν 11 αυτοκτονίες ή απόπειρες αυτοκτονίας ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού μέσα στα τελευταία τρία χρόνια.

Φαρμακεία & Φάρμακα Λόγω της έλλειψης προσωπικού (και σε αυτόν τον τομέα λόγω Μπρέξιτ), ένα τρίτο των φαρμακείων στην Αγγλία αναγκάστηκαν να κλείσουν κάποια στιγμή την περασμένη χρονιά, με αποτέλεσμα χιλιάδες συνταγές να παραμείνουν εκκρεμείς, ενώ χιλιάδες ασθενείς που θα μπορούσαν να εξυπηρετηθούν στο τοπικό τους φαρμακείο αναγκάζονται να πάνε στα επείγοντα των νοσοκομείων, επιτείνοντας την κρίση και εκεί. Ελλείψεις παρατηρούνται και σε φάρμακα και πρώτες ύλες λόγω τόσο του Μπρέξιτ, όσο και της κρίσης στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα.

Απεργίες Μέσα σε αυτό το κλίμα, η χώρα μαστίζεται εδώ και μήνες από συνεχείς απεργίες στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, τα νοσοκομεία, τα σχολεία, τα πανεπιστήμια, τα ταχυδρομεία, τα λιμάνια και τα αεροδρόμια. Οι απεργίες στα τρένα, τα λεωφορεία και το μετρό έχουν κυριολεκτικά τσακίσει το δίκτυο συγκοινωνιών με αποτέλεσμα να ακυρώνονται ή να καθυστερούν πολλά δρομολόγια ακόμη και τις μέρες που δεν υπάρχει απεργία.

Πληθωρισμός & Βιοτικό επίπεδο Η Βρετανία έχει πληθωρισμό...

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Ο Πούτιν στην Ουκρανία - Πέντε απαντήσεις

 

Σχόλιο του ΡΩΜΑΝΟΥ ΓΕΡΟΔΗΜΟΥ για την εισβολή της Ρωσίας, τις προθέσεις του Πούτιν, τις ευθύνες της Δύσης και του ΝΑΤΟ και τις επιπτώσεις στο διεθνές σύστημα.

Γιατί εισέβαλε η Ρωσία στην Ουκρανία; Τι επιδιώκει ο Βλαντιμίρ Πούτιν;

Με την εισβολή αυτή ο Πούτιν επιδιώκει και εξυπηρετεί μια σειρά από στρατηγικούς και τακτικούς στόχους:

    Την επίσημη, πλέον, προσάρτηση των (ουκρανικών) περιοχών του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ, την απόσχιση των οποίων μεθόδευσε το 2014 

    Την αποτροπή εισόδου της Ουκρανίας στην αρχιτεκτονική ασφαλείας της Δύσης μέσω του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης

    Την πολιτική, οικονομική και κοινωνική αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας

 
   Την αλλαγή καθεστώτος με την τοποθέτηση ηγέτη-μαριονέτας, όπως π.χ. στη Λευκορωσία

    Την ταπείνωση της Δύσης∙ την περαιτέρω τροφοδότηση του διχασμού και το περαιτέρω ξεσκέπασμα της στρατηγικής σύγχυσης, αδυναμίας και υποχώρησης που επικρατεί στις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση

    Την αμφισβήτηση του ευρωπαϊκού προσανατολισμού των τριών κρατών της Βαλτικής

 
    Τη στρατηγική επέκταση της Ρωσίας στην Ανατολική Ευρώπη, μέσω της ενοποίησης του αμυντικού χώρου σε Λευκορωσία, Ουκρανία, Μαύρη Θάλασσα, Καύκασο

    Την ανατροπή της αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Ευρώπης ώστε να επιστρέψουμε στην ισορροπία ισχύος που επικρατούσε στον Ψυχρό Πόλεμο

Φταίει η Δύση και το ΝΑΤΟ για την εισβολή;

Η Δύση δεν είναι άμοιρη ευθυνών ούτε για την παρακμή της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας, ούτε για την πορεία της Ρωσίας. Σοβαρά λάθη έγιναν, για παράδειγμα, την δεκαετία του 1990 όταν πρωτίστως οι ΗΠΑ και δευτερευόντως η Ευρώπη θεώρησαν ότι η Ρωσία «τελείωσε», ότι είναι «εκτός θέματος». Μια πυρηνική υπερδύναμη που κυριάρχησε στον μισό πλανήτη επί μισό αιώνα αφέθηκε να καταρρεύσει πολιτικά, οικονομικά, κοινωνικά, πολιτισμικά. Η μετάβαση από την κρατικά ελεγχόμενη οικονομία στην υποτιθέμενη «ελεύθερη αγορά» έγινε με εγκληματική αναρχία και αμέλεια, δημιουργώντας τις βάσεις μιας κλεπτοκρατίας και ενός παρακράτους πρώην και νυν μυστικών υπηρεσιών που τώρα ελέγχει τα πάντα, ενώ ο μισός και πλέον πληθυσμός υποστηρίζει το καθεστώς Πούτιν.

Επίσης η Δύση έχει τεράστια ευθύνη για την αδράνεια και το στρατηγικό χάος με το οποίο αντιμετωπίζει τη Ρωσία του Πούτιν εδώ και 20 χρόνια. Η εισβολή αυτή σηματοδοτεί την παταγώδη αποτυχία μιας μπερδεμένης, απρόθυμης στρατηγικής αποτροπής της Δύσης που ούτε ξεκάθαρες κόκκινες γραμμές, ούτε αξιόπιστο κόστος για την πιθανή υπέρβαση τους έθεσε ποτέ. Το γεγονός ότι δυτικοί ηγέτες δέχτηκαν να ανοίξουν συζήτηση για τη σύνθεση του ΝΑΤΟ ή την κυριαρχία της Ουκρανίας υπό την απειλή εισβολής είναι από μόνο του μια θλιβερή αποτυχία.

Ωστόσο, η απάντηση στην ερώτηση είναι απλή: Όχι. Δεν φταίει ούτε το ΝΑΤΟ, ούτε η Δύση. Για τη ρωσική εισβολή στο ανεξάρτητο και κυρίαρχο κράτος της Ουκρανίας, το οποίο ουδέποτε απείλησε ή προκάλεσε τη Ρωσία, φταίει αποκλειστικά και μόνο η Ρωσία.

Είναι «απρόβλεπτος» και «παράλογος παίκτης» ο Πούτιν;

Αυτός ο ισχυρισμός, τον οποίο παπαγαλίζουν διάφοροι στα διεθνή ΜΜΕ –κυρίως πρώην διπλωμάτες που έτσι προσπαθούν εμμέσως να αποποιηθούν των ευθυνών τους για το χάος που τώρα αντιμετωπίζουμε– είναι παράλογος. Ο Πούτιν έχει αποδείξει επανειλημμένως ότι λειτουργεί και με ξεκάθαρο στρατηγικό στόχο (την επανόρθωση της ρωσικής ισχύος και την ανατροπή της αρχιτεκτονικής ασφαλείας) και με ευελιξία: κάθε φορά πάει μέχρι εκεί που τον παίρνει να πάει. Εδώ και 16 τουλάχιστον χρόνια, ο Πούτιν σπρώχνει μια ανοιχτή πόρτα χωρίς να βρίσκει σοβαρή αντίσταση.

Η εισβολή στην Ουκρανία δεν ήρθε από το πουθενά. Ο Νέος Ψυχρός Πόλεμος δεν ξεκίνησε σήμερα. Η εκστρατεία του Πούτιν δεν ξεκίνησε φέτος.  

Ούτε το 2018 με τη χρήση χημικών όπλων σε βρετανικό έδαφος (Σώλτσμπερυ). Ούτε το 2015-16 με την καμπάνια ανάμειξης σε εκλογές και δημοψηφίσματα της Δύσης. Ούτε το 2014 με την απόσχιση του Ντόνμπας και την προσάρτηση της Κριμαίας. Ούτε καν το 2008 με τον πόλεμο στη Γεωργία και την απόσχιση της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσσετίας ή όταν, κατά τη διάρκεια της διάσκεψης του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι, ο Πούτιν είπε ότι η Ουκρανία «δεν είναι πραγματική χώρα». Ούτε καν όταν το 2007, σε ομιλία του στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, ανέπτυξε πλήρως το στρατηγικό του όραμα – αυτό που από τότε μεθοδικά ξεδιπλώνει. Ούτε καν το 2006, όταν έδωσε εντολή να δηλητηριάσουν στο Λονδίνο τον Αλεξάντερ Λιτβινένκο, απλώνοντας το ραδιενεργό Πολώνιο 210 σε μπαρ, εστιατόρια, ξενοδοχεία και λεωφορεία του Λονδίνου και αεροπλάνα της British Airways. 

Οι προθέσεις του φάνηκαν ήδη από το 2004, δεκαοχτώ ολόκληρα χρόνια πριν, και πάλι στην Ουκρανία, όταν υποστήριξε τον Βίκτορ Γιανουκόβιτς στην προσπάθεια ανατροπής των δημοκρατικών εκλογών που κέρδισε ο φιλοδυτικός Βίκτορ Γιουστσένκο, τον οποίο δηλητηρίασαν με διοξίνη.

Οι προθέσεις και τα μέσα του Πούτιν φάνηκαν νωρίς, όταν το 1999 έγιναν οι «τρομοκρατικές» επιθέσεις με βόμβες σε πολυκατοικίες της Μόσχας, τις οποίες κάποιοι ερευνητές –μεταξύ των οποίων και ο Λιτβινένκο– υποστηρίζουν ότι έβαλε η ίδια η FSB, ως προβοκάτσια για τον Δεύτερο Πόλεμο της Τσετσενίας. Απλώς εμείς κοιτάζαμε αλλού.

Τι επιπτώσεις θα έχει η εισβολή στο διεθνές σύστημα; Πώς μας επηρεάζει εμάς;

Πέραν των ηθικών και ανθρωπιστικών πτυχών του πολέμου, η επίθεση αυτή αποτελεί μια κρίσιμη καμπή για το διεθνές σύστημα. Είναι η πρώτη φορά μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που η Ευρώπη βιώνει μια τόσο απρόκλητη, προφανή, ολοκληρωτική, κατάφορα παράνομη εισβολή και επιθετικό πόλεμο ενάντια σε ένα ανεξάρτητο, κυρίαρχο κράτος με δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση, χωρίς ούτε την παραμικρή συζήτηση ή νομιμοποίηση από το σύστημα του ΟΗΕ, και χωρίς ανάγκη ανθρωπιστικής επέμβασης.

Ασχέτως της έκβασης της εισβολής, το γεγονός από μόνο του λειτουργεί αποσταθεροποιητικά για το διεθνές σύστημα γιατί «ξεσκεπάζει» όχι μόνο την αδυναμία άλλων περιφερειακών και μεγάλων δυνάμεων, αλλά την ανυπαρξία της διεθνούς κοινότητας ως εγγυητή της εδαφικής ακεραιότητας κυρίαρχων κρατών.

Το μεταπολεμικό διεθνές σύστημα βασίστηκε εν μέρει στην ηθική επιταγή εφαρμογής κάποιων βασικών κανόνων τάξης τους οποίους έθεσε η διεθνής κοινότητα μετά την εμπειρία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, της χρήσης ατομικών όπλων και του Ολοκαυτώματος. Το σύστημα αυτό είναι λίγο σαν το χρηματοπιστωτικό σύστημα στο εσωτερικό μιας χώρας: Βασίζεται εν μέρει στην ψυχολογία, στην πίστη των μελών του, ότι το σύστημα αντέχει, λειτουργεί, θα τους προστατέψει. Όταν η πίστη αυτή καταρρεύσει και όλοι τρέξουν στις τράπεζες να βγάλουν μετρητά, το σύστημα καταρρέει. Η ευκολία με την οποία η Ρωσία προέβη σε μια τέτοια πράξη, ασχέτως αποτελέσματος, στέλνει μηνύματα και συμβολισμούς αναρχίας. Κράτη τα οποία ανησυχούν για την ακεραιότητά τους ενδεχομένως να στραφούν προς αμυντικές συμμαχίες, εξοπλισμούς ή άλλους μηχανισμούς που θα συντελέσουν στο ξήλωμα της αρχιτεκτονικής ασφαλείας, αποσταθεροποιώντας περαιτέρω το σύστημα.

Η ίδια η εισβολή αναταράσσει το διεθνές οικονομικό σύστημα, εντείνει την υπάρχουσα κρίση στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, και επηρεάζει άμεσα την τροφοδοτική αλυσίδα της Ευρώπης λόγω του καθοριστικού ρόλου της Ουκρανίας στην παραγωγή σιτηρών. Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης κάθε σύρραξη σε κάθε γωνιά του πλανήτη μάς αφορά. Ένας τέτοιος πόλεμος μέσα στην ίδια την Ευρώπη θα έχει επιπτώσεις στην καθημερινότητά μας.

Πώς και πού θα συνεχίσει την εκστρατεία στρατηγικής επέκτασης ο Πούτιν;

Εάν υποθέσουμε ότι ο Πούτιν καταφέρνει να αποφύγει μια στρατηγική ήττα στην Ουκρανία ή μια εσωτερική αποσταθεροποίηση, και με δεδομένα τα δομικά προβλήματα της Δύσης (τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ, όσο και στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και του ΝΑΤΟ με τον ανασχετικό παράγοντα Ερντογάν), ο Πούτιν έχει διάφορες επιλογές για την επόμενη κίνηση:

    Υβριδικές επιθέσεις και κυβερνοεπιθέσεις κατά των τριών κρατών της Βαλτικής, τα οποία ήδη θα είναι περικυκλωμένα από τη Ρωσία, τη Λευκορωσία, και το Καλίνινγκραντ (μια μικρή και γεωγραφικά αποκομμένη πόλη της Ρωσίας στη Βαλτική με βάσεις πυραύλων Ισκαντέρ
    Ενίσχυση της ρωσικής επιρροής στα Δυτικά Βαλκάνια και την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη
    Προσάρτηση της Υπερδνειστερίας – μιας επαρχίας της Μολδαβίας στα δυτικά σύνορα της Ουκρανίας, την απόσχιση της οποίας ο Πούτιν μεθοδικά καλλιεργεί τα τελευταία χρόνια εκδίδοντας ρωσικά διαβατήρια στους κατοίκους της
    Επέμβαση και στην κυρίως Μολδαβία, φτάνοντας πλέον στα σύνορα του ΝΑΤΟ στα Ανατολικά Βαλκάνια

Ωστόσο, θα πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι, για πρώτη φορά στη διάρκεια της μετα- και νέο-ψυχροπολεμικής εποχής, η προσοχή της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης και των ΜΜΕ είναι (επιτέλους) εστιασμένη στην Ουκρανία. Αυτό αυτομάτως αυξάνει την πίεση στους δυτικούς ηγέτες και το πολιτικό κόστος της μη ανάσχεσης και της αναποτελεσματικής αποτροπής. Επομένως, το επόμενο λογικό βήμα για τον Πούτιν είναι...

 

ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΘΑΡΜΑΤΑ - ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Η υπαρξιακή κρίση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Toυ ΡΩΜΑΝΟΥ ΓΕΡΟΔΗΜΟΥ

Η κρατική αεροπειρατεία της πτήσης της Ryanair από Αθήνα προς Βίλνιους, που οργανώθηκε από τη δικτατορική κυβέρνηση της Λευκορωσίας με την ενδεχόμενη συνδρομή των μυστικών υπηρεσιών της Ρωσίας, και οδήγησε στην απαγωγή και σύλληψη του δημοσιογράφου Ρομάν Προτάσεβιτς, αποτελεί μία ακόμα περιττή υπενθύμιση της λυπηρής κατάστασης στην οποία βρίσκεται η αποτρεπτική ισχύς της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο εσωτερικό και στο εξωτερικό.

Ο Λουκασένκο απήγαγε τον Προτάσεβιτς επειδή μπορούσε. 

Ο Πούτιν μπήκε στην Ουκρανία επειδή μπορούσε. 

Οι ρώσοι πράκτορες αλωνίζουν εδώ και χρόνια σε όλη την Ευρώπη, δολοφονώντας δημοσιογράφους και αντιφρονούντες αριστερά-δεξιά επειδή μπορούν. 

Ο Ερντογάν μετέτρεψε την Τουρκία σε ταραξία της Ανατολικής Μεσογείου, του Καυκάσου και της Μέσης Ανατολής επειδή μπορούσε. 

Οι ηγέτες της Ουγγαρίας και της Πολωνίας μετατρέπουν τις χώρες αυτές σε ανελεύθερες, προβληματικές δημοκρατίες επειδή μπορούν.

Όλοι αυτοί δεν πιστεύουν –και σωστά δεν το πιστεύουν– ότι κάποιος θα τους σταματήσει. Και δεν θα τους σταματήσει κανείς επειδή, εκτός των πολλών θεσμικών αδυναμιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και των ευρύτερων παγκόσμιων τάσεων που έχουν φέρει τη Δύση σε υπαρξιακή κρίση, εδώ και πολλά χρόνια οι μεγάλες δυνάμεις της ΕΕ έχουν αποφασίσει ότι τα ζωτικά τους συμφέροντα αποκλίνουν∙ ότι οι εθνικές τους προτεραιότητες προέχουν.  

Η παροχή εμβολίων στο εσωτερικό της χώρας και η υποστήριξη των επιχειρηματικών συμφερόντων της είναι πιο σημαντικά από τον μαζικό εμβολιασμό όλων των πολιτών της ΕΕ. Ο αγωγός NordStream 2 είναι πιο σημαντικός για τη Γερμανία από την τήρηση μιας στιβαρής στάσης απέναντι στη Ρωσία του Πούτιν. Οι κινεζικές επενδύσεις στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη (ΚΑΕ) είναι πιο σημαντικές για τις χώρες αυτές από την τήρηση των κανόνων και των αξιών της ΕΕ. Η ΕΕ γύρισε την πλάτη της στην ΚΑΕ και τα Βαλκάνια. Η Κίνα το εκμεταλλεύτηκε.

Σε πρόσφατο σεμινάριο, η ερευνήτρια Άγκνες Ζουνομάρ υποστήριξε ότι «η μάχη έχει χαθεί»: η ΕΕ είναι τόσο διασπασμένη πολιτικά ώστε ουσιαστικά να μην μπορεί να διαχειριστεί τη διείσδυση της Κίνας στην ΚΑΕ. Στο ίδιο σεμινάριο, η ερευνήτρια Ιβάνα Καράσκοβα, ούτε λίγο, ούτε πολύ, υπονόησε ότι οι κυβερνήσεις της Ουγγαρίας και της Σερβίας λειτουργούν ως de facto πράκτορες της Κίνας, προωθώντας την προπαγάνδα και τα επιχειρηματικά και γεωστρατηγικά της συμφέροντα, συνάπτοντας συμμαχίες για την πανδημία με την Κίνα τις οποίες μετά χρησιμοποιούν για να εκβιάσουν την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα κινεζικά συμφέροντα είναι πλέον τόσο οργανικά συνδεδεμένα με τις πολιτικές, εμπορικές, βιομηχανικές και ακαδημαϊκές δομές των περισσότερων κρατών της ΕΕ ώστε πολλοί σοβαροί αναλυτές να πιστεύουν ότι η κατάσταση είναι ήδη μη αναστρέψιμη.

Ας δούμε λίγο τη μεγάλη εικόνα. Η ρίζα του προβλήματος δεν είναι το κάθε ένα περιστατικό ή η κάθε μία σχέση διαπλοκής και εξάρτησης ατομικά, αλλά η πολιτική κρίση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΕ, όπως και το ΝΑΤΟ, όπως και ο ΟΗΕ και τα προγράμματά του, ασκούν με εντυπωσιακή επάρκεια και περιορισμένους πόρους αμέτρητες διοικητικές, τεχνοκρατικές και επιστημονικές λειτουργίες που επηρεάζουν καθοριστικά και θετικά τη ζωή όλων μας: υγεία, παιδεία, δίκτυα, υποδομές, ενέργεια, απασχόληση, περιβάλλον, γεωργία, αλιεία, σίτιση, ναυτιλία, άμυνα, και πολλά άλλα. Όταν η διακυβέρνηση και η πολιτική λειτουργούν σωστά, τότε δεν μας απασχολούν∙ θεωρούμε τις πολιτικές υποδομές δεδομένες. Απασχολούμαστε με αυτές όταν αποτυγχάνουν.

Το πρόβλημα της ΕΕ –όπως και των άλλων διακυβερνητικών οργανισμών– δεν είναι τεχνοκρατικό, αλλά πολιτικό: είναι μια υπαρξιακή κρίση που οφείλεται εν μέρει στο «ξεχείλωμα» και την αποσύνθεση της πολιτικής κοινότητας, στην απώλεια της συλλογικής ταυτότητας, στην έλλειψη οράματος και στρατηγικής κατεύθυνσης, και στην απουσία ηγεσίας η οποία να είναι ταυτόχρονα πεφωτισμένη και δημοφιλής.

Τείνουμε να θέτουμε περιστατικά όπως την απαγωγή του Προτάσεβιτς ή την εργαλειοποίηση των προσφύγων από τον Ερντογάν ή τη δημιουργία κλίματος φόβου εναντίων των ΛΟΑΤΚΙ στην Πολωνία ως θέματα ηθικά – και, φυσικά, είναι ηθικά, αλλά η αποτυχία της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι απλώς ηθική. 

Είναι πρωτίστως πρακτική, λειτουργική: αποτυγχάνει να διασφαλίσει τα συμφέροντα των πολιτών της, τις αξίες της κοινότητας, και την ασφάλεια της επικράτειάς της. Προσπαθώντας να αποφύγει οποιαδήποτε ρήξη και να συμβιβάσει τα ασυμβίβαστα στον βωμό ενός, υποτίθεται, ρεαλισμού, χάνει ταυτόχρονα και στο πεδίο της πραγματικής Realpolitik –όπου η ισχύς και η αποτροπή είναι τα μόνα νομίσματα– και στο πεδίο των αξιών.


Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι «το χέρι που μας θρέφει». 

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι ούτε ο «πατερούλης», ούτε «τα ξένα συμφέροντα», ούτε η Μέρκελ, ούτε «οι μεγάλες δυνάμεις», ούτε «η γραφειοκρατία των Βρυξελλών». 

Είναι το σπίτι μας, η κοινότητά μας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανήκει στους πολίτες της, σε εμάς. Η αμείλικτη κριτική προς τους ηγέτες της και τους θεσμούς της, δεν είναι πράξη «ευρωσκεπτικισμού» αλλά συνθήκη επιβίωσης, με την ίδια έννοια που στη ζωή μας ως άτομα, ως νοικοκυριά, ως κοινότητες, ως δημοκρατίες, όταν τα πράγματα έχουν πάρει πολύ, μα πολύ, άσχημη τροπή, τότε απαιτείται συνειδητοποίηση, δύσκολες αλήθειες, και σχέδιο ρήξεων και αλλαγής. Αντιθέτως, όσοι, ακόμη και σήμερα, συνεχίζουν να σιωπούν και να συντηρούν τυφλά την παρούσα κατάσταση φέρουν ευθύνη.

Ταυτόχρονα, όμως, ακριβώς επειδή η ΕΕ ανήκει στους πολίτες της, σε εμάς, όταν οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι αποτυγχάνουν συστηματικά να κάνουν σωστά τη δουλειά τους, την τελική ευθύνη την έχουμε εμείς, άρα απαιτείται ταυτόχρονα και αυστηρή αυτοκριτική. 

Η διοίκηση της Ryanair έβγαλε αρχικά μια κατάπτυστη ανακοίνωση για την εκτροπή της πτήσης για λόγους ασφαλείας και ξέχασε να αναφέρει την (υποθέτουμε βίαιη) «αποβίβαση» ενός εκ των επιβατών της. Και η Ryanair το έκανε αυτό γιατί μπορεί. Γιατί εμείς ως πολίτες έχουμε στείλει εδώ και πολλά χρόνια μηνύματα ανοχής, αδιαφορίας και απάθειας.  

Όταν, λοιπόν, εμείς οι ίδιοι δεν ξέρουμε τι θέλουμε και ποιοι είμαστε, όταν εμείς δεν είμαστε ικανοί να διατυπώσουμε καθαρά κοινωνικά αιτήματα και αξιακές επιταγές, όταν εμείς προτάσσουμε την άφιξη ζεστού χρήματος χωρίς να μας νοιάζει το αίμα που στάζει απ’ τα χαρτονομίσματα, τότε...

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Μας αφορά ακόμα το Αμερικανικό Όνειρο;

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ 

Tου ΡΩΜΑΝΟΥ ΓΕΡΟΔΗΜΟΥ

Η παγκόσμια ισχύς δεν είναι μόνο ζήτημα στρατιωτικής υπεροχής ή επιθετικής εξωτερικής πολιτικής (η Σοβιετική Ένωση, μετέπειτα η Ρωσία, και τώρα και η Κίνα διαθέτουν και τα δύο). Δεν είναι καν μόνο θέμα οικονομικής ανάπτυξης ή τεχνολογικής πρωτοπορίας (η Κίνα τα διαθέτει πλέον και αυτά).  

Η ιστορία και η θεωρία των διεθνών σχέσεων μας διδάσκει ότι, για να κυριαρχήσει μια μεγάλη δύναμη, σε συνδυασμό με τους τρεις παράγοντες της στρατιωτικής ισχύος, της οικονομικής ευμάρειας και της τεχνολογίας, απαιτείται και ένα κρίσιμο τέταρτο στοιχείο: η πολιτισμική επιρροή.

Οι ΗΠΑ πλήρωσαν με το αίμα εκατοντάδων χιλιάδων παιδιών τους στους δύο Παγκοσμίους Πολέμους και με τους φόρους των πολιτών τους (Σχέδιο Μάρσαλ, ΝΑΤΟ) την προάσπιση της ελευθερίας, της ασφάλειας και της ευημερίας στην Ευρώπη. Και με τη σειρά του, ο «ελεύθερος κόσμος» στη Δύση, αλλά και αλλού, δέχθηκε και επένδυσε συναισθηματικά στη μεταπολεμική πρωτοκαθεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών ακριβώς λόγω της πολιτισμικής ταύτισης με τις ιδρυτικές αξίες και τον τρόπο ζωής του Νέου Κόσμου.

Ποιες ήταν οι αξίες αυτές; 

 Η πίστη στην ελευθερία, τα πολιτικά δικαιώματα, το σύστημα δικαιοσύνης και το κράτος δικαίου, η ισότητα και η επιτυχής ενσωμάτωση διαφορετικών κοινοτήτων, η διάκριση και ανεξαρτησία των εξουσιών και του Τύπου -ένα μοντέλο καπιταλισμού που (για μεγάλο χρονικό διάστημα) επέτρεπε την κοινωνική κινητικότητα και την ευημερία της μεσαίας τάξης-, η επιχειρηματική, πνευματική και δημιουργική αριστεία στα πανεπιστήμια, στις επιχειρήσεις, στις τέχνες, η επένδυση και η ανάπτυξη στις υποδομές, στις μητροπόλεις, στις επιστήμες, στην εξερεύνηση του διαστήματος, η αναζήτηση της ευτυχίας του ατόμου πέραν των ασφυκτικών δεσμών του κράτους και, κυρίως, του παρελθόντος.

Η Αμερική ήταν πάντα το μέλλον.

Το Αμερικανικό Όνειρο –η αρχή ότι αν δουλέψεις σκληρά, θα πετύχεις, θα αποκτήσεις μια καλύτερη ποιότητα ζωής– μεταδόθηκε σε όλο τον κόσμο, αρχικά μέσω των στούντιο του Χόλιγουντ, μετά μέσω της τηλεόρασης και των διαφημιστικών εταιρειών της Λεωφόρου Μάντισον στο Μανχάταν, και εν τέλει, από το 1990 και μετά, μέσω των εταιρειών τεχνολογίας και της Σίλικον Βάλεϊ. 

Όλοι χρειαζόμαστε ένα όνειρο, ένα όραμα το οποίο να ξεπερνάει τα όρια του μικρόκοσμού μας και του φυσικού κύκλου του σώματός μας. Η φαινομενικά αφελής αισιοδοξία, το χαμόγελο που θυμίζει διαφήμιση οδοντόκρεμας, η εξωστρέφεια και η αυτοπεποίθηση, η αέναη φιλοδοξία/απληστία για ακόμη περισσότερα –περισσότερα υλικά, περισσότερες εμπειρίες, περισσότερη ζωή–, η έμφυτη τάση για εξερεύνηση, για επέκταση, για ανταγωνισμό, για την επιτυχία, για τη διάκριση, για την επιβίωση... Το όραμα του Νέου Κόσμου διαδόθηκε και υιοθετήθηκε γιατί κωδικοποίησε τα πιο βασικά ένστικτα της ανθρώπινης φύσης.

Στις ασύλληπτα έρημες, αχανείς εκτάσεις της Άγριας Δύσης ζει ακόμη η υπόσχεση της ελευθερίας - της ελευθερίας από τους άλλους ανθρώπους, από τα δεσμά του σώματος, η ελευθερία από την έννοια και την κλίμακα του εφικτού. Στην απόκοσμη Κοιλάδα του Θανάτου (Death Valley) υπάρχουν ακόμη τα ίχνη από τα καραβάνια των πιονιέρων, στον παλιό αυτοκινητόδρομο Route 66 που διατρέχει τη μισή χώρα σε απέραντες ευθείες, εγκαταλελειμμένα βενζινάδικα και μοτέλ κάποτε εξυπηρετούσαν όσους άφηναν το Σικάγο για να κυνηγήσουν το όνειρό τους στην Πόλη των Αγγέλων, στις εγκαταλελειμμένες πόλεις-φαντάσματα υπάρχουν μόνο τα ξύλινα κτίρια των χρυσοθήρων, στα σμιλεμένα από τον χρόνο, τον ήλιο, το νερό και τον αέρα φαράγγια της Αριζόνα, του Κολοράντο και της Γιούτα αποκτάς μια διαφορετική αντίληψη της κλίμακας των πραγμάτων, της Γης και του Σύμπαντος, του χώρου και του χρόνου, στην έρημο της Νεβάδα, όταν οδηγάς σε έναν στενό δρόμο που κόβει σαν κλωστή μήκους εκατοντάδων χιλιομέτρων τον πιο αχανή, απόκοσμο τόπο που έχεις δει ποτέ σου, μακριά από τους πάντες και τα πάντα, γίνεσαι ένα με το άπειρο, βιώνεις μια πνευματική εμπειρία που σε αναγκάζει να επανακαθορίσεις τον ρόλο σου και να έρθεις αντιμέτωπος με τα απλότερα αλλά και δυσκολότερα ερωτήματα που έχει αρθρώσει ο άνθρωπος.

 

Δεν μπορείς να καταλάβεις την Αμερική –δεν μπορείς να καταλάβεις πλήρως την ανθρώπινη φύση– αν δεν βρεθείς τόσο μόνος σε ένα τόσο αχανές μέρος.

Στις άλλες γωνιές της χώρας αυτής, οι φουτουριστικές μητροπόλεις των αστικών κέντρων –η Νέα Υόρκη, η Βοστώνη, το Σικάγο, το Σαν Φρανσίσκο– έγιναν μοντέλα συνύπαρξης διαφορετικών κοινοτήτων απ’ όλον τον κόσμο: καραβάνια Άγγλων, Σκοτσέζων, Ολλανδών και Σκανδιναβών που σταδιακά μετοίκησαν στον Νέο Κόσμο, κοινότητες Αφροαμερικανών των οποίων οι πρόγονοι ήταν σκλάβοι που μετά διεκδίκησαν και κατέκτησαν, με αίμα και θυσίες, την ελευθερία και την ισότητα, έζησαν δίπλα στους πρώην αφέντες τους, χιλιάδες Εβραίοι και Αρμένιοι που στις αρχές και τα μέσα του 20ού αιώνα εγκατέλειψαν εν μία νυκτί τα σπίτια τους κυνηγημένοι, αναζητώντας μια νέα εστία, εκατοντάδες χιλιάδες Ιταλοί, Ιρλανδοί, Έλληνες, Βιετναμέζοι και πολλοί άλλοι, που στριμώχτηκαν σε υπερωκεάνια καράβια, αφήνοντας πίσω τους τις οικογένειες και τις ρίζες τους για να ξαναχτίσουν από το μηδέν τη ζωή τους στη Γη της Επαγγελίας. Μόνο από το 1892 μέχρι το 1924 δώδεκα εκατομμύρια μετανάστες έφτασαν στη Νέα Υόρκη μέσω του κέντρου υποδοχής και ελέγχου στη Νήσο Έλις (το «Νησί της Ελπίδας»).

Αυτή η βιοπάλη και αυτή η επιτυχής συνύπαρξη πολιτισμών δεν είναι θεωρητικά σχήματα. Το Αμερικανικό Όνειρο δεν το συναντάς (μόνο) στο μυθικό σπίτι των προαστίων με το γκαράζ, τον κήπο, τα δύο παιδιά και το σκυλί. Το συναντάς πρωτίστως στην ελληνοαμερικανική κοινότητα του Lowell στη Μασαχουσέτη, έναν από τους πυρήνες της Βιομηχανικής Επανάστασης, όπου μετανάστες δούλευαν στα εργοστάσια κλωστοϋφαντουργίας και στο (συγκλονιστικό) Tenement Museum της Νέας Υόρκης, στις παλιές εργατικές πολυκατοικίες του Lower East Side στις οποίες στοιβάζονταν οι μετανάστες με στερήσεις και αντιξοότητες. Στα ξύλινα κουφάρια και τις ταπετσαρίες των διαμερισμάτων αυτών νιώθεις την υγρασία και τη βιοπάλη των οικογενειών που δούλευαν νυχθημερόν για ένα καλύτερο αύριο. Σαν από ώσμωση, το μανάβικο του Βιετναμέζου, το μπακάλικο του κινέζου και το εστιατόριο του Έλληνα έχουν γίνει ένα, η υφή του μητροπολιτικού αστικού τοπίου είναι ενιαία, κρύβει μέσα της πανέμορφη ποικιλομορφία, αλλά είναι ενιαία 

Δεν μπορείς να καταλάβεις την Αμερική –δεν μπορείς να καταλάβεις πλήρως την ανθρώπινη φύση– αν δεν αναγκαστείς να επιβιώσεις και να συνυπάρξεις σε μια τέτοια μητρόπολη.

Υπάρχουν κι άλλες Αμερικές. Η Αμερική των αμέτρητων εκκλησιών και ναών, των συνδέσμων, οργανώσεων και ενώσεων – γειτόνων, γονέων και κηδεμόνων, μειονοτήτων, χομπιστών και καινοτόμων, ομάδων πίεσης και ομάδων συμφερόντων, ένα μωσαϊκό τοπικών συλλόγων και μια κοινωνία ενεργών πολιτών που ο Αλέξις ντε Τοκβίλ μελέτησε και θεωρούσε ότι αποτελεί το θεμέλιο της δημοκρατικής πολιτείας.

    Οι ΗΠΑ δεν ήταν ποτέ «ένα ακόμη κράτος» σαν όλα τα άλλα. Ήταν ένα κράτος-πείραμα, ένα κράτος-χωνευτήρι, ένα κράτος-παράδειγμα, μια...

 

ΚΟΡΩΝΟΪΟΣ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Παιδιά του Φουκουγιάμα - Το τέλος της Ιστορίας και η ελπίδα ότι το κόκκινο λαμπάκι εκτάκτου ανάγκης, μη κανονικότητας, θα ξανασβήσει

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του Ρωμανού Γεροδήμου 

Ελαιόλαδο. Θυμάμαι τη γιαγιά μου, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, να συντηρεί τη λίγη φέτα που έτρωγε με ελαιόλαδο. Την αδερφή της να βάζει λίγη χύμα ζάχαρη σε μια παμπάλαια μπρούντζινη ζυγαριά με βαρίδια, στο εξίσου παμπάλαιο παντοπωλείο που είχε στην αυλή του σπιτιού της οικογένειας στο Νέο Ηράκλειο∙ ένα μαγαζάκι στο οποίο το πιο πολύτιμο προϊόν ίσως ήταν η ρετσίνα του Κουρτάκη. Μια ζωή κορόιδευα τον πατέρα μου που έκοβε χαρτοπετσέτες στη μέση και χαρτί υγείας σε τετραγωνάκια για να μη σπαταλήσει χαρτί.  

Ήταν η γενιά που μεγάλωσε στην Κατοχή, με λεμονόκουπες και χαρούπια. Μεγαλώσαμε σε ένα σπίτι στο οποίο δεν πετάξαμε ποτέ ούτε ίχνος φαγητού (ακόμα όταν πετάω κανένα μαραμένο φύλλο απο σπανάκι νιώθω ένα κύμα ενοχής και στεναχώριας).

Θυμάμαι να περιμένουμε με τις ώρες στα σύνορα χωρών του ανατολικού μπλοκ, στριμωγμένοι σε ένα μικρό σεατάκι, ενώ συνοριοφύλακες εξέταζαν εξονυχιστικά το πορτ μπαγκάζ. 

Θυμάμαι την εποχή που ο Ψυχρός Πόλεμος είχε αναζωπυρωθεί. Ο δάσκαλος στην Γ΄Δημοτικού μάς έκανε σχεδιαγράμματα εξηγώντας την τροχιά των διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων. Κοιμόμασταν κάθε βράδυ με τον φόβο του ότι μπορεί να μην ξυπνήσουμε το επόμενο πρωί.  

Θυμάμαι τα σουπερμάρκετ να αδειάζουν από νουνού και μακαρόνια λίγες μέρες μετά το Τσερνόμπιλ.

Κυρίως, όμως, από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, θυμάμαι την επικαιρότητα∙ τις εφημερίδες, τις ειδήσεις, το ενδιαφέρον – και ενίοτε, ανάλογα με τις συνθήκες, την αγωνία – για τις αποφάσεις και τις δηλώσεις των ηγετών, των μεγάλων δυνάμεων.
 
Δεν είμαι δα και τόσο μεγάλος∙ σε λίγες εβδομάδες κλείνω τα 44. Αλλά έτυχε να ζήσω το πριν και το μετά αυτής της μετάβασης από τον ψυχροπολεμικό στον μεταψυχροπολεμικό κόσμο. Έτυχε να γνωρίσω τη γενιά που γνώρισε τον παγκόσμιο πόλεμο, τα πραξικοπήματα, τις πολιτικές δολοφονίες. Μεγάλωσα σε μια χώρα πολιτικοποιημένη και εθισμένη στην ιστορία, με αποτέλεσμα να καταλαβαίνω, να νιώθω, το διακύβευμα της πολιτικής και της διπλωματίας, όχι σαν μια γραφειοκρατική απόφαση των Βρυξελλών για τις μπανάνες ή του Υπουργείου Οικονομικών για τον φόρο των επιχειρήσεων ή μιας αφανούς διεθνούς επιτροπής για το εμπόριο, αλλά ως το μοναδικό μέσο επιβίωσης του συνόλου.

Δράση και αντίδραση. Ο ρόλος της ισχύος. Το αέναο παιχνίδι επιδιώξεων και συμφερόντων. Βασικοί νόμοι διεθνών σχέσεων. Η φύση απεχθάνεται το κενό. Η απειλή αλλαγής του status quo ante μπορεί να αντιμετωπιστεί είτε με αποτροπή, είτε με κατευνασμό. Κανένα κεκτημένο δεν είναι δεδομένο. Η βία και ο νόμος της ζούγκλας είναι η φυσική κατάσταση απ’ την οποία προσπαθούμε και καταφέρνουμε να ξεφύγουμε, να εξελιχθούμε. Ένα κύμα της ιστορίας παρασέρνει τα ατόμα σαν τσουνάμι. Καμία εξέλιξη δεν είναι ουρανοκατέβατη. Ακόμη και η πορεία ενός μετεωρίτη μπορεί να παρατηρηθεί, να προβλεφθεί∙ ακόμη κι αν δεν παρατηρηθεί, γνωρίζουμε ότι μπορεί να συμβεί∙ ζούμε με αυτή τη γνώση, ότι η επιβίωσή μας υπόκειται στους Μεγάλους Κανόνες της πραγματικότητας∙ ότι το άτομο δεν είναι πραγματικά κυρίαρχο ή ελεύθερο.

Όσοι έζησαν το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, όσοι γεννήθηκαν πριν τα μέσα της δεκαετίας του ’80, ασχέτως κοινωνικοοικονομικής κατάστασης, γνωρίζουν αυτές τις αλήθειες γιατί αυτά τα πράγματα δεν είναι ιστορία∙ ήταν η ζωή τους, η καθημερινότητά τους. Όσοι γεννήθηκαν μετά, αλλά, είτε απο ένστικτο ή χαρακτήρα, είτε για άλλο λόγο, έψαξαν και διάβασαν, επίσης γνωρίζουν.  

Όλοι εμείς –οι «πριν» και οι συνειδητοποιημένοι «μετά»– μπορεί να θέλουμε και να καταφέρνουμε να θάψουμε αυτές τις μνήμες και αλήθειες, να καταφέρνουμε να χαθούμε στην υπόσχεση της αέναης προόδου, στην απατηλή λάμψη της τεχνοφιλίας, αλλά βαθιά μέσα μας εξακολουθούμε να γνωρίζουμε. Είχαμε πάντα ένα κόκκινο λαμπάκι εκτάκτου ανάγκης, μη κανονικότητας, το οποίο ελπίζαμε ότι δεν θα ξανανάψει.

Υπάρχουν όμως και πολλοί που δεν ήξεραν∙ που μεγάλωσαν σε μια κουλτούρα, σε ένα περιβάλλον το οποίο με κάθε τρόπο τους έλεγε ότι η ιστορία τελείωσε∙ ότι η ελευθερία νίκησε∙ ότι το άτομο ήταν πλέον ελεύθερο και κυρίαρχο. 

Παιδιά του Φουκουγιάμα. Παιδιά, ασχέτως ηλικίας. Μέχρι πριν λίγο καιρό –όχι μήνες, ούτε καν εβδομάδες εδώ στην Αγγλία, αλλά μέρες– τα «παιδιά» αυτά εξακολουθούσαν να προβληματίζονται για πράγματα που σε λίγες εβδομάδες απο τώρα θα μοιάζουν τόσο, μα τόσο, δευτερεύοντα.

Ζούμε το σημαντικότερο γεγονός από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.  

Ζούμε το πρώτο πραγματικά παγκόσμιο γεγονός που επηρεάζει τους πάντες σε όλη τη γη ταυτόχρονα.  

Ζούμε το τέλος της μεταψυχροπολεμικής περιόδου. Το τέλος αυτό δεν είναι ξαφνικό. Εάν θέλουμε, απλουστευτικά, χασάπικα, να του δώσουμε μια ημερομηνία, το τέλος αυτής της περιόδου ξεκίνησε στις 11 Σεπτεμβρίου 2001. Οι ρίζες του όμως βρίσκονται πιο πριν, στη συλλογική απώλεια μνήμης, συνείδησης και ευθύνης που αναπόφευκτα κυριαρχεί όταν οι παλιές γενιές φεύγουν και εξίσου αναπόφευκτα αποτυγχάνουν να διατηρήσουν και να προσαρμόσουν αυτές τις μνήμες και τις αξίες.
 
Το τέλος της μεταψυχροπολεμικής εποχής –αυτή η περίοδος Νέας Παγκόσμιας Αταξίας– δεν οδηγεί απαραιτήτως σε σκοταδισμό, αυταρχισμό και πισωγύρισμα. Η παγκόσμια εμπειρία αυτής εδώ της πανδημίας ίσως ενεργοποιήσει αξίες (όπως η έννοια του καθήκοντος και της αυτοθυσίας) που σταδιακά έσβησαν. 

Ίσως μετά το σκοτάδι αυτό ζήσουμε...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΗΛΙΘΙΟΙ - ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ: Περιμένοντας το τσουνάμι

Ο Ρωμανός Γεροδήμος εξηγεί τη στρατηγική της βρετανικής κυβέρνησης η οποία, αντί να περιορίσει τα κρούσματα του ιού, θα αφήσει ένα μεγάλο ποσοστό της κοινωνίας να μολυνθεί.

 
Πολλοί αναρωτιούνται τι συμβαίνει στη Μεγάλη Βρετανία.  

Οι περισσότερες χώρες (με εξαίρεση τις ΗΠΑ όπου υπάρχει ο παράγοντας Τραμπ) εφαρμόζουν ήδη δραματικά μέτρα περιορισμού των κοινωνικών επαφών και των μετακινήσεων: τα σχολεία και τα πανεπιστήμια κλείνουν, οι συναθροίσεις απαγορεύονται, οι επιχειρήσεις αρχίζουν να μεταφέρουν τις εργασίες τους στο διαδίκτυο, οι πτήσεις ακυρώνονται, τα σύνορα σφραγίζονται, ενώ οι πολίτες καλούνται να μείνουν στα σπίτια τους.  

Στη Βρετανία η κυβέρνηση ετοιμάζεται να περάσει έναν νόμο με τη διαδικασία του κατεπείγοντος ώστε να μπορεί να υποχρεώσει τα σχολεία να μείνουν ανοιχτά, ενώ κανενός είδους εκδήλωση ή συνάθροιση δεν έχει απαγορευτεί ή αποτραπεί ακόμα. Το σκληρότερο μέτρο που έχει ληφθεί είναι ο κατ’ οίκον εγκλεισμός για επτά μόνο ημέρες για όσους έχουν ήδη τα συμπτώματα του κορωνοϊού.  

Τι ακριβώς συμβαίνει;

Τα πράγματα άρχισαν να ξεκαθαρίζουν στη συνέντευξη Τύπου που έδωσε ο πρωθυπουργός Μπόρις Τζόνσον την Πέμπτη. Στο πλάι του στέκονταν οι δύο κορυφαίοι ειδικοί της κυβέρνησης (ο Chief Scientific Adviser και ο Chief Medical Officer), στους οποίους έχει αναθέσει την πλήρη ευθύνη για τη χάραξη της εθνικής στρατηγικής και τη λήψη των επιχειρησιακών αποφάσεων. Με απόλυτη ψυχραιμία και απάθεια, ο Μπόρις Τζόνσον ανακοίνωσε, ουσιαστικά προδίκασε, ότι «πολλές οικογένειες θα χάσουν δικούς τους ανθρώπους πριν της ώρας τους».

Η βρετανική κυβέρνηση αποφάσισε να τηρήσει μια ριζικά διαφορετική στρατηγική σε σχέση με άλλες χώρες: αντί να προσπαθήσει να περιορίσει αμέσως τα κρούσματα του ιού, θα αφήσει ένα μεγάλο ποσοστό της κοινωνίας να μολυνθεί, ούτως ώστε να αναπτυχθεί η λεγόμενη «ανοσία της αγέλης» (herd immunity).  

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό της κυβέρνησης, 60%-80% του βρετανικού πληθυσμού θα κολλήσει τον κορωνοϊό μέσα στους επόμενους έξι μήνες. Η εκτίμηση τους είναι ότι η κορύφωση της καμπύλης των κρουσμάτων θα γίνει σε 10-14 εβδομάδες (δηλ. περίπου σε τρεις μήνες, στις αρχές Ιουνίου). Πιστεύουν ότι 50% όσων πρόκειται να κολλήσουν, θα κολλήσουν 3 εβδομάδες πριν ή μετά το σημείο εκείνο, ενώ 95% όσων πρόκειται να κολλήσουν θα κολλήσουν 10 εβδομάδες πριν ή μετά.

Το σκεπτικό της κυβέρνησης είναι ότι έτσι –και εφόσον καταφέρουν να ελέγχουν τη ροή εισαγωγών, θανάτων και εξαγωγών απ’τις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ)– θα μειωθεί κατά 20% η κορύφωση της επιδημίας, ενώ ταυτόχρονα θα αναπτυχθεί μαζική ανοσία που αφενός μεν θα περιορίσει την περαιτέρω εξάπλωση του ιού, αφετέρου δε θα αποτρέψει την επανάληψη του φαινομένου τον επόμενο χειμώνα. 

Οι σύμβουλοί του πρωθυπουργού είναι πεπεισμένοι ότι ο κορωνοϊός δεν είναι ένα περιστασιακό φαινόμενο. Πιστεύουν ότι «ήρθε για να μείνει» και ότι θα πρέπει να δημιουργηθεί τώρα ανοσία της αγέλης – έστω με μια εμπροσθοβαρή ανθρωποθυσία για να αποφευχθούν τα χειρότερα αργότερα. 

Δεν γνωρίζουμε ακόμα ακριβώς ποια είναι η θνησιμότητα του κορωνοϊού. Γνωρίζουμε όμως ότι είναι πολλαπλάσια της γρίπης. Ακόμη και με τα πιο αισιόδοξα σενάρια, η στρατηγική της κυβέρνησης θα οδηγήσει σε θάνατο εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους – κυρίως ανθρώπους που ανήκουν στις πιο ευάλωτες ομάδες (ηλικιωμένοι άνω των 70 και ανοσοκατεσταλμένοι). Εάν δε καταρρεύσει το σύστημα υγείας και χαθεί ο έλεγχος της κατάστασης, ο αριθμός των θυμάτων μπορεί να είναι ασύλληπτος.
 
Η κυβέρνηση θέλει να μείνουν ανοιχτά τα σχολεία όχι (μόνο) επειδή το κλείσιμό τους θα ανάγκαζε τους γονείς-εργαζόμενους να μείνουν στα σπίτια τους να τα προσέχουν, παραλύοντας την οικονομία, αλλά επειδή τα παιδιά είναι οι πιο αποτελεσματικοί μεταδότες του ιού χωρίς να κινδυνεύουν τα ίδια.  

Με άλλα λόγια η κυβέρνηση αυτή τη στιγμή χρησιμοποιεί τη νέα γενιά ως εργαλείο μετάδοσης του ιού στον γενικό πληθυσμό μέχρι να θεωρήσει ότι το ΕΣΥ (το NHS) έφτασε σε σημείο κορεσμού. Μετά θα κλείσει τη «στρόφιγγα» για να ελέγξει τη διασπορά ούτως ώστε αυτή να συνεχιστεί μέχρι και το καλοκαίρι.

Η στρατηγική αυτή είναι εξαιρετικά, εξαιρετικά ριψοκίνδυνη. Είναι ένα παιχνίδι ρώσικης ρουλέτας.  

Το ότι πολλοί άνθρωποι θα πεθάνουν δεν το αρνείται κανείς, ούτε καν η κυβέρνηση που φαίνεται να το αποδέχεται μοιρολατρικά.

Τα σενάρια ως προς τις επιδιώξεις της κυβέρνησης είναι δύο: το επιστημονικό/ιδεαλιστικό και το πολιτικό/κυνικό:

(α) το επιστημονικό σενάριο είναι ότι όσοι ζουν αυτή τη στιγμή στη Βρετανία συμμετέχουν άθελά τους στο μεγαλύτερο πείραμα Επιστήμης της Συμπεριφοράς (Behavioural Science) που έγινε ποτέ. Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, οι ειδικοί της κυβέρνησης προσπαθούν να χειραγωγήσουν τη συμπεριφορά του πληθυσμού με βάση εξελιγμένα μαθηματικά μοντέλα και προσομοιώσεις ούτως ώστε να μειώσουν το συνολικό ανθρώπινο «κόστος» του κορωνοϊού. Το εάν αυτό το πείραμα θα τους «βγει» δεν θα το μάθουμε τώρα, αλλά μετά από μήνες ή χρόνια, όταν συγκρίνουμε τα ποσοστά θανάτων με άλλες χώρες. Πάντως μερικοί από τους κορυφαίους ειδικούς στον κόσμο –συμπεριλαμβανομένων των επικεφαλής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, του διευθυντή της σημαντικότερης επιστημονικής επιθεώρησης (Lancet), καθηγητών δημόσιας υγείας και γιατρών του NHS– θεωρούν ότι είναι μια «τρελή», «εγκληματική» και «λανθασμένη» στρατηγική. Είναι εξαιρετικά αμφίβολο το αν η «ανοσία της αγέλης» θα επιτευχθεί εγκαίρως και με ποιο κόστος. Η κυβέρνηση δέχεται οξεία κριτική για το ότι, μέχρι στιγμής, δεν έχει δημοσιοποιήσει τα μοντέλα και τα δεδομένα στα οποία βασίζει τον σχεδιασμό της. Ουσιαστικά χρησιμοποιεί ένα «μαύρο κουτί» το οποίο είναι διαθέσιμο μόνο σε έναν κλειστό κύκλο γύρω από τον πρωθυπουργό.

(β) το πολιτικό σενάριο είναι ακόμα πιο σκοτεινό. Σύμφωνα με πολλούς επικριτές της βρετανικής στρατηγικής, η κυβέρνηση ουσιαστικά προχωράει σε μια δραματική κίνηση κοινωνικού δαρβινισμού και ευγονικής, αφήνοντας εκατοντάδες χιλιάδες ευάλωτων πολιτών να πεθάνουν αβοήθητοι και, μέσω αυτού του σοκ, ουσιαστικά κάνοντας ένα reset στο σύστημα πρόνοιας και συνταξιοδότησης της χώρας. Αυτή η δεύτερη επιδίωξη είναι εξαιρετικά κυνική και θυμίζει θεωρία συνωμοσίας. Ωστόσο, τα τραγικά ηθικά διλήμματα τα οποία ήδη αντιμετωπίζουν οι γιατροί της Ιταλίας και τα οποία τους αναγκάζουν να διαλέγουν ποιους ασθενείς θα σώσουν με βάση τις πιθανότητες επιβίωσης, δείχνουν ξεκάθαρα και έμπρακτα ότι αυτός ο παράγοντας είναι ήδη μια πραγματικότητα.

Το κλειδί και η ηθική αχίλλειος πτέρνα της βρετανικής κυβέρνησης είναι το θεμέλιο του σκεπτικού τους: από την αρχή της κρίσης ο Chief Medical Officer και ο Chief Scientific Adviser αντιμετωπίζουν την καμπύλη διασποράς του ιού ως ένα προτετελεσμένο γεγονός το οποίο δεν μπορεί ούτε να αποτραπεί, ούτε καν να μετατεθεί, παρα μόνο –ίσως– να μετριαστεί. Όλη τους η στρατηγική είναι βασισμένη στην πρόβλεψη ότι το peak της επιδημίας είναι σε 3 μήνες, λες και αυτό είναι ένα δεδομένο, ένα θέσφατο. Αυτό όμως ισχύει εφόσον δεν υπάρξει ουσιαστική παρέμβαση. Προϋποθέτει και προδικάζει την αρχική απραξία και τη μαζική διάδωση. Όπως έχει ήδη αποδειχθεί από τις συγκριτικές καμπύλες διασποράς σε διαφορετικές χώρες, ο ρυθμός εξάπλωσης διαφέρει ανάλογα με τα μέτρα της κάθε χώρας. Εάν η Βρετανία είχε εφαρμόσει αμέσως περιοριστικά μέτρα, ο ρυθμός εξάπλωσης θα ήταν λογικά διαφορετικός.

Μέσα σε ελάχιστες μέρες ξεδιπλώνονται μπροστά στα μάτια μας δύο ριζικά διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς τη διαχείριση αυτού που μάλλον θα καταστεί το σημαντικότερο παγκόσμιο γεγονός μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. 

Οι προσεγγίσεις αυτές έχουν βαθιά ιδεολογικές, αξιακές και πολιτικές ρίζες και αναφορές

Εάν υπάρξει όφελος από την πολιτική της βρετανικής κυβέρνησης αυτό θα φανεί σε βάθος χρόνου. Μέχρι τότε αντιμετωπίζουμε το πολύ ρεαλιστικό ενδεχόμενο μιας μεγάλης ανθρωπιστικής καταστροφής που θα σημαδέψει τη χώρα για πολλές γενιές. Σήμερα τα θύματα διπλασιάστηκαν μέσα σε 24 ώρες, ο αριθμός όμως είναι ακόμα «μόνο» διψήφιος. Προς το παρόν μια μικρή πλειοψηφία των πολιτών (55%) υποστηρίζει τους χειρισμούς της κυβέρνησης, ενώ 59% λένε ότι δεν φοβούνται μήπως κολλήσουν. Ένας στους τέσσερις αρνούνται να αλλάξουν καν τις συνήθειες και τη συμπεριφορά τους.
 
Τα τελευταία εικοσιτετράωρα, αθλητικοί όμιλοι ακυρώνουν αγώνες, πανεπιστήμια μεταφέρουν τα μαθήματά τους στο διαδίκτυο ενώ άλλοι φορείς αρχίζουν να παίρνουν πρωτοβουλίες ακύρωσης εκδηλώσεων. Όλα αυτά γίνονται όχι απλώς ερήμην της κυβέρνησης αλλά σε αντίθεση με τη διακηρυγμένη πολιτική της, ακριβώς επειδή άνθρωποι σε θέσεις ευθύνης βλέπουν τι γίνεται σε άλλες χώρες και αρνούνται να πάρουν την ευθύνη περαιτέρω διασποράς του ιού. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα κίνημα από τη βάση.

Ωστόσο, με παντελή έλλειψη περιοριστικών μέτρων εδώ και δύο μήνες, και με βάση τα όσα ακούμε από φίλους και ειδικούς σε διαφορετικές περιοχές της χώρας, είναι εξαιρετικά πιθανό...