ΑΝΘΡΩΠΟΣ - ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Μια σύντομη απόπειρα να διώξουμε για λίγο τον θόρυβο που μας κατακλύζει αναζητώντας λίγη πνευματική διαύγεια. - Αποσπάσματα από τα Σημειωματάρια του Αλμπέρ Καμύ (1913-1960).

 

ΠΡΟΣΩΠΑ - Albert Camus: O μυστηριώδης θάνατος ενός νομπελίστα (4 Ιανουαρίου 1960)

Της Ελένης Γκίκα

Ο Αλμπέρ Καμί είχε ήδη γράψει και πει ότι δεν υπάρχει τίποτε πιο παράλογο από το να πεθαίνει κανείς σε τροχαίο δυστύχημα, εξίσου παράλογο όσο και η ίδια η ζωή.  

Επιβεβαιώνοντας το θεώρημα ότι η ζωή μας δίνει ό,τι απευχόμαστε, στις 4 Ιανουαρίου του 1960, τρία χρόνια μετά το βραβείο Νόμπελ, ο διάσημος, γεννημένος στην Αλγερία, Γάλλος φιλόσοφος και συγγραφέας του παραλόγου, έχανε τη ζωή του σε αυτοκινητικό ατύχημα, στο οποίο οδηγούσε ο φίλος κι εκδότης του, Μισέλ Γκαλιμάρ, σε ηλικία 46 χρόνων.

Και εξήντα χρόνια μετά τον θάνατό του, ένα καινούργιο βιβλίο, από τον Ιταλό συγγραφέα Τζιοβάνι Κατέλι, έρχεται να υποστηρίξει -ο συγγραφέας επιμένει στο να «αποδείξει»- ότι ο Αλμπέρ Καμί δολοφονήθηκε, τελικά, από την KGB.

Δεν είναι η πρώτη φορά που γίνεται αναφορά στο επίμαχο θέμα. 

Το 2011 ο Τζιοβάνι Κατέλι με άρθρο του στην ιταλική εφημερίδα «Corriere della Sera», επικαλούμενος το ημερολόγιο του Τσέχου ποιητή και μεταφραστή Γιαν Ζαμπράνα, υποστήριζε ότι η εντολή δολοφονίας του διάσημου συγγραφέα δόθηκε εξαιτίας της αντισοβιετικής ρητορικής του.

O Ιταλός συγγραφέας Τζιοβάνι Κατέλι, ανακαλύπτοντας τις σχετικές μαρτυρίες στο ημερολόγιο του Τσέχου ποιητή και μεταφραστή Γιαν Ζαμπράνα, επέκτεινε την έρευνά του, με αποτέλεσμα το βιβλίο με τίτλο «The Death of Camus» («Ο θάνατος του Καμί») που κυκλοφορεί ήδη σε Γαλλία, Ιταλία και Αργεντινή. Ο Κατέλι βρίσκεται σε συζητήσεις και με Βρετανούς εκδότες, και παρ’ ότι η κόρη του Καμί, Κατρίν, αποδοκιμάζει τη θεωρία του, έχει τη στήριξη του Αμερικανού συγγραφέα Πολ Όστερ.

«Το δυστύχημα φαίνεται να προκλήθηκε από σκασμένο ελαστικό ή σπασμένο άξονα, οι ειδικοί ήταν μπερδεμένοι από το συμβάν που σημειώθηκε σε έναν ίσιο δρόμο, πλάτους 9 μέτρων, και χωρίς πυκνή κίνηση» ανέφερε ο Χέρμπερτ Λότμαν, σε βιογραφία του συγγραφέα που κυκλοφόρησε το 1978.

Ο Τζιοβάνι Κατέλι επικαλείται απόσπασμα από το ημερολόγιο του Zαμπράνα, ο οποίος το καλοκαίρι του 1980 έγραψε ότι «ένας γνώστης και καλά ενημερωμένος άνδρας του είπε ότι η KGB βρίσκεται πίσω από τον θάνατο του Καμί, καθώς πράκτορες τρύπησαν τα λάστιχα με ένα ειδικό εργαλείο».

Η εντολή, λέει, δόθηκε από τον Ντμίτρι Σεπίλοφ, τον υπουργό Εξωτερικών της ΕΣΣΔ, για ένα άρθρο που είχε γράψει ο Καμί το 1957 σε γαλλική εφημερίδα.  

«Φαίνεται ότι χρειάστηκαν τρία χρόνια για να υλοποιηθεί», αναφέρει ο Zαμπράνα, «τα κατάφεραν με έναν τέτοιο τρόπο που ακόμη και σήμερα όλοι πιστεύουν πως ο Καμί σκοτώθηκε σε ένα συνηθισμένο τροχαίο. Ο άνδρας δεν κατονόμασε την πηγή του, αλλά υποστηρίζει ότι είναι αξιόπιστη».

Ο Κατέλι αφιέρωσε χρόνια στη μελέτη των μαρτυριών του Τσέχου ποιητή. Έκανε συνεντεύξεις με τη χήρα του, ερεύνησε τη διείσδυση της KGB στη Γαλλία και συμπεριέλαβε τη μαρτυρία ενός αμφιλεγόμενου Γάλλου δικηγόρου, του Ζακ Βεργκέ. Σύμφωνα με τον Σπατσάλι (τον Ιταλό δικηγόρο του Κατέλι), ο Γάλλος δικηγόρος υποστήριζε ότι το δυστύχημα ήταν προμελετημένο. Ο Βεργκέ ήταν σίγουρος ότι ενορχηστρώθηκε από τμήμα της KGB με τη συνδρομή των γαλλικών μυστικών υπηρεσιών.

O Κατέλι υποστηρίζει ότι οι απόψεις του Καμί αποτελούσαν αγκάθι στις σχέσεις Γαλλίας - ΕΣΣΔ και ότι η έρευνα για το δυστύχημα υπήρξε ελλιπής.  

Η κόρη του Καμί, με δεδομένο το εισιτήριο τρένου που βρέθηκε στις τσέπες του Γάλλου συγγραφέα, δεν συμμερίζεται τα συμπεράσματα του βιβλίου. 

Όμως ο Πολ Οστερ έχει ήδη πει: «Ενα φριχτό συμπέρασμα, αλλά μετά τα στοιχεία που ο Κατέλι μας παραθέτει, είναι δύσκολο να μη συμφωνήσεις μαζί του. Έτσι, το «τροχαίο δυστύχημα» πρέπει να κατηγοριοποιηθεί ως «πολιτική δολοφονία» κι αυτός ήταν ο λόγος που ο Καμί φιμώθηκε σε ηλικία 46 ετών». Κι αυτά τα γράφει στον πρόλογο του βιβλίου.

Το δυστύχημα:

"Επίγεια σοφία" - 60 χρόνια από τον άδικο χαμό του Γάλλου νομπελίστα Alber Camus (1913-1960)

ΑΠΟΛΑΥΣΤΕ...

Ζωή είναι το άθροισμα των επιλογών μας.

Θα σου πω ένα μυστικό φίλε μου. Μην περιμένεις την Ημέρα της Κρίσης. Έρχεται κάθε μέρα.

Υπάρχουν κάποια πάθη τόσο δυνατά, που δεν μπορεί παρά να είναι αρετές.

Η ακεραιότητα δεν έχει ανάγκη από κανόνες.

Να ζεις μέχρι δακρύων.

Αν πρόκειται να μου συμβεί κάτι, θέλω να είμαι εκεί.

Μπορείς να κρίνεις τον χαρακτήρα ενός άντρα παρατηρώντας την όψη της γυναίκας του.

Ένας άντρας έχει πάντα δύο χαρακτήρες: τον δικό του και αυτόν που του δίνει η γυναίκα του.

Η παγίδα του μίσους είναι ότι σε δένει με τον χειρότερο εχθρό σου

Ελεύθερος είναι εκείνος που μπορεί να ζει χωρίς να λέει ψέματα.

Μη βαδίζεις μπροστά μου γιατί μπορεί να μη σε ακολουθήσω. Μη βαδίζεις πίσω μου γιατί μπορεί να μη σε οδηγήσω. Βάδιζε πλάι μου και γίνε ο σύντροφός μου.

Πρέπει να έχει κανείς έναν έρωτα, έναν μεγάλο έρωτα, για να του εξασφαλίζει άλλοθι στις αδικαιολόγητες απελπισίες που κυριεύουν όλους μας.

Σε τελευταία ανάλυση, χρειάζεται περισσότερο κουράγιο για να ζήσεις παρά για να αυτοκτονήσεις.

Γοητεία είναι ένας τρόπος να παίρνεις την απάντηση «ναι», χωρίς να έχεις κάνει κάποια ξεκάθαρη ερώτηση.

Στην πολιτική, είναι τα μέσα που καθαγιάζουν τον σκοπό και ποτέ ο σκοπός τα μέσα.

Η ευημερία των λαών υπήρξε ανέκαθεν το...

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ - ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Ανοιχτές κοινωνίες και κλειστά μυαλά

Της Μαρίας Χούκλη

Το άρθρο που θα διαβάσετε, πρωτοδημοσιεύθηκε στις 25 Νοεμβρίου 1939 στη «Le soir republicain», τη δισέλιδη εφημερίδα που κυκλοφορούσε στο Αλγέρι υπό τη διεύθυνση του Albert Camus. 

Με το κείμενο ο συγγραφέας τοποθετείται για τον ρόλο της δημοσιογραφίας εν καιρώ πολέμου, γενικότερα για την επιλογή καθενός μας να οικοδομήσει εαυτόν ως ελεύθερη προσωπικότητα. Ενα μανιφέστο διαρκώς επικαιρο, πολύ περισσότερο στους ασυνάρτητους καιρούς μας.

Έγραψε ο Camus:

«Είναι δύσκολο σήμερα να αναφερθείς στην ελευθερία του Τύπου χωρίς να κατηγορηθείς για μωρολογία, Mata Hari ή για το ότι είσαι –δίχως άλλο– ανιψιός του Stalin.

Κι όμως, αυτή η ελευθερία δεν είναι παρά μια ακόμα πτυχή της ελευθερίας συνολικά, πράγμα που εξηγεί την εμμονή μας να την υπερασπιζόμαστε, πόσο μάλλον για όσους εξ ημών θεωρούν πως δεν υπάρχει άλλος τρόπος να νικήσουμε πραγματικά στον πόλεμο.

Ασφαλώς κάθε ελευθερία έχει τους περιορισμούς της, που προϋποθέτουν πάντως να αναγνωρίζεται η ύπαρξή της. (...) Είναι ανάγκη να αναζητήσουμε πώς, απέναντι στην κατάργηση των ελευθεριών, μπορεί να εξακολουθεί να παραμείνει ελεύθερος κάθε δημοσιογράφος. Το πρόβλημα δεν αφορά τις συλλογικότητες, αλλά το άτομο.

(...) Τέσσερις είναι οι προϋποθέσεις: η διαύγεια, η άρνηση, η ειρωνεία και η εμμονή.

Η διαύγεια προϋποθέτει την αντίσταση στο μίσος και τη μοιρολατρία. Είναι βέβαιο πως στον κόσμο που προσεγγίζουμε δια των εμπειριών μας τα πάντα μπορούν να αποφευχθούν. Ο ίδιος ο πόλεμος είναι ένα ανθρώπινο φαινόμενο, που ανά πάσα στιγμή είναι δυνατό να αποφευχθεί με ανθρώπινα μέσα. Αρκεί να γνωρίζει κανείς την ευρωπαϊκή πολιτική ιστορία των τελευταίων χρόνων για να βεβαιωθεί πως ο πόλεμος, όποιος κι αν είναι αυτός, έχει προφανείς αιτίες. Αυτή η διαυγής αντίληψη για τα πράγματα αποκλείει το τυφλό μίσος και την απελπισία που επιτρέπει τα πάντα. (...)

Απέναντι στην πλημμυρίδα της ηλιθιότητας, είναι επίσης αναγκαίο να προβάλλουμε ορισμένες αντιθέσεις. Όλες οι δυσκολίες του κόσμου δεν μπορούν να κάμψουν ένα πνεύμα κάπως καθαρό ώστε να αποδεχθεί να γίνει ανέντιμο. Για όποιον γνωρίζει το μηχανισμό της πληροφόρησης έστω και λίγο,είναι μάλλον εύκολο να διαπιστώνει την αυθεντικότητα κάθε είδησης. Κι είναι στο έργο αυτό που οφείλει να αφιερωθεί κάθε ελεύθερος δημοσιογράφος.

Διότι, ακόμα κι αν δεν μπορεί να πει όλα όσα σκέφτεται, του είναι πάντα δυνατό τουλάχιστο να μη λέγει όλα όσα θεωρεί παραπλανητικά. Κάθε ελεύθερη εφημερίδα κρίνεται εξίσου από όσα λέγει και όσα δεν λέγει.  

Αυτή η αρνητική ελευθερία είναι μακράν η σημαντικότερη όλων, για όποιον γνωρίζει πώς να την τηρεί. Διότι προετοιμάζει την έλευση της αληθινής ελευθερίας.  

Κατά συνέπεια, κάθε ανεξάρτητη εφημερίδα αναφέρει τις πηγές της, βοηθάει το κοινό της να τις αξιολογούν, απεχθάνεται την πλύση εγκεφάλου, καταργεί την καθοδήγηση, απαλύνει διαμέσου του σχολιασμού την ομοιομορφία της πληροφόρησης και γενικά υπηρετεί την αλήθεια στον βαθμό των δυνάμεών της. Όσο σχετικό κι αν είναι αυτό το μέτρο, τουλάχιστο μας επιτρέπει να αρνούμαστε αυτό που καμία δύναμη στον κόσμο δε θα μπορούσε να μας εξαναγκάσει να αποδεχθούμε: να μετατραπούμε σε υπηρέτες του ψεύδους.

Οδηγούμεθα έτσι στην ειρωνεία. Θεωρούμε αρχικά δεδομένο πως κάθε πνεύμα που αρέσκεται να επιβάλει δια της βίας τη θέλησή του έχει ανοσία στην ειρωνεία. Δεν μπορώ να δω τον Hitler, για να πάρω ένα μόνο σχετικό παράδειγμα, να καταφεύγει στη σωκρατική ειρωνεία. Αυτό σημαίνει πως η ειρωνεία μετατρέπεται σε απαράμιλλο όπλο κατά των δυναστών. (...) Αν η ίδια αλήθεια ειπωθεί πλαγίως, λογοκρίνεται μόνον πέντε φορές στις δέκα. (...) Αν και η αλήθεια και η ελευθερία είναι απαιτητικές ερωμένες, καθώς διαθέτουν ελάχιστους εραστές.

Είναι σαφές πως αυτή η διανοητική κατάσταση που εκτέθηκε εν συντομία εδώ δεν είναι δυνατό να υποστηριχτεί αποτελεσματικά χωρίς ένα ελάχιστο εμμονής. Πολλά εμπόδια εγείρονται στον δρόμο της ελευθερίας της έκφρασης. (...) Χρειάζεται από την άλλη να αποδεχθούμε πως υπάρχουν αποθαρρυντικά εμπόδια: η εμμονή της ανοησίας, η οργανωμένη παραπλάνηση, η πνευματική οξύτητα, κι ας αρκεστούμε σε αυτά. Αυτά είναι τα μεγάλα εμπόδια που καλούμαστε να καταρρίψουμε. Η ύπατη αρετή στο σημείο αυτό είναι η εμμονή. Εμμονή που παραδόξως αλλά φανερά τίθεται τότε στην υπηρεσία της αντικειμενικότητας και της ανεκτικότητας.

Ιδού λοιπόν ένας κανόνας για να διατηρηθεί η ελευθερία εν μέσω στης γενικευμένης δουλείας. 

Και λοιπόν; Θα μας πουν. Μετά τι γίνεται;