ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Η Λατινική Αμερική είναι το πεδίο μάχης στον νέο Ψυχρό Πόλεμο

Του Hal Brands / Bloomberg

Η πολιτική κρίση στη Βενεζουέλα έχει στρέψει τις ΗΠΑ εναντίον ενός δικτάτορα που αρνείται να εγκαταλείψει τα καθήκοντά του.  

Αλλά η κρίση έχει μια ευρύτερη σημασία: δείχνει ότι η Λατινική Αμερική έχει γίνει και μια αρένα στην οποία αντίπαλες μεγάλες δυνάμεις παλεύουν για επιρροή και πλεονέκτημα. 'Εχοντας ήδη να αντιμετωπίσουν την ολοένα και αυξανόμενη γεωπολιτική αντιπαλότητα σε όλο τον κόσμο, οι ΗΠΑ αρχίζουν να νιώθουν πιέσεις στην "αυλή" τους.

Η περιοχή έχει φυσικά βρεθεί ξανά στο επίκεντρο του παγκόσμιου ανταγωνισμού, από την ισπανο-πορτογαλική αντιπαλότητα του 15ου και του 16ου αιώνα έως τον Ψυχρό Πόλεμο μεταξύ Ουάσινγκτον και Μόσχας. Αλλά μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, η Λατινική Αμερική φάνηκε -τουλάχιστον για λίγο καιρό- να απαλάσσεται από τη γεωπολιτική. Η αποσύνθεση της Σοβιετικής Ένωσης άφησε τις ΗΠΑ χωρίς ανταγωνιστή για την περιφερειακή κυριαρχική τους επιρροή. Η Κούβα του Castro έγινε εσωστρεφής και αναλώθηκε σε μια βαθιά οικονομική κρίση. Καθώς οι χώρες εκδημοκρατίζονταν και αγκάλιαζαν τις ελεύθερες αγορές, η περιοχή έγινε ουσιαστικά μονοπολική με την ιδεολογική έννοια.

Ωστόσο, στις αρχές της δεκαετίας του 2000, το κλίμα άλλαζε. 

Αρχικά ήρθε μια νέα γενιά ηγετών που θεωρούσαν την νεοφιλελεύθερη οικονομία ως την πηγή της επίμονης φτώχειας και ανισότητας της περιοχής. 

Κυβερνήσεις υπό την ηγεσία του Chávez στη Βενεζουέλα, του Evo Morales στη Βολιβία και του Rafael Correa στο Εκουαδόρ συνδύασαν τις λαϊκίστικες πολιτικές εκκλήσεις και τα οικονομικά προγράμματα με μια τάση για αντιφιλελευθερισμό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, άμεσο αυταρχισμό. Αμφισβήτησαν τις ΗΠΑ διπλωματικά και λεκτικά, ενώ σύναψαν στενούς δεσμούς με την Κούβα. Αυτό δημιούργησε ένα μπλοκ περιφερειακών παικτών που αντιτίθεντο στην αμερικανική εξουσία -ακριβώς όπως οι εξωτερικοί παίκτες άρχιζαν να διεκδικούν ή να επιβεβαιώνουν τη δική τους επιρροή τους στην περιοχή.

Καθώς η οικονομία της Κίνας ακολούθησε εκρηκτική πορεία κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο δεκαετιών, η παρουσία της στη Λατινική Αμερική έχει επίσης αυξηθεί. Το κινεζικό εμπόριο και επενδύσεις έχουν αυξηθεί σχεδόν παντού, όχι μόνο σε χώρες που διοικούνται από ριζοσπάστες λαϊκιστές. Το κινεζικό εμπόριο και τα δάνεια πρόσφεραν μια σανίδα σωτηρίας για αυταρχικούς κυβερνήτες, όπως ο Chávez και τώρα ο Maduro, μειώνοντας την ευαισθησία τους στην πίεση των ΗΠΑ και της Δύσης. Ακολούθησε η κινεζική στρατιωτική δέσμευση, δημιουργώντας φόβους ότι το Πεκίνο μπορεί να προσπαθήσει να εδραιώσει στρατηγική θέση στο δυτικό ημισφαίριο. Παρόλο που ορισμένες πτυχές της σχέσης της Κίνας με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής παραμένουν αμφιλεγόμενες - ορισμένα κινεζικά έργα υποδομής έχουν επικριθεί γιατί συχνά απασχολούν κινέζους και όχι λατινοαμερικάνους εργαζόμενους, για παράδειγμα - το Πεκίνο έχει αναμφισβήτητα γίνει παίκτης στο δυτικό ημισφαίριο.

Η Ρωσία έχει παράσχει οικονομική και διπλωματική υποστήριξη στον Chavez, τον Maduro και άλλους αυταρχικούς ηγέτες όπως ο Daniel Ortega της Νικαράγουα. Έχει πουλήσει αεροσκάφη, τανκς και άλλα όπλα στις λαϊκιστικές κυβερνήσεις και ανανέωσε την παροχή στρατιωτικής τεχνολογίας και πετρελαίου στην Κούβα. Εντείνοντας την ανησυχία της αμερικανικής κυβέρνησης, το Κρεμλίνο εργάζεται επίσης για να εδραιώσει σημαντική παρουσία σε επίπεδο μυστικών υπηρεσιών στη Νικαράγουα. Όπως παρατηρεί το Carnegie Endowment for International Peace, "Η προσέγγιση της Μόσχας στη Λατινική Αμερική σήμερα αντανακλά τη σοβιετική επέκταση επιρροής τη δεκαετία του 1960 έως τη δεκαετία του 1980".

Οι ρωσικές και κινεζικές σχέσεις με τις χώρες της Λατινικής Αμερικής συχνά χαρακτηρίζονται απλώς ως συναλλαγές και είναι αλήθεια ότι τόσο η Μόσχα όσο και το Πεκίνο μπορούν να διεκδικήσουν σκληρές συμφωνίες για την υποστήριξή τους. Ένα αντάλλαγμα για τη συνεχιζόμενη υποστήριξη του καθεστώτος Maduro από τη Ρωσία ήταν ένα σημαντικό μερίδιο ιδιοκτησίας στη βιομηχανία πετρελαίου της Βενεζουέλας. Αλλά και η Κίνα έχει δει τη Βενεζουέλα ως πηγή ενέργειας και η οικονομική της ανάπτυξη θα οδηγούσε σε μεγαλύτερη εμπλοκή στις υποθέσεις της Λατινικής Αμερικής, ακόμη και αν δεν υπήρχε γεωπολιτικός σχεδιασμός.

Αλλά και για τις δύο χώρες, η συμμετοχή αυτή έχει επίσης μια βαθιά ανταγωνιστική λογική. Η προσέγγιση στη Λατινική Αμερική είναι ένας τρόπος να αποδυναμωθούν οι ΗΠΑ μέσω της επιρροής στο "κοντινό εξωτερικό" της Ουάσιγκτον. Αυξάνει την παγκόσμια επιρροή και το ανάστημα του Πεκίνου και της Μόσχας σε μια περίοδο ενίσχυσης της αντιπαλότητας με την Ουάσινγκτον. Τέλος, η στήριξη αυταρχικών καθεστώτων όπως αυτά του Καράκας και της Μανάγκουα - είτε αθόρυβα, όπως στην περίπτωση της Κίνας, είτε πιο φωναχτά, όπως της Ρωσίας - είναι ένας τρόπος να διασφαλίσουμε ότι ο κόσμος παραμένει ιδεολογικά ασφαλής για απολυταρχισμό στο Πεκίνο και τη Μόσχα.

Όλα αυτά αποτελούν το σκηνικό της κρίσης της Βενεζουέλας. Η επέκταση της ρωσικής και κινεζικής επιρροής στη Λατινική Αμερική γενικότερα και στη Βενεζουέλα ειδικότερα είναι ένας βασικός λόγος για τον οποίο η κυβέρνηση του Trump έχει τόσο ασυνήθιστα σηκώσει το λάβαρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας. Επιβάλλοντας σκληρές οικονομικές κυρώσεις, καλώντας τους στρατιώτες να εγκαταλείψουν τον Maduro και υποστηρίζοντας την αντιπολίτευση υπό την ηγεσία τον Juan Guiadó, η κυβέρνηση Trump επιδιώκει να στερήσει στη Μόσχα, στο Πεκίνο και στην Αβάνα έναν κρίσιμο εταίρο στη Λατινική Αμερική. Και ενώ η Ρωσία και η Κίνα ανταποκρίθηκαν πολύ διαφορετικά σε αυτήν την κρίση, και οι δύο εργάζονται, με τους δικούς τους τρόπους, για να προστατεύσουν αυτόν τον εταίρο.

Η κινεζική κυβέρνηση έχει εκφράσει την αντίθεσή της στη διεθνή εκστρατεία εναντίον της κυβέρνησης Maduro: εξακολουθεί να αναγνωρίζει την κυβέρνηση του, παρά το γεγονός ότι δεκάδες δημοκρατικές χώρες, στηρίζουν τον Guiadó.  

Η Ρωσία ήταν πολύ πιο επιθετική, κατηγορώντας την Ουάσινγκτον ότι προσπάθησε να "κατασκευάσει ένα πραξικόπημα", σύμφωνα με τα λόγια του εκπροσώπου της στον ΟΗΕ. Έχει προειδοποιήσει εναντίον της αμερικανικής στρατιωτικής επέμβασης και έχει αποστείλει συμβολικά δύο πυρηνικά βομβαρδιστικά αεροσκάφη στη Βενεζουέλα. Πιο συγκεκριμένα, η Μόσχα φέρεται να έχει αποστείλει 400 μισθοφόρους για να ενισχύσει την πραιτοριανή φρουρά του Maduro και έχει δεσμευτεί για πρόσθετη οικονομική στήριξη.

 Υπάρχει λοιπόν μια αίσθηση ψυχρού πολέμου στην παρούσα κρίση, με τις ΗΠΑ και τους αντιπάλους της να τοποθετούνται στις αντίθετες πλευρές μιας σύγκρουσης ως προς το ποιος θα πρέπει να κυβερνά μια σημαντική λατινοαμερικανική χώρα.

Σίγουρα υπάρχει ένα στοιχείο μπλόφας στη θέση της Μόσχας. Μπορεί να παραχωρήσει μόνο πολύ περιορισμένη στρατιωτική δύναμη στη Βενεζουέλα ή σε οποιοδήποτε άλλο μέρος της Λατινικής Αμερικής. Παρόλα αυτά, με την παροχή ηθικής και υλικής υποστήριξης που ο Maduro διαφορετικά δεν θα είχε, τόσο η Ρωσία όσο και η Κίνα καθιστούν πιο δύσκολη την επίλυση της κρίσης.

Είναι έτοιμες οι ΗΠΑ για αυτό το νέο περιβάλλον όπου οι τοπικές κρίσεις και οι παγκόσμιες εντάσεις αλληλεπιδρούν για άλλη μια φορά με δύσκολους τρόπους; 

Η κυβέρνηση Trump...

ΜΠΑΝΑΝΙΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ: Η Λυπηρή Τραγωδία της Βενεζουέλας , ως τελευταίο αριστερό λαικίστικο κωλοχανείο της Λατ. Αμερικής, θα έχει χαοτικό φινάλε...

Του Daniel Lansberg-Rodriguez/ Financial Times

Η θητεία του Νίκολας Μαδούρο ως προέδρου της Βενεζουέλας είχε από την αρχή σεξπιρικές διαστάσεις.

Όταν ανέβηκε στην εξουσία το 2013, ισχυριζόταν πως είχε συνομιλήσει με το φάντασμα του Ούγκο Τσάβες, επιμένοντας πως ο καρκίνος που είχε σκοτώσει τον προκάτοχό του -τον οποίο αποκαλεί «πατέρα»- ήταν μια υπόθεση δολοφονίας με εμπλοκή της CIA.

O επαναστατικός μας Άμλετ είναι πλέον ένας τροπικός Μάκβεθ. Αντιμέτωπος με τη λαϊκή οργή και απομονωμένος, καταλαμβάνει την προεδρική σκηνή απαγγέλλοντας μονολόγους κατά εξωτερικών εχθρών.

Ενώ αυτός προσπαθεί να κερδίσει χρόνο, η Βενεζουέλα καταρρέει. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει οικονομική συρρίκνωση 8% για το 2016. Ο πληθωρισμός είναι ο μεγαλύτερος στον κόσμο. Το ηλεκτρικό ρεύμα και το νερό είναι πολυτέλειες. Υπάρχουν ελλείψεις σε τρόφιμα και φάρμακα. Οι χαμηλές τιμές στο πετρέλαιο και το βαρύ φορτίο χρέους αφήνουν ελάχιστο συνάλλαγμα για εισαγωγές.  

Ο κ. Μαδούρο είναι απρόθυμος να αντιστρέψει τις μη βιώσιμες δημοσιονομικές και νομισματικές πολιτικές που κληρονόμησε από τον μέντορά του, ή να αποδεχτεί βοήθεια από το εξωτερικό. Γίνεται όλο και πιο δύσκολο να πει κανείς αν προσπαθεί να κρατηθεί με νύχια και με δόντια στην εξουσία, ή αν προσπαθεί συνειδητά να βουλιάξει τη χώρα του.

Μετά την κήρυξη της χώρας σε κατάσταση εκτάκτης ανάγκης, ο κ. Μαδούρο επισκέφτηκε αυτή την εβδομάδα γειτονικές χώρες. Εκτός από την αναζήτηση ρευστού, θα προσπαθήσει να μαζέψει φιλικές ψήφους σε περίπτωση που ο Οργανισμός Αμερικανικών Κρατών προσπαθήσει να λάβει δράση κατά της καταπιεστικής του διακυβέρνησης.  

Το διάστημα που θα είναι στο εξωτερικό, καλά θα κάνει να κοιτάξει προσεκτικά τις τιμές των κατοικιών: δεδομένων των δισεκατομμυρίων που εξαφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της θητείας του και την επιδείνωση των συνθηκών για τον λαό του, μια σύνταξη στη Βενεζουέλα δεν αποτελεί επιλογή.

Το ταξίδι δείχνει πόσο απομονωμένος είναι ο κληρονόμος του Τσάβες. Με την αποβολή της Ντίλμα Ρούσεφ από την προεδρία της Βραζιλίας, ο κ. Μαδούρο έχασε τον τελευταίο ισχυρό τοπικό σύμμαχο.  

Πάνε οι ημέρες που κάθε σημαντική χώρα της Λατινικής Αμερικής, πλην της Κολομβίας, είχε αριστερή και λαϊκίστικη κυβέρνηση.

Το ότι ο κ. Μαδούρο, όπως και η κα Ρούσεφ, δεν θα ολοκληρώσει την εξαετή θητεία του είναι αναμφισβήτητο. Η τάση των χωρών της περιοχής να εμφανίζουν κύκλους ισχυρής ανάπτυξης και κρίσεων και μαζικές εξεγέρσεις σημαίνει πως τα περισσότερα λατινοαμερικανικά συντάγματα περιλαμβάνουν βαλβίδες διαφυγής που λειτουργούν ως ντε φάκτο προτάσεις μομφής. Η Βενεζουέλα δεν αποτελεί εξαίρεση και η αντιπολίτευση έχει ξεκινήσει ήδη διαδικασία ανάκλησης, συγκεντρώνοντας πολλές περισσότερες από τις απαιτούμενες ψήφους.

Ωστόσο, σε αντίθεση με τη Βραζιλία, οι θεσμοί της Βενεζουέλας δεν έχουν την απαιτούμενη ανεξαρτησία και τα κίνητρα για να ολοκληρώσουν το έργο τους αυτές οι συνταγματικές διαδικασίες. Με τρόπο που θυμίζει reality show, το Σύνταγμα ορίζει πως αν ο πρόεδρος αντέξει ως τις 10 Ιανουαρίου του επόμενου έτους, τότε μπορεί ουσιαστικά να διορίσει τον διάδοχό του, αντί να προκηρύξει πρόωρες εκλογές που σίγουρα θα χάσει.

Από τη στιγμή που μια κυβέρνηση της αντιπολίτευσης θα ερευνούσε και θα ασκούσε διώξεις κατά της διαφθοράς την περίοδο της επανάστασης, οι τσαβιστές γραφειοκράτες και δικαστές εργάζονται για να καθυστερήσουν τη διαδικασία μέχρι εκείνη την ημέρα, εξασφαλίζοντας την αμνηστία του Μαδούρο και τη δική τους.

Αν τα επιτύχουν, το κόμμα μπορεί να καταφέρει να αγοράσει μια αναστολή της εκτέλεσης ανάκλησης της κυβέρνησης για δύο χρόνια, θυσιάζοντας τον αρχηγό του.  

Ωστόσο...

ΚΟΣΜΟΣ - ΥΓΕΙΑ: O ιός "Zίκα" έχει σπείρει τον πανικό στη Λατινική Αμερική

Ένα απλό τσίμπημα κουνουπιού και μερικούς μήνες αργότερα, ένα μωρό γεννιέται με ασυνήθιστα μικρό κρανίο: στη Λατινική Αμερική, ο ιός Ζίκα αρχίζει να σπείρει τον πανικό, με ήδη χιλιάδες βρέφη να έχουν προσβληθεί.

Πριν από τρεις μήνες, όταν οι πρώτες πληροφορίες για τη σχέση μεταξύ του ιού αυτού και της μικροκεφαλίας, μιας σπάνιας εκ γενετής ανωμαλίας, είδαν το φως της δημοσιότητας στη Βραζιλία, η Ζασίντα Σίλβα Γκόες μόλις μάθαινε ότι περιμένει το τρίτο της παιδί.

«Φοβάμαι πολύ», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο η 39χρονη γυναίκα, οικιακή βοηθός στο Σάο Πάολο, που δεν ξέρει πώς να προστατευτεί από το κουνούπι τίγρη, φορέα του ιού. «Μέχρι στιγμής δεν χρησιμοποιώ αντικουνουπικά γιατί ο γιατρός δεν μου είπε τίποτε, δεν μου μίλησε για τον ιό Ζίκα. Όσο δεν μου λέει τί να κάνω, δεν μπορώ να αποφασίσω τίποτε από μόνη μου γιατί αυτό μπορεί να είναι επικίνδυνο για το μωρό», πρόσθεσε.

Λόγω της πολύ μεγάλης ζήτησης των αντικουνουπικών προϊόντων, οι τιμές τους αυξήθηκαν κατακόρυφα τις τελευταίες εβδομάδες στη Βραζιλία.

Στην περιοχή, οι φόβοι απέναντι στον ιό οδήγησαν στον ψεκασμό του μεγαλύτερου κοιμητηρίου της Λίμας αλλά και σε πρωτοφανείς συστάσεις από τις κυβερνήσεις της Κολομβίας και του Ελ Σαλβαδόρ: «Μην αποφασίζετε μια εγκυμοσύνη», τονίζουν.

Η ίδια η λοίμωξη μοιάζει ακίνδυνη: μη μεταδοτική, εκδηλώνεται με συμπτώματα γρίπης (πυρετό, πονοκεφάλους, μυαλγίες) και δερματικά εξανθήματα, τρεις με δώδεκα ημέρες μετά το τσίμπημα από το κουνούπι. Στο 80% των κρουσμάτων, η ασθένεια, η οποία σπάνια αποδεικνύεται θανατηφόρα, περνά απαρατήρητη.

Ο κίνδυνος απειλεί τις εγκύους και το μωρό τους. Έπειτα από μήνες εικασιών, βραζιλιάνοι επιστήμονες επιβεβαίωσαν αυτή την εβδομάδα ότι ο ιός μεταδίδεται από τη μητέρα στο παιδί μέσω του πλακούντα.

Ο ιός Ζίκα, που έφθασε πέρυσι στην αμερικανική ήπειρο, μεταδόθηκε πολύ γρήγορα στην περιοχή όπου το κουνούπι τίγρης, που μεταδίδει επίσης τον ιό του δάγγειου πυρετού και τον ιό τσικουνγκούνια, είναι πανταχού παρών, δηλώνει ο Σιλβέν Αλντιγιερί, επικεφαλής του τμήματος μεταδοτικών νόσων του Παναμερικανικού Οργανισμού Υγείας (OPS).

Σύμφωνα με τον OPS, 18 χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής επιβεβαίωσαν την παρουσία του ιού στο έδαφός τους. Η Βραζιλία είναι η πλέον πληγείσα, η οποία δεν ανακοινώνει τον αριθμό των ανθρώπων που έχουν προσβληθεί αλλά μόνο τα κρούσματα μικροκεφαλίας που ίσως οφείλονται στον ιό.

Παρόλο που όσο ο ιός εξαπλωνόταν, τα κρούσματα μικροκεφαλίας αυξάνονταν, επί του παρόντος ουδεμία επιστημονική απόδειξη υπάρχει για σχέση μεταξύ των δύο, αλλά οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τον αριθμό των ύποπτων κρουσμάτων αυτής της εκ γενετής δυσμορφίας, που βλάπτει τη διανοητική ανάπτυξη.

Στη Βραζιλία υπάρχουν σχεδόν 3.900 κρούσματα έναντι 1.248 τον περασμένο Νοέμβριο και μόνο 147 καθ'όλη τη διάρκεια του 2014.

Ο ιός πλήττει την Κολομβία, με 13.500 άτομα να έχουν προσβληθεί (και περίπου εκατό κρούσματα μικροκεφαλίας), το Σαλβαδόρ (5.561 ασθενείς) και την Ονδούρα (608). Δεκάδες κρούσματα καταγράφηκαν στις άλλες χώρες. Οι επιστήμονες εξετάζουν επίσης πιθανή σχέση μεταξύ του ιού Ζίκα και του συνδρόμου Guillain-Barré, που προκαλεί παραλυσία η οποία μπορεί να είναι μη αναστρέψιμη.
 

Αντενδείκνυνται ταξίδια και εγκυμοσύνες:

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: H Λατινική Αμερική στέλνει τους τσαρλατάνους της Αριστεράς στο χρονοντούλαπο της ιστορίας

Της ΧΡΥΣΟΥΛΑΣ ΚΑΤΣΑΡΟΥ

Τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων σε δύο χώρες της Λατινικής Αμερικής -Αργεντινή και Βενεζουέλα- με απόσταση μόλις δύο εβδομάδων είχαν ένα κοινό τίτλο: «Τέλος εποχής».

Γα την Αργεντινή το τέλος εποχής αφορά τη 12ετή διακυβέρνηση Κίρχνερ και για τη Βενεζουέλα μοιάζει να ξεκινάει η αρχή του τέλους για τον τσαβισμό μετά τη νίκη -για πρώτη φορά ύστερα από 16 χρόνια- της αντιπολίτευσης στις βουλευτικές εκλογές.

Πρόκειται για τις πρώτες εκλογικές ήττες κομμάτων που αποτέλεσαν μέρος της περίφημης λατινοαμερικανικής «αριστερής στροφής» και θέτουν, όπως επισημαίνεται από αναλυτές, το ζήτημα της ανάδυσης μιας νέας λατινοαμερικανικής Δεξιάς, ικανής να κερδίζει εκλογικές αναμετρήσεις, έχοντας καταφέρει να κερδίσουν υποστήριξη από τα λαϊκά στρώματα. 

Ταυτόχρονα, οι ήττες μοιάζουν να σηματοδοτούν το πιθανό τέλος των αριστερών κυβερνήσεων που την τελευταία δεκαπενταετία βρίσκονται στην εξουσία σε πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής.

Ηδη πολλές τέτοιες κυβερνήσεις κλυδωνίζονται:

Στη Βραζιλία, για παράδειγμα, όπου το Εργατικό Κόμμα διατηρεί την εξουσία από το 2003, η πρόεδρος Ντίλμα Ρούσεφ παραλίγο να αποπεμφθεί εξαιτίας των τεράστιων διαστάσεων που έχει πάρει το σκάνδαλο διαφθοράς στην κρατική εταιρεία πετρελαίου Petrobras, στο οποίο έχουν εμπλακεί πολλοί σύμμαχοί της.

Στη Βολιβία, ο Εβο Μοράλες βρίσκεται στην εξουσία από το 2005, ωστόσο το σχέδιό του για δημοψήφισμα ώστε να τροποποιηθεί το Σύνταγμα, για να διεκδικήσει κι άλλη θητεία, φαίνεται να «σκοντάφτει» στην αρνητική προδιάθεση των πολιτών.

Παρομοίως, στο Εκουαδόρ ο Ραφαέλ Κορέα -στην εξουσία από το 2007- έχει χάσει πολύ από τη δημοτικότητά του εξαιτίας των κακών του χειρισμών στην υπόθεση της πετρελαϊκής εκμετάλλευσης του εθνικού δρυμού Γιασούνι, στη ζούγκλα του Αμαζονίου.

Φαίνεται λοιπόν πως ανοίγει ένας νέος κύκλος στη Λατινική Αμερική, καθώς, όπως παρατηρεί και ο Αργεντινός πολιτικός αναλυτής, Αντρές Οπενχάιμερ:

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ - ΚΟΛΟΜΒΙΑ: Η μετάβαση από τον εμφύλιο στην ειρήνη έχει υψηλό τίμημα!!!

Του MARTIN LANGFIELD / REUTERS

H κολομβιανή κυβέρνηση πρόκειται να ανακαλύψει πως η ειρήνη και η δημοσιονομική αρετή δεν συμβαδίζουν αρμονικά.

 

Η κυβέρνηση πρόκειται να θέσει τέλος στον 50ετή πόλεμο με τις Επαναστατικές Ενοπλες Δυνάμεις της Κολομβίας (FARC), που μετράει 220.000 θύματα και έχει εκτοπίσει από τις εστίες τους εκατομμύρια άτομα. Η αποκατάσταση της ομαλότητας στη χώρα εκτιμάται πως θα έχει κόστος 3 δισ. δολάρια ή 2,6 δισ. ευρώ σε ετήσια βάση. (Οπως έχει επισημανθεί, η ειρήνη στην Κολομβία μπορεί να κοστίσει τουλάχιστον 90 τρισ. πέσος ή 39 δισ. ευρώ μέσα στην επόμενη δεκαετία, ξεπερνώντας το κόστος του πολέμου.)
 

Ενας τόσο υψηλός «προϋπολογισμός ειρήνης» δεν θα ήταν δίλημμα για την Κολομβία, που είναι η τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία στη Λατινική Αμερική. Τουλάχιστον όχι μέχρι πρόσφατα.
 

Ομως, η πτώση των διεθνών τιμών του πετρελαίου έχει επηρεάσει την οικονομική κατάσταση της χώρας. Το αργό πετρέλαιο, το οποίο είναι το βασικό εξαγόμενο προϊόν της χώρας, αποτελεί το ένα πέμπτο του ΑΕΠ. Ωστόσο, η συνεισφορά του «μαύρου χρυσού» στον προϋπολογισμό της χώρας αναμένεται να μειωθεί κατά το ήμισυ, στα 3,2 δισ. δολάρια από τα 6,6 δισ., σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του υπουργείου Οικονομικών. Κατά συνέπεια, έχει επιβραδυνθεί η οικονομική δραστηριότητα στη χώρα. Η κεντρική τράπεζα της χώρας προβλέπει πως ο ρυθμός ανάπτυξης θα διαμορφωθεί στο 2,3% στη διάρκεια του τρέχοντος έτους συγκριτικά με το αντίστοιχο 4%, όταν ο Χουάν Μανουέλ Σάντος Καλντερόν ανέλαβε καθήκοντα προέδρου της Κολομβίας το 2010. Ο πρόεδρος της Κολομβίας έχει αποδείξει πως είναι προσεκτικός στη δημοσιονομική διαχείριση της χώρας.
 

Ηδη το οικονομικό επιτελείο έχει αντιδράσει στην επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας από την πτώση των διεθνών τιμών του πετρελαίου, μειώνοντας τις δημοσιονομικές δαπάνες κατά 2 δισ. δολάρια. Η δέσμευση του Mανουέλ Σάντος και του επικεφαλής του FARC, Ροντρίγκο Λαντόνιο, τον προηγούμενο μήνα για τον τερματισμό του πολυετούς πολέμου μέσα σε ένα εξάμηνο έχει το τίμημά της: 

Θα πρέπει να καθαριστούν τα ναρκοπέδια. Θα πρέπει να θεραπευθούν τα ψυχικά τραύματα σε μεγάλες ομάδες του πληθυσμού. Οι πρώην αντάρτες θα χρειαστούν βοήθεια και στήριξη για να αφομοιωθούν από την κοινωνία και να μη στραφούν σε συμμορίες και στο έγκλημα.

 

Υπάρχουν και πιο μετριοπαθείς εκτιμήσεις για το κόστος της ειρήνης πέραν των 90 τρισ. πέσος που προέβλεψε μέλος της κολομβιανής Γερουσίας. Εκτιμάται, για παράδειγμα, πως το κόστος αποκατάστασης της ομαλότητας στη χώρα θα είναι 0,5% του ΑΕΠ σε ετήσια βάση για αρκετά χρόνια. Δηλαδή μπορεί να φθάσει τα 1,9 δισ. δολάρια με βάση τα στοιχεία του 2014, που αποτιμούν το ΑΕΠ στα 380 δισ. δολάρια.
 

Ο Σάντος προβλέπει πως:

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Η Κίνα κάνει. επενδυτική.. απόβαση στη Λατινική Αμερική!

«Απόβαση» στη Λατινική Αμερική πραγματοποιεί η Κίνα, η οποία θα αυξήσει τις απευθείας επενδύσεις της στα 250 δισ. δολάρια μέσα στην επόμενη δεκαετία, ένα ποσό που θα επιτρέψει την υλοποίηση πολλών σημαντικών έργων, τα οποία αυτήν τη στιγμή έχουν «παγώσει».

Η συγκεκριμένη δέσμευση ήρθε από τον ίδιο τον Κινέζο πρόεδρο, λίγο μετά την ανακοίνωση δανείων για έργα υποδομής και μια ανοιχτή γραμμή πίστωσης ύψους 26 δισ. δολαρίων προς τη Βενεζουέλα και τον Ισημερινό, κατά τη διάρκεια συναντήσεων με υπουργούς και πολιτικούς ηγέτες από χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής. 

Μέχρι τώρα η Κίνα είχε επικεντρώσει το ενδιαφέρον της σε πολύ συγκεκριμένους τομείς στη Λατινική Αμερική και κυρίως στην ενέργεια και στους φυσικούς πόρους. Πλέον φαίνεται ότι η συνεργασία διευρύνεται και το Πεκίνο θα εμπλακεί και σε μεγάλα έργα υποδομής. Την ίδια στιγμή, ο Κινέζος πρόεδρος ανακοίνωσε την πρόθεση της Κίνας να διπλασιάσει τις εμπορικές συναλλαγές με την περιοχή και να τις αυξήσει στα 500 δισ. δολάρια μέχρι το 2025.

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Η Ουκρανία της Λατινικής Αμερικής

Toυ Jorge G. Castaneda / The Project Syndicate

Πρώην υπουργού Εξωτερικών του Μεξικού, και  καθηγητής Πολιτικής και Σπουδών Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής στο New York University.

Όπως δείχνουν τα πράγματα, η διεθνής κοινότητα αποδέχθηκε την «αρπαγή γης» του ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν στην Κριμαία, όπως το έθεσε ο αμερικανός αντιπρόεδρος Τζο Μπάιντεν.  

 

Από τη στιγμή που ο Πούτιν αποφάσισε να αναλάβει την ευθύνη των πράξεών του, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα Ηνωμένα Έθνη δεν μπορούσαν να κάνουν και πολλά.  

 

Στο μεταξύ η Λατινική Αμερική αντιμετωπίζει το αντίθετο πρόβλημα.

Αν και οι χώρες της περιφέρειας έχουν τα μέσα για να σταματήσουν τη συνεχιζόμενη πολιτική, οικονομική και ανθρωπιστική καταστροφή στη Βενεζουέλα, δεν έχουν τη θέληση να το κάνουν  - και με τον υπόλοιπο κόσμο να έχει στρέψει την προσοχή του στην Ουκρανία δεν αισθάνονται καμία πίεση. 

 

Στην Ουκρανία, ΗΠΑ και ΕΕ συμφώνησαν σε μία λογική απάντηση - ή μάλλον ρεαλιστική - που δεν θα επιφέρει φοβερά αποτελέσματα αλλά είναι προτιμότερη από την παθητικότητα.

Πρώτον, οι κυρώσεις που έχουν επιβληθεί μέχρι τώρα δεν θα δώσουν τη Σεβαστούπολη πίσω στην Ουκρανία αλλά θα βαρύνουν τουλάχιστον σε συγκεκριμένους ρωσικούς επιχειρηματικούς τομείς. Το εάν αυτές θα ενώσουν τους ολιγάρχες ή θα τους διχάσουν και το τί θα αποφασίσουν να κάνουν με τα χρήματά τους δεν γίνεται να προβλεφθεί. Αλλά η αβεβαιότητα είναι πολύ καλύτερη από τη συγκατάβαση. Δεν υπάρχουν εναλλακτικές αυτή τη στιγμή και η εφαρμογή του συνόλου των κυρώσεων από την αρχή θα άφηνε την ΕΕ και τις ΗΠΑ χωρίς περαιτέρω επιλογές. 

 

Δεύτερον, και πιο σημαντικό, ένα σιωπηλό τελεσίγραφο δόθηκε στη Ρωσία: περαιτέρω επέκταση στην Ουκρανία θα οδηγήσει σε πιο αυστηρές κυρώσεις.

Δεδομένης της τοποθεσίας και της ιστορίας της Ουκρανίας δεν προκαλεί έκπληξη το μεγαλύτερο ενδιαφέρον που δείχνει η διεθνής κοινότητα για την κρίση που εκτυλίσσεται εκεί παρά για την καταστροφή που λαμβάνει χώρα στη Βενεζουέλα. 

 

Αλλά αυτό δεν είναι σωστό. Τα πρόσφατα γεγονότα στη Βενεζουέλα ενέχουν επίσης κινδύνους και δυσάρεστες εκπλήξεις και η διεθνής κοινότητα όπως και οι δημοκρατίες της Λατινικής Αμερικής πρέπει να δώσουν μεγαλύτερη σημασία:

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Η λάτιν Αριστερά μετά τον Τσάβες

Από την ΚΙΤΤΥ ΞΕΝΑΚΗ

Ο Ούγκο Τσάβες είναι νεκρός. Αλλά η επιρροή του εκτείνεται στο υπερπέραν. Αν πιστέψουμε τον Νικολάς Μαδούρο, τον προσωρινό Πρόεδρο της Βενεζουέλας, ο Τσάβες έβαλε το χεράκι του στην απόφαση του Θεού να επιλέξει, για πρώτη φορά στην Ιστορία, λατινοαμερικανό Πάπα. «Ξέρουμε πως ο Κομαντάντε μας αναλήφθηκε στους ουρανούς και είναι πρόσωπο με πρόσωπο με τον Χριστό», διαβεβαίωσε ο Μαδούρο. 

Από εκεί ψηλά, ο Τσάβες έμαθε πως η σορός του μάλλον δεν θα ταριχευτεί τελικά, «οι καλύτεροι ειδικοί του κόσμου» έκριναν πως οι προετοιμασίες δεν ξεκίνησαν εγκαίρως. Δεν πρέπει να τον πείραξε -είχε δηλώσει επανειλημμένως πως ήθελε να ταφεί στη Σαμπανέτα, την ιδιαίτερη πατρίδα του. Ούτε οι καταγγελίες του Μαδούρο ότι ακροδεξιά στοιχεία στις ΗΠΑ συνωμοτούν για τη δολοφονία του ηγέτη τής αντιπολίτευσης Ενρίκε Καπρίλες πρέπει να τον πείραξαν - «αλήτη» και «γουρούνι» θεωρούσε αυτόν που θα αναμετρηθεί, χωρίς πολλές ελπίδες είναι η αλήθεια, με τον «γιο» και εκλεκτό του, τον Μαδούρο, στις πρόωρες εκλογές της 14ης Απριλίου.

Η προεκλογική εκστρατεία στη Βενεζουέλα συνεχίζεται σε ατμόσφαιρα βαριά και κάπως «βρώμικη». Η απώλεια του χαρισματικού όσο και πολωτικού ηγέτη της αλλάζει τα δεδομένα όχι μόνο στη χώρα, αλλά σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική. Ημέρες τώρα ο διεθνής Τύπος κάνει λόγο για μια λατινοαμερικανική Αριστερά που «έμεινε ορφανή» και αναζητεί «τον νέο της Τσάβες». 

«Ανοησίες», γράφει στη βρετανική εφημερίδα «Guardian» ο γνωστός κολομβιανός συγγραφέας Χέκτορ Αμπαντ: δεν υπάρχει μία ενιαία Αριστερά στη Λατινική Αμερική, ένα κοινό όραμα που να ενώνει τους αριστερούς ηγέτες· υπάρχουν πολλές διαφορετικές γεύσεις. Η «φονταμενταλιστική» Αριστερά των Κάστρο στην Κούβα, τη «βασική χήρα του (βενεζουελάνικου) πετρελαίου», η «αποκρουστική» Αριστερά του Ντανιέλ Ορτέγκα στη Νικαράγουα, η «πλέον συμπαθής» Αριστερά του ταπεινού Ζοζέ «Πέπε» Μουχίκα στην Ουρουγουάη, η «υπέρ των αυτοχθόνων» Αριστερά του Εβο Μοράλες στη Βολιβία, η «πραγματιστική» Αριστερά του Λούλα ντα Σίλβα και της διαδόχου του Ντίλμα Ρουσέφ στη Βραζιλία, η «νεοπερονική Αριστερά» της Κριστίνα Κίρσνερ στην Αργεντινή, η «συναλλασσόμενη σε πετρέλαια» Αριστερά του Ραφαέλ Κορέα στον Ισημερινό, «ο οποίος ταυτόχρονα κλείνει τοπικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς, απειλεί τον Τύπο και προσφέρει άσυλο στον Τζούλιαν Ασάνζ...».

Ο Αμπαντ είναι Κολομβιανός, Λατινοαμερικανός, βλέπει την ήπειρό του ως ποτπουρί με τόσα πολλά διαφορετικά συστατικά που είναι δύσκολο να γίνουν κατανοητά από τον έξω κόσμο.  

Κάπως πιο πρακτικά, οι «Financial Times» βλέπουν στο «ροζ κύμα» (βλ. στροφή στην Αριστερά) που φούσκωσε στη Λατινική Αμερική έπειτα από την ασιατική και τη ρωσική κρίση του 1997 δύο διαφορετικά ρεύματα: το πραγματιστικό και το λαϊκιστικό. 

Το πρώτο περιλαμβάνει σήμερα τις κυβερνήσεις της Βραζιλίας, του Περού και της Ουρουγουάης.

Το δεύτερο, την Κούβα, τη Βενεζουέλα, τον Ισημερινό, τη Βολιβία, ίσως και την Αργεντινή. Ο θάνατος του Τσάβες, επισημαίνει η εφημερίδα, εγείρει ερωτήματα όσον αφορά το μέλλον του. «Διότι η διπλωματία των πετροδολαρίων του Τσάβες χρηματοδοτούσε τα περισσότερα μέλη του και η επιθετική του στάση απέναντι στους εχθρούς του δηλητηρίασε πολλές φορές την ατμόσφαιρα στην περιοχή τα τελευταία 14 χρόνια».

Η μετάβαση της Λατινικής Αμερικής στη δημοκρατία, τη δεκαετία του 1980, πριμοδότησε αρχικά τις κεντρώες κυβερνήσεις και τις φιλελεύθερες οικονομικές πολιτικές της «συναίνεσης της Ουάσιγκτον». Οταν όμως η ρωσική και οι ασιατικές οικονομίες κατέρρευσαν, η Λατινική Αμερική βίωσε μια ύφεση τόσο βαθιά που ονομάστηκε η χαμένη μισή δεκαετία. Η φτώχεια εκτοξεύτηκε. Και το πολιτικό εκκρεμές γύρισε προς τα αριστερά. Η εκλογή του Τσάβες το 1998, με τη στήριξη της μεσαίας τάξης, σήμανε την πρώτη αλλαγή. Ακολούθησαν η Χιλή, η Βραζιλία, η Βολιβία, η Παραγουάη, το Ελ Σαλβαδόρ. Το 2009, είχαν φτάσει να έχουν αριστερές ή κεντροαριστερές κυβερνήσεις οι 17 από τις 20 δημοκρατίες της Λατινικής Αμερικής.

Οι οικονομικές συγκυρίες ήταν ιδανικές. Η άνοδος στις τιμές των βασικών προϊόντων ενίσχυσε τα δημόσια οικονομικά και επέτρεψε μεγάλες αυξήσεις των κοινωνικών κονδυλίων. Δεν ακολούθησαν όμως όλοι την ίδια πορεία.

ΔΥΟ ΔΡΟΜΟΙ.  

ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΑΜΕΡΙΚΗ: Τι συμβαίνει στην πάλαι ποτέ «πίσω αυλή» των ΗΠΑ?

Toυ ΣΤΑΘΗ ΕΥΣΤΑΘΙΑΔΗ

Ο θάνατος του Ούγκο Τσάβες έστρεψε την προσοχή του κόσμου στη Βενεζουέλα και στη Λατινική Αμερική όπου ο χαρισματικός ηγέτης-επαναστάτης είχε γίνει ίνδαλμα των λαϊκών μαζών, στόχος του κατεστημένου κάθε λατινικής χώρας και οδηγός μιας αρκετά παράδοξης σοσιαλιστικής διακυβέρνησης – γνωστής ως «σοσιαλισμός του 21ου αιώνα». Η αλλαγή φρουράς απασχολεί, φυσικά, και την Ουάσιγκτον.

Δεν βρίσκει απροετοίμαστη την κυβέρνηση του προέδρου Μπαράκ Ομπάμα ο θάνατος του 58χρονου Τσάβες. Η 20μηνη περιπέτεια με την υγεία του - η Ουάσιγκτον είχε ενημερωθεί πολύ νωρίς από την Αβάνα ότι η αντικαρκινική θεραπεία που έκανε εκεί «δεν ήταν αποτελεσματική» - έδωσε την ευκαιρία στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ «να καλλιεργήσει το έδαφος» με τον (βέβαιο) διάδοχό του, τον 50χρονο Νικολάς Μαντούρο. Τρεις φορές τον φιλοξένησαν στην Ουάσιγκτον και στη Βοστώνη τους τελευταίους δέκα μήνες, μάλιστα την τρίτη φορά όταν πλέον το τέλος του Τσάβες ήταν και χρονικά προσδιορισμένο.

Ο άκρατος αντιαμερικανισμός του Τσάβες, οι ύβρεις που κατά καιρούς εξεστόμιζε εναντίον της αμερικανικής πολιτικής ηγεσίας και η (απρόβλεπτη) τακτική της πολιτικής του απέναντι στην Ουάσιγκτον δεν έβλαψαν τις εμπορικές σχέσεις της χώρας του με τις ΗΠΑ. Το 2011 το διμερές εμπόριο - κυρίως πετρέλαιο - έφθασε τα 62 δισ. δολάρια. Ανώνυμη πηγή του Λευκού Οίκου δήλωσε την Πέμπτη ότι «δεν έχει λόγους να ανησυχεί» για την πορεία των εμπορικών σχέσεων με τη Βενεζουέλα. Γενικότερα, αναγνωρίζεται ότι είναι τώρα «ευκαιρία οι ΗΠΑ να ανοικοδομήσουν τις σχέσεις τους» με τη Βενεζουέλα και, κατά προέκταση, με τη Λατινική Αμερική.

Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ όμως ήταν περισσότερο συγκρατημένο. Μάλιστα, δημοσιοποίησε και τους όρους υπό τους οποίους θα μπορούσαν να αναπτυχθούν οι διμερείς πολιτικές τους σχέσεις. Προεξοφλώντας ότι ο Μαντούρο θα είναι ο νέος ηγέτης, «εξέφρασε την ελπίδα» ότι αυτός θα ακολουθήσει «μια ρεαλιστική πολιτική, θα εμποδίσει τη νοθεία στις εκλογές και θα τηρήσει πολιτική όχι αποκλεισμού αλλά συνεργασίας με την αντιπολίτευση, ιδιαίτερα με τη νέα γενιά, τους φοιτητές κ.ά.».  

Στην Ουάσιγκτον, αλλά και στην Ευρώπη, δεν αναμένουν αλλαγές στην πολιτική της Βενεζουέλας, τουλάχιστον σύντομα. Ο Μαντούρο ίσως χαλαρώσει τον έλεγχο των τραπεζών και δεχθεί ξένες επενδύσεις, αλλά δεν αποκλείονται νέες εθνικοποιήσεις και μεγαλύτερες δημόσιες δαπάνες. Γενικά όμως, πρέπει να δείξει ότι ακολουθεί το πρότυπο Τσάβες. Αν δεν θελήσει ή δεν μπορέσει, «τότε οι λαϊκές μάζες που θεοποίησαν και λάτρεψαν τον Τσάβες θα τον εγκαταλείψουν (...) θα τον σταυρώσουν», λέγουν πηγές που γνωρίζουν.

Πώς θα πολιτευθεί ο διάδοχος του Τσάβες;  

 

«Ακαθόριστη η αρχή της αλλαγής», μεταδίδει από το Καράκας ο ανταποκριτής του γερμανικού «Spiegel». Ο Mαντούρο δεν μπορεί να αγνοήσει την αντιπολίτευση. Εχει βέβαιη την εκλογή του, αλλά στις εκλογές του περασμένου Οκτωβρίου ο Ενρίκε Καπρίλες Ραντόσκι, που θα είναι και τώρα αντίπαλος, συγκέντρωσε 44%. Υπάρχουν άλλωστε μεγάλα προβλήματα - η «τραγική κληρονομιά» του Τσάβες. Ο πληθωρισμός είναι από τους μεγαλύτερους στο Δυτικό Ημισφαίριο, οι ληστείες τοποθετούν τη χώρα δεύτερη - μετά το Μεξικό - στον κατάλογο της επικινδυνότητας και η διαφθορά είναι γενικευμένη. Παρ' όλο που στα 14 χρόνια της προεδρίας Τσάβες η Βενεζουέλα αποκόμισε 1,7 τρισ. δολάρια από το πετρέλαιό της, τα 30 εκατ. των κατοίκων της ζουν σε «επίπεδο ημιανάπτυκτης χώρας», διαπιστώνει έκθεση του ΟΗΕ (2011).  

Η «κληρονομιά του Τσάβες» υποχρεώνει τον Μαντούρο να ακολουθήσει την ίδια τακτική του νεκρού ηγέτη και έναντι των άλλων χωρών της Λατινικής Αμερικής, κάτι που δεν είναι βέβαιο ότι θα αποδώσει. Ανεμος ρεαλισμού άρχισε να φυσά από πέρυσι στο νότιο ημισφαίριο. Το μοντέλο Τσάβες υποχώρησε και συνεχίζει να υποχωρεί. Η Βραζιλία, η Ουρουγουάη και το Περού έδειξαν ήδη ότι το «δέχονται με επιφυλάξεις (...) αναζητούν προσαρμογές στα τοπικά μέτρα τους». Ο πρόεδρος Ντανιέλ Ορτέγκα της Νικαράγουας μπορεί να δηλώνει ότι «οι σημαίες της ελευθερίας που σήκωσε ο Τσάβες θα συνεχίζουν να κυματίζουν. Θα συνεχίσουμε την επανάσταση», αλλά στην Κούβα ο Ραούλ Κάστρο δημοσιοποίησε την Παρασκευή νέα «άρση μέτρων για την ελευθερία των χρηματικών συναλλαγών» με το εξωτερικό και η Βολιβία, ο Ισημερινός, η Κολομβία και η Χιλή έκλεισαν πρόσφατα συμφωνίες με τις ΗΠΑ και την Ευρώπη - ένδειξη ότι «θέλουν να προχωρήσουν σταδιακά σε μια πιο ήπια και πιο φιλική στις αγορές πολιτική», διαπιστώνουν οι «Financial Times».

Πιο παραστατικός, ο Ερικ Φάρνσγουορθ του Council of the Americas προειδοποιεί: «Ολοι οι αριστεροί ηγέτες αντιμετωπίζουν  εσωτερικά προβλήματα και δεν έχουν τον πλούτο που επέτρεπε στον Τσάβες να ξοδεύει σαν μεθυσμένος ναύτης».

Κούβα
«Αγκάθι» το εμπάργκο

ΠΡΟΣΩΠΑ - ΟΥΓΚΟ ΤΣΑΒΕΣ: Οι μεγάλες μεταρρυθμίσεις των δεκατεσσάρων χρόνων ηγεσίας του

Της ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΤΖΑΒΑΡΑ

Ο αέρας των μεταρρυθμίσεων που φύσηξε στη Βενεζουέλα από την πρώτη εκλογή του Ούγκο Τσάβες και την ανάληψη της προεδρίας, το 1999, μπορεί να ξεσήκωσε σφοδρότατες αντιδράσεις από τους επικριτές της πολιτικής του εντός της χώρας του και, φυσικά, από την κυβέρνηση Μπους, άλλαξε όμως ριζικά τη ζωή των φτωχών της Βενεζουέλας, που του χάρισαν μια σειρά από συντριπτικές εκλογικές νίκες.

 

Η εκστρατεία του για αύξηση των κοινωφελών δαπανών, επέκταση της δωρεάν παιδείας και υγείας, ανάκτηση του ελέγχου του πετρελαϊκού πλούτου και αναβάθμιση των θεσμών (ξεκινώντας από τη δικαστική εξουσία) ανέδειξε τον Ούγκο Τσάβες σε μεγάλο ηγέτη.

 

Κοινωνικές παροχές

Οι μεγάλες αλλαγές αφορούν κυρίως προγράμματα κοινωνικών παροχών και μεταρρυθμίσεις στον τομέα της υγείας, της εκπαίδευσης και της στέγασης. Είχαν τη βάση τους στο λεγόμενο «Σχέδιο Μπολίβαρ 2000».

  

  Σταθμός θεωρήθηκε η κρατικοποίηση της πετρελαϊκής εταιρείας της Βενεζουέλας, με την ανάκτηση του ελέγχου σε τέσσερα έργα άντλησης αργού, αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Στην εκπαίδευση, υλοποιήθηκε ένα τεράστιο έργο για την καταπολέμηση του αναλφαβητισμού, με τη συνεργασία 250.000 δασκάλων και φοιτητών, που πέτυχε σε διάστημα ενός χρόνου να διδάξει γραφή και ανάγνωση σε ενάμισι εκατομμύριο άτομα. Αλλά γενικότερη είναι η συνολική αναμόρφωση του εκπαιδευτικού συστήματος, και μάλιστα της βασικής εκπαίδευσης, με τη δημιουργία παιδικών σταθμών και δημοτικών σχολείων στα οποία τα παιδιά παραμένουν ώς το απόγευμα και τους παρέχονται τρία γεύματα την ημέρα, γεγονός που ώθησε τις φτωχές λαϊκές οικογένειες να στείλουν μαζικά τα παιδιά τους. Εκτός από τη διάθεση κρατικών κονδυλίων, καθοριστική ήταν και η βοήθεια με την αποστολή εθελοντών από την Κούβα.

 

Υγεία

* Οι πρωτοβουλίες στον τομέα της υγείας εξασφάλισαν για πρώτη φορά δωρεάν πρόσβαση φτωχών εργατών και αγροτών σε υπηρεσίες υγείας. Πολλοί από τους ανθρώπους αυτούς δεν είχαν ποτέ στο παρελθόν δει γιατρό. Αναλόγως θεαματικά ήταν τα αποτελέσματα του προγράμματος στέγασης, ιδιαιτέρως στην πρωτεύουσα Καράκας, όπου το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού ζούσε σε άθλιες παραγκουπόλεις. 

* Οσον αφορά την ιδιοκτησία, επιχειρήθηκαν μεταρρυθμίσεις και τέθηκε από την πρώτη στιγμή ζήτημα απαλλοτριώσεων της μεγάλης γαιοκτησίας, όμως τα αποτελέσματα ήταν μικρότερα των αρχικών προσδοκιών, γιατί υπήρξε μεγάλη αντίδραση από την πλευρά των γαιοκτημόνων.

 

  Τον Απρίλιο του 2002, η κυβέρνηση ήρθε αντιμέτωπη με τη μεγάλη απεργία που κήρυξαν τα συνδικάτα. Περνώντας τον ύφαλο της αυτοανακήρυξης στην προεδρία του Πέδρο Καρμόνα και με την αποκατάσταση της κυβέρνησης Τσάβες, ξεκίνησε νέο μεγάλο κύμα απεργιών, που διήρκεσε δύο μήνες. 

Εξωτερική πολιτική

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ - ΒΡΑΖΙΛΙΑ: H διεύρυνση της «νέας μεσαίας τάξης» στη Λατινική Αμερική

The Economist

Στη βορειοανατολική Βραζιλία, η περιοχή Μπραζίλια Τεϊμόσα ήταν μέχρι πριν από δύο δεκαετίες μια παραγκούπολη ψαράδων. Σήμερα οι δρόμοι της είναι γεμάτοι χτιστά σπίτια, ορισμένα τριώροφα και με διακοσμητικά τούβλα, ενώ άλλα είναι σαν παραπήγματα. Στην περιοχή υπάρχουν εστιατόρια, καταστήματα και δύο τράπεζες, αλλά και σωροί σκουπιδιών. Πολλοί οικονομολόγοι θα αποκαλούσαν τους κατοίκους της περιοχής «νέα μεσαία τάξη» της Βραζιλίας καθώς έχουν εξελιχθεί σε μανιώδεις καταναλωτές.

«Από οικονομική άποψη είναι πολύ καλύτερα από το παρελθόν», σχολιάζει ο Φρανσίσκο Πινέριο, ο οποίος γεννήθηκε στην περιοχή, αλλά προσθέτει πως μεσαία τάξη είναι όσοι ζουν σε προάστιο, έχουν αυτοκίνητο και διαμέρισμα και εισόδημα αντίστοιχο με 1.500 δολάρια τον μήνα. 

Στην Μπραζίλια Τεϊμόσα, οι περισσότεροι κερδίζουν λιγότερα από δύο βασικούς μισθούς ύψους περίπου 610 δολαρίων και με αυτά συντηρούνται οικογένειες τεσσάρων ή και πλέον ατόμων. 

Ο ορισμός που δίνει ο κ. Πινέριο στην έννοια της κοινωνικής τάξης συνάδει με εκείνον της Παγκόσμιας Τράπεζας. Εχοντας μελετήσει διεξοδικά τα νοικοκυριά της Λατινικής Αμερικής, έχει διαπιστώσει πως η μεσαία τάξη της έχει διευρυνθεί κατά 50%, αφού στο διάστημα 2003-2009 αυξήθηκε από τα 103 εκατ. στα 152 εκατ. άτομα. Παράλληλα, όμως, μόνο το 30% του πληθυσμού της περιοχής ανήκει στη μεσαία τάξη. Μια μεγάλη μερίδα διέφυγε από τη φτώχεια, αλλά τίποτε περισσότερο.

Το ποιος ανήκει στη μεσαία τάξη είναι θέμα του πώς ορίζεται αυτή:  

Κοινωνιολόγοι πολιτικοί επιστήμονες ορίζουν τη μεσαία τάξη με κριτήριο το μορφωτικό επίπεδο, το είδος επαγγέλματος και την κατοχή περιουσιακών στοιχείων. 

Οι οικονομολόγοι, αντιθέτως, τείνουν να θεωρούν καθοριστικό το εισόδημα. 

Οι οικονομολόγοι της Παγκόσμιας Τράπεζας τείνουν προς την κοινωνιολογία και ορίζουν τη μεσαία τάξη με κριτήριο την οικονομική ασφάλεια. Εκτιμούν πως, για να περιοριστεί μόνο στο 10% ο κίνδυνος ενός νοικοκυριού της Λατινικής Αμερικής να διολισθήσει εκ νέου σε φτώχεια μέσα σε πέντε χρόνια, απαιτείται εισόδημα τουλάχιστον 10 δολαρίων ανά άτομο την ημέρα. Και ορίζουν ως πλούσιους όσους έχουν εισόδημα άνω των 50 δολαρίων την ημέρα, δηλαδή μόλις το 2% των κατοίκων της Λατινικής Αμερικής. 

 Η Τράπεζα ορίζει ως «ευάλωτους» ή ακόμη και ως «κάτω μεσαία τάξη» όσους έχουν εισόδημα από τέσσερα έως δέκα δολάρια την ημέρα. Αυτοί είναι η ευρύτερη κατηγορία. Η μερίδα των κατοίκων της Λατινικής Αμερικής που ζουν κάτω από τα όρια της φτώχειας, δηλαδή έχουν εισόδημα λιγότερο από 4 δολάρια την ημέρα, έχει περιοριστεί από το 41,4% το 2000 στο 28% το 2010.

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΒΕΝΕΖΟΥΕΛΑ: H "άγνωστη" πλευρά του Ουγκο Τσάβες που αν και την θάβουν τα ΜΜΕ του χάρισε τη νίκη

Tου Mark Weisbrot /The New York Times 

Για τους περισσότερους ανθρώπους που έχουν διαβάσει ή ακούσει για τον Ούγκο Τσάβες στα διεθνή μέσα ενημέρωσης, η άνετη επανεκλογή του την περασμένη Κυριακή στην Προεδρία της Βενεζουέλας μπορεί να ήταν έκπληξη. Σχεδόν όλα όσα ακούμε γι' αυτόν είναι κακά. Εμπλέκεται σε αντιπαραθέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και συντάσσεται με «εχθρούς» όπως το Ιράν. Είναι ένας δικτάτορας που έχει καταχραστεί το πετρέλαιο της χώρας. Η οικονομία της Βενεζουέλας είναι έτοιμη να καταρρεύσει.

 

Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά της ιστορίας. Και η πλευρά αυτή είναι ότι από τότε που η κυβέρνηση Τσάβες ανέλαβε τον έλεγχο της εθνικής πετρελαιοβιομηχανίας, η φτώχεια έχει μειωθεί στο μισό και η ακραία φτώχεια έχει περιοριστεί κατά 70%. Η φοίτηση σε ανώτερες και ανώτατες σχολές έχει υπερδιπλασιαστεί, εκατομμύρια άνθρωποι έχουν για πρώτη φορά πρόσβαση στη δημόσια υγεία και ο αριθμός των ανθρώπων που λαμβάνουν σύνταξη έχει τετραπλασιαστεί. Δεν είναι λοιπόν περίεργο που οι περισσότεροι Βενεζουελανοί επανεξέλεξαν έναν πρόεδρο που βελτίωσε το βιοτικό τους επίπεδο. 

 

Αυτό συνέβη με όλες τις αριστερές κυβερνήσεις που διοικούν σήμερα το μεγαλύτερο μέρος της Νότιας Αμερικής. Ο κατάλογος περιλαμβάνει τον Ραφαέλ Κορέα (που επανεξελέγη στον Ισημερινό το 2009), τον δημοφιλή Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα (που επανεξελέγη το 2006 και στη συνέχεια υποστήριξε τη σημερινή Πρόεδρο Ντίλμα Ρουσέφ), τον Εβο Μοράλες (που επανεξελέγη πρόεδρος της Βολιβίας το 2009), τον Χοσέ Μουχίκα (που διαδέχθηκε τον προκάτοχό του από το ίδιο κόμμα το 2009) και την Κριστίνα Φερνάντες ντε Κίρσνερ (που διαδέχθηκε τον σύζυγό της στην Προεδρία).

 

Ολοι αυτοί οι αριστεροί ηγέτες θεωρούν τη Βενεζουέλα μέρος μιας ομάδας που έφερε περισσότερη δημοκρατία, εθνική κυριαρχία και κοινωνική και οικονομική πρόοδο στην περιοχή. «Μια νίκη του Τσάβες δεν θα είναι νίκη μόνο του λαού της Βενεζουέλας, αλλά και όλων των λαών της Λατινικής Αμερικής», τόνισε τον περασμένο μήνα ο Λούλα. «Μια τέτοια νίκη θα αποτελέσει άλλο ένα πλήγμα κατά του ιμπεριαλισμού». 

 

ΠΑΡΑΓΟΥΑΗ: Τσιφλικάδες ποδοπατούν τη δημοκρατία

Της ΕΙΡΗΝΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ

 

Περίμεναν την αφορμή για να τον ανατρέψουν και τη βρήκαν: ήταν οι 17 νεκροί από τις συγκρούσεις ανάμεσα σε αστυνομικούς και άκληρους χωρικούς που είχαν κάνει κατάληψη στη γη ενός  μεγαλοκτηματία. Κάπως έτσι οι τσιφλικάδες κατέλυσαν τη δημοκρατία στην Παραγουάη. Φόρτωσαν την ευθύνη στον αριστερό πρόεδρο και τον καθαίρεσαν, με τη βοήθεια πιστών συμμάχων τους στο Κογκρέσο. 

 

Πίσω από το κοινοβουλευτικό πραξικόπημα που έριξε τον Φερνάντο Λούγκο βρίσκεται μια πανίσχυρη ολιγαρχία. Είναι μόλις το 2% του πληθυσμού αλλά κατέχει το 80% της γης και ελέγχει πολύ κόσμο στην πολιτική, στη Δικαιοσύνη, στις δυνάμεις ασφαλείας και στα ΜΜΕ.

«Ο ι προσπάθειες του Λούγκο για πολιτικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, αναδιανομή της γης, αλλαγές στο φορολογικό και δικαστικό σύστημα, για να εκσυγχρονίσει τη χώρα και να χτυπήσει την αδικαιολόγητη φτώχεια και την ανισότητα απέτυχαν γιατί τις υπονόμευσαν συστηματικά οι ελίτ και τα δύο μεγάλα, δεξιά κόμματα στο Κογκρέσο» λέει  ο δρ Πίτερ Λάμπερτ, ειδικός στη λατινοαμερικανική πολιτική, στο Πανεπιστήμιο του Μπαθ.

 

Αυτή τη φορά δεν χρειάστηκε να βγουν τα τανκς στους δρόμους. Ολα έγιναν νομότυπα, στη Γερουσία, όπου η αντιπολίτευση κατέθεσε και υπερψήφισε πρόταση μομφής, καθαιρώντας μέσα σε λίγες ώρες τον πρόεδρο. Στη θέση του ορκίστηκε, με εξίσου συνοπτικές διαδικασίες, ο Φεντερίκο Φράνκο, ο 49χρονος πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, που άλλαξε στρατόπεδο.

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ - ΚΙΝΑ: Το Πεκίνο επενδύει στη Λ. Αμερική

Tης ΕΡΗΣ ΠΑΝΣΕΛΗΝΑ

Την ώρα που η κρίση χρέους στην Eυρωζώνη οδηγεί την Κίνα σε τακτική αναδίπλωσης στη Γηραιά Ηπειρο, η χώρα με τα μεγαλύτερα αποθέματα ξένου συναλλάγματος στον πλανήτη σκοπεύει να «σκορπίσει» δεκάδες δισεκατομμύρια γουάν στην περιοχή της Λατινικής Αμερικής.

Ολοκληρώνοντας την περιοδεία του στις χώρες της Λατινικής Αμερικής ο Κινέζος πρωθυπουργός, Γουέν Ζιαμπάο, πρότεινε την προσφορά στις χώρες της Mercosur 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε πιστώσεις για έργα υποδομής και έκανε έκκληση για κοινή προσπάθεια καταπολέμησης του προστατευτισμού.

«Η κινεζική κυβέρνηση θα συνεχίσει να προσφέρει οικονομική βοήθεια προς τις χώρες της περιοχής που ενδιαφέρονται» δήλωσε ο Γουέν Ζιαμπάο στη Χιλή, που είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας χαλκού παγκοσμίως.

Ο πρωθυπουργός της Κίνας υπέγραψε μια σειρά συμφωνιών για επενδύσεις στις χώρες της Mercosur (της οικονομικής ένωσης της Λατινικής Αμερικής), που αποτελούν μια πολλά υποσχόμενη αγορά για τις κινεζικές εξαγωγές. Συγκεκριμένα, όπως ανακοίνωσε ο Ζιαμπάο, η Τράπεζα Ανάπτυξης της Κίνας θα πιστώσει 10 δισεκατομμύρια δολάρια σε προγράμματα έργων υποδομής, θα δημιουργηθεί ένα ταμείο 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων για τη συνεργασία μεταξύ Κίνας, Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής.

Σύμφωνα με τους οικονομικούς αναλυτές, οι συμφωνίες αναμένεται να είναι ιδιαίτερα επικερδείς και για τις δύο πλευρές. Από τη μία, οι χώρες της Λατινικής Αμερικής θα επωφεληθούν τα μέγιστα από το κινεζικό know how σε θέματα υποδομών, ενώ από την άλλη η Κίνα θα εκμεταλλευθεί μια αναπτυσσόμενη αγορά για τις εξαγωγές της.

Επίσης η περιοχή της Λατινικής Αμερικής αποτελεί βασική πηγή γεωργικών προϊόντων και ορυκτών, και η Κίνα, ένας από τους μεγαλύτερους καταναλωτές πρώτων υλών παγκοσμίως - το Πεκίνο εισάγει από τις χώρες αυτές σιδηρομεταλλεύματα, χαλκό και καλαμπόκι.

Ο Κινέζος πρωθυπουργός δήλωσε πρόθυμος να διπλασιάσει τις εμπορικές συναλλαγές με την περιοχή στα 400 δισεκατομμύρια δολάρια μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια, ενώ παράλληλα προωθεί συμφωνίες ανταλλαγής συναλλάγματος με τις λατινοαμερικανικές οικονομίες, όπως έχει κάνει στο παρελθόν και με άλλους εμπορικούς εταίρους της Κίνας, όπως η Ιαπωνία, η Αυστραλία και το Χονγκ Κονγκ.

Εν τω μεταξύ το Πεκίνο εμφανίστηκε πρόσφατα έτοιμο να αποσύρει χρήματα από την Ευρώπη.