ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟ ΚΗΦΗΝΟΚΡΑΤΙΚΟΔΙΑΙΤΟ ΚΩΛΟΧΑΝΕΙΟ: Η Μιράντα Ξαφά και ο Νίκος Οικονομίδης μιλάνε για την άμεση ανάγκη της περαιτέρω μεταρρύθμισης του ασφαλιστικού

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: – Πώς χρεοκοπήσατε; – Με δύο τρόπους: Σταδιακά, και μετά ξαφνικά!

Γράφει η Μιράντα Ξαφά 

Ερευνήτρια του CIGI και πρώην στέλεχος ΔΝΤ. 

Το κείμενο αποτελεί τον πρόλογο από την ελληνική έκδοση του  βιβλίου της "Η διαχείριση της κρίσης δημοσίου χρέους".

– Πώς χρεοκοπήσατε;
– Με δύο τρόπους: Σταδιακά, και μετά ξαφνικά.
Ernest Hemingway, The Sun Also Rises

Κάπως έτσι χρεοκόπησε η Ελλάδα.  

Σταδιακά, με την έλευση του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία το 1981 και τη σπάταλη διαχείριση που το συνόδευσε, με έμφαση στην αναδιανομή και όχι στην παραγωγή πλούτου. Μετά την είσοδο της Ελλάδας στην Ευρωζώνη, το 2001, το «μέρισμα» που προσέφερε το ευρώ με τη δραστική μείωση των επιτοκίων δανεισμού κατασπαταλήθηκε, το κράτος διογκώθηκε περαιτέρω και η κατανάλωση με δανεικά συνεχίστηκε. Ενδιάμεσα έγιναν προσπάθειες συγκράτησης των ελλειμμάτων από τις κυβερνήσεις Μητσοτάκη (1990-93) και Σημίτη (1996-00), χωρίς όμως να μπορέσουν να αποτρέψουν το μοιραίο.
 

Η Ελλάδα χρεοκόπησε «ξαφνικά» τον Μάιο 2010, όταν έληγαν 10 δισ. ευρώ ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου που οι διεθνείς κεφαλαιαγορές δεν είχαν καμία διάθεση να αναχρηματοδοτήσουν. Η χώρα δεν είχε άλλη επιλογή παρά να ζητήσει τη συνδρομή των εταίρων της στην Ευρωζώνη και του ΔΝΤ προκειμένου να αποφύγει το χάος μιας άτακτης χρεοκοπίας και εξόδου από την Ευρωζώνη. 

Το πρώτο πακέτο διάσωσης που συμφωνήθηκε με την τρόικα τον Μάιο 2010, ύψους 110 δισ. ευρώ, δεν προέβλεπε αναδιάρθρωση του χρέους. Υποκύπτοντας στην πίεση των Ευρωπαίων, η διοίκηση του ΔΝΤ εισηγήθηκε την έγκριση δανείου ύψους 30 δισ. ευρώ (27% του συνολικού πακέτου), παρά το γεγονός ότι δεν μπορούσε να πιστοποιήσει ότι το χρέος ήταν κατά πάσα πιθανότητα βιώσιμο, όπως απαιτείται για κάθε μεγάλο δάνειο του οργανισμού. Τροποποίησε μάλιστα το πλαίσιο κανόνων που διέπουν τέτοια δάνεια, εισάγοντας μία «συστημική εξαίρεση» (systemic exemption) σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν βάσιμοι φόβοι μετάδοσης της κρίσης. Αυτή η εξαίρεση χαμήλωσε τον πήχυ όσον αφορά τη βιωσιμότητα του χρέους, καθυστερώντας την απαραίτητη αναδιάρθρωσή του.
Το άρθρο 125 της συνθήκης του Μάαστριχτ, που προβλέπει τη «μη διάσωση» υπερχρεωμένων χωρών-μελών («no bailout» clause), συνεπάγεται ότι οι ιδιώτες επενδυτές πρέπει να επωμιστούν τυχόν ζημίες από ασύνετο δανεισμό σε χώρες-μέλη. Μόλις όμως ξέσπασε η κρίση, αυτή η επιλογή ξεχάστηκε διότι θεωρήθηκε ότι θα είχε καταστροφικές επιπτώσεις, δημιουργώντας ένα ντόμινο που θα έπληττε τις άλλες αδύναμες χώρες της περιφέρειας και απειλώντας την ίδια την ύπαρξη του ευρώ. Επιπλέον, υπήρχε ανησυχία για τις ζημίες που θα υφίσταντο οι τράπεζες του πυρήνα της Ευρωζώνης (Γαλλία και Γερμανία) που διακατείχαν μεγάλο τμήμα των ομολόγων του ελληνικού Δημοσίου. Ομως η καθυστέρηση του αναπόφευκτου δεν λύνει το πρόβλημα, απλώς το μεταθέτει και το μεγεθύνει. Πακέτα διάσωσης που δεν λύνουν το πρόβλημα της βιωσιμότητας του χρέους δεν πείθουν τις αγορές και δεν καταφέρνουν να εμποδίσουν τη διάχυση της κρίσης. Γι’ αυτό τον σκοπό χρειάζονται μηχανισμοί προστασίας με επάρκεια κεφαλαίων και υποστηρικτικές διαδικασίες διαχείρισης της κρίσης, που θα δημιουργούσαν ανάχωμα στη μετάδοσή της. Αυτοί οι θεσμοί έλειπαν από την αρχιτεκτονική της Ευρωζώνης όταν η Ελλάδα χρεοκόπησε.
Το ΔΝΤ τώρα προτείνει να αντικαταστήσει τη «συστημική εξαίρεση» με «αναδιάταξη» (reprofiling) του χρέους, δηλαδή παράταση των προθεσμιών λήξης των ομολόγων για 1-3 χρόνια, σε περιπτώσεις χωρών που έχουν χάσει την πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές και η φερεγγυότητά τους είναι αβέβαιη. Στόχος της προτεινόμενης αναδιάταξης χρέους είναι να αποφευχθεί η διάσωση (bailout) των ιδιωτών ομολογιούχων με κρατικά δάνεια σε περιπτώσεις που το χρέος τελικά αποδεικνύεται μη βιώσιμο. Αν αυτή η πρόταση είχε εφαρμοστεί στην περίπτωση της Ελλάδας τον Μάιο του 2010, το δημόσιο χρέος θα ήταν σήμερα χαμηλότερο κατά 31 δισ. ευρώ (17% του ΑΕΠ), διότι τελικά θα είχαν «κουρευτεί» κατά 53,5% και τα 58 δισ ευρώ που έληξαν την περίοδο από τον Μάιο 2010 μέχρι τον Φεβρουάριο 2012 που συμφωνήθηκε το PSI.
Αλλο ερωτηματικό είναι η εξαίρεση των τραπεζών του Ευρωσυστήματος από το «κούρεμα» που επιβλήθηκε στους ιδιώτες ομολογιούχους (PSI). Είναι γεγονός ότι οι τράπεζες αυτές συμφώνησαν να επιστρέψουν στην Ελλάδα τα κέρδη τους από τα ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου, τα οποία όμως είχαν αγοράσει σε τιμές πολύ υψηλότερες σε σχέση με το «κούρεμα» των 53,5% που υπέστησαν οι ιδιώτες ομολογιούχοι. Αντίθετα, τα ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου που κατείχε η κεντρική τράπεζα της Κίνας «κουρεύτηκαν» με το ίδιο ποσοστό που υπέστησαν οι ιδιώτες ομολογιούχοι, θέτοντας σε αμφισβήτηση κάθε έννοια ίσης μεταχείρισης. 

Στη συνεδρίαση του Εκτελεστικού Συμβουλίου του ΔΝΤ που ενέκρινε το πρώτο δάνειο, ο εκπρόσωπος της Κίνας δεν έθεσε θέμα προκειμένου να μην παρεμποδίσει την έγκριση του δανείου. Ομως παραμένει ανοικτό το θέμα των συγκεκριμένων πράξεων που καλύπτει η απαγόρευση της νομισματικής χρηματοδότησης των ελλειμμάτων, την οποία επικαλέστηκε η ΕΚΤ για να μην «κουρευτούν» τα ομόλογα που κατείχε, και η οποία δοκιμάζεται σήμερα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο με αφορμή τις ενστάσεις στο Πρόγραμμα Αμεσης Επαναγοράς Ομολόγων της ΕΚΤ (ΟΜΤ).
Η καθυστέρηση στο PSI και η εξαίρεση των τραπεζών του Ευρωσυστήματος αποτελούν ισχυρά επιχειρήματα υπέρ μιας διαγραφής μέρους του χρέους της Ελλάδας προς τον επίσημο τομέα σήμερα. Ομως το αδύναμο διαπραγματευτικό σημείο της Ελλάδας παραμένει η μη εφαρμογή των διαρθρωτικών αλλαγών που θα βοηθούσαν να καταστεί το χρέος βιώσιμο με την ενίσχυση των επενδύσεων και της ανάπτυξης: 

Η Ελλάδα διατηρεί ακόμη και σήμερα ένα ακραίο πελατειακό σύστημα με ισχυρά συμφέροντα που εμποδίζουν τις μεταρρυθμίσεις. Με το μάτι στις κάλπες, η κυβέρνηση προσπαθεί να αναβάλει τις αναγκαίες αλλαγές που θα ισοσκελίσουν τον προϋπολογισμό και θα καταστήσουν την Ελλάδα ελκυστικό πόλο έλξεων επενδύσεων, ενώ η αντιπολίτευση υπόσχεται επιστροφή στο παρελθόν. Η εκτόξευση του spread μόλις η κυβέρνηση ανακοίνωσε πρώιμα «καθαρή έξοδο» από το πρόγραμμα Ε.Ε./ΔΝΤ τον Οκτώβριο 2014 δείχνει πόσο λίγη πίστη έχουν οι αγορές στην εμπέδωση της προόδου που έχει συντελεστεί.  

Οσο η Ελλάδα δεν καταβάλλει συντονισμένη προσπάθεια να επιστρέψει σε αυτοδύναμη ανάπτυξη με συγκεκριμένα μέτρα, χρονοδιαγράμματα και αιτιολογήσεις, και όχι με ευχολόγια περί εξωστρέφειας, τόσο μειώνεται η διάθεση των εταίρων μας για περαιτέρω παραχωρήσεις και των αγορών για δανεισμό. 

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: Η συμφωνία για το PSI τα προβλήματα και οι προοπτικές

Της Μιράντας Ξαφά

Τη στιγμή που γράφεται αυτό το άρθρο δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί η συμφωνία ανταλλαγής ομολόγων του ελληνικού Δημοσίου (PSI). Σκοπός αυτού του άρθρου είναι να εξηγήσει τα κυριότερα θέματα που αφορούν την ενδεχόμενη συμφωνία.

Δεδομένης της προφανούς αδυναμίας της Ελλάδος να επιστρέψει στις αγορές το 2012, όπως προέβλεπε το Μνημόνιο, στη σύνοδο κορυφής Ε.Ε. της 21ης Ιουλίου αποφασίστηκε το «κούρεμα» του ελληνικού χρέους προς τους ιδιώτες ομολογιούχους κατά 21%. Αυτό συνέφερε τις τράπεζες αλλά όχι την Ελλάδα, καθώς το «κούρεμα» αφορούσε την παρούσα αξία και όχι την ονομαστική αξία των ομολόγων, δηλ. προέβλεπε αναβολή της αποπληρωμής του χρέους και όχι τη διαγραφή του. 

Στη συνέχεια διέρρευσε η εμπιστευτική έκθεση του ΔΝΤ που διαπίστωνε ότι η συμφωνία της 21ης Ιουλίου δεν θα καθιστούσε βιώσιμο το ελληνικό δημόσιο χρέος, δεδομένων και των καθυστερήσεων στη δημοσιονομική προσαρμογή και στις διαρθρωτικές αλλαγές. Χάρη σε αυτή την έκθεση οι εταίροι μας στην Ε.Ε. ξανασκέφτηκαν το θέμα και κατέληξαν στη συμφωνία διαγραφής του μισού χρέους προς τους ιδιώτες ομολογιούχους, που επετεύχθη στη σύνοδο κορυφής της 26ης Οκτωβρίου. Η συμφωνία προέβλεπε την ανταλλαγή ομολόγων ύψους 206 δισ. με νέα ομόλογα ή ρευστό, ώστε να διαγραφεί το 50% του χρέους προς τους ιδιώτες ομολογιούχους. Στόχος της ανταλλαγής ήταν να καταστεί το ελληνικό δημόσιο χρέος βιώσιμο, μειώνοντάς το στο 120% του ΑΕΠ το 2020. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), που είχε αγοράσει περίπου 55 δισ. ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου, σε μία μάταιη προσπάθεια να σταθεροποιήσει την αγορά ομολόγων, επρόκειτο να εξαιρεθεί από το «κούρεμα».

Στη συνέχεια ξεκίνησαν συζητήσεις με τις τράπεζες, που εκπροσωπούνται από το Διεθνές Χρηματοπιστωτικό Ινστιτούτο (IIF), για τις λεπτομέρειες της ανταλλαγής ομολόγων. Η Ε.Ε. επέμεινε στο εθελοντικό «κούρεμα» για να αποφύγει ένα πιστωτικό γεγονός που θα είχε ως συνέπεια την πληρωμή των ασφαλίστρων πιστωτικού κινδύνου CDS, δηλ. την ανταμοιβή των «κερδοσκόπων» και την απροθυμία της ΕΚΤ να δεχθεί ως ενέχυρο ομόλογα ενός χρεοκοπημένου κράτους. Επετεύχθη συμφωνία σε πολλά θέματα, δηλ. ότι οι ομολογιούχοι θα λάβουν 35 ευρώ σε νέα ομόλογα και 15 ευρώ σε ρευστό για κάθε 100 ευρώ ονομαστικής αξίας των ομολόγων που κατέχουν, και ότι τα νέα ομόλογα θα εκδοθούν βάσει του αγγλικού νόμου. Το θέμα κόλλησε όμως στο κουπόνι των νέων ομολόγων, με τις τράπεζες να ζητούν τουλάχιστον 5% και την ελληνική κυβέρνηση, υποστηριζόμενη από την τρόικα, να προσφέρει 2%-4%. Η συμμετοχή των ομολογιούχων στο «κούρεμα» ήταν επίσης προβληματική, καθώς μόνο 70%-75% από αυτούς θα συμμετείχαν εθελοντικά, ενώ απαιτείται τουλάχιστον 90% για να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα του χρέους.

ΜΙΡΑΝΤΑ ΞΑΦΑ: «Κούρεμα» 60% και 200.000 εκτός του Δημοσίου

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΙΡΑΝΤΑΣ ΞΑΦΑ 

ΣΤΟΝ ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ)

Υπάρχει η αίσθηση ύστερα και από τη συνάντηση Μέρκελ-Σαρκοζί πως τελικά η Ελλάδα δεν αποφασίζει πλέον τίποτε, ούτε καν για το ενδεχόμενο μεγαλύτερου κουρέματος στο χρέος της. Είναι αρνητικό ή θετικό αυτό και τελικά εάν το «κούρεμα» είναι 50%-60%, ποια ανταλλάγματα θα ζητηθούν;

Ένα «κούρεμα» της τάξης του 50%-60% είναι το ελάχιστο που χρειάζεται για να καταστεί βιώσιμο το χρέος. Φυσικά η αναδιάρθρωση χρέους δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν βολική λύση που θα απαλλάξει την Ελλάδα από τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις. Χρειάζεται να δημιουργηθεί πρωτογενές πλεόνασμα ώστε το μειωμένο χρέος να εξυπηρετείται χωρίς προσφυγή σε περαιτέρω δανεισμό. Το πλεόνασμα μπορεί να δημιουργηθεί μόνο με συρρίκνωση του κράτους ώστε να μπορεί να συντηρηθεί από τη φοροδοτική ικανότητα της οικονομίας και όχι από δανεικά. Η αναδιάρθρωση χρέους δεν είναι υποκατάστατο αλλά συμπλήρωμα των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων. Το υπέρογκο δημόσιο χρέος είναι σύμπτωμα, όχι αιτία του προβλήματος. Η αιτία είναι το μέγεθος του κράτους και οι παρεμβάσεις του στην οικονομία. Χωρίς συρρίκνωση του κράτους, το χρέος θα ξαναδημιουργηθεί ακόμη και αν διαγραφεί εξ ολοκλήρου. 

 Η κυβέρνηση όμως αποφεύγει τις αποφασιστικές παρεμβάσεις και παραμένει δέσμια της κρατικιστικής αντίληψης που μας οδήγησε στην κρίση. Το μπαράζ των νέων φόρων αποδεικνύει ότι ο στόχος της κυβέρνησης δεν είναι η εκ βάθρων αναδιάρθρωση της ελληνικής οικονομίας αλλά η εξασφάλιση πόρων για να συνεχιστεί η κρατική σπατάλη χωρίς να πληγεί καίρια το κομματικό-συνδικαλιστικό κατεστημένο. 

Όσον αφορά τη δυνατότητα άσκησης οικονομικής πολιτικής, η πολιτική που υπαγορεύει η τρόικα είναι μονόδρομος για να επιστρέψει η Ελλάδα σε αναπτυξιακή τροχιά με λιγότερο χρέος και λιγότερα βαρίδια από το υπερτροφικό και αντιπαραγωγικό κράτος.

Συμφωνείτε με την επιδίωξη της τρόικας για περαιτέρω μείωση του μισθολογικού κόστους στον ιδιωτικό τομέα;

Η τρόικα επιδιώκει την επίτευξη μεγαλύτερης ευκαμψίας στην αγορά εργασίας ώστε να μειωθεί η ανεργία. Η ευκαμψία απαιτεί να καθορίζονται οι μισθοί στο επίπεδο της επιχείρησης και όχι σε εθνικό ή κλαδικό επίπεδο, όπου οι συνθήκες μπορεί να διαφέρουν σημαντικά. Η έλλειψη ευκαμψίας στην αγορά εργασίας προστατεύει όσους έχουν δουλειά σε βάρος των ανέργων.

Εκτιμάτε ότι αντέχει η ελληνική κοινωνία την επιβολή νέων φόρων; Μήπως έχει ξεπεραστεί η φοροδοτική ικανότητα των περισσοτέρων Ελλήνων πολιτών;

Η μείωση του ελλείμματος μέχρι τώρα προήλθε από οριζόντιες περικοπές σε μισθούς και συντάξεις, μείωση των δημοσίων επενδύσεων, αύξηση των φορολογικών συντελεστών και εφάπαξ φορολογίες. Αυτά τα μέτρα, που από τη φύση τους είναι μη επαναλαμβανόμενα, απλώς προσφέρουν το χρόνο που απαιτείται για να σχεδιαστούν διαρθρωτικά μέτρα μείωσης των δαπανών σε μόνιμη βάση. Τέτοια μέτρα όμως προσκρούουν στην απροθυμία της κυβέρνησης να τα βάλει με τα συνδικάτα που τη στηρίζουν. Έτσι αντί να περιορίσει το κράτος με κλείσιμο ζημιογόνων κρατικών επιχειρήσεων και άχρηστων οργανισμών και με απολύσεις του προσωπικού τους, η κυβέρνηση αναζητεί νέα έσοδα για να το συντηρήσει. Βαθαίνει την ύφεση καθυστερώντας πληρωμές προς τους ιδιώτες και φορολογώντας υπέρμετρα τον ιδιωτικό τομέα, την κινητήρια δύναμη της οικονομίας. Το Δημόσιο συνεχίζει να ζει παρασιτικά επιβαρύνοντας υπέρμετρα τον ιδιωτικό τομέα. Γι΄ αυτό στην ανακοίνωσή της την περασμένη Δευτέρα η τρόικα τονίζει ότι «είναι απαραίτητο τα νέα μέτρα (για να μειωθεί το έλλειμμα) να προέλθουν από την πλευρά των δαπανών».

Πώς θα ανασχεθεί η ύφεση με την κατανάλωση σε ιστορικά χαμηλά και το «κύμα λουκέτων» επιχειρήσεων και αύξησης της ανεργίας να σαρώνει την αγορά;

ΜΙΡΑΝΤΑ ΞΑΦΑ: "200.000 υπάλληλοι πρέπει να φύγουν από το Δημόσιο!"

Συνέντευξη της Μιράντας Ξαφά στην ΓΙΩΤΑ ΗΛΙΟΥ

Ξεκάθαρη τη διάθεση της Ευρώπης να βοηθήσει την Ελλάδα. Aλλά ακόμα πιο ξεκάθαρη την πρόθεσή της να θωρακίσει το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, ώστε να αντέξει σε περίπτωση μιας άτακτης χρεοκοπίας της Ελλάδας, κάποια στιγμή στο μέλλον.

Αυτά βλέπει η κα Μιράντα Ξαφά, σύμβουλος Επενδύσεων της IJPartners, πρώην μέλος του διοικητικού συμβουλίου του ΔΝΤ (2004-09), ερμηνεύοντας τις αποφάσεις της Συνόδου της 21ης Ιουλίου.

Στη συνέντευξη που παραχώρησε στην «Ι» αποκαλύπτει ότι στο Λονδίνο μας αποκαλούν «χρηματοπιστωτικούς Ταλιμπάν», εξαιτίας της νοοτροπίας κάποιων Ελλήνων που λένε: «εγώ θα αυτοκτονήσω, αλλά θα πάρω και εσένα στον λαιμό μου». Εκτιμά ότι το ευρωομόλογο από μόνο του δεν λύνει το πρόβλημα της κρίσης χρέους. Και καταθέτοντας την άποψή της για τις μετατάξεις στο Δημόσιο, εξηγεί ότι τις βλέπει σαν «μουσικές καρέκλες»: δεν οδηγούν, δηλαδή, σε συρρίκνωση του δημόσιου τομέα.

Γιατί το πολιτικό σύστημα δεν μπορεί να δώσει λύσεις

Της Μιράντας Ξαφά

Πριν από λίγες μέρες, 51 επιχειρηματίες και στελέχη της αγοράς ζήτησαν με ανοιχτή επιστολή τη συγκρότηση κυβέρνησης εκτάκτου ανάγκης με υπουργούς που, ανεξαρτήτως κομματικής προέλευσης, προσωπικής συμπάθειας ή βουλευτικής ιδιότητας, θα αναλάβουν να βγάλουν τη χώρα από την κρίση. 

Η επιστολή (που συνυπογράφω) τονίζει ότι η σίγουρη λύση για τη μείωση του ελλείμματος είναι η άμεση περικοπή όλων των κρατικών δαπανών που δεν είναι απολύτως απαραίτητες και όχι η προσπάθεια αύξησης των φορολογικών εσόδων σε μια οικονομία σε ύφεση. Τα περιθώρια περικοπής των δαπανών είναι εξόφθαλμα: να κλείσει ο ΟΣΕ εκτός από τις μεταφορές εμπορευμάτων, να μείνει μόνο ένα κρατικό κανάλι και ένας ραδιοφωνικός σταθμός, να κλείσουν όλοι οι μη απαραίτητοι δημόσιοι οργανισμοί και δημοτικές επιχειρήσεις, να καταργηθεί το εγγυημένο περιθώριο κέρδους 35% των φαρμακοποιών, και να μειωθεί δραστικά η χρηματοδότηση των κομμάτων από τον προϋπολογισμό.

Η απροθυμία της κυβέρνησης να τα βάλει με οργανωμένα συμφέροντα φαίνεται από τη λίστα των παρεμβάσεων που εξειδικεύονται στο Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2011-15. Για παράδειγμα, η μείωση του περιθωρίου κέρδους στα φάρμακα, κατά το γερμανικό ή σουηδικό σύστημα που θα εξοικονομούσε 1,5 δισ. ευρώ τον χρόνο στα ασφαλιστικά Ταμεία, δεν περιλαμβάνεται στις παρεμβάσεις. Ο «αυστηρότερος έλεγχος στους δικαιούχους αναπηρικών συντάξεων» ουσιαστικά αναβάλλεται για τη διετία 2014-15, δηλ. μετά τη λήξη της θητείας της κυβέρνησης. Ο «εξορθολογισμός κοινωνικών προγραμμάτων» που προβλέπεται να εξοικονομήσει 760 εκατ. ευρώ αναβάλλεται για το 2013-14, το ίδιο και η μείωση λειτουργικών αμυντικών δαπανών.  

Η μέχρι σήμερα καταπολέμηση του ελλείμματος είναι εντελώς ανεπαρκής. Πολύς χρόνος αναλώθηκε με ημίμετρα και με τους γνωστούς δισταγμούς για το πολιτικό κόστος. Ούτε ένας υπεράριθμος δεν έχει απολυθεί από το Δημόσιο, ενώ 250.000 εργαζόμενοι έχασαν τη δουλειά τους στον ιδιωτικό τομέα. Η διάλυση του κράτους και η διαχειριστική ανεπάρκεια των υπουργών συνέβαλαν στις καθυστερήσεις. Οι μεταρρυθμίσεις που θα επέτρεπαν στο Δημόσιο να ελέγξει τις δαπάνες του δεν εφαρμόστηκαν. Η ενιαία αρχή πληρωμών, η ηλεκτρονική συνταγογράφηση και το διπλογραφικό σύστημα στα νοσοκομεία δεν λειτουργούν. Και καθώς η φοροδιαφυγή συνεχίζεται ανενόχλητη, νέοι φόροι επιβάλλονται σε όσους έχουν ήδη συνεισφέρει. Προσθέστε σε αυτά την απροθυμία εφαρμογής των διαρθρωτικών αλλαγών που θα βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα, όπως το άνοιγμα των επαγγελμάτων, η ευκαμψία στην αγορά εργασίας και η μείωση της γραφειοκρατίας στην αδειοδότηση και λειτουργία των επιχειρήσεων, για να συμπληρωθεί η εικόνα της επικείμενης κατάρρευσης.

Σε πρόσφατη εκπομπή του Mega, ο υπουργός Ανάπτυξης κ. Χρυσοχοΐδης έπλεξε το εγκώμιο του κ. Φωτόπουλου της ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ, που «κοσμεί τη συνδικαλιστική παρουσία στη χώρα» και «είναι τιμή μας που ανήκει στο ΠΑΣΟΚ», επικροτώντας έτσι τον αγώνα που κάνει για να μην περάσει το Μεσοπρόθεσμο και να μην ιδιωτικοποιηθεί η ΔΕΗ. Εκανε έκκληση προς όλους «να σταματήσουμε τη δαιμονοποίηση του συνδικαλισμού», ενώ για πρώτη φορά πολίτες κάνουν μήνυση στη ΔΕΗ και στη ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ για παράβαση καθήκοντος και για σημαντική οικονομική ζημιά στο κράτος και στους πολίτες.

Πιστεύει κανείς ότι κυβέρνηση που ανησυχεί για το «αριστερό της προφίλ» μπορεί να εφαρμόσει εκτεταμένο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων και δραστικές περικοπές δαπανών; Ή ότι ο νέος υπουργός Οικονομικών κ. Βενιζέλος, που έδωσε λευκή επιταγή στο ασφαλιστικό Ταμείο της ΔΕΗ όταν μετοχοποιήθηκε η εταιρεία το 2001, θα πάρει πίσω την επιταγή που κόστισε στους φορολογούμενους 700 εκατ. ευρώ πέρυσι και τουλάχιστον 6 δισ. ευρώ την τελευταία δεκαετία, ενώ τα έσοδα από τη μετοχοποίηση ανήλθαν μόλις στα 400 εκατ. ευρώ; Γιατί η περικοπή των παχυλών συντάξεων της ΔΕΗ δεν περιλαμβάνεται στο μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα;

Ας συγκροτήσει η σημερινή Βουλή μια κυβέρνηση έκτακτης ανάγκης και εθνικής ανασυγκρότησης που να περιλαμβάνει επαγγελματικά επιτυχημένα στελέχη του ιδιωτικού τομέα με αποδεδειγμένη διαχειριστική ικανότητα, γνώση του αντικειμένου και προσήλωση στον στόχο. Ο διαχωρισμός του υπουργικού από το βουλευτικό αξίωμα, που θα πρέπει να κατοχυρωθεί συνταγματικά, θα εμπλουτίσει το πολιτικό προσωπικό με στελέχη που θα προσφέρουν την πολύτιμη εμπειρία τους για λίγα χρόνια πριν επιστρέψουν στον ιδιωτικό τομέα. Η πλειοψηφία των βουλευτών που υπουργοποιούνται δεν έχουν ποτέ δουλέψει στον ιδιωτικό τομέα και δεν διαθέτουν διαχειριστική πείρα ή γνώση των αγορών.

Το να ζητάμε από το σημερινό πολιτικό σύστημα να μειώσει δραστικά τα ελλείμματα και το χρέος που το ίδιο δημιούργησε είναι σαν να αναθέτουμε στον Γκόρντον Γκέκο την επιτήρηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Η πιθανότητα να επιτύχει είναι μάλλον χαμηλή. Το διακύβευμα είναι η χρεοκοπία της Ελλάδας και η έξοδός της από την Ευρωζώνη. Οι εταίροι μας στην Ε. Ε. και το ΔΝΤ θα συνεχίσουν τις προσπάθειές τους να μας διασώσουν μόνο αν θέλουμε να σωθούμε. Οσο η περιφέρεια της Ευρωζώνης σταθεροποιείται και οι τράπεζες της Ε. Ε. θωρακίζονται με νέα κεφάλαια, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να εγκαταλειφθούμε στην τύχη μας. Μια άτακτη στάση πληρωμών θα σήμαινε άμεση αποκοπή της Ελλάδας από εξωτερική χρηματοδότηση, κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος, στάση πληρωμών του Δημοσίου, περικοπή όλων των εισαγωγών που δεν μπορούν να πληρωθούν σε ρευστό και γενίκευση του χάους. Αξίζει να το διακινδυνεύσουμε;

Απάντηση στους 16 βουλευτές

Της Μιραντας Ξαφα

(Συμβούλου επενδύσεων στην IJ Partners)

Είναι εύλογα τα ερωτήματα που θέτουν οι 16 βουλευτές προς την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ: Γιατί φτάσαμε πάλι στο σημείο μηδέν ύστερα από ένα χρόνο εφαρμογής του Μνημονίου; Και γιατί χρειάζονται πρόσθετα μέτρα για το 2011 και μεσοπρόθεσμα;

Μια πρώτη απάντηση είναι ότι το Μνημόνιο δεν απέτυχε, απλώς δεν εφαρμόστηκε.Η κυβέρνηση δεν έκανε καμία προσπάθεια να επαναπροσδιορίσει τα όρια και τον ρόλο του κράτους. Καμία προσπάθεια να ανασυγκροτήσει τη δημόσια διοίκηση, με ταυτόχρονο περιορισμό των υπαλλήλων της. Καμία προσπάθεια να αφαιρέσει από το σπάταλο και αναποτελεσματικό κράτος δραστηριότητες που ο ιδιωτικός τομέας αποδεδειγμένα μπορεί να φέρει σε πέρας καλύτερα και φθηνότερα, όπως είναι η συλλογή των σκουπιδιών ή η διοίκηση των νοσοκομείων.  Στον πρώτο χρόνο εφαρμογής του, το έλλειμμα μειώθηκε με οριζόντιες περικοπές σε μισθούς και συντάξεις και με αύξηση της φορολογίας. Αυτά τα μέτρα από τη φύση τους είναι μη επαναλαμβανόμενα, απλώς προσφέρουν τον χρόνο που απαιτείται για να σχεδιαστούν διαρθρωτικά μέτρα μείωσης των δαπανών σε μόνιμη βάση. Τέτοια μέτρα όμως δεν σχεδιάστηκαν.

Αν η κυβέρνηση προσπάθησε να εμποδίσει τη δημοσιοποίηση της επιστολής των 16 βουλευτών του ΠΑΣΟΚ, το έκανε για να συγκαλύψει την αδυναμία της να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του Μνημονίου, λόγω ενός μείγματος ανικανότητας και απροθυμίας.

Το έλλειμμα θα μειωθεί μεσοπρόθεσμα μόνο με την αποφασιστική συρρίκνωση του Δημοσίου. Το υπέρογκο δημόσιο χρέος είναι σύμπτωμα, όχι αιτία του προβλήματος. Η αιτία είναι το μέγεθος του κράτους και οι παρεμβάσεις του στην οικονομία. Χωρίς συρρίκνωση του κράτους, το χρέος θα ξαναδημιουργηθεί ακόμη και αν διαγραφεί εξ ολοκλήρου. Η κυβέρνηση όμως αποφεύγει τις αποφασιστικές παρεμβάσεις και παραμένει αδιόρθωτα προσηλωμένη στα συμφέροντα του κομματικού - συνδικαλιστικού κατεστημένου. 

Οι ΔΕΚΟ είναι ληστρικοί οργανισμοί, διοικούμενοι από αργόμισθους συνδικαλιστές που αποσπούν προνόμια εκβιάζοντας την κοινωνία. Αυτά τα προνόμια προσπαθούν να συντηρήσουν όσοι αντιμάχονται τις ιδιωτικοποιήσεις επικαλούμενοι το εθνικό συμφέρον. Ο ιδιωτικός τομέας δεν αντέχει άλλο να συντηρεί το υπερτροφικό και αντιπαραγωγικό Δημόσιο. Η εμμονή στις μετατάξεις αντί για απολύσεις του υπερβάλλοντος προσωπικού βαθαίνει την ύφεση, καθώς η κυβέρνηση επιβάλλει μπαράζ νέων φόρων για να το συντηρήσει.

Τη στιγμή που από τον Ιούλιο δεν θα υπάρχουν χρήματα για να πληρωθούν μισθοί και συντάξεις, η άμεση προτεραιότητα είναι το κλείσιμο ζημιογόνων επιχειρήσεων και των άχρηστων δημόσιων οργανισμών, με ταυτόχρονη απόλυση του προσωπικού τους, με την ίδια αποζημίωση που πήραν οι 250.000 απολυμένοι του ιδιωτικού τομέα. 

Αν αυτά είχαν γίνει πριν από ένα χρόνο, δεν θα είχαμε φτάσει εδώ που φτάσαμε. Και δεν θα ήμασταν πάλι σήμερα αντιμέτωποι με το φάσμα της χρεοκοπίας.

Μνημόνιο ή χρεοκοπία

Της Μιραντας Ξαφα

Το σύνθημα «αλλάζουμε ή βουλιάζουμε» που διακήρυξε ο κ. Παπανδρέου, αναφερόμενος στο σπάταλο πελατειακό κράτος, τείνει να μετατραπεί σε εφιαλτική πραγματικότητα, καθώς μάλλον βουλιάζουμε. 

Η κυβέρνηση αδυνατεί να εφαρμόσει το Μνημόνιο εξαιτίας ενός μείγματος ανικανότητας και απροθυμίας. Το Μνημόνιο προέβλεπε την εφαρμογή μιας σειράς μέτρων μέχρι τα τέλη του 2010 για να ελεγχθούν οι δαπάνες και να περιοριστεί η κρατική σπατάλη. Ακόμη όμως εκκρεμούν η ενιαία αρχή πληρωμών, η ηλεκτρονική συνταγογράφηση και το διπλογραφικό σύστημα στα νοσοκομεία. Εκκρεμεί ο περιορισμός των επικουρικών συντάξεων και των «βαρέων και ανθυγιεινών» επαγγελμάτων. Εκκρεμούν οι μετατάξεις στις ΔΕΚΟ -που θα έπρεπε κανονικά να είναι απολύσεις του υπεράριθμου προσωπικού- ενώ η νέα συλλογική σύμβαση του ΟΣΕ προβλέπει ότι το 2011 θα καλυφθούν οι απώλειες εισοδήματος που προέκυψαν από τις περικοπές του 2010! Στην προσπάθεια βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας με την άρση των διοικητικών εμποδίων στον ανταγωνισμό και την επιχειρηματικότητα, εκκρεμούν το άνοιγμα των επαγγελμάτων, οι επιχειρησιακές συμβάσεις, και η μείωση της γραφειοκρατίας στην αδειοδότηση και λειτουργία των επιχειρήσεων. 

Οσοι ισχυρίζονται ότι το Μνημόνιο απέτυχε προφανώς δεν αντιλαμβάνονται ότι δεν εφαρμόστηκε.

Οι διαρθρωτικές αλλαγές προσκρούουν στην αδυναμία της κυβέρνησης να ξεπεράσει την κρατικιστική αντίληψη που μας οδήγησε στην κρίση και να τα βάλει με τα συνδικάτα που τη στηρίζουν. Αντί να περιορίσει το κράτος, η κυβέρνηση αναζητεί νέα έσοδα για να το συντηρήσει. 

 Βαθαίνει την ύφεση καθυστερώντας πληρωμές και φορολογώντας υπέρμετρα τον ιδιωτικό τομέα, την κινητήριο δύναμη της οικονομίας. Κυβέρνηση και αξιωματική αντιπολίτευση συνεχίζουν να θεωρούν «ταμπού» τις απολύσεις που απαιτούνται για να συρρικνωθεί το Δημόσιο, αναγκάζονται όμως εκ των πραγμάτων να μιλούν είτε για «διακοπή σύμβασης» μέσω αξιολόγησης ΑΣΕΠ είτε για «εργασιακή εφεδρεία». Φαίνεται ότι τα κόμματα εξουσίας δεν έχουν καταφέρει να απεμπολήσουν το πολιτικό κόστος, ούτε όμως να αντιληφθούν ότι τα συνδικάτα του δημόσιου τομέα απαξιώνονται στην κοινή γνώμη, καθώς είναι προφανές ότι υπερασπίζονται ιδιοτελή συμφέροντα και μόνο.

Οι αγορές και οι εταίροι μας στην Ευρωζώνη αμφισβητούν την αξιοπιστία του μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού προγράμματος που υποτίθεται ότι θα αποκαταστήσει τη βιωσιμότητα του χρέους. Το διακύβευμα είναι αν η Ελλάδα δικαιούται τον επιπλέον χρόνο που μπορεί να της δώσει ένα νέο δάνειο ή μια «ήπια» αναδιάρθρωση χρέους με την επιμήκυνση των ομολόγων που λήγουν την κρίσιμη διετία 2012-13. 

Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η αναδιάρθρωση του χρέους δεν αποτελεί μέσο χαλάρωσης των δεσμεύσεων του Μνημονίου. Καμία αναδιάρθρωση δεν μπορεί να καλύψει το λειτουργικό έλλειμμα του Δημοσίου, που ανήλθε στα 10 δισ. ευρώ πέρυσι και προβλέπεται να μειωθεί στα 2 δισ. ευρώ φέτος. Η επίτευξη αυτού του στόχου, που προϋποθέτει την άμεση λήψη μέτρων ύψους 6 δισ. ευρώ, δεν είναι διαπραγματεύσιμη. Αυτό που είναι υπό συζήτηση είναι αν το κενό που δημιουργεί η αδυναμία επαναπρόσβασης της Ελλάδας στις κεφαλαιαγορές θα καλυφθεί με νέο δάνειο από την τρόικα ή με ήπια αναδιάρθρωση, σε κάθε περίπτωση υπό την προϋπόθεση ότι η Ελλάδα τηρεί τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει. 

Το νέο δάνειο σκοντάφτει στην απροθυμία των Γερμανών και των άλλων πλεονασματικών χωρών να μας δανείσουν μερικές δεκάδες δισεκατομμύρια πέρα από το μέγα-δάνειο των 110 δισ. ευρώ. Η εναλλακτική λύση της αναδιάρθρωσης προσκρούει στις έντονες αντιρρήσεις της ΕΚΤ, η οποία κατέχει σχεδόν 200 δισ. ευρώ ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου (144 δισ. ευρώ ως εγγύηση για την παροχή ρευστότητας ύψους 91 δισ. ευρώ στις ελληνικές τράπεζες και 50 δισ. ευρώ μέσω της δευτερογενούς αγοράς). Τυχόν άρνηση της ΕΚΤ να δεχθεί ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου ως εγγύηση για χρηματοδότηση θα πυροδοτούσε πιστωτική κρίση.

Δεν είναι ξεκάθαρο πώς θα λυθεί αυτό το δίλημμα. Το μόνο βέβαιο είναι ότι δεν μπορούμε να ζητάμε θυσίες από τους πιστωτές μας πριν τακτοποιήσουμε τα του οίκου μας. Μοιραζόμαστε το ίδιο νόμισμα με 16 άλλες χώρες και δεν μπορούμε να συμπεριφερόμαστε σαν να είμαστε Αργεντινή. Η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη είναι αμφίδρομη. Ο χρόνος πιέζει αφόρητα διότι εξαντλείται βαθμιαία το απόθεμα υπομονής των εταίρων μας, αλλά και η διάθεση για εξυγίανση που επιδεικνύουν οι πολίτες. Αυτή είναι η ύστατη ευκαιρία για εθνική συνεννόηση και συναίνεση στις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις, ώστε να αποφευχθεί η πτώχευση.

Οι πρόσφατες σφυγμομετρήσεις δείχνουν ότι τα ποσοστά υποστήριξης των δύο κομμάτων εξουσίας που είναι συνυπεύθυνα για την κρίση διαρκώς μειώνονται, χωρίς να έχει εμφανιστεί ο από μηχανής θεός που θα βγάλει τη χώρα από το τέλμα. Αν η κυβέρνηση δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα ας παραιτηθεί, και η Βουλή ας εκλέξει άλλον πρωθυπουργό, κοινής αποδοχής, που διαθέτει ξεκάθαρη σκέψη, διαχειριστική ικανότητα, και προσήλωση στο δημόσιο συμφέρον. Η ιστορία της νεότερης Ελλάδας δείχνει ότι ήμασταν πάντα αυτοκαταστροφικοί, με ακραία συμπτώματα την Μικρασιατική Καταστροφή, τον Εμφύλιο και τη διχοτόμηση της Κύπρου. Δείχνει όμως επίσης ότι σε κρίσιμες στιγμές αναδεικνύονται ικανοί πολιτικοί, όπως ο Βενιζέλος πριν από έναν αιώνα, που μπορούν να εφαρμόσουν τις απαραίτητες συνταγματικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις για τον εκσυγχρονισμό της Ελλάδας.

Αναδιάρθρωση χρέους: η ευρωπαϊκή διάσταση

Της Μιραντας Ξαφα

Τις τελευταίες μέρες τα spreads των ελληνικών ομολόγων ξεπέρασαν κάθε ιστορικό προηγούμενο, με την απόδοση του διετούς ομολόγου να αγγίζει το 25%. Οι συνεχείς αναθεωρήσεις του ελλείμματος προς τα πάνω, οι αλλεπάλληλες καθυστερήσεις στη λήψη μέτρων και η προφανής απουσία κυβερνητικής σύμπνοιας καταβαραθρώνουν την αξιοπιστία της χώρας στις αγορές, ενισχύοντας τις φήμες περί άμεσης αναδιάρθρωσης χρέους. Πληθαίνουν τελευταία και στην Ελλάδα οι φωνές που ζητούν άμεση αναδιάρθρωση του χρέους ως μέσο χαλάρωσης των δεσμεύσεων του Μνημονίου. 

Αυτή η εκτίμηση είναι εντελώς λανθασμένη. Αν κάποιας μορφής αναδιάρθρωση γίνει σύντομα, θα είναι επειδή η Ελλάδα αδυνατεί να επιστρέψει στις αγορές το 2012, όπως προέβλεπε το Μνημόνιο, και οι Ευρωπαίοι εταίροι μας δεν είναι πρόθυμοι να μας δανείσουν μερικές δεκάδες δισεκατομμύρια πέρα από το δάνειο-μαμούθ των 110 δισ. της τρόικας. 

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Τη διετία 2012-13 λήγουν ομόλογα ύψους 65 δισ. Αυτό το ποσό συμπίπτει με το ποσό που το Μνημόνιο προέβλεπε ότι η Ελλάδα θα αντλήσει από τις διεθνείς κεφαλαιαγορές.Αν η Ελλάδα δεν μπορέσει να επιστρέψει στις αγορές, το δάνειο της τρόικας δεν αρκεί για να καλυφθούν οι υποχρεώσεις της χώρας τη διετία 2012-13. Συνεπώς η χώρα θα αντιμετωπίσει πρόβλημα αναχρηματοδότησης, η επίλυση του οποίου δεν είναι ξεκάθαρη. Μία λύση θα ήταν η αύξηση του δανείου της τρόικας, η οποία όμως προσκρούει στην απροθυμία των λαών της βόρειας Ευρώπης για πρόσθετη χρηματοδότηση στην Ελλάδα. Η μόνη άλλη λύση είναι κάποιας μορφής αναδιάρθρωση του χρέους. 

Το άμεσο «κούρεμα» της αξίας των ομολόγων προσκρούει όμως σε σημαντικά εμπόδια:  

Πρώτον, δεν θα έπειθε τις αγορές ότι το υπόλοιπο χρέος θα εξυπηρετηθεί κανονικά, διότι το πρόγραμμα σταθεροποίησης είναι ακόμη στην αρχή και η επιτυχία του είναι κάθε άλλο παρά δεδομένη. 

Δεύτερον, οι ευρωπαϊκές τράπεζες δεν είναι έτοιμες να υποστούν τις ζημίες που συνεπάγεται ένα σημαντικό «κούρεμα» της αξίας των ομολόγων στο χαρτοφυλάκιό τους. 

Τρίτον, μια αναδιάρθρωση με «κούρεμα» του ελληνικού χρέους θα δημιουργήσει προσδοκίες για παρόμοια αναδιάρθρωση στις άλλες υπερχρεωμένες χώρες της Ευρωζώνης. 

Συζητείται επομένως και μία τρίτη λύση: Η επιμήκυνση των ομολόγων που λήγουν την κρίσιμη διετία 2012-13, με ενδεχόμενο «κούρεμα» της αξίας τους μετά τη δημιουργία του μόνιμου μηχανισμού στήριξης (ESM) στα μέσα του 2013. Η επιμήκυνση δεν θα έλυνε το πρόβλημα της βιωσιμότητας του χρέους αλλά θα απέφευγε την εκταμίευση πρόσθετου δανείου από την τρόικα, μεταθέτοντας για το μέλλον την αποπληρωμή των ομολόγων που λήγουν.

Μέχρι στιγμής οι Ευρωπαίοι ηγέτες αποκλείουν οποιαδήποτε μορφή αναδιάρθρωσης, επικαλούμενοι την υποστήριξη που έχουν ήδη προσφέρει στην Ελλάδα και την αποφυγή του κινδύνου να πληγεί ολόκληρη η Ευρωζώνη (και η ΕΚΤ) από μια απομείωση της αξίας των ελληνικών ομολόγων. Εχουν καταλήξει, δηλαδή, ότι μια ευρωπαϊκή τραπεζική κρίση σήμερα θα ήταν πιο επιβλαβής από μια ενδεχόμενη απομείωση της αξίας των διακρατικών δανείων προς την Ελλάδα αύριο, αν η Ελλάδα αδυνατεί να τα αποπληρώσει.  

Αυτός είναι και ο λόγος που οι ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (stress tests) των ευρωπαϊκών τραπεζών διεξάγονται υπό την υπόθεση ότι τα κρατικά ομόλογα που κρατούν έως τη λήξη τους θα αποπληρωθούν στην ονομαστική τους αξία.  

Τι κερδίζουμε με την αναβολή του «κουρέματος» του χρέους; Τη μετάθεση των απωλειών για το μέλλον, όταν οι τράπεζες θα είναι πιο έτοιμες να υποστούν τις ζημίες και η Ελλάδα σε καλύτερη θέση να εξυπηρετήσει τουλάχιστον ένα τμήμα του χρέους της (σήμερα το σύνολο των τόκων πληρώνεται με τα δανεικά της τρόικας). Οσο όμως τα ομόλογα που λήγουν αποπληρώνονται στην ονομαστική τους αξία και αντικαθίστανται από διακρατικά χρέη, η ισορροπία αλλάζει. Με τα σημερινά δεδομένα, το 2013 το ένα τρίτο των ελληνικών ομολόγων θα έχει λήξει και θα έχει αντικατασταθεί από το χρέος προς την τρόικα. Η Ελλάδα θα χρειαστεί τότε και νέο δάνειο. Σε κάποια φάση, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα προτιμήσουν να αναγνωρίσουν την πραγματικότητα και θα αποφασίσουν ότι το «κούρεμα» των ομολόγων είναι προτιμότερο από μια περαιτέρω αύξηση του ποσού που οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι ρισκάρουν να χάσουν.

Η συζήτηση περί αναδιάρθρωσης αφορά ακριβώς αυτό το σημείο καμπής, που είναι άγνωστο πότε θα φτάσουμε – σήμερα ή το 2013. Το μόνο βέβαιο είναι ότι η αναδιάρθρωση χρέους, όποτε γίνει, δεν αναιρεί την ανάγκη αναδιάρθρωσης της οικονομίας ώστε να λειτουργεί παραγωγικά, με χαμηλό κόστος, και να παράγει εμπορεύσιμα αγαθά και υπηρεσίες αντί για άχρηστα υποβρύχια και άδεια τρένα. Σήμερα, ακόμη και αν εξαφανιστεί το χρέος, η Ελλάδα δεν μπορεί να ζήσει χωρίς δανεικά. Δεν μπορούμε όμως να διεκδικούμε περισσότερη ευρωπαϊκή αλληλεγγύη χωρίς να έχουμε πείσει τους εταίρους μας και τις αγορές ότι κάνουμε το παν για να ξεπεράσουμε την κρίση. 

Πολλά θα κριθούν από την αξιοπιστία του μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού προγράμματος που έρχεται προς ψήφιση στη Βουλή. Το πρόγραμμα πρέπει να πείθει ότι έχει στόχο την εκ βάθρων αναδιάρθρωση του Δημοσίου και της οικονομίας, όχι την εξασφάλιση δανεικών για να συνεχιστεί η κρατική σπατάλη χωρίς να θιγεί καίρια το κομματικό-συνδικαλιστικό κατεστημένο. Οψόμεθα.

Meltdown

Της Μιράντας Ξαφά

H επίσκεψη της τρόικας στην Αθήνα αυτή την εβδομάδα έχει στόχο να βοηθήσει την κυβέρνηση να εξειδικεύσει τρία πράγματα: μέτρα ύψους τουλάχιστον 2 δισ. ευρώ φέτος για να πετύχει τον στόχο για έλλειμμα 7,5% του ΑΕΠ,εξοικονόμηση 22 δισ. ευρώ την τριετία 2012-14 για να μειώσει το έλλειμμα κάτω από 3%, και αποκρατικοποιήσεις ύψους 15 δισ. ευρώ την τριετία 2011-13 για να επαναγοράσει χρέος. 

Είναι προφανές ότι αυτά τα ποσά δεν μπορούν να προκύψουν από νέους φόρους και οριζόντιες περικοπές. Το μεγάλο πρόβλημα όμως είναι ότι η κυβέρνηση δεν τολμά να απολύσει έστω έναν περισσευούμενο υπάλληλο. Αντί να περιορίσει το υπερτροφικό Δημόσιο, η κυβέρνηση αναζητεί νέα έσοδα για να το συντηρήσει. Υστερα από την περυσινή φοροεπιδρομή, εξετάζει την επιλεκτική κατάργηση των φοροαπαλλαγών με εισοδηματικά κριτήρια, πράγμα που θα καταστήσει το φορολογικό σύστημα ακόμη πιο πολύπλοκο απ’ ό,τι ήδη είναι. Φορολογώντας υπέρμετρα τον ιδιωτικό τομέα –που είναι ο μόνος που παράγει πλούτο– εντείνει την ύφεση. Για κάθε θέση εργασίας που διατηρείται στο Δημόσιο χάνονται δύο στον ιδιωτικό τομέα. Στην προσπάθειά της να αγοράσει χρόνο, η κυβέρνηση αναζητεί ακόμη και εφ’ άπαξ έσοδα από νομιμοποίηση καταπατημένων, αζήτητες κληρονομιές κ.λπ. για να συνεχίσει να χρηματοδοτεί μόνιμες δαπάνες.

Η δυναμική του χρέους δεν μπορεί να αντιστραφεί χωρίς δραστικό περιορισμό του κράτους και βελτίωση του κλίματος για επενδύσεις. Ενα εκτεταμένο πρόγραμμα αποκρατικοποιήσεων θα έκανε πολύ πιο πειστική τη δήλωση του πρωθυπουργού ότι κάνει τα πάντα για να βγει η Ελλάδα από την κρίση. Αντ’ αυτού δηλώνει ότι θα απαγορεύσει με νόμο την πώληση δημόσιας γης, ενώ κάποιοι υπουργοί του μιλούν για «κόκκινες γραμμές» στις αποκρατικοποιήσεις. Το αποτέλεσμα είναι οι αγορές να δυσπιστούν για την πολιτική βούληση της κυβέρνησης να προχωρήσει σε βαθιές τομές και το spread των ελληνικών ομολόγων να παραμένει στα ύψη.

Η κυβέρνηση παραμένει δέσμια της κρατικιστικής αντίληψης που μας οδήγησε στην κρίση. Προτάσσει τα ιδιοτελή συμφέροντα των συντεχνιών, βλάπτοντας το γενικό συμφέρον. Παρ’ όλη την υποτιθέμενη απελευθέρωση της κρουαζιέρας το καμποτάζ συνεχίζεται, τα επαγγέλματα παραμένουν κλειστά, και οι επιχειρησιακές συμβάσεις εργασίας δεν υλοποιούνται. Αντί να ανοίξει την αγορά ενέργειας στον ανταγωνισμό, η κυβέρνηση ενισχύει τη μονοπωλιακή θέση της ΔΕΗ, θέτοντας υπό τον πλήρη έλεγχό της τον διαχειριστή του συστήματος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας για να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις της ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ. Στο δημοσιονομικό σκέλος, η εξυγίανση των ΔΕΚΟ και οι συγχωνεύσεις «Καλλικράτη» παραμένουν στα χαρτιά, τα φορολογικά έσοδα υπολείπονται των στόχων, ενώ καθυστερεί η εγκατάσταση πληροφορικών συστημάτων που θα επιτρέψουν στο Δημόσιο να ελέγξει τις δαπάνες του στην υγεία, στις προμήθειες, στη μισθοδοσία.

Για να περιοριστεί η δημόσια σπατάλη πρέπει να μπορούμε να μετρήσουμε το κόστος και να το συγκρίνουμε με όσα συμβαίνουν σε ευνομούμενες χώρες ή στον ιδιωτικό τομέα. Αν δεν μετράμε δεν μπορούμε να πάρουμε σωστές αποφάσεις. Ομως το κομματικό-συνδικαλιστικό κατεστημένο θεωρεί το μέτρημα επικίνδυνο, διότι αποκαλύπτοντας το μέγεθος της σπατάλης μπορεί να οδηγήσει σε μεταρρυθμίσεις που το θίγουν. Γι’ αυτό και ο διάλογος για την οικονομία γίνεται με συνθήματα, όχι με επιχειρήματα και αδιάψευστα στοιχεία.

Χάρη στην τρόικα, που επιμένει στη διαφάνεια, τα δημόσια νοσοκομεία έχουν αρχίσει να δημοσιεύουν ισολογισμούς. Τα στοιχεία του 2009 για δέκα νοσοκομεία, που περιλαμβάνουν τα δύο μεγαλύτερα από τα 134 κρατικά, αναδεικνύουν μια εξαιρετικά δυσάρεστη πραγματικότητα. Τα έσοδά τους δεν καλύπτουν καν τη μισθοδοσία τους, ενώ οι προμήθειες και λοιπές δαπάνες είναι υπερδιπλάσιες των εσόδων, αφήνοντας μια τρύπα δισεκατομμυρίων που καλύπτεται από κρατικές επιχορηγήσεις. Αντίθετα τα ιδιωτικά νοσοκομεία την ίδια χρονιά ήταν κερδοφόρα. 

Γιατί λοιπόν η κυβέρνηση δεν αναθέτει το management σε ιδιώτες; Διότι η συντριπτική πλειοψηφία των διοικητικών υπαλλήλων που απασχολούνται στα κρατικά νοσοκομεία είναι περιττοί, ιδιαίτερα αν εισαχθούν σύγχρονα λογιστικά συστήματα που ενημερώνουν τη διοίκηση σε πραγματικό χρόνο για έσοδα, προμήθειες κ.λπ. Το ίδιο ισχύει σε πολλές άλλες δραστηριότητες του Δημοσίου που, αν καταργηθούν και μεταφερθούν στον ιδιωτικό τομέα, θα οδηγήσουν σε ομαδικές απολύσεις αργόμισθων.

Ορισμένοι πιστεύουν ότι η Ευρώπη θα μας υποστηρίξει οικονομικά ό,τι και αν κάνουμε, είτε πετυχαίνουμε τους στόχους του Μνημονίου είτε όχι, λόγω του φόβου ενός ντόμινο που θα συμπαρασύρει ολόκληρη την Ευρωζώνη αν η Ελλάδα κηρύξει στάση πληρωμών. Αυτή η άποψη κινείται στη σφαίρα της ουτοπίας. Παραβλέπει ότι ο στόχος του προγράμματος σταθεροποίησης είναι η αποκατάσταση της βιωσιμότητας των δημόσιων οικονομικών, ώστε να μπορέσει η Ελλάδα να επιστρέψει στις κεφαλαιαγορές, πράγμα που δεν θα συμβεί αν οι στόχοι για το έλλειμμα δεν τηρηθούν. Πέρα από την απώλεια αξιοπιστίας, η μη τήρηση των στόχων προσκρούει στην προσδοκία της τρόικας να πάρει πίσω τα δανεικά και στη δικαιολογημένη απροθυμία των λαών της βόρειας Ευρώπης να επωμιστούν το κόστος της διάσωσης της Ελλάδας. 

Πώς να τους πείσουμε ότι οι θυσίες μας αξίζουν την υποστήριξή τους όταν οι εργαζόμενοι στα ΕΛΠΕ απεργούν για να διατηρήσουν τους 17 μισθούς και τα απίστευτα επιδόματά τους («επίδομα εργένη»!); 

Η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη έχει όρια. Βρισκόμαστε ήδη σε χρεοκοπία εν αναστολή. Με τους σημερινούς ρυθμούς βαδίζουμε σταθερά προς άρση της αναστολής.

KAΘΗΜΕΡΙΝΗ

Βρισκόμαστε σε χρεοκοπία εν αναστολή

Μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη της Μιράντα Ξαφά στον Δημήτρη Διαμαντίδη και στην εφημερίδα "Ημερησία"

Υπάρχει η αίσθηση πως η προσπάθεια της ελληνικής κυβέρνησης έχει εισέλθει σε τέλμα, όπως φαίνεται και από την πρόσφατη υποβάθμιση της χώρας από τη Moody's, καθώς ζητούνται κολοσσιαίες αλλαγές και μεταρρυθμίσεις μέσα σε ένα ασφυκτικό χρονοδιάγραμμα. Μήπως τελικά εισερχόμαστε σταδιακά σε μία αδιέξοδη κατάσταση και πλησιάζει όλο και περισσότερο το ενδεχόμενο αναδιάρθρωσης του συνόλου του χρέους της χώρας;

Η Ελλάδα μπήκε στην Ευρωζώνη με ελλιπέστατη προετοιμασία και με τη χώρα υποταγμένη στον κρατισμό και στα κεκτημένα. Χρειάζεται ουσιαστική αλλαγή πορείας, όχι οριακές μεταβολές όπως αυτές που επιχειρεί η κυβέρνηση. Η δυναμική του χρέους δεν μπορεί να αντιστραφεί χωρίς δραστικό περιορισμό των κρατικών δαπανών και βελτίωση του κλίματος για επενδύσεις.

Η πορεία αυτή θα είναι μακρά και βρισκόμαστε ακόμη στην αρχή, χωρίς να έχουμε πείσει τις αγορές ότι υπάρχει πολιτική βούληση για έξοδο από την κρίση. Η πρόσφατη φαρσοκωμωδία με το «άνοιγμα των επαγγελμάτων» και η δήλωση της κυβέρνησης ότι θα απαγορεύσει με νόμο την πώληση δημόσιας γης απέδειξαν ότι το πολιτικό σύστημα παραμένει δέσμιο των πελατειακών σχέσεων και του λαϊκισμού. Αν η προσπάθεια σταθεροποίησης και ανασύνταξης της οικονομίας αποτύχει, η Ελλάδα θα βρεθεί αντιμέτωπη με βέβαιη χρεοκοπία και τελικά ίσως και έξοδο από την Ευρωζώνη.

Συμμερίζεστε ορισμένες σκληροπυρηνικές φωνές, ιδιαίτερα από τη Γερμανία, που κάνουν λόγο για επιστροφή της Ελλάδος στη δραχμή, σε συνδυασμό με αναδιάρθρωση του χρέους;

Η επιστροφή στη δραχμή θα αποτελούσε οικονομική και πολιτική αυτοκτονία. Με την εξαγγελία και μόνο μιας τέτοιας επιλογής, οι ελληνικές τράπεζες θα κατέρρεαν καθώς οι καταθέσεις θα εξανεμίζονταν σε λίγες μέρες. Η αναπόφευκτη υποτίμηση της δραχμής θα οδηγούσε σε άμεση χρεοκοπία το δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, καθώς το χρέος τους είναι σε ευρώ και όχι σε δραχμές. Οι εταίροι μας στην Ε.Ε. τα αντιλαμβάνονται αυτά και φοβούνται ότι η αποχώρηση μίας χώρας από το ευρώ θα αποσταθεροποιούσε όλη την Ευρωζώνη.

 

Είναι εφικτή η είσπραξη από την Ελλάδα 50 δισ. ευρώ έως και το 2015 από αποκρατικοποιήσεις και αξιοποίηση της κρατικής περιουσίας ή ακόμη και 15 δισ. ευρώ στη διετία 2012-2013; Θα υπήρχε ποτέ ενδιαφέρον από ξένους επενδυτές για αγορά κρατικών εταιρειών, εάν στις τελευταίες δεν άλλαζαν ριζικά οι εργασιακές σχέσεις;

Η είσπραξη 50 δισ. ευρώ είναι εφικτή, αρκεί να σχεδιαστεί ένα εκτεταμένο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων και συμβάσεων παραχώρησης σε ιδιώτες (λιμάνια, αεροδρόμια, δημόσια γη για τουριστική εκμετάλλευση και θερινές κατοικίες). Υπάρχουν αυτή τη στιγμή τεράστιες εκτάσεις «φιλέτα», πρώην στρατόπεδα κ.λπ., που μένουν εντελώς αναξιοποίητα. Σε τι μας ωφελεί αυτό; Το κράτος οφείλει να πωλήσει το 100% του μετοχολογίου του σε εισηγμένες και μη εισηγμένες επιχειρήσεις, με εργασιακές συμβάσεις ιδιωτικού τομέα, και να κλείσει όσες ζημιογόνες δεν βρίσκουν αγοραστή. Αμυντικές βιομηχανίες, ναυπηγεία κ.λπ. δεν έχουν λόγο ύπαρξης αν δεν είναι κερδοφόρα. Οι κερδοφόρες επιχειρήσεις πρέπει να ιδιωτικοποιηθούν πλήρως.

Ο ρόλος του κράτους πρέπει να είναι αποκλειστικά ρυθμιστικός και κακώς παριστάνει τον επιχειρηματία. Με έσοδα 50 δισ. ευρώ μπορούμε να επαναγοράσουμε χρέος ύψους 70 δισ. ευρώ (με έκπτωση 30% από την ονομαστική αξία), μειώνοντας την ετήσια δαπάνη για τόκους κατά 3,5 δισ. ευρώ. Η εξοικονόμηση αυτού του ποσού δεν θα λύσει το πρόβλημα του χρέους, που ήδη έχει ξεπεράσει τα 330 δισ. ευρώ, είναι, όμως, σίγουρα προτιμότερη από την περαιτέρω περικοπή μισθών και συντάξεων.

 

Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει ότι θα απαγορεύσει με νόμο την πώληση δημόσιας γης. Τελικά η αξιοποίηση της δημόσιας γης απαιτεί και την πώλησή της;

Κυβέρνηση και αξιωματική αντιπολίτευση αναλίσκονται σε λαϊκίστικες αντιπαραθέσεις για την «αξιοποίηση» και όχι «εκποίηση» της δημόσιας περιουσίας, ενώ ξέρουν ότι ο στόχος είσπραξης 50 δισ. ευρώ δεν είναι ρεαλιστικός χωρίς την εκχώρηση της ιδιοκτησίας δημόσιας γης, που είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανάπτυξη. Πώς θα γίνουν μεγάλες επενδύσεις σε τουριστικές εγκαταστάσεις και θερινές κατοικίες χωρίς εκχώρηση δημόσιας γης και μάλιστα με διαδικασίες fast track για να αποφευχθούν οι ενστάσεις και οι προσφυγές που είναι ιδιαίτερα χρονοβόρες στην Ελλάδα επειδή είναι ανέξοδες για όποιον τις ξεκινά; Είναι συζητήσιμο αν η δημόσια γη πρέπει να πωληθεί ή να εκχωρηθεί για αρκετές δεκαετίες, το βέβαιο, όμως, είναι ότι όσο μικραίνει ο χρόνος εκμετάλλευσης τόσο μικραίνει το επενδυτικό ενδιαφέρον και τα έσοδα του Δημοσίου.

Επίκαιρο παράδειγμα το αεροδρόμιο των Σπάτων, το μόνο αεροδρόμιο στην Ελλάδα που κατασκευάστηκε με σύμβαση παραχώρησης σε ιδιώτες και το μόνο κερδοφόρο. Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ κατήγγειλε τη σύμβαση που καταρτίστηκε από την κυβέρνηση Μητσοτάκη το 1993 ως «αποικιοκρατική» και μείωσε τον χρόνο εκμετάλλευσης του αεροδρομίου από ιδιώτες από 50 σε 30 χρόνια, οδηγώντας την εταιρεία που το κατασκεύασε στην ακύρωση κάποιων επενδύσεων (συνεδριακό κέντρο κ.λπ.) και στην αύξηση των τελών του αεροδρομίου προκειμένου να δεχθεί να αναλάβει το έργο. Υστερα από αυτή την αναδιαπραγμάτευση που ζημίωσε το Δημόσιο, η σημερινή κυβέρνηση επαναδιαπραγματεύεται τη σύμβαση με σκοπό να την επιμηκύνει κατά τουλάχιστον μία εικοσαετία!

 

Μήπως πρέπει να γίνουν και απολύσεις υπαλλήλων στο Δημόσιο και δεν επαρκούν μέτρα όπως οι συνταξιοδοτήσεις και οι μη προσλήψεις;

Οι μετατάξεις προφανώς δεν οδηγούν σε συρρίκνωση του δημόσιου τομέα, αλλά και η μείωση των αμοιβών στις ΔΕΚΟ δεν αποτελούν μεταρρύθμιση. Μεταρρύθμιση θα ήταν, για παράδειγμα, η ιδιωτικοποίηση των αστικών συγκοινωνιών της Αθήνας, όπως είχε γίνει από την κυβέρνηση Μητσοτάκη, που συνοδεύτηκε από σημαντική μείωση του προσωπικού και δημιουργία κινήτρων για κερδοφορία. Δυστυχώς αυτή η μεταρρύθμιση ανετράπη μόλις ήρθε το ΠΑΣΟΚ στην εξουσία το 1993. Όλες οι κρατικές υπηρεσίες (ΜΜΜ, υγεία, συντάξεις) υποφέρουν από τις δυσλειτουργίες που χαρακτηρίζουν το Δημόσιο: Κομματικοποίηση, χαμηλή παραγωγικότητα, έλλειψη αξιολόγησης και λογοδοσίας, ανορθολογική κατανομή των πόρων βασισμένη στις προτιμήσεις των υπαλλήλων και όχι των καταναλωτών. Αν η κρίση παραμένει διαχειρίσιμη αυτό οφείλεται στο τεράστιο περιθώριο εξορθολογισμού του δημόσιου τομέα με ιδιωτικοποίηση πολλών υπηρεσιών και επιλεκτική επιδότηση από το κράτος. Δυστυχώς, όμως, λείπει η φαντασία και η τόλμη.

 

Τελικά από πού θα έρθει η ανάπτυξη στη χώρα;

Η βασικότερη προϋπόθεση για την ανάπτυξη είναι η δημοσιονομική σταθερότητα. Χωρίς αυτή, το σπάταλο κράτος θα συνεχίσει να ζει παρασιτικά απομυζώντας τον ιδιωτικό τομέα και εκτοπίζοντάς τον από τον ελάχιστο διαθέσιμο τραπεζικό δανεισμό. Το κράτος σήμερα φορολογεί υπέρμετρα τον ιδιωτικό τομέα και καθυστερεί πληρωμές για να συντηρήσει το υπερτροφικό και αναποτελεσματικό Δημόσιο. Χρειάζεται μείωση και απλοποίηση της φορολογίας, καθώς και της αδειοδότησης των επιχειρήσεων, που έχει εξαγγελθεί αλλά δεν έχει υλοποιηθεί.

Πρέπει να σταματήσουμε να βλέπουμε τους επιχειρηματίες ως Γκόρντον Γκέκο που αποβλέπουν αποκλειστικά στο γρήγορο κέρδος με κάθε μέσο και να τους απαλλάξουμε από την υπερ-ρύθμιση των αγορών και τη γραφειοκρατία που αποθαρρύνει τις επενδύσεις. Το ζητούμενο είναι μια ομαλή μετάβαση από την υπερκατανάλωση με δανεικά στις επενδύσεις και τις εξαγωγές.

Εκεί αποβλέπουν οι μεταρρυθμίσεις για ευκαμψία στην αγορά εργασίας, ενίσχυση της επιχειρηματικότητας κ.λπ. που περιλαμβάνονται στο Μνημόνιο. Δυστυχώς η κυβέρνηση εφαρμόζει τις μεταρρυθμίσεις κατ΄ επίφαση μόνο για να προστατεύσει συντεχνιακά συμφέροντα για ψηφοθηρικούς λόγους.

Παρ' όλη την υποτιθέμενη απελευθέρωση της κρουαζιέρας το καμποτάζ συνεχίζει στην πράξη να υπάρχει, τα επαγγέλματα παραμένουν κλειστά, οι επιχειρησιακές συμβάσεις εργασίας δεν υλοποιούνται και η αγορά ενέργειας δεν έχει ανοίξει, διαψεύδοντας τις ελπίδες για «πράσινη ανάπτυξη».

Στο δημοσιονομικό σκέλος, η εξυγίανση των ΔΕΚΟ και οι συγχωνεύσεις Καλλικράτη παραμένουν στα χαρτιά, τα φορολογικά έσοδα υπολείπονται των στόχων, ενώ καθυστερεί η εγκατάσταση πληροφορικών συστημάτων που θα επιτρέψουν στο Δημόσιο να ελέγξει τις δαπάνες του στην υγεία, στις προμήθειες, στη μισθοδοσία.

 

Μήπως η Ελλάδα δεν μπορέσει να βγει στις αγορές για μακροχρόνιο δανεισμό ούτε στο τέλος του προγράμματος της Ε.Ε. - ΔΝΤ και τελικά πτωχεύσει έστω και ελεγχόμενα;

Η χώρα βρίσκεται τώρα στο κρίσιμο σημείο να βρει τρόπο να μειώσει το έλλειμμα κατά 23 δισ. ευρώ (8% του ΑΕΠ) την τριετία 2012-14 για να βγει από την κρίση, αλλά η αξιωματική αντιπολίτευση και τα κόμματα της Αριστεράς αρνούνται το διάλογο. Το πολιτικό σύστημα δεν μοιάζει να αντιλαμβάνεται ότι βρισκόμαστε σε χρεοκοπία εν αναστολή. Πήραμε 110 δισ. ευρώ δάνειο από το μηχανισμό στήριξης Ευρωπαϊκής Ενωσης - ΔΝΤ για να μην κηρύξουμε στάση πληρωμών, όχι για να συνεχίσουμε την κρατική σπατάλη. Χρειάζεται επειγόντως εθνική συνεννόηση για δραστική περικοπή δαπανών και επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων προκειμένου να αποφύγουμε τη χρεοκοπία. Με τους σημερινούς ρυθμούς δεν θα τα καταφέρουμε.

Εκτιμάτε ότι μπορεί να επιτευχθεί μία λύση-πακέτο για την αντιμετώπιση των προβλημάτων χρεωμένων χωρών της Ευρωζώνης, σε συνδυασμό με το γερμανικό σύμφωνο περί ανταγωνιστικότητας και τα μέτρα ανακούφισης της ελληνικής οικονομίας από το χρέος της;

Καμία ρύθμιση χρέους, είτε μέσω επιμήκυνσης είτε με επαναγορά χρέους από τη δευτερογενή αγορά με οποιοδήποτε μέσο, δεν θα βγάλει την Ελλάδα από την κρίση. 

Η προϋπόθεση για έξοδο από την κρίση δεν είναι η αναδιάρθρωση χρέους, αλλά η συρρίκνωση του Δημοσίου, ώστε να μπορεί να συντηρηθεί αποκλειστικά από τη φοροδοτική ικανότητα της οικονομίας. 

Μόνο αν δημιουργήσουμε σημαντικό πρωτογενές πλεόνασμα θα πεισθούν οι αγορές ότι το χρέος είναι βιώσιμο, δηλαδή ότι μπορούμε να το εξυπηρετούμε χωρίς να το αυξάνουμε. Παρά τις σημαντικές περικοπές δαπανών και την αύξηση της φορολογίας, είχαμε πρωτογενές έλλειμμα 8 δισ. ευρώ το 2010.

Ακόμα και αν το Μνημόνιο εφαρμοστεί πλήρως δεν προβλέπεται να δημιουργήσουμε σημαντικό πρωτογενές πλεόνασμα πριν από το 2013. Μόνο τότε μπορούμε να προσβλέπουμε σε αναδιάρθρωση χρέους. Το βέβαιο είναι ότι δεν θα βγούμε από την κρίση με εξωτερικές παρεμβάσεις, θα βγούμε μόνο αν ξεριζώσουμε τα αίτια που την προκαλούν. Η ρίζα της κρίσης είναι το κομματικό κράτος και οι παρεμβάσεις του στην οικονομία, που είναι υπεύθυνα τόσο για το υπέρογκο χρέος όσο και για τη χαμηλή ανταγωνιστικότητα.

Η κ. Μιράντα Ξαφά αποτέλεσε στέλεχος του ΔΝΤ (1980-91) και μέλος του διοικητικού συμβουλίου του ΔΝΤ (2004-9). Σήμερα είναι σύμβουλος επενδύσεων στην IJ Partners

Θέλει η Ελλάδα να σωθεί από τη χρεοκοπία;

Της Μιραντας Ξαφα

(Πρώην στελέχους του ΔΝΤ)

Η θύελλα αντιδράσεων του πολιτικού κόσμου προς τις προφανείς επισημάνσεις των εκπροσώπων της τρόικας είναι ενδεικτική της παθογένειας του ελληνικού πολιτικού συστήματος, που δεν μοιάζει να έχει αίσθηση του μεγέθους της δημοσιονομικής προσαρμογής που απαιτείται και του επείγοντος της κατάστασης για να σωθεί η χώρα από τη χρεοκοπία. Αναλίσκεται έτσι σε περιττές συζητήσεις για καθαρά ψηφοθηρικούς λόγους περί «ξεπουλήματος» δημόσιας περιουσίας και «θράσους» της τρόικας που εμπλέκεται στα εσωτερικά της χώρας.  

Δεν είναι ξεκάθαρο αν αυτό που ενόχλησε περισσότερο τα κόμματα ήταν το ύψος του στόχου για έσοδα 50 δισ. από αποκρατικοποιήσεις, το γεγονός ότι η τρόικα ανακοίνωσε τον στόχο και όχι η κυβέρνηση ή η αναφορά στην «εκποίηση» και όχι στην «αξιοποίηση» της δημόσιας περιουσίας.

Η αρχή κάθε λύσης είναι ο ακριβής προσδιορισμός του προβλήματος. 

Ποιο είναι λοιπόν το πρόβλημα; Για να μπορέσει η Ελλάδα να βγει από την κρίση και να επιστρέψει στις διεθνείς κεφαλαιαγορές ώστε να μπορεί να αναχρηματοδοτεί το χρέος της χωρίς τα δεκανίκια της τρόικας, πρέπει να δημιουργήσει ένα πρωτογενές πλεόνασμα ικανό να καλύπτει τους τόκους πάνω στο δημόσιο χρέος. Για να γίνει αυτό, το πρώτο βήμα είναι να συρρικνώσουμε τον δημόσιο τομέα ώστε να μπορεί να συντηρηθεί αποκλειστικά από τη φοροδοτική δυνατότητα της οικονομίας και όχι από δανεικά. Μόνο έτσι θα πεισθούν οι δανειστές μας ότι είμαστε σε θέση να εξυπηρετήσουμε το χρέος μας χωρίς να το αυξάνουμε. Ξεκινώντας από ένα έλλειμμα της τάξης των 360 δισ. (15,4% του ΑΕΠ) το 2009, πρέπει να πάμε σε ισοσκελισμένο προϋπολογισμό, και τελικά σε πλεονάσματα, για να μπει το χρέος σε σταθερά πτωτική τροχιά. Σε αυτή την προσπάθεια θα συνέβαλε σημαντικά η επαναγορά ενός τμήματος του δημοσίου χρέους, ύψους περίπου 50 δισ., σε τιμή ευκαιρίας -με έκπτωση 30% από την ονομαστική αξία- με έσοδα από αποκρατικοποιήσεις, ώστε να μειωθεί κατά το ένα πέμπτο η δαπάνη για τόκους. Αυτά τα προφανή είπε η τρόικα, δημιουργώντας θύελλα αντιδράσεων.

Για να βγει η χώρα από την κηδεμονία του Μνημονίου πρέπει κυβέρνηση και αντιπολίτευση να εγκαταλείψουν τη διγλωσσία και να έρθουν σε εθνική συνεννόηση για την έξοδο από την κρίση, που περιλαμβάνει πώληση δημόσιας περιουσίας για επαναγορά χρέους. Θα έστελνε έτσι ένα ηχηρό μήνυμα προς τις αγορές και προς τους εταίρους μας στην Ε.Ε., που σχεδιάζουν τώρα τη «συνολική απάντηση» στο πρόβλημα του χρέους της Ευρωζώνης, από την οποία η χώρα μας έχει μόνο να κερδίσει.  

Οσο για τη διαφορά μεταξύ «αξιοποίησης» και «εκποίησης» της δημόσιας περιουσίας, πρέπει να ξεχωρίσουμε δύο θέματα. 

Πρώτον, την αποκρατικοποίηση -που αποτελεί επιλογή της κυβέρνησης- και είναι απαραίτητη για να συρρικνωθεί ο δημόσιος τομέας και να μπορεί να συντηρηθεί αποκλειστικά από τη φοροδοτική ικανότητα της οικονομίας. 

Δεύτερον, όσον αφορά την αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας, έχει κανείς την εντύπωση ότι ποσά δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ μπορούν να αντληθούν από την ενοικίαση δημόσιας γης, χωρίς μεταβίβαση της ιδιοκτησίας για τουλάχιστον 100 χρόνια; Ποιος θα κτίσει σπίτια και ξενοδοχεία σε γη που δεν του ανήκει για πάντα ή έστω για μεγάλο χρονικό διάστημα; Τι κερδίσαμε τόσα χρόνια που το πρώην αεροδρόμιο Ελληνικού, για παράδειγμα, μένει εντελώς ανεκμετάλλευτο; 

Σήμερα, για κάθε 7 δισ. που εισπράττουμε από πώληση δημόσιας περιουσίας, μπορούμε να αποσύρουμε χρέος ύψους 10 δισ. με αντίστοιχη μείωση των τόκων. Πρέπει να το λάβουμε σοβαρά υπόψη αυτό αν θέλουμε η Ελλάδα να σωθεί από τη χρεοκοπία.

Τελευταία επιλογή, η αναδιάρθρωση

Tης Mιραντας Ξαφα

Στο πλαίσιο μιας συνολικής ευρωπαϊκής αντιμετώπισης της κρίσης, η Ευρωζώνη θωρακίζεται με νέους θεσμούς που αποσκοπούν στην αποφυγή των κρίσεων. Το Σύμφωνο Σταθερότητας ενισχύεται με τη στενότερη επιτήρηση των δημοσιονομικών και αυστηρότερες κυρώσεις για όσες χώρες βγαίνουν εκτός στόχων, και οικοδομείται μια νέα αρχιτεκτονική για την εποπτεία του χρηματοπιστωτικού συστήματος με τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Συστημικού Ρίσκου. Ταυτόχρονα δημιουργείται μηχανισμός διαχείρισης των κρίσεων, με την πιθανή ενίσχυση του προσωρινού Μηχανισμού Στήριξης με νέα κεφάλαια και τη δυνατότητα να αγοράζει ομόλογα των ευάλωτων χωρών από τη δευτερογενή αγορά. Προετοιμάζεται επίσης ο μόνιμος Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας που θα διαδεχθεί τον προσωρινό μηχανισμό στη λήξη του το 2013.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα; 

Με δεδομένη την απόφαση επιμήκυνσης του χρέους των 110 δισ. ευρώ προς την τρόικα, η προσοχή των αγορών στρέφεται σε μια ενδεχόμενη αναδιάρθρωση με «κούρεμα» της αξίας των ομολόγων που έχουν στην κατοχή τους θεσμικοί επενδυτές.  

Ποιοι όμως είναι αυτοί οι θεσμικοί επενδυτές; Οι ξένοι έχουν το 70% των ομολόγων του ελληνικού Δημοσίου. Από το υπόλοιπο 30%, το μεγαλύτερο τμήμα (56 δισ. ευρώ) έχουν οι ελληνικές τράπεζες, ενώ περίπου 26 δισ. ευρώ είναι στα χέρια των ασφαλιστικών Ταμείων. Μια αναδιάρθρωση του χρέους θα αποτελειώσει τα ήδη χρεοκοπημένα ταμεία και θα πλήξει την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών, που θα αναγκαστούν να διαγράψουν ένα μεγάλο τμήμα του ενεργητικού τους, το οποίο αποτιμάται σήμερα στην ονομαστική του αξία.

Η αναδιάρθρωση του χρέους δεν θα μας απαλλάξει από την ανάγκη συρρίκνωσης του δημόσιου τομέα, ώστε να μπορεί να συντηρηθεί αποκλειστικά από τη φοροδοτική δυνατότητα της οικονομίας και όχι από δανεικά. Βρισκόμαστε ακόμα στην αρχή αυτής της προσπάθειας, που θα διαρκέσει χρόνια. Το πρωτογενές πλεόνασμα (πλεόνασμα πριν από την πληρωμή τόκων) που απαιτείται για να σταθεροποιηθεί το χρέος είναι 6% του ΑΕΠ. Ξεκινώντας από πρωτογενές έλλειμμα 10% του ΑΕΠ το 2009, η δημοσιονομική προσαρμογή που πρέπει να γίνει είναι επομένως 16% του ΑΕΠ (περίπου 40 δισ. ευρώ). Στο τέλος της φετινής χρονιάς θα έχουμε μειώσει το πρωτογενές έλλειμμα κατά 22 δισ. ευρώ (από 10% στο 1% του ΑΕΠ), δηλ. θα βρισκόμαστε λίγο πέρα από τα μέσα της προσπάθειας. Μια πρόσφατη μελέτη του ΔΝΤ (Cottarelli et al.) δείχνει ότι αν το χρέος μειωθεί κατά 50% (ποσοστό μεγαλύτερο από το προσδοκώμενο), τότε η προσπάθεια που πρέπει να καταβληθεί μειώνεται από 16% σε 13% του ΑΕΠ, δηλ. κατά λιγότερο από ένα πέμπτο. Είναι αμφίβολο αν αυτό το κέρδος είναι αρκετό για να δικαιολογήσει τις αρνητικές συνέπειες μιας αναδιάρθρωσης χρέους που θα επιβαρύνει τα ταμεία, τις τράπεζες, και όλους όσοι έχουν ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου. Η μελέτη του ΔΝΤ καταλήγει επομένως ότι η αναδιάρθρωση του χρέους είναι περιττή και ανεπιθύμητη.

Η υπόθεση στην οποία βασίζεται η μελέτη είναι ότι το χρέος μπορεί να αναχρηματοδοτηθεί με χαμηλά επιτόκια. Αν όμως το spread παραμείνει υψηλό στο τέλος του τριετούς προγράμματος σταθεροποίησης που διανύουμε, τότε αυτή η υπόθεση δεν θα ισχύσει και τα επιχειρήματα υπέρ της αναδιάρθρωσης θα υπερισχύσουν. Αυτό όμως δεν δικαιολογεί την ανάγκη άμεσης διάρθρωσης.  

Εκείνοι που υποστηρίζουν την άμεση αναδιάρθρωση τονίζουν ότι όσο τα ομόλογα που λήγουν αποπληρώνονται στην ονομαστική τους αξία με το δάνειο της τρόικας, τόσο μικραίνει το ποσοστό του χρέους που μπορεί να υποστεί κούρεμα και τόσο μεγαλώνει το κούρεμα που τελικά θα χρειαστεί. Στην περίπτωση της Ελλάδας, όμως, το χρέος είναι τόσο μεγάλο που αν το τριετές πρόγραμμα εφαρμοστεί πλήρως, το 2013 το χρέος προς την τρόικα θα ανέρχεται σε 110 δισ. ευρώ επί συνολικού δημοσίου χρέους 377 δισ. ευρώ, δηλ. θα αποτελεί λιγότερο από το ένα τρίτο του χρέους. Θα υπάρχει δηλαδή άφθονο χρέος προς αναδιάρθρωση, αν τότε χρειαστεί! Αν γίνει αναδιάρθρωση πριν επιτευχθεί σημαντικό πρωτογενές πλεόνασμα, οι αγορές δεν πρόκειται να πεισθούν ότι η κατάσταση είναι διαχειρίσιμη διότι η επιτυχία του προγράμματος σταθεροποίησης δεν είναι δεδομένη. 

Η προϋπόθεση για να επιστρέψουμε στις αγορές δεν είναι η αναδιάρθρωση, αλλά η δημιουργία ενός σημαντικού πρωτογενούς πλεονάσματος που θα μας επιτρέψει να πληρώνουμε τους τόκους χωρίς να προσφεύγουμε σε περαιτέρω δανεισμό. Η αναδιάρθρωση του χρέους πρέπει να θεωρείται ως τελευταία επιλογή.