ΚΟΙΝΩΝΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΡΙΖΟΠΛΗΚΤΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Η πλειοψηφία και η «μεταρρυθμιστική μειοψηφία» - H κυριαρχία του μειοψηφικού τσαμπουκαριάτου

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Γράφει ο Ιάσων Μανωλόπουλος 

Συνιδρυτής της εταιρείας επενδύσεων Dromeus Capital και συγγραφέας του βιβλίου «Το “επαχθές” χρέος της Ελλάδας».

"Ε​​​​ίναι αφύσικο για μια πλειοψηφία να κυβερνά, επειδή μια πλειοψηφία σπάνια μπορεί να είναι οργανωμένη και ενωμένη για κοινή δράση, ενώ μια μειοψηφία μπορεί."
 


Αυτή η φράση, ειπωμένη από τον φιλόσοφο και συγγραφέα Ζαν-Ζακ Ρουσό, αποτυπώνει σε μεγάλο βαθμό διάφορες πολιτικές, κοινωνικές αλλά και ψυχολογικές διεργασίες που οδηγούν κάποιες μικρές, μαχητικές μειοψηφίες στο να επιβάλλουν τη θέλησή τους και εν τέλει να εξουσιάζουν το κοινωνικό σύνολο. 

Η κυριαρχία της μειοψηφίας συνοδεύεται από άλλο ένα φαινόμενο: ο μέσος παρατηρητής έχει τη λανθασμένη εντύπωση πως οι επιλογές και οι αποφάσεις παίρνονται από την πλειοψηφία. Με αυτόν τον τρόπο, μια μαχητική μειοψηφία μπορεί να κατακτήσει δυσανάλογα οφέλη, ενώ η σιωπηλή πλειοψηφία ζημιώνεται σταδιακά και με μη εμφανή τρόπο. Από την άλλη πλευρά, αρκεί μια μικρή, ενάρετη ομάδα ατόμων με ευθυγραμμισμένα συμφέροντα, ώστε να παρακινήσει την κοινωνία σε θεμελιώδεις αλλαγές που θα είναι προς όφελος ολόκληρου του κοινωνικού συνόλου.

Πώς όμως η πλειοψηφία υποβαθμίζει τις δικές της ανάγκες και παραχωρεί υπερβολικά δικαιώματα σε πολύ μικρές μερίδες του πληθυσμού; 

Ενα πολύπλοκο σύστημα δεν μπορεί να χαρακτηριστεί από τις κινήσεις των επιμέρους μελών του, αφού η αλληλεπίδραση μεταξύ των μελών είναι αυτή που καθορίζει το σύνολο. Διάφορα ιστορικά παραδείγματα επιβεβαιώνουν τον κανόνα της μαχητικής μειοψηφίας, π.χ. η άνοδος των περισσότερων θρησκειών έγκειται σε μικρές ομάδες «πιστών» που ήταν διατεθειμένοι να φτάσουν στα άκρα, μη αποδεχόμενοι την παρούσα κατάσταση. Η άνοδος του φονταμενταλιστικού Ισλάμ είναι ένα παράδειγμα, όπου μικρές και φανατισμένες μειοψηφίες ανέτρεψαν τα καθεστώτα από τα οποία καταπιέζονταν (κόμματα Μπάαθ σε Ιράκ και Συρία, Καντάφι στη Λιβύη κ.ά.). Ακόμα ένα παράδειγμα τέτοιας μειοψηφίας θα μπορούσε να είναι και το κίνημα της οικολογίας, που στις αρχές της δεκαετίας του ’90 αριθμούσε λίγους ακτιβιστές (WWF, Greenpeace) και κατάφερε με τη μαχητική του στάση να αλλάξει όχι μόνο τη νομοθεσία αρκετών κρατών αλλά και τις καθημερινές μας συνήθειες.

Είναι όμως κάθε μειοψηφία ικανή να φέρει αλλαγές στο υπόλοιπο κοινωνικό σώμα; 

Η Ιστορία δείχνει πως κάποιες αναγκαίες συνθήκες πρέπει να ικανοποιούνται.

 Η γεωγραφική κατανομή παίζει σίγουρα ρόλο. Οταν αυτές οι μειοψηφίες είναι ανάμεικτες με τον υπόλοιπο πληθυσμό, είναι πιο εύκολο να του αλλάξουν τις προτιμήσεις. Εάν η μειοψηφία ζει απομονωμένη σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό, είναι δυσκολότερο να κυριαρχήσει.  

Επίσης, το άμεσο κόστος της αλλαγής είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Εάν η αλλαγή επιφέρει μηδενικό ή ελάχιστο (άμεσο) κόστος, είναι πιο πιθανό η πλειοψηφία να την αποδεχθεί. Για παράδειγμα, ένα άτομο με αλλεργία στους ξηρούς καρπούς δεν θα τους καταναλώσει ποτέ, αλλά ένα άτομο χωρίς τη συγκεκριμένη αλλεργία μπορεί να καταναλώσει προϊόντα χωρίς ίχνη ξηρών καρπών. Επειδή το κόστος παραγωγής προϊόντων χωρίς ίχνη ξηρών καρπών είναι μικρό και επειδή η πλειοψηφία είναι αδιάφορη ως προς την αλλαγή αυτή, τα περισσότερα προϊόντα που περιείχαν ίχνη ξηρών καρπών τώρα κατασκευάζονται σε ξεχωριστές γραμμές παραγωγής, ώστε να μην υπάρχουν ίχνη στο τελικό προϊόν.

Στη πολιτική ζωή της χώρας μας, τέτοιες μαχητικές μειοψηφίες κατάφεραν να αποσπούν ειδικά προνόμια, διαφορετική μεταχείριση και εν τέλει έθεταν την πολιτική ατζέντα για πολλές δεκαετίες. Τα παραδείγματα είναι πολλά: 

Συνδικαλιστές της ΔΕΗ που κατέβαζαν τους διακόπτες, αγρότες που έκλειναν την εθνική οδό, φοιτητές που έκαναν κατάληψη στα πανεπιστήμια, ιερείς που καλούσαν σε ιερό πόλεμο κατά συγγραφέων, γνωστοί-άγνωστοι που κατέστρεφαν το κέντρο της Αθήνας σε κάθε πορεία, κομματικοί στρατοί που βολεύονταν στο Δημόσιο με αργομισθίες.  

Η σιωπηλή πλειοψηφία δυστυχώς δεν αντέδρασε: έβλεπε καθημερινά αυτές τις ομάδες να αποκτούν προνόμια, συχνά χρησιμοποιώντας τη βία, και αγνόησε πως την ίδια στιγμή αυτές οι ομάδες στην ουσία λήστευαν την αξία και τον πλούτο που η πλειοψηφία παρήγε. 

Τα αποτελέσματα γνωστά. Ο ιδιωτικός τομέας χτυπήθηκε άγρια και με κάθε τρόπο προκειμένου να μη θυσιαστούν οι «ιερές αγελάδες» του Δημοσίου και της κομματικής εξουσίας.

Με την έλευση της κρίσης του 2010, ο ΣΥΡΙΖΑ, που μέχρι τότε αποτελούσε ένα ελιτίστικο κόμμα της ανανεωτικής Αριστεράς, μετατράπηκε σε συνονθύλευμα ακροαριστερών συνιστωσών με στόχο να συνασπίσει και να συγκεντρώσει όλες τις μαχητικές μειοψηφίες (συνδικαλιστές, κίνημα «Δεν πληρώνω», καθαρίστριες ΥΠΟΙΚ, φαρμακοποιοί κ.ά.). Ορισμένες από τις ομάδες που βρήκαν στον ΣΥΡΙΖΑ νέα πολιτική στέγη συνέχισαν τις ακραίες μεθόδους (επιθέσεις στα social media, καταλήψεις, εμπρησμοί) με έναν και μοναδικό σκοπό: να συνεχίσουν να απολαμβάνουν τα ίδια προνόμια σε βάρος της υπόλοιπης κοινωνίας. 

Ενσωματώνοντας ο ΣΥΡΙΖΑ τα αιτήματα αυτών των ομάδων κατάφερε να γιγαντωθεί από παλαιομοδίτικο αριστερίστικο κόμμα σε ισχυρό πόλο εξουσίας που θα διεκδικούσε μια «ανατροπή», που στην ουσία δεν ήταν τίποτα άλλο από τη διατήρηση του status quo για αυτές τις ομάδες εις βάρος των υπολοίπων.

Σύντομα οι ψευδαισθήσεις κατέρρευσαν:  

ΕΚΛΟΓΕΣ - Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ: Τα βασικά ερωτήματα

Του ΙΑΣΟΝΑ ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΥ

Το πρώτο και βασικό ερώτημα είναι αν η χώρα έχει την απαραίτητη ρευστότητα για τους επόμενους μήνες, δηλαδή τη συμφωνία ως προς την πιστωτική γραμμή με ενισχυμένες προϋποθέσεις (ECCL). 

Τέλη Φεβρουαρίου λήγει το πρόγραμμα διάσωσης και εάν αυτή η προθεσμία δεν μετακυλισθεί, τα εναπομείναντα 10 δισ. που βρίσκονται στο ΤΧΣ δεν θα είναι πλέον στη διάθεσή μας.  

Πέρα από αυτό, η τελευταία δόση του EFSF (1,8 δισ. ευρώ) και του ΔΝΤ (3,5 δισ. ευρώ), πιθανώς και μέρος των 2 δισ. της ΕΚΤ, θα εισρεύσουν στη χώρα μόνο εάν επέλθει κάποιου είδους συμφωνία για τον προϋπολογισμό του 2015 και την υλοποίηση περαιτέρω μεταρρυθμίσεων.  

Παρ’ όλα αυτά, το ελληνικό κράτος δεν θα κηρύξει πτώχευση βραχυπρόθεσμα, ακόμα και χωρίς την εξωτερική βοήθεια. Στους πρώτους τρεις μήνες του χρόνου, τα έξοδα (εξαιρουμένης της αποπληρωμής των δανείων) σχετικά καλύπτονται από τα έσοδα του κράτους. Οσον αφορά τα έξοδα για τόκους και την αποπληρωμή του χρέους (4,5 δισ. στο α΄ τρίμηνο), το πλεόνασμα των 2 δισ. από το προηγούμενο έτος, σε συνδυασμό με βραχυπρόθεσμο δανεισμό ή καθυστέρηση προμηθευτών, θα μπορούσε να καλύψει τις ανάγκες μας. Οι μεγαλύτερες αποπληρωμές βέβαια είναι αυτές του Ιουλίου (3,5 δισ.) και Αυγούστου (3 δισ.), για την αποπληρωμή των οποίων είναι αναγκαία μια συμφωνία με τους πιστωτές.

Δημοσιονομική κατάσταση: 

 Τα στοιχεία εκτέλεσης του κρατικού προϋπολογισμού είναι σαφέστατα θετικά σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, με το πρωτογενές πλεόνασμα να υπερτριπλασιάζεται σε σχέση με το 2013. Παρ’ όλα αυτά υστερεί κατά πολύ του στόχου που είχε τεθεί (5 δισ.), παρά τη συγκράτηση των δαπανών κατά 1 δισ. Αυτή η διαφορά οφείλεται σε υστέρηση των φορολογικών εσόδων (2 δισ.), προερχόμενη κυρίως από τις πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις αλλά και από τη φορολογική «κούραση» των πολιτών. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών είναι εμφανώς βελτιωμένο σε σχέση με το 2013 (3,5 δισ. έναντι 2,1 δισ.), κυρίως λόγω των αυξημένων τουριστικών αφίξεων. Η νέα κυβέρνηση θα πρέπει άμεσα να επιλύσει τις όποιες καθυστερήσεις στα φορολογικά έσοδα, αλλά και το γενικότερο πολιτικό κλίμα θα πρέπει να είναι σταθερό ώστε να συνεχιστούν οι καλές επιδόσεις της χώρας στον τομέα του τουρισμού. Βέβαια, αν οι προεκλογικές υποσχέσεις γίνουν πράξεις, οι δημοσιονομικές επιδόσεις και οι θυσίες που έχουν καταβληθεί για την επίτευξή τους θα αναλωθούν πολύ σύντομα.
 

Εξωτερικοί παράγοντες:  

Το ενδεχόμενο παρατεταμένης πολιτικής αστάθειας θα αποτελέσει σοβαρό εμπόδιο για τις εξωστρεφείς επιχειρήσεις της χώρας όπως π.χ. για τον τουρισμό, που προσέφερε αρκετά μέσα στην κρίση. Αλλος ένας εξωγενής παράγοντας είναι η μεγάλη ευκαιρία του προγράμματος ποσοτικής χαλάρωσης που αναμένεται να ανακοινωθεί από τον κ. Ντράγκι. Ο φημολογούμενος αποκλεισμός της χώρας από το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης θα οδηγήσει την ελληνική οικονομία σε ένα πολύ δυσμενές πλαίσιο. Μια άλλη ευπρόσδεκτη συγκυρία για τα δημοσιονομικά της χώρας, η πτώση του πετρελαίου, θα αποτελέσει σημαντική χείρα βοηθείας (οι εισαγωγές πετρελαιοειδών αποτελούν το 2% του ΑΕΠ) που πρέπει να αξιοποιήσουμε.

Ασφαλιστικό: 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΕΛΛΑΔΑ: Ο κύκλος πιστωτή-οφειλέτη

Του Ιασονα Μανωλοπουλου

Συνιδρυτή της εταιρείας επενδύσεων Dromeus Capital και συγγραφέα του βιβλίου «Το “επαχθές” χρέος της Ελλάδας»

Ο ​​κόσμος συχνά ρωτά: πότε θα βγει η Ελλάδα από τη σημερινή κρίση; Σε ποιο σημείο του κύκλου βρισκόμαστε; 

Υπάρχουν πολλοί ορατοί κύκλοι, που επηρεάζουν την οικονομία μιας χώρας όπως ο οικονομικός κύκλος. Υπάρχει πιστωτικός κύκλος, κανονιστικός κύκλος, ηθικός κύκλος και πολιτικός κύκλος· ένας κύκλος για τον οποίο σπανίως γίνεται λόγος είναι ο κύκλος οφειλέτη-πιστωτή. 

Ο κύκλος αυτός έχει ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση της Ελλάδας, μιας και η χώρα θα χρειαστεί σημαντική αναδιάρθρωση, ή «κούρεμα», του χρέους έναντι του επίσημου τομέα, προκειμένου να ξαναρχίσει να λειτουργεί ο οικονομικός κύκλος. Δεν είναι η μοναδική προϋπόθεση, είναι όμως απαραίτητη.

Εχω εντοπίσει τις εξής φάσεις ενός κύκλου οφειλέτη-πιστωτή.

1. Πρόθυμοι δανειστές - πρόθυμοι δανειολήπτες

Τράπεζες και επενδυτές δανείζουν με φιλοκυκλικό τρόπο, επιδιώκοντας την αποκόμιση κερδών. Η Ελλάδα, συγκεκριμένα, απόλαυσε μια βραχυπρόθεσμη μεταβίβαση πλούτου μέσω του δανεισμού και των διαρθρωτικών ταμείων της Ε.Ε., με τίμημα, όμως, την απώλεια της ανταγωνιστικότητάς της, καθώς το υπερτιμημένο νόμισμα καθιστούσε τη βιομηχανική δραστηριότητα λιγότερο επικερδή.

Σε αυτή τη φάση το βιοτικό επίπεδο αυξάνεται εντυπωσιακά, αλλά και ταχύτερα από την παραγωγικότητα, η οποία στην πραγματικότητα φθίνει. Ετσι προκύπτει κρίση χρέους. Οταν σβήνει η πίστη στο θετικό αφήγημα, το κλίμα εμπιστοσύνης γρήγορα αντιστρέφεται. Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων παίρνουν την ανιούσα, αυξάνοντας τις πληρωμές για τόκους και δημιουργώντας φαύλο κύκλο. Ο φιλοκυκλικός δανεισμός σταματά.

2. Κρίση χρέους και «διάσωση» από κοινοπραξία δανειστών

Σχηματίζεται κοινοπραξία από διάφορους δανειστές. Σκοπός τους είναι να προστατεύσουν τα αρχικά τους δάνεια. Ο μόνος τρόπος για να σχηματιστεί είναι να συντηρηθεί ο μύθος ότι τα ανεξόφλητα δάνεια δεν πρόκειται να απομειωθούν.

Στην περίπτωση της Ελλάδας τον ρόλο αυτό τον έπαιξε η τρόικα: ΔΝΤ, Ευρωπαϊκή Επιτροπή και Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. 

Κάθε μέλος της έχει διαφορετικό προφίλ και διαφορετικούς στόχους: το ΔΝΤ εκπροσωπεί τις κυβερνήσεις του ανεπτυγμένου κόσμου και των αναδυόμενων αγορών, ενώ μεταξύ των κρατών μελών της Ε.Ε. και των τραπεζών τους βρίσκουμε τόσο πιστωτές, όσο και οφειλέτες – κάποια κράτη αποτελούν οικονομικές υπερδυνάμεις, ενώ άλλα βρίσκονται εκτός πυρήνα.

 

Το ζητούμενο είναι να αποτρέψουν την κατάρρευση των τραπεζών ή του ευρώ. Σκοπός των οφειλετών είναι να διατηρήσουν την πρόσβασή τους στον δανεισμό και το βιοτικό τους επίπεδο, και να αποφύγουν τόσο τα γεωπολιτικά προβλήματα όσο και την οικονομική απομόνωση.

Πιστωτές και οφειλέτες νιώθουν ότι είναι θύματα: Η Γερμανία και οι άλλες χώρες του «πυρήνα» θεωρούν άδικο να συνεισφέρουν σε επιχειρήσεις διάσωσης, αν και πριν από την κρίση οι γερμανικές και γαλλικές τράπεζες χορηγούσαν ευχαρίστως δάνεια προκειμένου να αποκομίσουν κέρδη.

Η Ελλάδα συναινεί απρόθυμα στα μέτρα λιτότητας και την αρνητική μεταβίβαση πλούτου μέσω των ιδιωτικοποιήσεων και της αύξησης των φόρων, ενώ υπόσχεται να κρατήσει τον νέο δανεισμό στο ελάχιστο. Ο ορισμός του «ελάχιστου» είναι ανοικτός σε ερμηνείες και προξενεί εντονότατη ανησυχία, όπως διαπιστώνουμε σήμερα.

Η καθυστερημένη εφαρμογή, κατόπιν διαπραγματεύσεων, του προγράμματος συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα (Private Sector Involvement – PSI) στην αναδιάρθρωση χρέους ήταν αποτέλεσμα αυτού του άγριου παζαρέματος, και δεν ήταν αρκετή – ήταν κυρίως αποτέλεσμα βραχυπρόθεσμης πολιτικής αναγκαιότητας στη Γερμανία, η οποία έκανε επίδειξη δύναμης προκειμένου να περάσει το βάρος της βιωσιμότητας του χρέους στην ελληνική πλευρά και στον ιδιωτικό τομέα. Το ζήτημα αυτό είναι ζωτικής σημασίας: Στην Ελλάδα και στους διεθνείς επενδυτές δεν δόθηκε κάποιο ουσιαστικό όφελος.

Η ανακούφιση από το PSI ήταν μηδαμινή. Το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων που δανείζεται σήμερα η Ελλάδα εγκαταλείπουν αμέσως τη χώρα. Γι’ αυτό και τόσο οι Ελληνες, όσο και οι Γερμανοί ψηφοφόροι είναι εξίσου δυσαρεστημένοι.

3. Υφεση και συνέχιση της λιτότητας

Η ελληνική οικονομία εισέρχεται σε παρατεταμένη ύφεση και οι εισαγωγές καταρρέουν. Η ισορροπία στο εμπορικό ισοζύγιο αποκαθίσταται, αλλά δεν αρκεί για να καλύψει το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους.

Τελικά θα πρέπει να υπάρξει αναδιάρθρωση του χρέους προς τον επίσημο τομέα, ή πρόγραμμα συμμετοχής του επίσημου τομέα (Official Sector Involvement - OSI). Το ίδιο συνέβη τη δεκαετία του 1980 στη Λατινική Αμερική. Κατά τη μεξικανική κρίση χρέους χρειάστηκαν 8 χρόνια από το πρώτο πακέτο «διάσωσης» του ΔΝΤ (που συνεπαγόταν νέο δανεισμό) μέχρις ότου οι εμπορικές τράπεζες να δεχτούν επιτέλους μια πραγματική μείωση του χρέους στο πλαίσιο του σχεδίου Μπρέιντι, το 1989. Το 2002 το ΔΝΤ επισήμαινε σε έκθεσή του ότι: «Τα κράτη με μη βιώσιμα χρέη συνήθως περιμένουν πάρα πολύ καιρό προτού επιδιώξουν αναδιάρθρωση, επιδεινώνοντας τη θέση τόσο των πολιτών, όσο και των πιστωτών τους». Αυτό συμβαίνει στην Ελλάδα.

4. Αδιέξοδο - Οι πιστωτές είναι απρόθυμοι να καταγράψουν ζημίες

ΚΟΙΝΩΝΙΑ: H μεγάλη ΛΗΣΤΕΙΑ της γενιάς του «baby boom» εις βάρος των νέων και των γενεών που έρχονται, που καλούνται να πληρώσουν τον λογαριασμό -- Η Ελλάδα ως η πιο ακραία περίπτωση γεροντοκρατίας

Ε-Ξ-Α-Ι-Ρ-Ε-Τ-Ι-Κ-Ο (Να το διαβάσουν προσεκτικά οι Νέοι...)

 

Του Ιασονα Μανωλοπουλου

Συνιδρυτή της εταιρείας επενδύσεων Dromeus Capital και συγγραφέα του βιβλίου «Το “επαχθές” χρέος της Ελλάδας».

Χ​​ώρες με βαθιά προβλήματα, όπως η Ελλάδα, που διακρίνονται για τους λαϊκιστές πολιτικούς τους ποτέ δεν ξεμένουν από «πολέμους»... Η πολιτικολογία επικεντρώνεται κυρίως στις συγκρούσεις ανάμεσα στην Ελλάδα και την τρόικα, τον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα, την Αθήνα και την επαρχία, τους ντόπιους και τους μετανάστες.

Υπάρχει μια τεράστια σύγκρουση που υποβόσκει χωρίς να πολυσυζητιέται: η σύγκρουση ανάμεσα στις γενεές. Ωφελημένοι από την πιστωτική έκρηξη, την άνοδο στις τιμές των ακινήτων και τα κλειστά επαγγέλματα, ήταν οι μεγαλύτεροι σε ηλικία. Τις δυσμενείς επιπτώσεις του χρέους, της εκτύπωσης χρήματος και των μέτρων λιτότητας τις βιώνουν δυσανάλογα οι νέοι.

Αυτό το μοτίβο το βλέπουμε σε ολόκληρη τη Δύση. Οπως παρατήρησε το 1790 ο θεωρητικός της πολιτικής επιστήμης, Εντμουντ Μπερκ: «Η κοινωνία είναι όντως ένα συμβόλαιο. Το κράτος είναι ένας συνεταιρισμός, όχι μόνο ανάμεσα στους ζωντανούς, αλλά ανάμεσα στους ζωντανούς, τους νεκρούς και σε όσους πρόκειται να γεννηθούν».

Στον δυτικό κόσμο αρχίζουν συζητήσεις για το αν έχει αθετηθεί το κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ των γενεών. Μήπως η γενιά του «baby boom» (της μεταπολεμικής έκρηξης των γεννήσεων) -η «γενιά του ’60», όπως ονομάζεται στην Ελλάδα- έχει φερθεί με εξαιρετικά εγωιστικό τρόπο;  

Υποστηρίζεται ότι, αφού ωφελήθηκε από τη δωρεάν παιδεία, τις καλές υπηρεσίες υγείας και τις διαρκώς αυξανόμενες συντάξεις, τώρα, που αποτελεί την ομάδα ψηφοφόρων που επηρεάζει περισσότερο από κάθε άλλη την κυβέρνηση, στερεί τα οφέλη αυτά από τη νεότερη γενιά. 

Η τάση αυτή μπορεί να παγιωθεί, αφού στις περισσότερες χώρες είναι πιθανότερο να ψηφίζουν οι μεγαλύτεροι. Μήπως οδεύουμε, λοιπόν, προς μια γεροντοκρατία - μια κοινωνία όπου κυβερνούν οι ηλικιωμένοι και για τους ηλικιωμένους; 

Υπάρχουν ενδείξεις ότι μια ολόκληρη γενιά έδρασε σαν τεράστια συνδικαλιστική οργάνωση, εξασφαλίζοντας για λογαριασμό της δυσανάλογα γενναιόδωρα οφέλη σε βάρος άλλων. Ωστόσο, σχεδόν σε κάθε συζήτηση περί ανισότητας ανάμεσα στις γενεές ελλοχεύει ο κίνδυνος της υπεραπλούστευσης, δεδομένου ότι στο εσωτερικό κάθε γενεάς παρατηρούνται τεράστιες παραλλαγές.

Επίσης, μεγάλο μέρος της πίεσης που ασκείται στο κοινωνικό συμβόλαιο οφείλεται απλώς και μόνο στο μέγεθος και στη μακροζωία της γενιάς του baby boom. Το 1950, σε κάθε άτομο άνω των 65 ετών στις χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ αναλογούσαν 7 άτομα ηλικίας 20-64 ετών. Σήμερα η αναλογία αυτή είναι κάτω από 4 προς 1, ενώ μέχρι το 2050 θα έχει πιθανότατα πέσει μόλις στο δύο προς ένα. Στην Ελλάδα, τα στοιχεία δείχνουν ότι το ποσοστό πληθυσμού που έχει ξεπεράσει την ηλικία των 65 ετών διαμορφώνεται στο 29,1% του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας, έναντι μέσου όρου 23,6%, μία από τις δυσμενέστερες αναλογίες παγκοσμίως.

Στη νότια Ευρώπη αυξάνονται οι ενδείξεις για πρακτικές που παραπέμπουν σε γεροντοκρατία. Συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ευνοούν τις παλαιότερες γενεές: συστήματα μισθολογικών αυξήσεων με βάση τα χρόνια υπηρεσίας και τις εθνικές συλλογικές συμβάσεις, αναδιανεμητικά συστήματα συνταξιοδότησης και άλλα συστήματα πρόνοιας. Οι μεσογειακές χώρες χαρακτηρίζονται από εξαιρετικά υψηλή ανεργία μεταξύ των νέων. Στην Ισπανία και την Ελλάδα το ποσοστό ξεπέρασε εφέτος το 50%.

Η Ελλάδα μπορεί να αποτελεί την πιο ακραία περίπτωση γεροντοκρατίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι αρνούμαστε την ύπαρξη φτωχών ηλικιωμένων, αλλά, παρόλο που οι άδικες οικονομικές μεταβιβάσεις δεν ωφέλησαν όλους τους μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους, οδηγούν στην αποκλήρωση των νέων. Οι αιτίες είναι οι εξής:

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: H Τραπεζική πλουτονομία

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του Ιασονα Μανωλοπουλου

Συνιδρυτή της εταιρείας επενδύσεων Dromeus Capital και συγγραφέα του βιβλίου «Το “επαχθές” χρέος της Ελλάδας».

Σ​​τον τραπεζικό κλάδο τα σκάνδαλα ξεσπούν το ένα μετά το άλλο, καθώς η αξιοπιστία των ηγετών του βυθίζεται στα Τάρταρα.

Ο Jamie Dimon της JP Morgan, υπέρμαχος των «ελαφρών» ρυθμίσεων, υποχρεώθηκε να παραδεχθεί ότι το κεντρικό γραφείο επενδύσεων της τράπεζας κατέγραψε ζημία από χρηματοοικονομικές πράξεις η οποία ανέρχεται σε τουλάχιστον 5 δισ. δολάρια – εξαιτίας, όπως καταγγέλλεται, μεγάλης κλίμακας συναλλαγών για ίδιο λογαριασμό, οι οποίες υποτίθεται ότι είχαν απαγορευθεί στις ΗΠΑ, στο πλαίσιο του κανονισμού Volcker.

Ο Bob Diamond, επικεφαλής της βρετανικής τράπεζας Barclays, υποχρεώθηκε να παραιτηθεί μετά την ομολογία ότι η τράπεζα είχε χειραγωγήσει το Libor, το σημαντικότερο ίσως επιτόκιο αναφοράς. Τα περί χειραγώγησης του επιτοκίου ήταν ευρέως γνωστά στον κλάδο, αλλά εξαιτίας της κατάπτωσης των ηθών στον τραπεζικό χώρο ουδείς νοιαζόταν.

Ελάχιστοι ήταν οι τραπεζίτες που διώχθηκαν ποινικά – ως εκ θαύματος, ο ποινικός κώδικας, ο οποίος απαγορεύει την απάτη σε άλλους τομείς δραστηριότητας, δεν έχει ισχύ εδώ. Είμαι βέβαιος πως όλα αυτά κάπως σας θυμίζουν την ατιμωρησία στην Ελλάδα. Το σκάνδαλο με τα swaps της Goldman Sachs στην Ελλάδα το 2001 ήταν απλώς ακόμα ένα σε έναν μακρύ κατάλογο. Δίχως αμφιβολία, σύντομα θα υπάρξουν κι άλλα. 

Για να κατανοήσουμε την κρίση στην Ευρωζώνη, πρέπει απαραιτήτως να κατανοήσουμε τον ρόλο των τραπεζών.  

Οπως έγραψα στο βιβλίο μου «Το “επαχθές” χρέος της Ελλάδας», οι τράπεζες έχουν γίνει υπερβολικά μεγάλοι και περίπλοκοι οργανισμοί, ενώ οι ρυθμιστικές αρχές είναι υπερβολικά αδύναμες. Το σύστημα της ουσιαστικά απεριόριστης δημιουργίας πιστώσεων γεννά κίνητρα που έχουν επιβλαβείς επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία.

Πώς φτάσαμε ώς εδώ; 

Τον προηγούμενο αιώνα, οι αρμόδιοι για τη χάραξη πολιτικής είχαν αρχικά καταφέρει με αρκετή οξυδέρκεια να διαχωρίσουν τις πιστωτικές από τις συναλλακτικές λειτουργίες του τραπεζικού κλάδου, λόγου χάρη με τον αμερικανικό νόμο Glass-Steagall του 1933, ο οποίος θεσπίστηκε μετά την κερδοσκοπική έκρηξη της δεκαετίας του 1920 που κατέληξε σε κρίση.  

Η εμπορική τραπεζική έγινε ένας κλάδος με χαμηλά περιθώρια κέρδους και αυστηρότατο ρυθμιστικό πλαίσιο, ο οποίος, ωστόσο, χαρακτηριζόταν από ασφάλεια.

Η επενδυτική τραπεζική έγινε ένας κλάδος με υψηλά περιθώρια κέρδους και σχετικά χαλαρό ρυθμιστικό πλαίσιο, ο οποίος χαρακτηριζόταν από μεγάλη αστάθεια. Για τις επενδυτικές τράπεζες υπήρχε η δυνατότητα της πτώχευσης. Δεν είχαν ούτε το μέγεθος ούτε το εύρος δραστηριότητας που θα γεννούσε συστημικούς κινδύνους.

Ο διαχωρισμός λειτουργούσε όπως έπρεπε, αλλά η ζήλια φούντωνε και στις δύο πλευρές. Τα μεγαλοστελέχη της επενδυτικής τραπεζικής εποφθαλμιούσαν τους τεράστιους ισολογισμούς των παραδοσιακών τραπεζιτών, οι οποίοι με τη σειρά τους λιμπίζονταν τις αμοιβές της απέναντι πλευράς. Ακολούθησε μια συντονισμένη προσπάθεια κατάργησης του διαχωρισμού που είχε επιβληθεί με τον νόμο Glass-Steagall, η οποία τελικά επιτεύχθηκε με τον νόμο Gramm-Leach-Bilely του 1999.

Ετσι ξεκίνησε η πορεία προς την πλουτονομία. Τα μεγέθη των τραπεζών αυξάνονταν μέσω συγχωνεύσεων. Το 1986 οι πέντε μεγαλύτερες τράπεζες των ΗΠΑ ήλεγχαν το 9% των καταθέσεων – το 2008 το ποσοστό αυτό είχε φτάσει στο 39%. Αρκετές τράπεζες έχουν από μόνες τους μέγεθος μεγαλύτερο από το 100% του ΑΕΠ, άρα είναι αρκετά μεγάλες για να γονατίσουν ολόκληρες χώρες (κάτι που ήδη συμβαίνει). Επίσης, ενισχύθηκε η πολιτική επιρροή των τραπεζών, στην ουσία ο κλάδος έλεγχε τη διαδικασία εποπτείας του.

Η ιδέα των αποτελεσματικών αγορών κυρίευσε τον κόσμο. Οι ακαδημαϊκοί που τάσσονταν υπέρ της ελεύθερης αγοράς κυριαρχούσαν στον δημόσιο διάλογο, στα μέσα ενημέρωσης και στα Νομπέλ, με την υποστήριξη του τραπεζικού κλάδου.

Οι έλεγχοι επί της δημιουργίας πιστώσεων χαλάρωσαν και τα χρέη των τραπεζών άρχισαν να αυξάνονται. Η τραπεζική κουλτούρα άλλαξε μορφή. Οι τραπεζίτες ενθαρρύνονταν να εστιάζουν την προσοχή τους στις συναλλακτικές δραστηριότητες και ο βαθμός επίγνωσης των κινδύνων περιορίστηκε. Τα καταναλωτικά και τα στεγαστικά δάνεια γίνονταν πακέτο και μεταφέρονταν εκτός ισολογισμού, μεταβιβάζοντας τον κίνδυνο σε τρίτους.

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: Η κρίσιμη καμπή του ευρώ και η Ελλάδα

(ΟΣΑ ΔΕΝ ΛΕΝΕ ΟΙ "ΒΑΡΟΥΦΟΚΑΖΑΚΗΔΕΣ"...)

Του Ιασονα Μανωλοπουλου

​​Ενώ σύμφωνα με την επίσημη γραμμή το ευρώ παραμένει ακλόνητο, οι αγορές διαφωνούν. Θεωρούν ήδη δεδομένη μια διάλυση, τουλάχιστον σε δύο μπλοκ.  

Σε όλη την Ευρώπη παρατηρείται μια σιωπηρή, αλλά μαζική φυγή καταθέσεων. Οι πλουσιότεροι στις χώρες της περιφέρειας αγοράζουν ακίνητα, ή στέλνουν χρήματα σε χώρες που θεωρούνται ασφαλέστερες. Οι καταθέσεις έχουν μειωθεί κατά 7% στην Ιταλία, κατά 16% στην Πορτογαλία και πάνω από 25% στην Ελλάδα.

Γιατί, λοιπόν, δεν έχουμε καταστεί ακόμα μάρτυρες μιας διάλυσης του ευρώ, δεδομένου ότι πολλές από αυτές τις ανισορροπίες και τις πιέσεις ήταν ορατές επί τουλάχιστον δύο χρόνια; 

Η απάντηση έγκειται σε έναν μηχανισμό που είναι γνωστός ως Target2.

Τα αρχικά TARGET σημαίνουν (Διευρωπαϊκό Αυτοματοποιημένο Σύστημα Ταχείας Μεταφοράς Κεφαλαίων σε Συνεχή Χρόνο). Ως αποτέλεσμα της κρίσης του 2008 οι ευρωπαϊκές τράπεζες άρχισαν να μην αλληλο-εμπιστεύονται, ο διατραπεζικός δανεισμός άρχισε να γίνεται όλο και δυσκολότερος, ώσπου τελικά διακόπηκε εντελώς. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα παρενέβη και υποκατέστησε τον διατραπεζικό δανεισμό μέσω του συστήματος Target 2 που κατέστησε δυνατές τις νομισματικές μεταβιβάσεις στο εσωτερικό της Ευρωζώνης, μέσω της χρέωσης και πίστωσης λογαριασμών που τηρούνται στις εθνικές κεντρικές τράπεζες.  

Λειτουργεί περίπου ως εξής: ένας Ελληνας εισαγωγέας δίνει παραγγελία για ηλιακούς συλλέκτες σε μια γερμανική εταιρεία. Οι πληρωμές μεταξύ των λογαριασμών του εισαγωγέα και του κατασκευαστή διενεργούνται μέσω των κεντρικών τραπεζών. Γίνεται, λοιπόν, πίστωση του λογαριασμού που τηρεί η τράπεζα της γερμανικής εταιρείας στην Bundesbank, η οποία με τη σειρά της αποκτά μια απαίτηση έναντι της ΕΚΤ, και οι συλλέκτες αποστέλλονται στην Αθήνα. Η τράπεζα του Ελληνα εισαγωγέα δημιουργεί μια οφειλή έναντι της Τράπεζας της Ελλάδος, η οποία με τη σειρά της έχει μια υποχρέωση έναντι της ΕΚΤ.

Η Ευρώπη χρηματοδοτεί τα μόνιμα ελλείμματα του εσωτερικού ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της τυπώνοντας χρήμα, και το Target2 δεν χρηματοδοτεί μόνο τις τρέχουσες συναλλαγές, αλλά αντικαθιστά και τις χαμένες καταθέσεις που διαφεύγουν από τα τραπεζικά συστήματα της περιφέρειας.

Με δεδομένη την αποκλίνουσα ανταγωνιστικότητα μεταξύ Βορρά και Νότου, οι ανισορροπίες στο πλαίσιο του Target2 απλώς θα ενισχυθούν σε βάθος χρόνου αν διατηρηθεί η ίδια κατάσταση. Συνεπώς, με το πέρασμα του χρόνου η Γερμανία και η υπόλοιπη Ευρωζώνη θα έρθουν αντιμέτωπες με την αναπόφευκτη αλήθεια ότι σε μια νομισματική ένωση θα πρέπει να επέρχεται εξισορρόπηση είτε μέσω του εμπορίου είτε μέσω της κίνησης κεφαλαίων. 

 Προς το παρόν, η εξισορρόπηση προκύπτει μέσω της κίνησης των κεφαλαίων. Τίποτα απ’ αυτά δεν γίνεται μέσω δημοσιονομικών μεταβιβάσεων ή ευρωομολόγων, παρ’ όλα αυτά η Γερμανία καταλήγει να «ποντάρει τα ρέστα» της από νομισματικής άποψης, μέσω του ανοίγματός της έναντι της ΕΚΤ.

Παρόλο που το Target2 έχει αποτρέψει την κατάρρευση της τραπεζικής χρηματοδότησης, δεν συμβάλλει καθόλου στη διόρθωση των υποκείμενων εμπορικών ανισορροπιών. Αυτή είναι η ουσία του ζητήματος: τα αθροιστικά χρέη της Ευρώπης έχουν μεταφερθεί από τον ιδιωτικό στον δημόσιο τομέα, εμμέσως δε από τα ελλειμματικά κράτη της περιφέρειας στα πλεονασματικά κράτη του ευρωπαϊκού πυρήνα.

Τον Φεβρουάριο, ο πρόεδρος της γερμανικής κεντρικής τράπεζας Γιενς Βέιντμαν έγραψε στον πρόεδρο της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι, διαμαρτυρόμενος για την αύξηση του ανοίγματος της Γερμανίας, όταν έγινε γνωστό ότι τα πιστωτικά της υπόλοιπα στην ΕΚΤ μέσω του συστήματος Target2 είχαν αυξηθεί κατά 65% το 2011, φτάνοντας σχεδόν τα 500 δισ. ευρώ. Τέσσερις κεντρικές τράπεζες της Ευρωζώνης -της Γερμανίας, της Ολλανδίας, του Λουξεμβούργου και της Φινλανδίας- έχουν θετικά υπόλοιπα. Στα τέλη Απριλίου η ΕΚΤ όφειλε στην Bundesbank 644 δισ. ευρώ, ποσό ισοδύναμο με περίπου 25% του γερμανικού ΑΕΠ. Το άθροισμα αυτό αυξάνεται κατά μέσο όρο 33 δισ. ευρώ μηνιαίως από πέρυσι τον Ιούλιο. Η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης αποτελεί σχεδόν τη μοναδική πηγή χρηματοδότησης των υποχρεώσεων της ευρωπαϊκής περιφέρειας