NoυΔο-γαλαζαίικο ΣΟΥΡΓΕΛΑΡΑΔΙΚΟ: Εκδρομή στον Αμαζόνιο

Μόνο μπάμιες κυρ Δοξιάδη μου. Με τις υγείες σου. pic.twitter.com/UDNeIhR58T

— Φαήλος Κρανιδιώτης (@failosK) March 16, 2025

 

Toυ ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΚΑΣΙΜΑΤΗ

Αν δεν σου αρέσει η παρέα των εντόμων και δεν συμπαθείς καθόλου τα φίδια, αν σιχαίνεσαι την ασταμάτητη βροχή, τη λάσπη και την υγρασία, τότε δεν πηγαίνεις για εξερεύνηση στον Αμαζόνιο.

Υπάρχουν ένα σωρό άλλα ενδιαφέροντα πράγματα για να κάνεις, τόσο υπέροχοι προορισμοί για να ταξιδέψεις, τόσα μέρη που περιμένουν να τα ανακαλύψεις! Για τον Αμαζόνιο, όμως, δεν κάνεις.

Μην το τολμήσεις, γιατί την πρώτη κιόλας μέρα σε βλέπω να γυρίζεις πίσω…

Αυτό είναι, κατά την αντίληψή μου, το ηθικό δίδαγμα από το σύντομο πέρασμα του κ. Αρίστου Δοξιάδη από την κυβέρνηση.

Εφόσον ο κ. Δοξιάδης έχει αθωωθεί για την επίμαχη υπόθεση και οι εις βάρος του κατηγορίες, τις οποίες ανακυκλώνουν τώρα οι επικριτές του, έχουν αποδειχθεί ανυπόστατες, δεν είχε λόγο να παραιτηθεί.

Εφόσον η αθωότητά σου είναι αποδεδειγμένη δικαστικά, αποκρούεις τις αβάσιμες κατηγορίες και υπερασπίζεσαι τη θέση σου.

Αν όμως, παρά την αθωότητά σου, δεν έχεις τη δύναμη ή τη διάθεση να υπερασπιστείς τον εαυτό σου από άδικες και αβάσιμες κατηγορίες, σε τελευταία ανάλυση, αν ο οργανισμός σου δεν μπορεί να αντέξει την τοξικότητα του περιβάλλοντος, τότε έχεις πέσει θύμα μιας τεράστιας παρεξήγησης και βρέθηκες στο λάθος μέρος.

Και το χειρότερο;

Κανείς δεν σου είπε ότι στον Αμαζόνιο τα κουνούπια είναι σαν αλογόμυγες και τα τσιμπήματά τους είναι σαν καρούμπαλα.

Το λάθος του κ. Δοξιάδη ήταν ότι δεν είχε καταλάβει πλήρως ότι…

 

ΝουΔο-γαλαζαίικα ΕΘΝΙΚΑ ΣΟΥΡΓΕΛΑ: Ο πριγκήπισσος και το μπιζέλι

Μόνο μπάμιες κυρ Δοξιάδη μου. Με τις υγείες σου. pic.twitter.com/UDNeIhR58T

— Φαήλος Κρανιδιώτης (@failosK) March 16, 2025

#Δοξιαδης pic.twitter.com/ubcSOT1dbd

— Ας πρόσεχες. (@As_prosexes) March 16, 2025

 Του ΘΑΝΟΥ ΤΖΗΜΕΡΟΥ

Δεν άντεξε ούτε μια μέρα ο μη-μου-άπτου Αρίστος τις επιθέσεις. 

Και θυμάμαι το 2011 που, ενώ συμμετείχε μαζί με κάποιον που ξέρετε στην αρχική ομάδα των μεταρρυθμιστών, έπαιρνε συνέχεια αποστάσεις από τις τομές που πρότεινε αυτός που ξέρετε, γιατί το ένα τον πείραζε, το άλλο τον ενοχλούσε.  

Και δεν ήθελε πολιτικό κίνημα που θα κατεβεί στις εκλογές, αλλά think tank, για να βοηθήσει τάχα μου τους γαλαζοπράσινους διεφθαρμένους να γίνουν καλύτεροι άνθρωποι.  

Κι όταν αυτός που ξέρετε έθεσε το θέμα της λαθρομετανάστευσης ως αυτό που είναι, δηλαδή εισβολή του Ισλάμ, κόντεψε να πάθει εγκεφαλικό.  

Και πέρασε έκτοτε στην αντίπερα όχθη των haters εκείνου που ξέρετε, διότι ο Αρίστος ο πορφυρογέννητος ήταν φιλελέφτ ψυχοπονιάρης, σολιντάριτος και ινκλούζιος και ο άλλος που ξέρετε ήταν αποφασίστας και ακροδεξιός. 

Και τώρα, μόλις διάβασε κάτι διαφορετικό από διθύραμβο, έμεινε όλη νύχτα ξάγρυπνος γιατί κάτω από τα 40 κυβερνητικά πουπουλένια στρώματα, αισθάνθηκε το μπιζέλι της αρνητικής κριτικής, για να μην πω το σουσάμι, συγκρινόμενο με τους τόνους της λάσπης και των δικαστικών επιθέσεων που δέχθηκε αυτός που ξέρετε, στις οποίες σιγοντάριζε και ο Αρίστος με την υπόλοιπη παρέα των σολιντάριτων.  

Νόμιζε ότι πολιτική είναι τα φιλαράκια του που του γράφουν σπαραξικάρδια σχόλια κάτω από την ανακοίνωση της παραίτησης, για το πόσο χάνει η χώρα που ένα τέτοιο φωτεινό μυαλό δεν θα ασχοληθεί με τα κοινά, καθώς, ως γνήσιος φιλελέφτ, μόνο στους φίλους του επιτρέπει να σχολιάζουν. 

Κρίμα γιατί...

 

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Βιοτεχνία στη γειτονιά

ΣΙΓΑΡΕΤΤΑ ΨΙΛΙΚΑ .
Σαν παλια γειτονιά.
Που αλλού στον Πειραιά . pic.twitter.com/DU8PfmTh2r

— Μαντάμ Πατσουλί (@2PAzkjh6oFRW77D) May 25, 2024

 

Γράφει ο Αρίστος Δοξιάδης

Κάθε φορά που περπατάω στο Μεταξουργείο ή στου Ψυρρή βλέπω όλο και πιο πολλά νέα μικρά ξενοδοχεία, όλο και πιο λίγα εμπορικά καταστήματα της γειτονιάς και σχεδόν καθόλου, πια, τις παλιές βιοτεχνίες: επιπλοποιεία, ξυλουργεία, ραφτάδικα, μηχανουργεία ή φούρνους.

Τα μάλλον άσχημα κτίρια της δεκαετίας του ’70 και του ’80, που στέγαζαν εργαστήρια και γραφεία, γίνονται πιο καλαίσθητα όταν μετατρέπονται σε boutique hotels ή σε διαμερίσματα, αλλά η γειτονιά χάνει την πολυμορφία της. Εχει ζωντάνια ως περιοχή διασκέδασης και τουρισμού, αλλά δεν έχει την ανάμειξη σπιτιών και διαφορετικών επαγγελμάτων που είχαμε πριν από είκοσι χρόνια. Η μικρή ιδιοκτησία ίσως παραμένει, αλλά οι μικροεπιχειρήσεις έφυγαν – με εξαίρεση τα εστιατόρια και τα μπαρ.

Η εξαφάνιση της βιοτεχνίας στο κέντρο δεν είναι μόνο χωροταξικό φαινόμενο. Τα εργαστήρια δεν έχουν πάει σε άλλες γειτονιές. Πάρα πολλά έχουν κλείσει, γιατί οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν πάρει την πελατεία τους στα έπιπλα και τα ρούχα, αλλά και στο ψωμί, που αν δεν το πάρεις στο σούπερ μάρκετ θα το πάρεις από πρατήριο, όχι πια από φούρνο. Και το αυτοκίνητο θα το πας για σέρβις σε ένα μεγάλο συνεργείο που ανήκει στην αντιπροσωπεία της μάρκας, όχι στο κοντινό συνεργείο που έκανε σέρβις σε όλες τις μάρκες.

Υπάρχει μέλλον για τις βιοτεχνίες στην εποχή της 4ης βιομηχανικής επανάστασης;

Η αλήθεια είναι ότι δεν ξέρω. Βλέπω όμως ορισμένες τάσεις στην κοινωνία και την τεχνολογία που μπορεί να φέρουν μια αναγέννηση για τα μικρά εργαστήρια των υλικών πραγμάτων.

Ενα μεγάλο ποσοστό νέων που είναι σήμερα από 15 έως 30 χρονών (η γενιά Ζ) θέλουν να είναι επιχειρηματίες ή αυτοαπασχολούμενοι, όχι τόσο για να πλουτίσουν αλλά για να έχουν ευελιξία στον χρόνο εργασίας, να κάνουν κάτι δημιουργικό και να έχουν κοινωνικό αντίκτυπο (μια σχετική έρευνα δημοσίευσε πρόσφατα η ομάδα του Apeiron VC). Πολλοί από αυτούς θα διερευνήσουν ευκαιρίες σε κάτι που δεν απαιτεί μεγάλο αρχικό κεφάλαιο και μπορεί να δοκιμαστεί σε επίπεδο γειτονιάς, ενώ παράλληλα θα αξιοποιεί γνώσεις, τεχνικές και ιδέες από όλο τον πλανήτη.

Οι νέες τεχνολογίες κατασκευών, όπως οι τρισδιάστατοι εκτυπωτές και τα ρομποτικά εργαλεία, δίνουν ευκαιρίες σε μικρά εργαστήρια να παράγουν πιο σύνθετα και πολύμορφα είδη από όσο παλιότερα και με μεγαλύτερη ευελιξία για τις ανάγκες του κάθε πελάτη. Και με λιγότερη ρύπανση και ηχορρύπανση. Οι διαδικτυακές πλατφόρμες για βιοτέχνες, που υπάρχουν περίπου από το 2010, προσφέρουν τη δυνατότητα να βρουν πελάτες σε άλλες χώρες, αν το προϊόν μεταφέ-ρεται εύκολα.

Τα προϊόντα της βιοτεχνίας του μέλλοντος δεν θα μπορούν να ανταγωνιστούν τα προϊόντα της βιομηχανίας στο κόστος. Οι πελάτες όμως θα τα πάρουν, επειδή είναι ξεχωριστά, πιο σπάνια, πιο όμορφα, πιο γευστικά, πιο φιλικά για το περιβάλλον. Αλλά και επειδή τα βρίσκουν στη γειτονιά που μένουν και ανταλλάσσουν κουβέντες με τους ανθρώπους που τα φτιάχνουν. Ή επειδή η αγορά τους είναι μέρος μιας ταξιδιωτικής εμπειρίας για τον μεσοαστό Αμερικανό, που δεν έχει τέτοια είδη στη δική του γειτονιά.

Η κυκλική οικονομία επίσης μπορεί να ενισχυθεί με εργαστήρια κοντά σε κατοικίες, που ανακατασκευάζουν τα ρούχα, τα υφάσματα, τα έπιπλα και τα σκεύη που απορρίπτουν τα νοικοκυριά.

Τα δε makerspaces, που είναι σαν συλλογικά εργαστήρια για να μάθεις μαστορική ή να δοκιμάσεις κάποιο νέο σχέδιο, είναι επίσης χώροι για όλες τις ηλικίες που μπορούν να δώσουν ζωντάνια στη γειτονιά.

Εύχομαι, λοιπόν, σε δέκα χρόνια να περπατάω ακόμη στο Μεταξουργείο, στην Κυψέλη και στου Ζωγράφου και να βλέπω δίπλα στα καφέ και τα μίνι μάρκετ νέα ραφτάδικα, μικροέπιπλα, κοσμήματα και ψωμιά που παράγονται επί τόπου και πελάτες που κουβεντιάζουν με τους δημιουργούς. Γιατί …

 

ΝουΔο-γαλαζαίιοι ΕΘΝΙΚΟΙ ΣΟΥΡΓΕΛΟΞΕΦΤΙΛΑΡΑΔΕΣ: Αντώνη, δείξε λίγο τσίπα και ζήτα συγγνώμη

Η Ιστορία επαναλαμβάνεται ως φάρσα. pic.twitter.com/p6ztpOv1pV

— oldschoolfileles (@oldfileles) November 16, 2024

"Αντώνη έλα, σου έχουμε κρατήσει καρέκλα." pic.twitter.com/et49XtGz8U

— τάσος (@kostasos) November 16, 2024

 Του ΑΡΙΣΤΟΥ ΔΟΞΙΑΔΗ

Με τον Αντώνη Σαμαρά ήμασταν συμμαθητές στο Κολλέγιο Αθηνών, κι αποφοιτήσαμε το 1970.  

Στην τάξη μας ήμασταν τουλάχιστο εννέα μαθητές που οργανωθήκαμε σε αντιδικτατορικές οργανώσεις, με κίνδυνο να μας συλλάβουν και να μας βασανίσουν.

Ο Αντώνης έμεινε απέξω, δεν ήθελε να μπλέξει. Και ανέλαβε πολιτική δράση εκ του ασφαλούς στην ΟΝΝΕΔ, όταν έγινε κυβέρνηση η ΝΔ.

Και έχει το θράσος, σήμερα, να γράφει "Για την πατρίδα θυσίασα τα πάντα, μέχρι και την υγεία μου."

Τίποτε δε θυσίασες Αντώνη. Δεν ξέρεις καν τι σημαίνει η λέξη θυσία. Αν κάποια στιγμή το στρες της δουλειάς σε ταλαιπώρησε, επειδή ανέλαβες μια σοβαρή ευθύνη για 2-3 χρόνια, σκέψου πόσος κόσμος, που δεν έχει τη δική σου περιουσία και καταγωγή, στρεσάρεται επί δεκαετίες στη δουλειά.

Σε αυτούς τους εργαζόμενους έκανες τεράστια ζημιά με τη στάση σου ενάντια στο μνημόνιο, με την απάτη των Ζαππείων. Στις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ που βρέθηκαν σε κρίση χρέους η αξιωματική αντιπολίτευση έβαλε πλάτη, οι ηγεσίες διαμόρφωσαν μνημόνια με συναίνεση και ξεπέρασαν την ύφεση σε 2-3 χρόνια.

Με τη δική σου στάση, συνέβαλες στη βαθειά φτωχοποίηση εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων, που έχασαν και την υγεία τους.  

Δείξε επιτέλους λίγη τσίπα, και ζήτα συγνώμη, 

Ή τουλάχιστο...

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Συμπερίληψη χωρίς παραγωγή

Η ανάπτυξη ήρθε . Ο σκορπιός επεκτείνεται . https://t.co/oqx1kClTfc

— Gin Bro (@KapsOenas) July 30, 2024

 Γράφει ο Αρίστος Δοξιάδης

Στα συνέδρια και στα κείμενα που αναφέρονται φέτος στα πενήντα χρόνια από την πτώση της δικτατορίας διαφαίνεται ένα σταθερό μοτίβο: η αντίθεση ανάμεσα στους πολιτικούς θεσμούς, που βελτιώθηκαν, και στην οικονομική βάση, που έμεινε στάσιμη.

Οι θεσμοί της δημοκρατίας εξελίχθηκαν και εμπλουτίστηκαν από διαδοχικές κυβερνήσεις από το 1974 μέχρι σήμερα, είναι ανθεκτικοί, και εύλογα οι διεθνείς δείκτες μας κατατάσσουν στις πιο ελεύθερες και θεσμικά συγκροτημένες χώρες στον κόσμο. Το Democracy Index του Economist για το 2023 τοποθετηθεί την Ελλάδα στην 20ή θέση παγκοσμίως, στη μικρή ομάδα των ολοκληρωμένων δημοκρατιών (full democracies). Ηταν περίπου εκεί το 2006 που πρωτοδημοσιεύτηκε ο δείκτης, έπεσε τη δεκαετία της κρίσης και των μνημονίων, και επανήλθε τώρα.

Αλλά η οικονομία, συγκριτικά με όλες τις άλλες χώρες της Ευρώπης, αναπτύχθηκε ελάχιστα και ήταν (και είναι) ιδιαίτερα ευάλωτη σε κρίση, όπως φάνηκε το 2009. Η ιδιωτική και η δημόσια κατανάλωση αυξήθηκαν μέχρι το 2009, χωρίς αντίστοιχη αύξηση της παραγωγής, και η διαφορά καλύφθηκε από ευρωπαϊκά κονδύλια και εξωτερικό δανεισμό – μέχρι τη στιγμή που ο δανεισμός σταμάτησε.

Η απόκλιση ανάμεσα στην πολιτική και την οικονομία συνιστά (άλλο ένα) «ελληνικό παράδοξο».

Οι πιο διαδεδομένες θεωρίες για την πολιτική οικονομία της ανάπτυξης βλέπουν μια ισχυρή συσχέτιση των δύο.

Οι Acemoglu και Robinson, στο γνωστό τους έργο με τίτλο «Γιατί αποτυγχάνουν τα έθνη», γράφουν ότι οι χώρες με συμπεριληπτικούς (inclusive) πολιτικούς θεσμούς συνήθως έχουν και συμπεριληπτικούς οικονομικούς θεσμούς, και αυτοί οδηγούν σε σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας και του εθνικού εισοδήματος.

Εμείς, με μια έννοια, αναπτύξαμε συμπεριληπτική οικονομία μετά το 1974. Πάρα πολλές οικογένειες είδαν το εισόδημά τους να αυξάνεται, απέκτησαν δικό τους σπίτι, έστειλαν παιδιά στο λύκειο και μετά στο πανεπιστήμιο, έγιναν δυτικού τύπου καταναλωτές. Ο εθνικός πλούτος δεν συγκεντρώθηκε σε λίγες οικογένειες και δεν είχαμε «ολιγάρχες» με την οικονομική έννοια, παρόλο τον σχετικά συγκεντρωμένο έλεγχο των μέσων ενημέρωσης. Οι κυβερνήσεις, για να επιβιώνουν, έπρεπε κάπως να μεριμνούν για το εισόδημα των πολλών.

Ενα από τα μαθήματα της κρίσης θα έπρεπε να είναι ότι μακροπρόθεσμα δεν υπάρχει οικονομική ανάπτυξη με συμπερίληψη αν δεν αυξάνεται η παραγωγικότητα της εργασίας.

Η διασπορά των εισοδημάτων, όμως, έγινε κυρίως με κρατική παρέμβαση.

Στην αρχή ήταν οι πελατειακές σχέσεις (βουλευτές που έκαναν ρουσφέτι σε ψηφοφόρους) και στη συνέχεια οι οργανωμένες ομάδες συμφερόντων (επιχειρηματίες, επαγγελματίες, ισχυρά συνδικάτα) που διεκδικούσαν ευνοϊκές προστατευτικές ρυθμίσεις.

 

Το πρότυπο της συμπερίληψης στις ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές οικονομίες είναι διαφορετικό: εργοδότες και εργαζόμενοι συνεργάζονται για να βελτιώνουν την ποιότητα και την αξία των προϊόντων που παράγουν, πωλούν στη διεθνή αγορά, και από τα έσοδα δίνουν καλούς μισθούς, κάνουν νέες επενδύσεις με τα κέρδη, και βελτιώνουν τις δεξιότητες του προσωπικού. Είναι ένας ενάρετος κύκλος, με περιορισμένη ανάμειξη του κράτους.

Ενα από τα μαθήματα της κρίσης για εμάς θα έπρεπε να είναι ότι …

 

ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΚΗΦΗΝΟ-ΚΑΘΑΡΜΑΤΟΠΛΗΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Η κοινωνία του bypass

 

Του ΑΡΙΣΤΟΥ ΔΟΞΙΑΔΗ

Σε πρόσφατη συνέντευξη ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε το gov.gr ως ένα bypass στο κράτος, που περιόρισε τη διαφθορά και τη μικρή συναλλαγή.  

Εύστοχος χαρακτηρισμός.  

Η μικρή διαφθορά θα μπορούσε θεωρητικά να περιοριστεί με μέτρα που θα άλλαζαν την πρακτική των υπαλλήλων: έλεγχοι, αξιολογήσεις, πόθεν έσχες, αυξήσεις μισθών. Αλλά τέτοιες μεταρρυθμίσεις έχουν μικρή πιθανότητα επιτυχίας στο κράτος μας, γιατί απαιτούν διακομματική συναίνεση, διαχρονική συνέχεια, αλλαγή νοοτροπίας πολλών ανθρώπων, διαφορετική δομή κινήτρων κ.ά. Ενώ το gov.gr απλώς αφαίρεσε λειτουργίες, άρα και εξουσίες, από πολλούς υπαλλήλους και τις ανέθεσε σε λογισμικό.

Παρόμοια bypass από την εξάπλωση νέων τεχνολογιών συμβαίνουν συχνά στην Ιστορία. Η ασφυκτική εξουσία της Καθολικής Εκκλησίας πάνω στην Παιδεία μέχρι το 1500 μ.Χ. υπονομεύτηκε από τη μαζική τυπογραφία, όχι από κάποια εσωτερική μεταρρύθμιση. Οι ιδιοκτήτες σιδηροδρόμων στις ΗΠΑ τον 19ο αιώνα, που ονομάστηκαν robber barons γιατί εκμεταλλεύονταν ανήθικα τη μονοπωλιακή τους θέση, έχασαν τη δύναμή τους από τη μαζική χρήση των αυτοκινήτων από τις αρχές του 20ού αιώνα και όχι επειδή μπόρεσε να τους περιορίσει κάποια κυβέρνηση.

Στην Ελλάδα είχαμε πάντοτε ανοιχτό το ζήτημα των μεταρρυθμίσεων σε θεσμούς που όλοι έλεγαν πως πρέπει να βελτιωθούν, αλλά σχεδόν ποτέ δεν έφταναν σε ικανοποιητικό επίπεδο: το δημόσιο σχολείο, το δημόσιο σύστημα υγείας, τα μέσα μαζικής μεταφοράς.

Στις ευρωπαϊκές δημοκρατίες με τη μεγάλη βιομηχανία, τη λειτουργική γραφειοκρατία και την προτεσταντική ηθική, οι θεσμοί αυτοί έχουν την κατάλληλη οργάνωση και το προσωπικό για να επιτελούν το έργο τους. Υπάρχουν και οι πολιτικοί συσχετισμοί για να εφαρμοστούν μεταρρυθμίσεις όποτε οι θεσμοί παρακμάζουν.

Στην Ελλάδα με τις μικροεπιχειρήσεις, την πελατειακή γραφειοκρατία και την ευέλικτη ηθική οι θεσμοί αυτοί είναι μεν κοινωνικά ωφέλιμοι, αλλά πάντοτε πολύ πίσω από τους αντίστοιχους ευρωπαϊκούς, και συχνά κάνουν και ζημιά. Οι δε προσπάθειες για μεταρρύθμιση σπάνια έχουν αρκετή στήριξη για να πετύχουν.

Γι’ αυτό συνηθίσαμε, όσοι μπορούμε, να κάνουμε bypass. 

Για να μάθουν αγγλικά τα παιδιά δεν βελτιώνουμε το σχολείο, αλλά τα πάμε στο φροντιστήριο. 

Για να πάμε Αθήνα – Λάρισα δεν παίρνουμε τρένο, αλλά το αυτοκίνητό μας. 

Απαιτούμε φαρδύ δρόμο, όχι γρήγορο και ασφαλές τρένο. 

Για ένα έκζεμα θα πάμε στον ιδιώτη δερματολόγο που μας σύστησε ένας φίλος, όχι σε δημόσιο Κέντρο Υγείας. Ή θα ρωτήσουμε στο φαρμακείο στη γωνία.

Αυτές οι ιδιωτικές λύσεις είναι πολύ καλές μερικές φορές. Αλλά όταν μπορούν να τις πληρώσουν πολλοί (πράγμα που ίσχυε στην Ελλάδα έως το 2009), δεν υπάρχει μεγάλη πίεση στις πολιτικές ηγεσίες να βελτιωθεί το Δημόσιο, και έτσι οι φτωχότεροι μένουν χωρίς καλές υπηρεσίες. Οταν πέσουν τα εισοδήματα των πολλών, αυξάνονται οι φωνές για αλλαγές στο Δημόσιο, αλλά οι κακές πρακτικές έχουν εδραιωθεί και επιμένουν.

Ετσι τίθεται το αίτημα του bypass ως δημόσια πολιτική πλέον. 

Το gov.gr είναι τέτοια περίπτωση. Η κυβέρνηση δείχνει να κατανοεί τις δυνατότητες της τεχνολογίας και σε άλλους τομείς. Η πρόοδος στη διάγνωση ασθενειών μέσω απεικόνισης και αισθητήρων επιτρέπει στην τηλεϊατρική να λύσει εν μέρει το πρόβλημα της υποστελέχωσης του ΕΣΥ στην περιφέρεια. Το εκπαιδευτικό υλικό στο Διαδίκτυο δίνει εν μέρει απάντηση στο πρόβλημα των ανεπαρκών καθηγητών μέσης εκπαίδευσης. Με τέτοιες εφαρμογές μπορεί να υπάρξει πρόοδος.

Αλλά η τεχνολογία θα αργήσει πολύ να αντιμετωπίσει την έλλειψη προσωπικού και υλικών στα χειρουργεία. 

Δεν πρόκειται ποτέ να υποκαταστήσει την αξία του καλού δασκάλου μέσα στην τάξη. 

Οι σιδηρόδρομοι μπορεί να ξεπεραστούν από κάποιο πιο φθηνό, πράσινο, ασφαλές και άνετο μέσο μεταφοράς, αλλά όχι στο ορατό μέλλον.

Η ανάγκη για οργανωτική μεταρρύθμιση θα υπάρχει πάντα. Χωρίς συναίνεση των κομμάτων, με τον λαϊκισμό και τις συντεχνίες να κυριαρχούν...

 

ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟ ΚΩΛΟΧΑΝΕΙΟ: Κράτος δικαίου α λα καρτ;

Του Αρίστου Δοξιάδη

Η Ελλάδα αποκλίνει σε πολλά και σημαντικά θέματα από το ευρωπαϊκό κεκτημένο του κράτους δικαίου. Αλλά τα θέματα αυτά απασχολούν ελάχιστα τον δημόσιο διάλογο, δεν τα συζητάμε κάθε βράδυ στα κανάλια, δεν γίνονται αφορμή για τριήμερες μάχες στη Βουλή. Τα στοιχεία είναι γνωστά σε όλους, πλην όμως οι πολιτικοί ηγέτες και η πνευματική ελίτ, με λίγες εξαιρέσεις, δεν ασχολούνται για να βελτιωθεί η κατάσταση.

Πρώτο θέμα, τα δικαστήρια. 

Σε ετήσιες εκθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καταγράφεται ο χρόνος που μεσολαβεί για να εκδικαστούν διαφόρων ειδών υποθέσεις σε κάθε χώρα. Η Ελλάδα είναι σταθερά μέσα στις δύο ή τρεις χειρότερες χώρες, με μεγάλη διαφορά από τον μέσο όρο. Για αστικές και εμπορικές υποθέσεις χρειάζονται περίπου 650 μέρες για πρωτόδικη απόφαση, με τον μέσο όρο της Ε.Ε. να είναι περίπου στις 200 (στοιχεία του 2019). Αν προστεθούν και οι χρόνοι στα εφετεία, αυτό ισοδυναμεί με αρνησιδικία σε πολλές περιπτώσεις.

Γιατί; 

Δεν λείπουν οι δικαστές και οι δικηγόροι για γρήγορη διεκπεραίωση. Εχουμε πολύ περισσότερους και στα δύο επαγγέλματα από τον μέσο όρο της Ε.Ε. 

Αντίθετα, ο μεγάλος αριθμός δικηγόρων είναι μια από τις αιτίες του προβλήματος. Για να έχουν όλοι εισόδημα χρειάζεται να υπάρχουν πολλές δίκες, με βαριές διαδικασίες, έγγραφα, αναβολές κ.τ.λ.

Μια άλλη αιτία είναι ότι για να βελτιωθούν οι διαδικασίες χρειάζεται επίπονη οργανωτική προσπάθεια και νομική τεχνογνωσία. Δεν μπορούν να κάνουν το έργο ούτε οι πολιτικοί προϊστάμενοι ούτε οι υπάλληλοι του υπουργείου Δικαιοσύνης. Ομως οι έμπειροι δικηγόροι και καθηγητές, που θα μπορούσαν να το κάνουν, δεν έχουν σηκώσει τα μανίκια γι’ αυτό. Η συμβολή τους εξαντλείται σε γενικόλογες προτάσεις.

Δεύτερο θέμα, τα σχολεία. 

Η δωρεάν δημόσια βασική εκπαίδευση είναι σημαντικό δικαίωμα στο ευρωπαϊκό κεκτημένο. Στα λόγια την έχουμε κι εμείς. Στην πράξη, τα παιδιά πηγαίνουν μεν στο σχολείο κανονικά, αλλά εκπαιδεύονται ελλιπέστατα. Υπάρχει πλήθος στοιχείων γι’ αυτό, με πιο γνωστό τα αποτελέσματα των εξετάσεων PISA. Η Ελλάδα έχει τη χειρότερη επίδοση από τις 26 ευρωπαϊκές χώρες του ΟΟΣΑ (στοιχεία του 2018, αλλά και προηγούμενα). Η καλή εκπαίδευση είναι το βασικότερο εργαλείο για κοινωνική κινητικότητα στις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Στην Ελλάδα το στερούμε από τους πιο αδύναμους.

Δεν μπορεί να βελτιωθεί η δημόσια παιδεία χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση των σχολικών μονάδων και των εκπαιδευτικών. Οι ελληνικές κυβερνήσεις μέχρι πρόσφατα προτιμούσαν να χαϊδεύουν τις συντεχνίες και να αφήνουν τα παιδιά στη μοίρα τους. Τα μέτρα που σταδιακά υλοποιεί η σημερινή κυβέρνηση συναντούν ισχυρή αντίδραση από τα συνδικάτα και την Αριστερά και δεν έχουν καμία στήριξη από την Κεντροαριστερά.

Το ευρωπαϊκό κεκτημένο περιλαμβάνει επίσης κοινωνικά επιδόματα με ορθολογική στόχευση, επαγγελματική κατάρτιση διαθέσιμη σε όλους, πανεπιστήμια που παρέχουν ουσιαστικά εφόδια για παραγωγική εργασία. Σε όλα αυτά είμαστε πολύ πίσω. Τώρα θεσπίζονται μεταρρυθμίσεις στη σωστή κατεύθυνση, αλλά χρειάζεται ακόμη χρόνος και κόπος μέχρι αυτά να οδηγήσουν σε περισσότερη ισότητα και δικαιοσύνη.

Δυστυχώς, στα περισσότερα από αυτά η αντιπολίτευση δεν συναινεί, που σημαίνει ότι μπορεί να τα ανατρέψει όταν γίνει κυβέρνηση. Στη χώρα μας οι «προοδευτικοί» επιλέγουν συχνά την πλευρά των ραντιέρηδων και όχι των αδύναμων.

Ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ευρώπη αναπτύχθηκε μαζί με το κοινωνικό κράτος και την ελεύθερη παραγωγική οικονομία. Είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα της συναίνεσης σοσιαλδημοκρατών και κεντροδεξιών. Ετσι κτίστηκε και η σοβαρή δημόσια διοίκηση, όπου οι υπάλληλοι δεν γίνονται όργανα ιδιωτικών συμφερόντων, και σέβονται, για παράδειγμα, την αποστολή της υπηρεσίας εθνικής ασφάλειας, αλλά και το απόρρητο αυτής.

Αυτοί που απορρίπτουν σχεδόν όλο το ευρωπαϊκό κεκτημένο...

 

Προβλέψεις και ευχή

Του ΑΡΙΣΤΟΥ ΔΟΞΙΑΔΗ

 Νέα χρονιά ήρθε. ∆ιαλέγω µερικές ειδήσεις που αφορούν το μέλλον των ανθρώπων και του πλανήτη, και που δημοσιεύτηκαν τον Δεκέμβριο.

1. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προβλέπει ότι από το 2025 οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα συμβάλλουν στην παραγωγή ηλεκτρισμού περισσότερο από όσο ο άνθρακας. Η πρόβλεψη για νέες εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών μέχρι το 2027 είναι κατά 30% υψηλότερη από ό,τι ήταν πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Ενα αποτέλεσμα της επίθεσης του Πούτιν είναι ότι ο υπόλοιπος κόσμος σπεύδει να περιορίσει την εξάρτηση από πετρέλαιο και αέριο, δηλαδή από φυσικούς πόρους που ελέγχουν αυταρχικές δυνάμεις. Η αντίδραση αυτή έχει το παράλληλο όφελος ότι θα μειώσει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.

2. Οι εταιρείες Moderna και Merck ανακοινώνουν τα αποτελέσματα της πρώτης κλινικής δοκιμής (φάση 2β) για εμβόλιο κατά του μελανώματος. Μειώθηκε κατά 44% η πιθανότητα θανάτου ή επιδείνωσης του καρκίνου στο δείγμα των ασθενών τους.

Μετά την COVID-19, το μελάνωμα είναι η δεύτερη θανατηφόρος ασθένεια που μπορεί να περιοριστεί με τη νέα τεχνολογία εμβολίων mRNA. Ακολουθούν κι άλλοι τύποι καρκίνου. Αυτά εντάσσονται σε ένα μεγάλο κύμα ανακαλύψεων και εφευρέσεων στη βιολογία του 21ου αιώνα, που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την εύκολη τροποποίηση του γονιδιώματος (CRISPR-Cas9, βραβείο Νομπέλ 2020) και την περιγραφή του τρισδιάστατου σχήματος των πρωτεϊνών (αλγόριθμος AlphaFold της εταιρείας DeepMind, 2020). Είναι τεχνολογίες που επιτρέπουν την πρόληψη ή τη φθηνή φαρμακευτική θεραπεία για ασθένειες που μέχρι τώρα ήσαν ανίατες ή εξαιρετικά επίπονες και ακριβές στην αντιμετώπισή τους.

3. Κρατικό εργαστήριο στις ΗΠΑ (το LLNL) ανακοινώνει ότι πέτυχε πειραματικά ένα κρίσιμο βήμα για την παραγωγή ενέργειας από πυρηνική σύντηξη. Πρόκειται για καθαρή μορφή ενέργειας χωρίς τους κινδύνους της ραδιενέργειας των γνωστών πυρηνικών εργοστασίων, αλλά που έως τώρα δεν μπορεί να παραχθεί με οικονομικό τρόπο.

    Το νέο κύμα καινοτομιών αφορά την παραγωγή υλικών πραγμάτων που βελτιώνουν την υγεία, τη διατροφική αλυσίδα, την παροχή ενέργειας και μειώνουν παράλληλα τη ζημιά στο περιβάλλον.

Υπάρχουν ακόμα μεγάλα τεχνικά προβλήματα, αλλά υπάρχουν και δεκάδες νεοφυείς επιχειρήσεις που εργάζονται για να φέρουν στην αγορά αντιδραστήρες σύντηξης, με χρηματοδότηση δισεκατομμυρίων. Η εμπειρία δείχνει πως όταν γίνουν τα κρίσιμα βήματα στο δημόσιο εργαστήριο, οι μηχανικοί των επιχειρήσεων γρήγορα καλύπτουν τα υπόλοιπα κενά. Είναι πολύ πιθανό ότι σε 20 χρόνια θα έχουμε σχεδόν απεριόριστη φθηνή και καθαρή ενέργεια, χωρίς γεωγραφικούς και χρονικούς περιορισμούς παραγωγής.

4. Ο Branco Milanovic δημοσιεύει νεότερα στοιχεία για την παγκόσμια κατανομή εισοδήματος. Σε αντίθεση με όσα είχε καταγράψει για το τέλος του 20ού αιώνα στο διάσημο βιβλίο του «Καπιταλισμός Χωρίς Αντίπαλο», μετά τη χρηματοοικονομική κρίση του 2008 τα εισοδήματα του πλουσιότερου 1% μειώθηκαν ή αυξήθηκαν λιγότερο από αυτά της παγκόσμιας μεσαίας τάξης, ενώ περισσότερο αυξήθηκαν τα εισοδήματα των πιο φτωχών. «Η τρέχουσα ανακατανομή είναι μάλλον η μεγαλύτερη μετά τη βιομηχανική επανάσταση», γράφει.

Αισιόδοξες ειδήσεις, αναμφίβολα. 

Προκύπτουν από ένα κοινό υπόβαθρο: τη σταδιακή επέκταση της βιομηχανικής παραγωγής σε όλο τον κόσμο, παράλληλα με την αδιάκοπη πρόοδο της επιστήμης και της τεχνολογίας που στις μέρες μας φέρνει την «4η βιομηχανική επανάσταση». Το προηγούμενο κύμα καινοτομίας, σε υπολογιστές, Διαδίκτυο και κινητά τηλέφωνα, αφορούσε αρχικά εργασίες γραφείου και κατανάλωση των μεσοστρωμάτων της Δύσης, τώρα όμως είναι κτήμα όλων και επιτρέπει επικοινωνία και συναλλαγές και στα πιο φτωχά μέρη της Αφρικής. Το νέο κύμα αφορά περισσότερο την παραγωγή υλικών πραγμάτων που βελτιώνουν άμεσα την υγεία, τη διατροφική αλυσίδα, την παροχή ενέργειας, και μειώνει παράλληλα τη ζημιά στο περιβάλλον.

Στο venture capital, που είναι η δουλειά μου, είναι σαφής η στροφή των επενδύσεων διεθνώς προς αυτούς τους στόχους. Η ελπίδα μου, όπως όλων των συναδέλφων στην Ελλάδα, είναι ότι ...

 

ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟ ΕΘΝΟΠΑΤΕΡΟΠΛΗΚΤΟ ΚΩΛΟΧΑΝΕΙΟ: Η «εθνική ασφάλεια» στο εγγύς μέλλον στη χώρα των πολιτικών κατσαπλιάδων

Του ΑΡΙΣΤΟΥ ΔΟΞΙΑΔΗ

Η δυσπιστία απέναντι στην ΕΥΠ είναι εύλογη, ιδίως μετά από όσα μάθαμε πρόσφατα. Για την προστασία της δημοκρατίας και των ατομικών ελευθεριών πρέπει να βελτιωθεί ο τρόπος που λαμβάνονται αποφάσεις, η εσωτερική κουλτούρα της υπηρεσίας και τα θεσμικά αντίβαρα. Θα είναι, όμως, μεγάλο λάθος να περιοριστούν αλόγιστα εκείνες οι απειλές που εμπίπτουν στον ορισμό της «εθνικής ασφάλειας», για τις οποίες επιτρέπεται η ΕΥΠ να παραβιάζει το απόρρητο των επικοινωνιών. Λάθος που μπορεί να κοστίσει δεκάδες χιλιάδες ζωές, να φέρει μαζική φτώχεια και, εντέλει, να θάψει τη δημοκρατία.

Η κυβέρνηση έφερε νομοσχέδιο σε διαβούλευση, όπου οι «λόγοι εθνικής ασφάλειας» είναι αυτοί που «συνάπτονται με την προστασία των βασικών λειτουργιών του κράτους και των θεμελιωδών συμφερόντων του κοινωνικού συνόλου και περιλαμβάνουν την πρόληψη και την καταστολή δραστηριοτήτων ικανών να επιφέρουν πλήγμα στις συνταγματικές, πολιτικές, οικονομικές ή κοινωνικές δομές της χώρας όπως, ιδίως, λόγοι σχετικοί με την εθνική άμυνα και ασφάλεια, την εξωτερική πολιτική, την ενεργειακή ασφάλεια, την κυβερνοασφάλεια και την προστασία από άλλες υβριδικές απειλές, την προστασία του νομίσματος και της εθνικής οικονομίας, την προστασία από ανθρωπιστική κρίση, τη δημόσια υγεία και την προστασία του περιβάλλοντος». 

Ηταν ευρύς ορισμός, που θα επέτρεπε στην ΕΥΠ να παρέμβει για σχεδόν όλες τις μεγάλες απειλές του παρόντος και του ορατού μέλλοντος.

Μετά τη διαβούλευση, ο ορισμός έγινε πολύ στενότερος, κακώς. Διαγράφτηκαν οι φράσεις «και περιλαμβάνουν την πρόληψη και την καταστολή δραστηριοτήτων ικανών να επιφέρουν πλήγμα στις συνταγματικές, πολιτικές, οικονομικές ή κοινωνικές δομές της χώρας», και «την προστασία από άλλες υβριδικές απειλές, την προστασία του νομίσματος και της εθνικής οικονομίας, την προστασία από ανθρωπιστική κρίση, τη δημόσια υγεία και την προστασία του περιβάλλοντος».

Γιατί να περιλαμβάνεται η ενεργειακή ασφάλεια και όχι η προστασία της δημόσιας υγείας, του περιβάλλοντος ή των οικονομικών δομών; 

Νομίζω ότι οι νομοθέτες και οι συνταγματολόγοι που τους συμβουλεύουν δεν παρακολουθούν τις αλλαγές στην τεχνολογία και στην παγκόσμια οικονομία, που έχουν πολλαπλασιάσει τα είδη των καταστροφών που μπορούν να πλήξουν μια κοινωνία σε μεγάλη κλίμακα.

Υποθετικά παραδείγματα:

    Οι αλλαγές στην τεχνολογία και στην παγκόσμια οικονομία έχουν πολλαπλασιάσει τα είδη των καταστροφών που μπορούν να πλήξουν μια κοινωνία σε μεγάλη κλίμακα.

Α. Σε ελληνικό ερευνητικό εργαστήριο αναπτύσσουν μεταλλαγμένους ιούς, ή μικρόβια, ή κουνούπια για κάποιον αγαθό σκοπό. Μερικές μεταλλαγές αποδεικνύονται εξαιρετικά επικίνδυνες και πρόκειται να καταστραφούν αφού μελετηθούν. Μια μικρή τρομοκρατική ομάδα αποσπά μερικά δείγματα και τα εξαπολύει στο μετρό σε ώρα αιχμής ή σε ένα βοσκότοπο. Θα προκαλέσουν πανδημία που σκοτώνει δεκάδες χιλιάδες στην Ελλάδα και απλώνεται σε όλη την Ευρώπη. Με ποια λογική αυτό το σχέδιο των τρομοκρατών δεν είναι «λόγος εθνικής ασφάλειας»;

Β. Σε επόµενη πανδηµία, το εµβολιαστικό πρόγραμμα ανατρέπεται από μια ομάδα αντιεμβολιαστών, η οποία κάνει σαμποτάζ στην αλυσίδα βαθιάς κατάψυξης που χρειάζεται για να φτάσουν τα εμβόλια σε όλη τη χώρα. Δεν θα έπρεπε η ΕΥΠ να μπορεί να τους παρακολουθεί πριν το κάνουν;

Γ. Σε εποχή παγκόσμιας κρίσης στην αγροτική παραγωγή, ένας ισχυρός οικονομικός παράγοντας διαπραγματεύεται μυστικά να αγοράσει όλα τα φορτία σιτηρών που προορίζονταν για τους ελληνικούς αλευρόμυλους, επειδή θα βγάλει μεγάλο κέρδος πουλώντας αλλού. Θα πληρώσει τις ρήτρες αθέτησης συμβάσεων. Οσα κάνει είναι σύννομα, αλλά η επίδραση στη ζωή των πιο φτωχών θα είναι καταστροφική. Δεν θα έπρεπε να το μάθει η κυβέρνηση εγκαίρως, για να αντιδράσει;

Αν αυτά φαίνονται υπερβολικά ή απόμακρα, σκεφτείτε τι θα λέγαμε...

 

ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΣΥΡΙΖΟΑΡΙΣΤΕΡΟΚΑΘΑΡΜΑΤΟΠΛΗΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Αυταρχικός αντικαπιταλισμός

Του ΑΡΙΣΤΟΥ ΔΟΞΙΑΔΗ

Ενα εξοργιστικό φαινόμενο των ημερών είναι ότι οι οπαδοί μιας αυταρχικής ιδεολογίας συνυπογράφουν δηλώσεις και συνομιλούν σε εκδηλώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα μαζί με πολίτες που πιστεύουν ειλικρινά στη δημοκρατία. Εδώ ισχύει όμως το «πες μου με ποιους κάθεσαι, να σου πω ποιος είσαι». 

 Οπως δεν θα συνυπέγραφαν κείμενο για τα δικαιώματα των γυναικών με ένα βιαστή, όσο σωστά και αν ήταν διατυπωμένο, έτσι και οι γνήσιοι δημοκράτες, που δηλώνουν ανήσυχοι για τους θεσμούς, ας μη μοιράζονται το βήμα με δηλωμένους εχθρούς της φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Αυταρχική ιδεολογία εννοώ στη συγκεκριμένη περίπτωση τον αντικαπιταλισμό, στις περισσότερες εκδοχές του. 

Ενας ακτιβιστής δικηγόρος που μετέχει στα ψηφίσματα των ημερών ήταν το 2019 υποψήφιος ευρωβουλευτής του ΑΝΤΑΡΣΥΑ, που στις άμεσες προγραμματικές του θέσεις περιλαμβάνει την αναγκαστική κρατικοποίηση επιχειρήσεων «χωρίς αποζημίωση» και τον «εργατικό – κοινωνικό έλεγχο στα μέσα ενημέρωσης», με απώτερο στόχο «να προχωρήσουμε στη σύγκρουση και την ανατροπή του καπιταλισμού και την οικοδόμηση μιας νέας σοσιαλιστικής και κομμουνιστικής κοινωνίας». Αυτά που έλεγε και ο Λένιν, δηλαδή.

Πολλά μέλη του ΣΥΡΙΖΑ έχουν παρόμοιες θέσεις. Το επίσημο κόμμα, ο πρόεδρος και τα πιο γνωστά στελέχη κρατούν μια σκόπιμα θολή στάση απέναντι στον καπιταλισμό, και αποφεύγουν να ορίσουν ποια θα είναι η θέση των ιδιωτικών επιχειρήσεων και των ελεύθερων επαγγελμάτων στον σοσιαλισμό που επαγγέλλονται. Ο κ. Τσακαλώτος στο «Γεύμα με την Κ» πέταξε την μπάλα στην εξέδρα όταν ρωτήθηκε σχετικά, αναφέροντας ως πρότυπο κάποιον που εξάγει λάδι μικρών παραγωγών της Λακωνίας. Για σύνθετη βιομηχανία και υπηρεσίες, ούτε κουβέντα.

Ο κ. Τσίπρας είναι σαφές ότι δεν θεωρεί την ιδιωτική πρωτοβουλία σημαντική για την οικονομική ευημερία. Σε πρόσφατο άρθρο του για τον Γκορμπατσόφ γράφει ότι «ο κόσμος δεν έγινε καλύτερος» μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ και την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού. Αποσιωπά το πόσο καλύτερη έγινε η ζωή των 150 εκατομμυρίων κατοίκων της Ανατολικής Ευρώπης εξαιτίας της μετάβασης στον καπιταλισμό, αλλά και εξαιτίας της πολύ μεγαλύτερης ελευθερίας του λόγου που μπόρεσαν να έχουν. Η συμπάθειά του για ανελεύθερα καθεστώτα δεν κρύβεται.

Ο ΣΥΡΙΖΑ υποστηρίζει την ήπια βία των «αντιεξουσιαστών» στα πανεπιστήμια ως υγιή αμφισβήτηση (όπως έκανε προχθές ο κ. Φίλης στα «Nέα»). Η σκοπιμότητα αυτού, νομίζω, είναι να υπάρχουν ομάδες εξασκημένες στην ανομία και στις απειλές, έτσι ώστε «όταν ωριμάσουν οι συνθήκες» να γίνουν «μπροστάρηδες σε συλλογικούς αγώνες» που θα καταλύσουν τον καπιταλισμό. Και δεν θα επιτρέπουν πολλές πολλές αντιρρήσεις σε αυτό από φιλελεύθερους πολίτες.
 

Η χώρα μας βρίσκεται σε μια εποχή όπου αλλάζει το παραγωγικό μοντέλο προς έναν καπιταλισμό πιο ανοιχτό, πιο παραγωγικό και δυνάμει πιο συμπεριληπτικό. Η αιτία είναι η χρεοκοπία του προηγούμενου μοντέλου των συντεχνιών και των κρατικοδίαιτων επιχειρήσεων, και δραστηριότητα μιας μεγάλης κατηγορίας κεντρώων πολιτών (κεντροδεξιών και κεντροαριστερών) που στηρίζουν αντίστοιχους πολιτικούς, μεταξύ αυτών και τον κ. Μητσοτάκη. Αυτή η μετάβαση δημιουργεί τη βάση και για πιο υγιείς δημοκρατικούς θεσμούς, όπως έγραψα σε προηγούμενο άρθρο («Η ατελής δημοκρατία των ραντιέρηδων»).

Ας υπερασπιζόμαστε την ελευθερία του επιχειρείν, αλλά και του δικαιώματος να μιλάς γι’ αυτό σε πανεπιστήμιο. Να απομονώσουμε τους εχθρούς του, όπως έχουν κάνει στις περισσότερες δημοκρατίες. Γιατί αυτό επηρεάζει θετικά τη ζωή των πολλών άμεσα και καθημερινά.

Για όσους συμπορεύονται με τους αυταρχικούς...

 

ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟ ΚΡΑΤΙΚΟΔΙΑΙΤΟ ΚΗΦΗΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟ ΚΩΛΟΧΑΝΕΙΟ: Η ατελής δημοκρατία των ραντιέρηδων

Του ΑΡΙΣΤΟΥ ΔΟΞΙΑΔΗ

Ολες οι κοινωνίες που έχουν πλήρη δημοκρατία μοιάζουν μεταξύ τους. Οσες δεν έχουν, πάσχουν η καθεμία με τον δικό της τρόπο. Αυτή την παράφραση του Τολστόι σκέφτηκα διαβάζοντας το Democracy Index του Economist Intelligence Unit. Κατατάσσει 167 κράτη σε τέσσερις ομάδες: πλήρης δημοκρατία (21), ατελής δημοκρατία (53), υβριδικά καθεστώτα (34), αυταρχικά (59).  

Η Ελλάδα είναι στη θέση 34, ατελής δημοκρατία.

Η πρώτη ομάδα περιλαμβάνει τις βορειοευρωπαϊκές χώρες, τις αγγλόφωνες (πλην ΗΠΑ), τις βιομηχανικές δημοκρατίες της Ανατολικής Ασίας και τρεις άλλες (Ουρουγουάη, Μαυρίκιος, Κόστα Ρίκα). Κοινό στοιχείο σε όλες σχεδόν είναι ότι η οικονομική ανάπτυξη στηρίχτηκε σε εξαγωγές βιομηχανικών προϊόντων ή υπηρεσιών υψηλής ποιότητας. Πολλές, αλλά όχι όλες, έχουν ισχυρό κοινωνικό κράτος, που χτίστηκε την εποχή της γρήγορης ανάπτυξης.

Σε τέτοιες χώρες, ένα μεγάλο μέρος της μεσαίας και της εργατικής τάξης είναι εκτεθειμένο στον διεθνή ανταγωνισμό και μπορεί να ζει καλά μόνο αν η επιχείρηση όπου εργάζεται έχει υψηλή παραγωγικότητα ή/και διαρκώς καινοτομεί. 

Σε εμάς δεν ισχύει αυτό. Τα καλά επαγγέλματα, με κοινωνικό κύρος και πολιτική επιρροή είναι, ακόμη, κυρίως τα εσωστρεφή: δικηγόροι, ιατροί, πολιτικοί μηχανικοί. Η μεγάλη μας εξαγωγική δραστηριότητα, ο τουρισμός, δεν προσφέρει πολλές θέσεις για σταθερή και καλοπληρωμένη εργασία, εξαιτίας της εποχικότητας.

Σε αυτές τις συνθήκες, η δημοκρατία μας θα είναι αναγκαστικά ατελής. Ισχυρές ομάδες συμφερόντων της μεσαίας τάξης ζητούν και επιτυγχάνουν ευνοϊκή μεταχείριση από το κράτος, εις βάρος όλων των άλλων και κυρίως των αδυνάμων. Παράδειγμα, η δαπάνη για φάρμακα, που κατά καιρούς ήταν εξαιρετικά υψηλή. Από αυτό δεν κέρδιζαν μόνο οι μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες, αλλά και οι φαρμακοποιοί και οι ιατροί του ιδιωτικού τομέα, που είναι πάρα πολλοί σε σύγκριση με κάθε άλλη χώρα της Ε.Ε. και του ΟΟΣΑ. Για να ζήσουν καλά αυτοί, το κράτος όριζε υψηλές τιμές στα φάρμακα, με πολύ μεγάλο περιθώριο κέρδους τόσο στη χονδρική όσο και στη λιανική, και επέτρεπε στους ιατρούς να συνταγογραφούν χωρίς όριο.

Οπου υπάρχει μεγάλη κοινωνική πίεση προς το κράτος για να μοιράσει προσόδους (rents), εκεί ευδοκιμεί και η διαφθορά. Οι πραγματικές αιτίες των δαπανών κρύβονται, πολλοί αξιωματούχοι κάτι εισπράττουν γι’ αυτό, και στη δημόσια σφαίρα κυνηγάμε φαντάσματα, με κουκουλοφόρους μάρτυρες και σκευωρίες. Μόνο η τρόικα που ήταν έξω από το εθνικό πολιτικό σύστημα μπόρεσε να περιορίσει τις σκανδαλώδεις δαπάνες σε φάρμακα και σε άλλα πεδία, όπως οι συντάξεις των ευγενών ταμείων.

Τώρα δεν έχουμε τρόικα και πρέπει μόνοι μας να βελτιώσουμε τους κανόνες του παιχνιδιού. Αυτό μπορεί να συμβεί μόνο αν αλλάξει η ισορροπία των οικονομικών συμφερόντων στην κοινωνία και ιδίως στη μεσαία τάξη. Ευτυχώς έχουμε δημοκρατία, έστω και κολοβή, και το κράτος δεν το νέμονται μόνο ή κυρίως κάποιοι ολιγάρχες. Αν μεγαλώσει σημαντικά ο αριθμός των πολιτών που ζουν καλά από πραγματική παραγωγή και όχι από προσόδους, τότε...

 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Το πανεπιστήμιο του βέτο

 

Του ΑΡΙΣΤΟΥ ΔΟΞΙΑΔΗ

Με αφορμή το νέο νομοσχέδιο για τα πανεπιστήμια, κυκλοφορεί ένα επιχείρημα υπέρ του σημερινού τρόπου διακυβέρνησης, όπου όλα τα όργανα διοίκησης εκλέγονται από το σώμα των διδασκόντων και είναι μέλη του σώματος αυτού: η σύγκλητος, ο πρύτανης και οι αντιπρυτάνεις, οι κοσμήτορες των σχολών και οι πρόεδροι των τμημάτων. Το επιχείρημα λέει ότι αυτό το δημοκρατικό σύστημα δημιουργεί την αίσθηση σε κάθε διδάσκοντα ότι «το πανεπιστήμιο του ανήκει, αλλά και πως ο ίδιος είναι η εικόνα του πανεπιστημίου», και ως αποτέλεσμα αυτός παράγει πολύ περισσότερες επιστημονικές δημοσιεύσεις ανά μονάδα δημόσιας χρηματοδότησης από ό,τι στις άλλες ανεπτυγμένες χώρες όπου τα πανεπιστήμια δεν διοικούνται τόσο δημοκρατικά (δρ Θ. Καλογερέσης, Huffington Post, 12/6/22).

Ο συλλογισμός βασίζεται σε μια περίεργη επιλογή στατιστικών δεικτών για το πόσο παραγωγικοί είναι οι Ελληνες πανεπιστημιακοί. Περιλαμβάνει μόνο τις δημόσιες δαπάνες για την παιδεία και όχι τις δαπάνες για έρευνα, όπου δαπανούμε ως ποσοστό του ΑΕΠ περισσότερο από την Ιταλία ή την Ισπανία. Αγνοεί ότι πολλές δημοσιεύσεις παράγονται σε ερευνητικά κέντρα (π.χ. στον Δημόκριτο), που δεν έχουν το «δημοκρατικό» μοντέλο διοίκησης, και όχι σε ΑΕΙ. Αγνοεί ότι ο αριθμός των ερευνητών που απασχολούνται στη χώρα είναι, σε αναλογία με τον πληθυσμό, μεγαλύτερος από τον μέσο όρο της Ε.Ε. και του ΟΟΣΑ.

Ας δεχτούμε, όμως, ότι οι πανεπιστημιακοί μας παράγουν ερευνητικό έργο δυσανάλογα υψηλό σε σχέση με τη χρηματοδότηση που έχουν. Είναι αυτό λόγος για να διατηρηθεί η σημερινή διακυβέρνηση; 

 Η απάντηση είναι όχι, γιατί το ισχύον σύστημα καλλιεργεί δύο πολύ αρνητικά στοιχεία: την παθητική εξάρτηση από το κρατικό ταμείο και τον κατακερματισμό της έρευνας και των σπουδών.

Μια αιτία για την υποχρηματοδότηση των ΑΕΙ είναι πως δεν προσελκύουν δωρεές και οικονομικές συνεργασίες. Σε μια χώρα με ισχυρή παράδοση χορηγιών, αυτές πηγαίνουν σε πολιτιστικά κέντρα, σε νοσοκομεία, σε ΜΚΟ, στην Εκκλησία, σε υποτροφίες, αλλά όχι σε πανεπιστημιακά εργαστήρια και υποδομές. Δεν γνωρίζω κάποια σοβαρή προσπάθεια για να πάρουν μικρές και μεγάλες δωρεές από τους αποφοίτους, όπως συμβαίνει σε πολλά ΑΕΙ του εξωτερικού, ούτε από τα μεγάλα κοινωφελή ιδρύματα. Οι δε συμφωνίες για ανάπτυξη προϊόντων μεταξύ επιχειρήσεων και εργαστηρίων περιορίζονται σε μη πανεπιστημιακά κέντρα.

Δεν υπάρχει κρίσιμη μάζα σε ερευνητικά αντικείμενα με παγκόσμια εμβέλεια. Ενώ έχουμε πολλές μικρές ομάδες που δημοσιεύουν σε κορυφαία περιοδικά, δεν υπάρχει ένα ινστιτούτο με εκατό ερευνητές που συνεργάζονται μακροχρόνια σε ένα θέμα αιχμής, που θα ήταν πόλος έλξης για εξαιρετικούς ξένους μετανάστες και για διεθνείς επενδύσεις.  

Κατακερματισμός άλλου είδους υπάρχει και στη διδασκαλία, όπου τα πτυχία είναι ανά τμήμα, όχι ανά σχολή ή ανά ΑΕΙ. Αλλά η επιστήμη και η παραγωγή στην εποχή μας απαιτούν και πολλούς αποφοίτους με διεπιστημονική παιδεία.

Το δημοκρατικό μοντέλο δεν αφήνει να ξεπεραστούν αυτά τα στοιχεία, που μας περιορίζουν σε έναν περιφερειακό ρόλο στη σύγχρονη επιστήμη και στην οικονομία της γνώσης. 

Η αιτία είναι οι λεγόμενοι «παίκτες αρνησικυρίας» (veto players, κατά τον όρο του Γ. Τσεμπελή του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν). Σε ένα σύστημα πλήρως αντιπροσωπευτικό κανένας δεν μπορεί να αποφασίσει να δώσει ένα δυσανάλογα μεγάλο ποσό από τους πόρους του ιδρύματος σε ένα εργαστήριο – όλοι απαιτούν μια «δίκαιη κατανομή». Ετσι αναπαράγονται οι πολλές μικρές ομάδες, με τα θετικά και τα αρνητικά τους.

Και κανένας δεν μπορεί να εκπροσωπήσει το ίδρυμα προς τα έξω με μια νέα ατζέντα που διαφέρει από τη σημερινή συνισταμένη των απόψεων. Ποιος θα εγγυηθεί στον μεγάλο χορηγό ότι οι αντιεξουσιαστές δεν θα καταστρέψουν το εργαστήριο που φέρει το όνομα ενός κεφαλαιοκράτη, όταν σήμερα πολλοί καθηγητές δεν θέλουν να κακοκαρδίσουν τους επαναστατημένους νέους;

Μόνο με...

 

ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΑΡΙΣΤΕΡΟ-ΚΗΦΗΝΟ-ΑΓΡΑΜΜΑΤΟΠΛΗΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Ποιος φοβάται τους δείκτες;

Του  ΑΡΙΣΤΟΥ ΔΟΞΙΑΔΗ

Την Τετάρτη έγιναν οι «εθνικές εξετάσεις διαγνωστικού χαρακτήρα» σε περίπου 600 σχολικές μονάδες σε όλη τη χώρα, σε παιδιά της ΣΤ΄ Δημοτικού και της Γ΄ Γυμνασίου, στα μαθήματα της Νεοελληνικής και των Μαθηματικών. 

Τα ερωτήματα ήταν «πολλαπλών επιλογών», για να μπορούν να ταξινομηθούν εύκολα οι απαντήσεις χιλιάδων παιδιών, όπως γίνεται συνήθως σε στατιστικές έρευνες για διάφορα κοινωνικά θέματα: για τη φτώχεια, την υγεία, ακόμη και για τις αξίες των πολιτών. Οι φόρμες συμπληρώθηκαν χωρίς όνομα μαθητή, ούτε δασκάλου ούτε σχολείου.

Οι περισσότερες χώρες της Ευρώπης χρησιμοποιούν συστηματικά παρόμοιες έρευνες για την αξιολόγηση και τη βελτίωση της διδασκαλίας. 

Στην Ελλάδα είναι η πρώτη φορά που το δοκιμάζουμε. Υπήρξαν οι συνήθεις αντιδράσεις από συνδικαλιστές και πολιτικούς που καταγγέλλουν κάθε τι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε «τιμωρητική» αξιολόγηση των δασκάλων. Είπαν και τις σχετικές ατάκες περί νεοφιλελευθερισμού. Ο κ. Φίλης του ΣΥΡΙΖΑ αναφέρθηκε στη Φινλανδία ως θετικό παράδειγμα που δεν έχει «εξετάσεις με τις οποίες διακυβεύεται το μέλλον των μαθητών», αλλά ξέχασε να αναφέρει ότι έχει κεντρικό φορέα διασφάλισης ποιότητας των σχολείων, που κάνει δειγματοληπτικές εξετάσεις για ερευνητικούς σκοπούς όπως αυτές που ξεκίνησαν τώρα σε εμάς.

Εγραψαν ότι η εκπαιδευτική διαδικασία είναι ολιστική και η ουσία της δεν μπορεί να αποτυπωθεί με τυποποιημένα ερωτηματολόγια.  

Προφάσεις εν αμαρτίαις. Η φτώχεια και ο κοινωνικός αποκλεισμός είναι ακόμη πιο σύνθετα φαινόμενα, με διαστάσεις ταξικές, φυλετικές, μορφωτικές, πολιτισμικές, ηλικιακές. Χωρίς όμως τις Ερευνες Εργατικού Δυναμικού, που δίνουν δείκτες ανεργίας με απλοϊκό τρόπο, και Συνθηκών Διαβίωσης (SILC), που καταγράφουν τυποποιημένα την κατανάλωση, και τη συνδέουν με δημογραφικά στοιχεία, δεν θα μπορούσαν να υπάρχουν λογικά, στοχευμένα μέτρα για τους πιο αδύναμους. Πολλοί θα αμφισβητούσαν ακόμη και την ένταση του προβλήματος.

Δεν έχουν υπάρξει πουθενά καλές κοινωνικές υπηρεσίες χωρίς τυποποιημένη καταγραφή στοιχείων για την ανάγκη που υπηρετούν και για το αποτέλεσμα της δράσης τους. Αυτοί που δεν θέλουν μετρήσεις είναι όσοι προτιμούν τα συνθήματα για να κερδίσουν πελατειακές διευκολύνσεις. Ετσι χρησιμοποίησαν κάποιοι «το δημογραφικό» για να πάρουν πρόωρη σύνταξη οι μητέρες ετών 50 με παιδιά ετών 17, αντί να διερευνήσουμε την κατάσταση των νέων γυναικών και να βοηθήσουμε όσες θα ήθελαν να κάνουν περισσότερα παιδιά.

Η «ελληνική PISA», όπως αποκαλείται το νέο εργαλείο, σχεδιάστηκε, σε πρώτη φάση, για να βελτιωθεί το πρόγραμμα σπουδών για όλα τα σχολεία. 

Λογικό και αναγκαίο. Αλλά η συσχέτιση της επίδοσης των μαθητών με την κοινωνική τους κατάσταση θα είναι περιορισμένη. Για κάθε παιδί θα καταγράφεται το φύλο, αν έχει πάει σε νηπιαγωγείο και το εκπαιδευτικό επίπεδο γονέων, αλλά όχι π.χ. η γειτονιά όπου μένει ή το επάγγελμα της μητέρας. Δεν θα έχουμε στοιχεία για δράσεις που θα μπορούσαν να βελτιώσουν συγκεκριμένα σχολεία ή να μειώσουν την ταξική ανισότητα στην παιδεία. Γιατί αυτό προσκρούει στις αντιδράσεις για την αξιολόγηση των δασκάλων.

Τα στοιχεία που συλλέγονται σε τέτοιες έρευνες πάντοτε επιδέχονται πολλαπλές ερμηνείες και χρήσεις. Πρέπει να είναι...

 

ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟ ΧΡΕΟΚΟΠΗΜΕΝΟ ΚΩΛΟΧΑΝΕΙΟ: Η βαθύτερη αιτία της οικονομικής κρίσης

 

Του ΑΡΙΣΤΟΥ ΔΟΞΙΑΔΗ

Ξόδεψε πολλά το κράτος στα δύο χρόνια της πανδημίας. Αυξήθηκε το κόστος δανεισμού. Θυμηθήκαμε και τη δημοσιονομική σπατάλη πριν από την κρίση χρέους του 2010, με αφορμή κάποια επιδόματα του 2007. Ολα αυτά οδήγησαν πρόσφατα πολλούς σοβαρούς αναλυτές να τονίσουν ότι πρέπει να μειωθούν γρήγορα τα ελλείμματα του προϋπολογισμού.

Οι αναλυτές έχουν δίκιο. Αλλά με ανησυχεί αυτή η τροπή του δημόσιου λόγου, γιατί για μια ακόμα φορά εστιάζουμε στο επιφανειακό πρόβλημα και αγνοούμε το βαθύτερο. Θυμίζω ότι το 2010, εκτός από την Ελλάδα βρέθηκαν στα πρόθυρα χρεοκοπίας η Ιρλανδία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και λίγο αργότερα η Κύπρος. Οι χώρες αυτές δεν είχαν σπάταλες κυβερνήσεις. Το κοινό μας στοιχείο ήταν ότι η εγχώρια κατανάλωση στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό σε εξωτερικό δανεισμό, που σε εμάς ερχόταν μέσω του κράτους, ενώ αλλού μέσω των τραπεζών και των κατασκευών.

Μόνο δύο τρόποι υπάρχουν για να αποφύγουμε την εξάρτηση από τον εξωτερικό δανεισμό: ή να περιορίσουμε την κατανάλωση, όπως έγινε την περασμένη δεκαετία (που θα σημαίνει μόνιμη φτώχεια για πολλούς και χωρίς επαρκείς κοινωνικές υπηρεσίες) ή να αυξήσουμε την παραγωγή μας και ιδίως τις εξαγωγές. 

Αν θέλουμε η Ελλάδα να ξαναγίνει και να παραμείνει πλούσια χώρα, πρέπει η κύρια προτεραιότητα της οικονομικής πολιτικής, σε βάθος χρόνου, να είναι περισσότερες και διαφορετικές εξαγωγές προϊόντων και υπηρεσιών.

Μέχρι το 2019 δεν είχαμε συγκροτημένη πολιτική για την εξωστρέφεια της οικονομίας. Το φορολογικό σύστημα ευνοούσε την αυτοαπασχόληση και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, που δεν εξάγουν. Η άκαμπτη εργατική νομοθεσία ταίριαζε μόνο σε εταιρείες που είχαν σταθερή πελατεία σε μια προστατευμένη αγορά. Το ρίσκο μιας επέκτασης σε ξένη αγορά μπορούσε να καταλήξει σε προσωπική τιμωρία για τον επιχειρηματία. Στην εκπαίδευση προτιμούσαμε τα πτυχία χωρίς αντίκρισμα από τις δεξιότητες της παραγωγής. Οποιος πρότεινε να αλλάξουν αυτά έπαιρνε τη ρετσινιά του νεοφιλελεύθερου.

Οταν προσπαθούσαν να κάνουν κάτι για τις εξαγωγές, οι υπουργοί έδιναν επιχορηγήσεις κυρίως σε μονάδες που αξιοποιούσαν εγχώρια πρώτη ύλη: αγροτικά προϊόντα ή δομικά υλικά. Αλλά αυτοί οι κλάδοι έχουν πολύ έντονο διεθνή ανταγωνισμό και χαμηλή κερδοφορία. Συνήθως οι εταιρείες έμεναν στάσιμες, χωρίς μεγάλες αλλαγές στην τεχνολογία ή το είδος των προϊόντων. Και όταν μερικές πολυεθνικές έρχονταν στη χώρα, ήταν για να εξυπηρετήσουν την εγχώρια ζήτηση, π.χ. στις τηλεπικοινωνίες.

Στην εποχή μας οι πιο δυναμικές εξαγωγικές μονάδες έχουν δύο χαρακτηριστικά:  

Εντάσσονται σε παγκόσμιες αλυσίδες αξίας ως προμηθευτές, συνεργάτες ή υπεργολάβοι πολλών άλλων μονάδων και ενσωματώνουν πολλή νέα γνώση στο προϊόν τους. Για να αναπτυχθούν χρειάζονται γύρω τους το κατάλληλο «οικοσύστημα», που περιλαμβάνει από παραγωγικά τμήματα πολυεθνικών (όχι μόνο εμπορικά) μέχρι τριτοβάθμιες σχολές που στέλνουν τους φοιτητές για πρακτική άσκηση.

Τα τελευταία δύο χρόνια, επιτέλους, μια κυβέρνηση κινήθηκε για να προσελκύσει εγκαταστάσεις υπολογιστικού νέφους της Amazon και της Microsoft και ομάδες ανάπτυξης προϊόντων παγκόσμιων φαρμακευτικών και συμβουλευτικών εταιρειών. Νομοθέτησε σωστά τα stock options για υπαλλήλους, και φοροαπαλλαγές για το brain gain. Κινείται για να ενισχύσει τη διασύνδεση της εκπαίδευσης με τη βιομηχανία. Αυτά θα είναι πιο σημαντικά μεσοπρόθεσμα από τις επιδοτήσεις του ΕΣΠΑ.

Ελπίζω στον δημόσιο λόγο να αρχίσουμε να παρακολουθούμε τα στοιχεία των εξαγωγών με την ίδια προσοχή που κοιτάμε τα δημοσιονομικά. 

Ενας χρήσιμος δείκτης είναι το Economic Complexity Index, που μετράει πόσο «σύνθετα» είναι τα προϊόντα μας. Η Ελλάδα είναι εδώ και πολλά χρόνια σε χειρότερη θέση από όλη σχεδόν την Ευρώπη, πάνω μόνο από Αλβανία, Βόρεια Μακεδονία και Μολδαβία.  

Δεν θα βελτιωθεί σε ένα ή δύο χρόνια.

Καθήκον όλων των πολιτικών δυνάμεων πρέπει να είναι, όμως...

 

ΕΘΝΙΚΟΙ ΞΕΦΤΙΛΑΡΑΔΕΣ - ΣΥΡΙΖΟΚΑΤΣΑΠΛΙΑΔΙΚΟ: Προς άρση αμφιβολιών για το ποιόν της "εκλεκτής" κυρίας...

 

Του ΑΡΙΣΤΟΥ ΔΟΞΙΑΔΗ

Για να μην έχουμε καμία αμφιβολία για το ποιόν της κας Θάνου, θυμίζω ένα γεγονός που κανένας δεν μπορεί να διαψεύσει.
 

Το 2017, επιδίωξε σε Δικαστική Ολομέλεια να βγει απόφαση που θα της επέτρεπε να παραμείνει Πρόεδρος του Αρείου Πάγου μετά την ηλικία των 67 ετών. Ενώ αυτό απαγορεύεται σαφέστατα από το Σϋνταγμα (Αρθρο 88 παρ 5).
 

Δεν βρέθηκε φυσικά κανένας να την υποστηρίξει, ούτε οι Υπουργοί Δικαιοσύνης του ΣΥΡΙΖΑ.  

Η κατακραυγή από δικαστές και πολιτικούς ήταν καθολική.
 

Μόνο μια θρασύτατη προσωπικότητα, παθολογικά ανομική, μπορεί να επιδιώξει κάτι τέτοιο.
 

Μόνο ο Τσίπρας δεν ταράχτηκε, και...

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Η εκδίκησητων υλικών πραγμάτων

Γράφει ο Αρίστος Δοξιάδης


Η πανδημία και η συνακόλουθη οικονομική κρίση έδειξαν ότι η παραγωγή των υλικών προϊόντων δεν είναι τόσο απλή όσο πιστεύουν πολλοί πολιτικοί και οικονομολόγοι.  

Πολλά αγαθά της σημερινής εποχής, από εμβόλια mRNA μέχρι ηλεκτρονικές συσκευές, παράγονται με διαδικασίες που δεν μπορεί κάποιος να τις αντιγράψει εύκολα, όσο χρήμα κι αν δοθεί για επενδύσεις, όση πολιτική βούληση κι αν υπάρχει, όπως κι αν αλλάξουν οι νόμοι. Ούτε καν οι ίδιες οι επιχειρήσεις που παράγουν τα προϊόντα δεν μπορούν πάντοτε να αυξήσουν την ποσότητα όσο γρήγορα απαιτεί η αγορά.

Σήμερα δεν υπάρχουν αρκετοί μικροεπεξεργαστές (microchips) για να καλύψουν τη ζήτηση για συσκευές, που εκτινάχθηκε μέσα στην πανδημία: τηλέφωνα, υπολογιστές, κονσόλες παιχνιδιών. Λείπουν και για τα νέα αυτοκίνητα (που δεν λειτουργούν χωρίς μικροεπεξεργαστές), για μηχανές εργοστασίων, σκούπες-ρομπότ, ηλεκτρονικές ζυγαριές. Οι αναλυτές του κλάδου λένε ότι χρειάζονται τεράστιες επενδύσεις και πολύς χρόνος για να ισορροπήσει η παραγωγή και η ζήτηση.  

Η έλλειψη τροφοδοτεί τον πληθωρισμό, μαζί με την έλλειψη καυσίμων, που επίσης οφείλεται σε περιορισμούς των εγκαταστάσεων παραγωγής και διανομής.

Ο πληθωρισμός αυτού του είδους ήταν σχεδόν άγνωστος από το 1950 μέχρι πρόσφατα. Οι τιμές ανέβαιναν ραγδαία μόνο όταν αυξανόταν πολύ η ποσότητα του χρήματος ή όταν το κράτος ξόδευε πολύ περισσότερα από όσα εισέπραττε. 

Το επίπεδο των τιμών εντάχθηκε στο πεδίο μελέτης των μακρο-οικονομικών που εξετάζει συνολικά χρηματικά μεγέθη και στατιστικούς δείκτες απασχόλησης. Σε αυτά τα γενικά μεγέθη εστίαζε και η δημόσια πολιτική. Ξαφνικά τώρα τα μικρο-οικονομικά και οι πραγματικές συνθήκες του κάθε κλάδου απέκτησαν μεγάλη πολιτική σημασία: εξοπλισμός, υλικά, μεταφορές, αλλά και οργάνωση, ειδικότητες και δεξιότητες των εργαζομένων.  

Στα εμβόλια για την COVID-19 φάνηκε κάτι ακόμα: όταν πρόκειται για νέα υλικά, με νέα διαδικασία παραγωγής, ο κρίσιμος περιορισμός δεν είναι ο εξοπλισμός, ούτε η διανοητική ιδιοκτησία. Είναι η πρακτική ικανότητα να στήσεις, να δοκιμάσεις, να τυποποιήσεις, να αυξήσεις την ταχύτητα, να ελέγχεις την ποιότητα, και μετά να το ξανακάνεις σε άλλη τοποθεσία – «manufacturing nous» το ονομάζει ένα ρεπορτάζ των Financial Times για την Pfizer, όπου επικρίνουν την εταιρεία για τον τρόπο που εκμεταλλεύεται το ολιγοπωλιακό της πλεονέκτημα. Η (περιορισμένη) προστασία που παρέχει η πατέντα δεν αναφέρεται ως κρίσιμο στοιχείο από κανέναν που γνωρίζει τα ζητήματα. Ο πρόεδρος Μπάιντεν και το Ευρωκοινοβούλιο έκαναν πολιτική χειρονομία τον Μάιο για την άρση της, αλλά σήμερα ο σοβαρός προβληματισμός είναι για τον τρόπο συνεργασίας των αρχικών παραγωγών με άλλα εργοστάσια, ή για την αύξηση της παραγωγής των ιδίων.

Ο Μαρξ θεωρούσε ότι το πλεονέκτημα του εργοστασιάρχη απέναντι στον μισθωτό είναι η ιδιοκτησία του εξοπλισμού, που προστατεύεται από το αστικό κράτος. Υποτιμούσε την αξία της οργάνωσης, της καινοτομίας και των δύσκολων αποφάσεων μεγάλου κόστους που χαρακτηρίζουν τη βιομηχανική επιχείρηση. Το λάθος του φάνηκε στα εργοστάσια της Σοβιετικής Ενωσης, όπου η ιδιοκτησία ήταν στα σοβιέτ, και δεν κατάφεραν να παρακολουθήσουν την εξέλιξη της βιομηχανίας στη Δύση.

Το ίδιο ισχύει όμως και για πολλά στελέχη των κεφαλαιαγορών, που έχουν μια πολύ ρηχή κατανόηση για την παραγωγή. Με στεναχωρούσε παλαιότερα όταν έβλεπα «τα καλύτερα μυαλά» των ελίτ να πηγαίνουν στη Wall Street. Σκεφτόμουν ότι θα πλουτίσουν, αλλά δεν θα κάνουν τίποτε χρήσιμο ή ενδιαφέρον.

Το Silicon Valley έγινε αργότερα ο νέος πόλος έλξης για πολύ ικανούς νέους ανθρώπους. Εκεί όντως δημιουργούν χρήσιμα πράγματα. Μέχρι πρόσφατα όμως αυτά ήσαν μόνο ψηφιακά.

Τούτη η κρίση έδειξε ότι...

 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Το παράδοξο της έρευνας

Του ΑΡΙΣΤΟΥ ΔΟΞΙΑΔΗ

 Είμαστε μια χώρα που διαθέτει ελάχιστους δικούς της πόρους για παραγωγικές και για δημόσιες επενδύσεις. Εξαρτιόμαστε, εδώ και σαράντα χρόνια, από τα διάφορα ταμεία και προγράμματα της Ε.Ε.: παλιότερα τα ΜΟΠ, μετά τα ΕΣΠΑ, σε λίγο το Ταμείο Ανάκαμψης. Οι βασικοί άξονες ορίζονται έπειτα από διαπραγμάτευση ανάμεσα στην κάθε κυβέρνηση και στα όργανα της Ε.Ε., και πάντα μέσα σε ένα γενικό πλαίσιο που έχει αποφασιστεί σε επίπεδο Ε.Ε. Υπάρχουν και τα «ανταγωνιστικά» προγράμματα, όπως το Horizon για την έρευνα και την καινοτομία, όπου και για αυτά οι προτεραιότητες και τα κριτήρια επιλογής ορίζονται στις Βρυξέλλες.

Αποτέλεσμα: μερικά σημαντικά πράγματα που σε άλλες χώρες χρηματοδοτούνται αδρά κυρίως από το εθνικό κράτος, σε εμάς πάσχουν γιατί δεν έχουν πόρους. Ενα από αυτά είναι η εκπαίδευση (και ιδίως η τριτοβάθμια) και το άλλο είναι η «βασική» έρευνα. 

Τα ευρωπαϊκά προγράμματα, με ελάχιστες εξαιρέσεις, εστιάζουν μόνο στην «εφαρμοσμένη» έρευνα, δηλαδή αυτή που είναι προσανατολισμένη σε παραγωγή νέων προϊόντων, υπηρεσιών ή διαδικασιών.

Η «βασική» έρευνα επιδιώκει να απαντήσει κυρίως σε ερωτήματα της ίδιας της επιστήμης, χωρίς να υπάρχει μια προφανής πρακτική εφαρμογή για τα ενδεχόμενα ευρήματά της. Πολλοί την ονομάζουν και έρευνα «περιέργειας» (curiosity-driven). Φαίνεται λοιπόν εύλογο, με πρώτη ματιά, ότι μια χώρα που έχει ανάγκη να διαθέσει περισσότερους δημόσιους πόρους για την οικονομική ανάπτυξη δεν πρέπει να επενδύσει πολλά χρήματα σε τέτοια εγχειρήματα. Η θέση αυτή, ειδικά για την Ελλάδα, μοιάζει να ενισχύεται και από τους αριθμητικούς δείκτες: έχουμε πολύ καλές επιδόσεις σε επιστημονικές δημοσιεύσεις, ενώ πολύ κακές σε διπλώματα ευρεσιτεχνίας και σε δημιουργία επιχειρήσεων από ερευνητές. Γι’ αυτό, τόσο η κυβέρνηση όσο και τα όργανα της Ε.Ε. αφιερώνουν χρήμα και χρόνο για να βελτιώσουν κυρίως τη διασύνδεση της έρευνας με την παραγωγή.

Πριν από μερικά χρόνια συμφωνούσα κι εγώ με αυτή την ιεράρχηση προτεραιοτήτων, αλλά έχω αλλάξει γνώμη, για τρεις λόγους. 

Πρώτον, όσο τα εργαστήριά μας δεν έχουν επιστήμονες που ασχολούνται σε βάθος και με τα βασικά ερωτήματα, η ποιότητα της εφαρμοσμένης εργασίας δεν μπορεί να είναι τόσο καλή όσο είναι στα εργαστήρια που συνδυάζουν και τα δύο. Γι’ αυτό δεν έχουμε πατέντες με σημαντική εμπορική αξία. Στην Κίνα, που επενδύει τεράστια ποσά σε βασική έρευνα, ένα από τα μεγάλα κέρδη είναι ότι οι εξαιρετικά καταρτισμένοι ερευνητές μπορούν να αξιοποιήσουν γρήγορα τα αποτελέσματα των συναδέλφων τους στην Αμερική και στην Ευρώπη για να παράγουν και πρακτικά αποτελέσματα.

Δεύτερον, από συζητήσεις με καταξιωμένους Ελληνες επιστήμονες της διασποράς, έχω καταλάβει ότι οι εγχώριοι ερευνητές παράγουν μεν πολλές και καλές δημοσιεύσεις, αλλά όχι στην αιχμή της επιστήμης τους. «Καβαλούν το κύμα, δεν προπορεύονται». Οχι επειδή τους λείπουν οι ικανότητες και η παιδεία, αλλά επειδή δεν έχουν την ευκαιρία να εργαστούν μακροχρόνια και χωρίς περισπασμούς σε προγράμματα «περιέργειας».

Τρίτον, τα νεότερα εργαλεία και μέθοδοι της επιστήμης έχουν μειώσει την απόσταση ανάμεσα στο βασικό και στο εφαρμοσμένο, σε πολλούς τομείς. Η πρωτοποριακή έρευνα για το CRISPR/cas9 απέφερε σχεδόν ταυτόχρονα το Νομπέλ Χημείας και τις πρώτες εφαρμογές στην ιατρική ακριβείας. Η τεχνητή νοημοσύνη, σε συνδυασμό με νέους αισθητήρες και εργαλεία παραγωγής, επιτρέπει την ταχεία αποκρυπτογράφηση του υλικού κόσμου και παράλληλα τα πειράματα για την αναδιαμόρφωσή του. Η περιέργεια συναντά τη μαστορική.

Οσο κι αν μοιάζει παράδοξο...

 

ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟ ΣΟΒΙΕΤΟ-ΚΗΦΗΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟ ΚΩΛΟΧΑΝΕΙΟ: Τα στελέχη και η στασιμότητα

Του ΑΡΙΣΤΟΥ ΔΟΞΙΑΔΗ

Είναι κοινός τόπος στα κόμματα και στον δημόσιο λόγο ότι χρειαζόμαστε ένα «νέο παραγωγικό μοντέλο», που παρακολουθεί την καινοτομία, ή και τη δημιουργεί, που αξιοποιεί περισσότερο τις γνώσεις και δεξιότητες των εργαζομένων και πληρώνει καλύτερα, με υψηλότερη παραγωγικότητα και περισσότερες εξαγωγές.  

Πολλοί όμως αποφεύγουν να μιλήσουν για το πιο κρίσιμο: τι είδους εταιρείες θα κινούν αυτό το μοντέλο.

Οι περισσότερες ελληνικές εταιρείες, μικρές και μεσαίες, ταυτίζονται με έναν ή δύο ιδιοκτήτες, που ασκούν και τη διοίκηση (αυτοί και οι οικογένειές τους). Δεν παίρνουν στελέχη από την αγορά σε θέσεις ευθύνης, ούτε μεταβιβάζουν ποτέ την ιδιοκτησία σε τρίτους – είτε γιατί δεν θέλουν είτε επειδή κανένας τρίτος δεν αγοράζει επιχείρηση που δεν έχει επαγγελματική διοίκηση.

Δυστυχώς για τη χώρα μας, αυτές οι εταιρείες δεν ταιριάζουν με το νέο παραγωγικό μοντέλο που όλοι οι πολιτικοί επαγγέλλονται. Υπάρχουν εξαιρέσεις δυναμικών οικογενειακών μονάδων, αλλά είναι λίγες. Και υπάρχουν κλάδοι υπηρεσιών ή βιοτεχνίας όπου η μικρή οικογενειακή μονάδα μπορεί να ευημερεί στο πλαίσιο του νέου μοντέλου, αλλά ο δυναμισμός της οικονομίας δεν θα προέλθει από αυτούς τους κλάδους.

Οι εταιρείες που χρειαζόμαστε δεν ταυτίζονται ούτε με τους ιδιοκτήτες τους ούτε με τα πρόσωπα που τις διοικούν. Οι μετοχές μπορεί να πωληθούν και η νέα ιδιοκτησία μπορεί να επενδύσει περισσότερο κεφάλαιο ή να εντάξει την επιχείρηση σε μια νέα αλυσίδα αξίας. Ενας γενικός διευθυντής μπορεί να έρθει από άλλη εταιρεία και να φέρει πολύτιμη εμπειρία που ανανεώνει τον μηχανισμό της παραγωγής και των πωλήσεων. Σε δυναμικές, αναπτυσσόμενες μονάδες ο κύριος μέτοχος μπορεί να αλλάζει κάθε δέκα ή είκοσι χρόνια και τα στελέχη της διοίκησης πιο συχνά.

Αυτή η μετακίνηση κεφαλαίου και στελεχών επιτρέπει να μεγαλώνουν οι εταιρείες χωρίς να περιορίζονται από τις ικανότητες του ιδρυτή, αλλά και να αναπτύσσονται νέοι κλάδοι, και να ιδρύονται νέες επιχειρήσεις από ανθρώπους με εμπειρία διοίκησης.

Οι ελληνικοί νόμοι, όμως, και η πρακτική της δημόσιας διοίκησης αντιμετωπίζουν όλες τις επιχειρήσεις σαν να είναι οικογενειακές, και τα στελέχη σαν να είναι ιδρυτές και μόνιμοι ιδιοκτήτες τους. 

Αναφέρομαι στο θέμα της «αλληλέγγυας ευθύνης των διοικούντων».

Ενας διευθύνων σύμβουλος ή οικονομικός διευθυντής μπορεί να κληθεί, πολύ καιρό αφού άλλαξε δουλειά, να πληρώσει φόρους που χρωστάει η προηγούμενη εταιρεία όπου εργαζόταν. Αν θέλει να πουλήσει ένα ακίνητο για να επενδύσει σε μια νέα επιχείρηση, δεν θα του δώσουν φορολογική ενημερότητα, αν η παλιά του εταιρεία έχει ρυθμισμένες οφειλές που δεν έχουν εξοφληθεί πλήρως. Τα στελέχη των πολυεθνικών που έρχονται για να διοικήσουν μια ελληνική θυγατρική μένουν άναυδα όταν μαθαίνουν πόσο προσωπικό κίνδυνο αναλαμβάνουν. Δεν συμβαίνουν αυτά αλλού, λένε.
 

Τα τελευταία δύο χρόνια έχει βελτιωθεί η κατάσταση στο επίπεδο της νομοθεσίας και των αποφάσεων του διοικητή της ΑΑΔΕ. Στην πράξη όμως τα αγκάθια παραμένουν.

Οι υπάλληλοι στις ΔΟΥ και στον ΕΦΚΑ βλέπουν με καχυποψία κάθε περίπτωση οφειλής. Εν μέρει έχουν δίκιο, γιατί υπάρχουν πολλές περιπτώσεις εικονικών χρεοκοπιών ή αλλαγών διοίκησης σε οικογενειακές μονάδες για να αποφύγουν την πληρωμή.

Είναι δύσκολο μερικές φορές να ξεχωρίσεις τη γνήσια και παραγωγική κινητικότητα από την εικονική. Πρέπει όμως να γίνει αυτό, για να αναπτυχθεί το είδος των εταιρειών που έχουμε ανάγκη. Αλλιώς, στην προσπάθεια να ελέγξουμε τις παθογένειες του παλιού μοντέλου της στασιμότητας, θα παραμείνουμε μόνο με αυτό.

Τα επαγγελματικά στελέχη είναι σπάνιος πόρος στη χώρα μας και απαραίτητος για τη νέα μορφή ανάπτυξης που όλοι λέμε ότι θέλουμε.
 

Αντί να τους τιμωρούμε...