"Κόμμα = Ομάς ανθρώπων, ειδότων ν' αναγιγνώσκωσι και ν' αρθογραφώσιν εχόντων χείρας και πόδας υγιείς, αλλά μισούντων πάσαν εργασίαν, οίτινες ενούμενοι υπο ένα οιονδήποτε αρχηγόν, ζητούσι ν' αναβιβάσωσιν αυτόν δια παντός μέσου εις την έδραν πρωθυπουργού, ίνα παρέχη αυτοίς τα μέσα να ζώσι χωρίς να σκάπτωσι"
Εμμανουήλ Ροΐδης , Έλληνας πεζογράφος και κριτικός (1836-1904)


Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

ΠΑΣΧΑ ΕΛΛΗΝΩΝ: Λαμπριάτικο


Πάσχα το 1944, πριν από εβδομήντα χρόνια πριν. Αξίζει κάθε φορά να γυρίζουμε πίσω το ρολόι του χρόνου και να κάνουμε τις αναγκαίες συγκρίσεις, μάθημα κυρίως στους επιπόλαιους και τυχερούς σαραντάρηδες και κάτω, που τολμούν αστόχαστα να φορτώνουν τη σημερινή συγκυρία με χαρακτηρισμούς όπως νέα Κατοχή, χούντα κ.τ.λ.

Πάσχα λοιπόν του 1944. Η οικογένειά μου, πατέρας, μητέρα, δύο αγόρια και ένα στην κοιλιά, που σε λίγες μέρες θα αναδυθεί κι αυτό αγόρι, έχουμε καταφύγει στην κωμόπολη της γιαγιάς για να λαδώσει λίγο το αντεράκι μας, μια και το πατρικό της μάνας μου είναι το κέντρο μιας γεωργικής, μέτριας, αλλά επαρκούς, παραγωγής. Ο πατέρας μου εκπαιδευτικός, η μάνα μου νοικοκυρά, που η προίκα της σε χρήματα εξανεμίστηκε με τον κατοχικό πληθωρισμό, έτσι ώστε η τετραμελής οικογένεια ζούσε αποκλειστικά από τον πληθωρισμένο μισθό του πατέρα. Η οικονομία του πατρικού τής μητέρας μου σπιτιού είχε τουλάχιστον επάρκεια σε ζαρζαβατικά, ελιές, λάδι και όσπρια και βέβαια σιτάρι και αλεύρι.

Μικρό παιδί θυμάμαι τη μάνα μας να φτιάχνει πράσινο σαπούνι, σε τελάρα ξύλινα, να φουρντίζει στον οικιακό φούρνο και να υφαίνει στον αργαλειό. Σ' ένα υπόστεγο μέσα στη «μέσα» αυλή ήταν η κάθη με τις ελιές και στο κατώι τα κιούπια με το λάδι, τα φασόλια, τα ρεβύθια, τις φακές, τα ειμαρμένα σκόρδα και τα λουκάνικα, προϊόντα του γουρουνιού της περασμένης χρονιάς. Εξάλλου με το δέρμα του γουρουνιού είχαμε φτιάξει στον τσαγκάρη της κωμόπολης τα αρβυλάκια μας, με καρφιά, βέβαια, για να μη λιώνουν γρήγορα!

Ομως εκείνο το Πάσχα θα μας κυνηγά σ' όλη μας τη ζωή. Η κωμόπολη μετά τη συνθηκολόγηση των Ιταλών δεν είχε κατοχική φρουρά, η οποία είχε ανατεθεί από τα κατοχικά στρατεύματα στους κοκορόφτερους του Μουσολίνι. Γερμανική φρουρά υπήρχε σε παραλιακή πόλη λίγα χιλιόμετρα μακρύτερα.

Ομως μια εβδομάδα πριν από το Πάσχα είχαν κατέβει ώς τον κάμπο αντάρτες του ΕΛΑΣ και είχαν ανατινάξει ένα σταθμό ανεφοδιασμού του κατακτητή και είχαν σκοτώσει μια γερμανική περίπολο που περιφέρονταν με τη γνωστή μοτοσυκλέτα με το καλάθι.

Μεγάλη Τρίτη χτύπησαν συναγερμό οι καμπάνες της εκκλησίας και οι δημοτικοί ντελάληδες καλούσαν τους κατοίκους να εγκαταλείψουν την πόλη, γιατί αναμενόταν γερμανική έφοδος για αντίποινα.

Η εγκατάλειψη της κωμόπολης έγινε μέσα σε πανικό, φωνές και απελπισία. Τα μόνα μέσα μεταφοράς ήταν ένα-δυο δημοτικά φορτηγά, ένα ιδιωτικό ταξί, φορντάκι, και κάρα, σούστες και μουλάρια, γαϊδούρια και αγελάδες. Το πρόβλημα ήταν οι άρρωστοι γέροντες και οι γριές και τα μικρά. Ξεκίνησε λοιπόν μία λιτανεία που σήκωνε κουρνιαχτό στους χωμάτινους δρόμους προς το βουνό. Σκοπός ήταν να φτάσουν κυρίως οι γέροντες σ' ένα μοναστήρι, χωρίς καλόγερους, που είχε όμως εγκαταλειμμένα κελιά, που γέμιζαν μόνο κάθε χρόνο στην πανήγυρη του μοναστηριού των Αγίων Αναργύρων. Οι υπόλοιποι, άντρες, γυναικόπαιδα, θα έπρεπε να βρουν κατάλυμα στις στάνες, στα μαντριά γύρω από το γυμνό βουνό που υψωνόταν πάνω από τις παρυφές της κωμόπολης.

Η δική μας οικογένεια, αφού άφησε την άρρωστη γιαγιά (πέθανε 20 μέρες μετά και 5 μέρες πριν γεννηθεί ο τρίτος εγγονός της!) στο μοναστήρι, οδηγήθηκε σ' ένα μαντρί όπου ένας γείτονας συντηρούσε πολλά κατσίκια με δεκάδες σκυλιά. Στο χώρο του εντασσόταν και μία μεγάλη σπηλιά. Μέσα εκεί είχε το τυροκομιό του και τη βατσέλα για την παραγωγή του βούτυρου και βέβαια τα στρωσίδια του και τα στρωσίδια του παραγιού του.

Σ' αυτή τη σπηλιά καταφύγαμε η μάνα μου έγκυος και τα δυο μας, αδέρφια. Ο πατέρας με κάτι θείες νεώτερες αδελφές της μητέρας μου στήσαν σκηνή δίπλα στο μαντρί. Σ' αυτή την πρόχειρη κατασκήνωση περάσαμε έως τη Δευτέρα του Πάσχα, ενώ στην κωμόπολη που αντικρύζαμε από ψηλά καίγονταν σπίτια. Οι Γερμανοί είχαν φτάσει με μηχανοκίνητη φάλαγγα και είχαν πυρπολήσει μεγάλα αρχοντικά. Είχαν απειλήσει να κάψουν και την εκκλησία, γιατί κάποιος καταδότης είχε «καρφώσει» και τον λεβέντη παπα-Λάμπρο, έναν πάπαρδο πρώτο στο αλέτρι, πρώτο στο χορό στα πανηγύρια, πρώτο στο κρασί.

Μ' αυτόν τον λεβεντόπαπα κάναμε, όταν έφτασε με μια σούστα στο μαντρί, όλη την Εβδομάδα. Σε ένα πέτρινο τραπέζι έξω από τη σπηλιά, με γύρω γύρω τα αντίσκηνα και μέσα στον ήχο των κυπριών, των χάλκινων κουδουνιών των τράγων και των κατσικιών, κάναμε τη σταύρωση χωρίς σταυρό, τα εγκώμια της Μ. Παρασκευής χωρίς επιτάφιο και την Ανάσταση το ξημέρωμα κι όχι τα μεσάνυχτα, αφού δεν υπήρχε τρόπος να τελεστεί τίποτα μέσα στο απόλυτο σκοτάδι. Ο παπα-Λάμπρος είχε φέρει μαζί του στη φούρια του μερικά κεριά και το λιβανιστήρι και σ' ένα σάκκο τα άμφιά του. Ομως με μεγάλη ευσέβεια είχε αμπαλάρει μέσα σε εφημερίδες και το άγιο δισκοπότηρο με τη λαβίδα.

Ετσι τα ξημερώματα μετά το «Χριστός Ανέστη» όλοι, άντρες, γυναίκες και παιδιά, μετάλαβαν και μαζί με το «Χριστός Ανέστη» αντιβούιζαν οι ρεματιές και η ηχώ ταξίδευε τις ευχές: «Καλή λευτεριά». «Καινούργια ζωή».

Αν έλειπαν σταυρός, επιτάφιος και μια έστω υποτυπώδης θύρα για το «Αρατε πύλας», δεν έλειπαν τα κατσίκια. Ετσι μετά την λειτουργία εν υπαίθρω, ο τσοπάνος με τσοπανόπουλο, αλλά και οι χασάπηδες κατασκηνωτές, βούτηξαν πέντε-έξι κατσίκια, τα έσφαξαν, τα έγδαραν, τα σούβλισαν και ανάψανε με τσάκνα ξερά και φρύγανα φωτιά σε απάγκιο μέρος, ώστε να μη φαίνεται και ο καπνός από τον κάμπο, και ψήσαμε τον πατροπαράδοτο οβελία.

Ψάλαμε, τραγουδήσαμε και χορέψαμε, ενώ κυρίως οι γυναίκες και τα νέα παλικάρια τραγουδούσαν, ενώ γύριζαν τη σούβλα με τα σφαχτά, τα κοκορέτσια και τα σπληνάντερα.

Ενα βαρελάκι με κόκκινο κρασί μας πότιζε που βρισκόταν μέσα στη σπηλιά, παρηγοριά των ποιμένων τις νύχτες του χειμώνα. Ο παπα-Λάμπρος γιόρταζε και χόρεψε κι έναν καρσιλαμά.

Ετσι πήρανε τα όνειρα εκδίκηση, που λέει και ο ποιητής:

Η δική μου δεκαετία του 40… (Της νύχτας τα καμώματα…)

Κατάθεση αναμνήσεων και ψυχής 

Πώς να κοιμηθεί κάποιος που έζησε τον 1ο και τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο;

Με το που πέφτει σκοτάδι η Ερασμία βάζει λάδι και φυτίλι στο καντήλι, τ’ ανάβει και σταυροκοπιέται τρεις φορές. Στρώνει τα κρεβάτια και, στο καθ’ ένα βάζει τέσσερις κουβέρτες. Το κρύο πονάει κι’ όλοι είναι ντυμένοι σαν κρεμμύδια. Στο χολ ανάβει το μαγκάλι αλλά, αν δεν καθίσεις κοντά δεν ζεσταίνεσαι.

Σκεπασμένος ως τη μύτη παρακολουθεί τις σκιές που η φλόγα του καντηλιού ρίχνει στους τοίχους. Με τα παράθυρα κλειστά και τα τζάμια καλυμμένα με μπλε κόλες για συσκότιση, το σκοτάδι είναι «πίσσα» ημέρα και νύχτα. Στο χολ ανάβει λάμπα πετρελαίου με σκαλιστά στολίδια και φουσκωτό, κοντό γυαλί. Μοιάζει με τη κυρία που μένει στο διπλανό στενό. Στο ισόγειο είναι το χολ, η «καλή» τραπεζαρία, η κουζίνα και το δωμάτιο που μένουν οι νοικάρηδες. Ο Παναγιώτης, που είχε πλεκτήριο στη Πλάκα, μεσοτοιχία με το ποδηλατάδικο του Αρμένη. Πριν την υποχώρηση έφτιαχνε φανέλες για τον στρατό. Μετά την κατάρρευση του μετώπου το ’κλεισε κι’ έφερε στο σπίτι δύο πλεκτικές μηχανές και 50 μπάλες νήμα. Έβαλαν τις μηχανές στο διάδρομο και τις μπάλες σε δύο σειρές πίσω απ’ τα παράθυρα για να μη περνάνε οι σφαίρες. Οι γείτονες ζήλευαν αλλά δεν μπορούσαν να κάνουν το ίδιο. Φρούριο ήταν το σπίτι.

Τον Δεκέμβρη του 1944 η μάχη της Αθήνας μαίνεται. Ο ΕΛΑΣ κρατάει το λόφο Κυνοσάργους, τον Νέο Κόσμο, τη Χαραυγή και τα προσφυγικά του Δουργούτη. Οι δεξιοί με τους Άγγλους και τους Νεοζηλανδούς έχουν τη Συγγρού, το Κουκάκι, τα σπίτια κάτω απ’ την Ακρόπολη και τον ίδιο τον Βράχο. Το σπίτι είναι ψηλά στο λόφο. Απ’ τη ταράτσα βλέπει τη Συγγρού και το κτίριο που στεγάζεται το Σύνταγμα Χωροφυλακής Μακρυγιάννη. Η θέση του έχει στρατηγική σημασία γι’ αυτό, δύο μέρες το παίρνουν οι ελασίτες, μετά οι Άγγλοι, ύστερα πάλι ο ΕΛΑΣ. Οι αντάρτες στήνουν στη ταράτσα πολυβόλα και χτυπάνε τη λεωφόρο, τους γύρω δρόμους και το Σύνταγμα Χωροφυλακής. Πεσμένος μπρούμυτα στα πλακάκια της ταράτσας μαζεύει τους κάλυκες που πέφτουν απ’ τη θαλάμη. Τους βάζει στις τσέπες, στο σκούφο και στο κράνος που βρήκε σ’ ένα οικόπεδο στην οδό Βρεσθένης. Μάταια η μάνα του φωνάζει να τσακιστεί να κατεβεί. Ο ήχος του πολυβόλου είναι πιο δυνατός απ’ τη φωνή της.

Η ατμάκατος είναι ένα φτηνό παιχνίδι που πουλάνε στα πανηγύρια. Βάζει λάδι και φυτίλι, τ’ ανάβει κι’ η φλόγα κάνει το νερό από πάνω να βράσει. Από πίσω βγαίνει ατμός. Πατ-πατ-πατ και το καραβάκι κάνει κύκλους στη μπανιέρα. Όταν βαριέται φτιάχνει διοράματα. Με χοντρό γκρι ή καφέ χαρτόνι, αλευρόκολλα και λεπτά, χρωματιστά χαρτιά που παίρνει απ’ το μαγαζάκι στη γωνία Ιγγλέση και Κλαδά. Εκεί πάει και για τα ψώνια της μάνας του. Για να μη ξεχάσει τα λέει φωναχτά. Βελόνες-καρφίτσες-κλωστή ή, βελόνες-κουμπιά-ούγια-τσιγάρα. Η Μαρία κι’ η αδελφή της Χαρίκλεια μένουν στα πίσω δωμάτια. Μυρίζει πότε λιβάνι, πότε κατσαρόλα ανάλογα με τη μέρα και την ώρα. Κάθε που πάει χαζεύει το εμπόρευμα. Καραμέλες, γλειφιτζούρια, πινέζες, κλωστές, δαχτυλήθρες, κουμπιά, βόλοι, γυάλινες γκαζές, ξύλινες σβούρες. Η Χαρίκλεια κατσουφιάζει που στέκεται «μπάστακας» κι’ εμποδίζει τους πελάτες. «Φύγε σκασμένο», λέει, και του δίνει ένα βόλο ή μία γκαζά να τον γλυκάνει.

Τα διοράματα είναι «όλα τα λεφτά». Χαρτόνια με τυπωμένες φιγούρες, κομμένες σε «περφορέ». Την πιέζεις κι’ ανασηκώνονται. σπίτια, δέντρα, εκκλησίες, αυτοκίνητα, τρένα. Στα παράθυρα κολλάει μπλε και κόκκινες ζελατίνες, ανάβει από πίσω ένα κεράκι και φωτίζονται όπως τ’ αληθινά. Τα καλύτερα τα ακουμπάει στο περβάζι του παραθύρου

- Ησυχία. Στην Ευδόξου πέφτουν πυροβολισμοί, λέει ο Δήμος

- Παναγιά μου βόηθα, παρακαλεί η Ερασμία αφού τίποτα δε γίνεται χωρίς την έγκριση της.

Αυτός είναι ο λόγος που έχει δύο ονόματα. Κωνσταντίνος-Ευάγγελος, το δεύτερο επειδή τον έχει «τάξει» στη Παναγία της Τήνου. Πολλές μανάδες «τάζουν» τα παιδιά τους πιστεύοντας πως τα προστατεύουν απ’ τον πόλεμο και τις αρρώστιες. Το διπλό όνομα του προξένησε σοβαρά προβλήματα αφού ένας πιωμένος Καταγραφέας έβαλε το δεύτερο όνομα πρώτο με αποτέλεσμα να έχει δύο προσωπικότητες. Μία για τον Ευάγγελο και άλλη για τον Κωνσταντίνο

Η σιωπή σπάει από ριπές αυτομάτων. Κανείς δε δίνει σημασία.

-Θα φάμε; Έχω πλιγούρι λέει.
Έβαλε φαί στα πιάτα, έκανε το σταυρό της και άρχισε να τρώει. Το ίδιο ο πατέρας

- Τρώγε!

- Δε μ’ αρέσει

- Φάε χαρούπια

Τρελαίνεται για χαρούπια. Τα παίρνουν στα μπακάλικα και στα προαύλια των εκκλησιών μετά τη κυριακάτικη λειτουργία κι’ ο Άγιος Παντελεήμονας Ιλισού δεν είναι εξαίρεση

- Τελειώσατε να μαζέψω; Χωρίς να περιμένει άδειασε το τραπέζι

- Όταν τελειώσει ο πόλεμος θα τα φτιάξω, μουρμούρισε ο Δήμος κοιτώντας τις ρωγμές στους τοίχους. Και να ’θέλε δεν μπορούσε. Το επάγγελμα του δικηγόρου περνάει κρίση. Οι μόνοι, λέει, που έχουν λεφτά είναι οι μαυραγορίτες, που παίρνουν τις περιουσίες του κόσμου για ένα τενεκέ λάδι.

Κυνοσάργους Η περιοχή πήρε τ’ όνομα της όταν οι Αθηναίοι θυσίασαν ένα σκύλο στο ιερό του Ηρακλή. Από τη στιγμή που τ’ άκουσε δεν σταμάτησε να σκέφτεται τον σκύλο. Δεν αντέχει να βλέπει ζώα πεινασμένα κι’ αδύνατα σαν σκελετοί. Κάθε που βρίσκει κάποιο το πάει σπίτι κάνοντας την Ερασμία να φωνάζει. Στο ταρατσάκι έχει δύο γατιά κι’ ένα σκυλάκι.

Στο χολ καίει το μαγκάλι. Η Ερασμία αφήνει χαραμάδα στο παράθυρο να μπαίνει αέρας καθαρός. Βάζει κι’ ένα κύπελλο νερό με φύλα ευκαλύπτου. Οι ατμοί δεν αφήνουν τον αέρα να ξεραθεί. Όταν αρρωσταίνει του σκεπάζει το κεφάλι με πετσέτα και χώνει τη μούρη του στον ατμό. Αναπνέει 10 λεπτά και γίνεται «περδίκι». Το βράδυ κοιμούνται στρωματσάδα στο ισόγειο γιατί έχει μεγαλύτερη ασφάλεια. Κοιτάει την πόρτα του μπάνιου που είναι στραβή. Πάνω ακουμπάει, στο κάτω μέρος αφήνει 10 πόντους. Λίγο η γιαγιά, πιότερο η μάνα του, που έχει εικονοστάσια σ’ όλα τα δωμάτια και, πιστεύει πως, πίσω από κάθε μαύρη, ψηλή πόρτα είναι η σκάλα για τον Άδη.

-Κάτσε καλά γιατί θα σε κλειδώσω στην αποθήκη…

Σκοτεινή, με ένα γιούκο ρούχα που μυρίζουν ναφθαλίνη είναι ο προθάλαμος της Κόλασης. Άλλωστε ξέρει πως είναι ο διάβολος, οι φωτιές και πως βράζουν στα καζάνια οι ψυχές. Τα είδε στο βιβλίο που γράφει «Η Κόλαση του Δάντη».

Με το που κάνει αταξία τον κλειδώνει στην αποθήκη κάτω απ’ τη σκάλα. Κάθεται στο γιούκο και περιμένει να τον ελευθερώσει. Ο παραμικρός θόρυβος τον τρομάζει. Ώρα είναι να έρθει ο Βελζεβούλης.

-Θα κάτσεις καλά να σε βγάλω, ρωτάει, και κάνει πως δεν υπάρχει μέχρι που ανησυχεί και τον αφήνει.

Στη κουζίνα τίποτα δεν είναι ίσιο. Το τραπέζι έχει τρία ίδια πόδια κι’ ένα κοντύτερο. Οι καρέκλες είναι δεμένες με σπάγκο κι’ οι ψάθες είναι τρύπιες. Ο νεροχύτης γέρνει δεξιά κι’ η βρυσούλα, ένα πράσινο οβάλ ντεπόζιτο στο τοίχο, στάζει. Η σήτα του «φαναριού», που βάζουν ψωμί και φαγητό για να μη «τα τρώνε οι μύγες», είναι τρύπια. Ο πατέρας λέει πως, όταν τελειώσει ο πόλεμος, θα κάνει αγωγή στο κράτος για πολεμικές αποζημιώσεις και θα τις φτιάξει

Το Παρίσι, βλέπεις

Της ΡΕΑΣ ΒΙΤΑΛΗ

«Πράσινο παιδί μου, πράσινο». Ούτε οι κατσίκες δεν ξεπόνεσαν τόσο το πράσινο. Ήταν από τα πρώτα ταξίδια στο εξωτερικό. Δεκαετία '70. Και οι ταξιδιώτες εξυμνούσαν το πράσινο, τα λουλούδια, τα πάρκα που συναντούσαν στις ταξιδιωτικές διαδρομές τους. Όλα μας έκαναν τεράστια εντύπωση τότε. Όλα φάνταζαν ανώτερα απ΄ότι και απ΄όσα καταδεχόμασταν εμείς στα πάτρια. Νάταν να γευόμουν ξανά λίγο από τη γεύση των πρωτόγνωρων!

Και για τις μπανάνες ακόμα κάναμε χαρά. Καθώς στη χώρα μας επικρατούσε μπανανοαπαγόρευση προκειμένου να τιμούμε φρούτα ελληνικής καλλιέργειας και μόνο. Δεν ήταν να δούμε μπανάνα! Ούτε μαϊμούδες τόση χαρά. Και τα πολυκαταστήματα μας μάγευαν. Πόσο απέραντα φάνταζαν στα μάτια μας με την ποικιλία που πρόσφεραν. Και βέβαια τα μουσεία. Τα αφήνω τελευταία καθώς η γενιά μου ταλαιπωρήθηκε από μουρουνόλαδο, πέτσα στο γάλα και μουσεία. Ίσως ήταν οι γονείς μας ατάλαντοι, ίσως ήταν οι διαστάσεις και τα εκθέματα ατελείωτα, ίσως ήμασταν και είμαστε γενικώς απαίδευτοι. Πάντως με κάποιο περίεργο τρόπο το εκπαιδευτικό αρχικά «κοίτα παιδί μου» μετατρέπονταν σε θυμωμένο «άνοιξε τα στραβά σου!» και κει τελείωναν όλα.

Τα επόμενα ταξίδια της εφηβείας ήταν καταναλωτικά. Μόνο αυτό θαρρείς μας ένοιαζε. Θυμάμαι είχα κοιμηθεί με μπότες καθώς δεν χόρταινα το καινούργιο! Γκώσαμε τις αγορές και τα δώρα. Ούτε ο Άι Βασίλης τόσο φόρτωμα. Τουλάχιστον η ενηλικίωση με βρήκε χορτάτη. Και άλλαξαν οι χάρτες μου σελίδες και προορισμούς. Παράτησα τις λεωφόρους και τα μαγαζιά. Χώθηκα στα στενά του κόσμου. Στα σοκάκια. Με τύλιξαν μυρουδιές και μπόχα. Οι ανατολές και οι δύσεις. Τα αγνά και τα χυδαία. Τα αιώνια και τα στιγμιαία. Αλλά λαχάνιαζα. Ήθελα να δω πολλά. Βουλιμικά σχεδόν. Μη και χάσω κάτι. Πρέπει να δεις αυτό! Δεν γίνεται να φτάσεις ως εκεί και να μην επισκεφτείς κι αυτό! Ήταν και η ιστορία της τέχνης που με καθοδηγούσε. Το απόλυτο δέος να συναντάς μπροστά στα μάτια σου ότι μελέτησες στο βιβλίο. Σαν παλιός γνώριμος! Σαν φίλος που ξαναντάμωσες. Οι πίνακες του Καραβάτζιο, του Βελάσκεθ, το μπλε του Κλάιν, η διαδρομή του Βαν Γκογκ και της αρρώστιας του αποτυπωμένη με μπογιές στο μουσείο στο Άμστερνταμ. 

Μα όσο περνάει ο καιρός διαπιστώνω μιαν αλήθεια. Όσο καταγράφηκε το βλέμμα στον πίνακα του Μανέ άλλο τόσο και το βλέμμα της ανήλικης πουτάνας στη Βομβάη καθώς ένα ελαφρύ αεράκι ανασήκωσε την βρώμικη κουρτίνα στο δρόμο της αμαρτίας. Άλλο τόσο καταγράφηκε το γέλιο του μικρού που έκανε κούνια στον σκουπιδότοπο. Άλλο τόσο ο κουστουμαρισμένος Αλβανός πατέρας που συνόδευε πίσω στη χώρα του τον μικρό του γιό. Μα θάταν δυο δυόμιση ετών. Με ίδια κουστούμια και γραβατούλα κόκκινη κι ο μικρός. Καμαρωτοί και κορδωμένοι. Ως ένδειξη της προκοπής που κατάφερε στην ξενιτιά.

Χθες γύρισα από Παρίσι. Χίλιες φορές να πάω. Το Παρίσι είναι Παρίσι. Η Ρέα αλλάζει. Κανένα λαχάνιασμα πια στα ταξίδια μου. Κανένα «πρέπει να δεις» τα τελευταία χρόνια. Ξαναγυρίζω στους τόπους και χαζεύω. Μόνο χαζεύω. Γι΄αυτό μην περιμένετε να σας ξεναγήσω σε αξιοθέατα και εκθέσεις. Πάτε μόνοι σας. Ανοιχτοί τεράστιοι οι δρόμοι. Μόνο κλεφτές ματιές θα εξομολογηθώ. Στιγμές. Κοίτα!

Η Αθήνα όταν…

Της ΣΩΤΗΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

Δεν με χαρακτηρίζει η νοσταλγία, ούτε κοιτάζω συχνά πίσω: κι όταν κοιτάζω, Ι look back in anger – για να χρησιμοποιήσω τον τίτλο του γνωστού έργου του Τζον Όσμπορν που μου φαίνεται πιο επίκαιρο από ποτέ. 

Είμαστε όλοι πολύ θυμωμένοι – με το δίκιο μας. Ωστόσο, καθώς αυτό τον καιρό γράφω ένα μυθιστόρημα με σκηνικό την Αθήνα των παιδικών και των εφηβικών μου χρόνων, αναρωτιέμαι μήπως η νοσταλγία αποβεί, στις παρούσες συνθήκες, ένα συναίσθημα αυθεντικό και γόνιμο. Και μήπως μας οδηγήσει σε δράση, ατομική και συλλογική, ώστε να νιώσουμε πάλι την ακατανίκητη έλξη του μέλλοντος.

Γεννήθηκα και μεγάλωσα στην οδό Πατησίων που είναι σήμερα ένας από τους άξονες της αθλιότητας στην εσώτερη πόλη. Η περιοχή της Πατησίων – η Κυψέλη, οι πλατείες Κολιάτσου και Αμερικής, η Φωκίωνος Νέγρη και το Πεδίο του Άρεως– ήταν ένας παιχνιδότοπος: ο πατέρας μου αποκαλούσε τη Στάση Καλλιφρονά «Στάση Καλιφόρνια» – όλα ήταν τακτοποιημένα, ήσυχα, ευχάριστα· έλειπε μονάχα το αεράκι του Ειρηνικού! Τα Σαββατόβραδα, εμείς τα παιδιά, πηγαίναμε στους κινηματογράφους της ευρύτερης συνοικίας (έντεκα αίθουσες…) μοναχά μας· στο τέλος της ταινίας κάποιος ενήλικος ερχόταν για να μας παραλάβει – και τις περισσότερες φορές έφευγε άπρακτος διότι θέλαμε να ξαναδούμε την ταινία τρώγοντας ένα ακόμη σακουλάκι τσιπς. Διασχίζαμε το πάρκο οποιαδήποτε ώρα της ημέρας και μέχρι αργά τη νύχτα: με ποδήλατο, με πατίνι, με ποδήλατο και πατίνι μαζί.

Δεν ετίθετο ζήτημα «κινδύνου». Μας είχαν υποδείξει δύο απλά πράγματα: 1) να μη μιλάμε σε αγνώστους 2) να διασχίζουμε τον δρόμο με το πράσινο.  

Η ελευθερία μας ήταν φυσική και υπέροχη: παίρναμε το τρόλεϊ χωρίς καμιά συνοδεία· κατεβαίναμε σε οποιαδήποτε στάση του σχολικού λεωφορείου θέλαμε, ανάλογα με το πού έμενε η θεία που είχε το καλύτερο φαγητό το μεσημέρι. Μια φορά, όταν σε ηλικία τριών ή τεσσάρων ετών χάθηκα στο πλήθος της πλατείας Αμερικής, ένας ευγενικός κύριος με επέστρεψε στη μαμά μου αποσπώντας μου τις απαραίτητες πληροφορίες: «Πώς σε λένε», «Πού μένεις». Κανείς δεν φοβόταν παιδεραστές και δολοφόνους, διότι δεν υπήρχαν παιδεραστές και δολοφόνοι. Οι μικροί βοηθούσαν τους ηλικιωμένους να διασχίσουν τον δρόμο: αυτό είχαν μάθει να κάνουν στους Προσκόπους…Θυμάμαι ότι ο οδηγός του σχολικού με γαργαλούσε και έπεφτα κάτω από τα γέλια: δεν θέλω να φανταστώ τι θα συνέβαινε στον καλό αυτό άνθρωπο αν το 2011 γαργαλούσε ένα πεντάχρονο κοριτσάκι και το κοριτσάκι ξεκαρδιζόταν…

Έχει αλλάξει το περιβάλλον, έχουν αλλάξει οι προθέσεις των ανθρώπων, έχουν αλλάξει και οι σκέψεις τους. Κυρίως, έχει αλλάξει η πόλη στην οποία γεννηθήκαμε και μεγαλώσαμε. Βλέπω πάντα, με αμείωτη χαρά, τις παλιές ελληνικές ταινίες: όχι τις «νεορεαλιστικές» με τα πλινθόκτιστα και τις παράγκες που καθρέφτιζαν μια παράλληλη πραγματικότητα, αλλά εκείνες όπου η Αθήνα είναι φωτεινή, παιδιάστικη, γλεντζέδικη. Swinging Athens! Η φτώχεια θέλει καλοπέραση! Ο Κώστας Βουτσάς παίρνει σβάρνα τα νάιτ-κλαμπ, ο Αλέκος Τζαννετάκος οδηγεί Firebird του ’68 σε δρόμους άδειους και δενδρόφυτους, ενώ τα «παράνομα» ζευγάρια συναντιούνται σε ταβερνάκια στην Παραλιακή... Η Αθήνα χορεύει, εκτός από χασάπικο και συρτάκι, ροκ εντ ρολ...  

Τη θυμάμαι να χορεύει ροκ εντ ρολ μέχρι πρόσφατα: ωραία πόλη δεν υπήρξε ποτέ, είχε όμως καλή διάθεση· ήταν σέξι· διέθετε ήχο· νύχτες κατάφωτες· και κανείς δεν κατουρούσε στην πόρτα σου. Ούτε βέβαια σε απειλούσε με μαχαίρι: το χειρότερο που μπορούσε να συμβεί ήταν η βαλκανικού τύπου σεξουαλική παρενόχληση. Διάφοροι τύποι μάς ακολουθούσαν μουρμουρίζοντας διάφορα δήθεν σεξο-ανδροκρατικά. Δεν ήταν εύκολο να τους ξεφορτωθούμε – καμιά φορά λέγαμε: «Ο μπαμπάς μου είναι ο αρχηγός της αστυνομίας!» ή «Θα σου φέρω την τσάντα στο κεφάλι!». Τώρα δεν μπορείς να φέρεις τσάντα σε κεφάλι, διότι συνιστάται να μην κρατάς τσάντα ώστε να μην πέσεις θύμα ληστείας. Οι ληστές της τόσο μακρινής –και τόσο κοντινής– εκείνης εποχής ήταν σαν τον Νίκο Ρίζο στην «Κόμησσα της φάμπρικας». Ή σαν τη «συμμορία» των ατζαμήδων στο «Ο κλέψας του κλέψαντος»…

Έχω ζήσει σε πόλεις σε κρίση και παρακμή, όμως η κρίση και η παρακμή ήταν «μέσα τους», οφείλονταν στη δομή τους, εκτυλίσσονταν αργά. Και με εξίσου αργό ρυθμό αντιστράφηκαν. Η Νέα Υόρκη δεν αποπνέει, όπως πιστεύουν πολλοί Ευρωπαίοι, κίνδυνο και ένταση: αντιθέτως, είναι μια καταπράσινη πόλη, που μένει ανοιχτή 24 ώρες το 24ωρο, πολυφυλετική, παγκοσμιοποιημένη, ευγενική και φιλική, γεμάτη μικρομάγαζα. Το Λονδίνο και το Παρίσι ξεπέρασαν την κρίση των αρχών της δεκαετίας του ’80 – όσο για την πλήρη κατάρρευση και την ερήμωση βιομηχανικών πόλεων (Ντιτρόιτ, Σινσινάτι) ευθύνεται η αποβιομηχάνιση. Δεν θίγω εδώ το ζήτημα των τριτοκοσμικών πόλεων που κι αυτές εντάσσονται σε διαφορετικά σύνολα (άλλο η Σεούλ, άλλο το Κάιρο· άλλο το Καράκας, άλλο η Τεχεράνη): η τριτοκοσμικοποίηση της Αθήνας είναι ένα ιδιόμορφο φαινόμενο, δεν μπορεί να συγκριθεί με κανένα.

Για μας λοιπόν τους «μεγάλους», τους «γέρους» στα μάτια των πολύ νεότερων, ο κόσμος δεν άρχισε χθες με κουκουλοφόρους και βανδάλους, με εξαγριωμένους μετανάστες, διαρρήκτες και συμμορίες. Ούτε με σκυλάδικα, νεοπλουτίστικο life style και κακογουστιά. Ο κόσμος άρχισε λίγο νωρίτερα· γι’ αυτό, το θέαμα της σημερινής Αθήνας ισοδυναμεί με μια προσωπική και συλλογική απώλεια· γι’ αυτό προκαλεί σάστισμα, αποστροφή, παραίτηση… Φαυλοκρατία υπήρχε ανέκαθεν, όπως υπάρχει και σήμερα, πλην όμως ήταν διαφορετικού τύπου: δικτατορίες, παρακράτος, βασιλιάδες… Για χρόνια και χρόνια δεν είχε εκδηλωθεί ακόμη αυτός ο ομαδικά κακός χαρακτήρας, αυτή η διεστραμμένη πολιτική συμπεριφορά που καταστρέφει τον πολίτη και διαλύει τον χώρο του.

Σκυλάδικα Βάρης κάποτε

Της ΡΕΑΣ ΒΙΤΑΛΗ

Στον Ανδρέα είχα μεγάλη αδυναμία. Καλόκαρδος…Αρνί! Θετικός άνθρωπος και στα πιο δύσκολα. Συγγενής μου…Αν και δε λέει κάτι αυτό. Οι συγγένειες έχουν μπέσα αν δεν πριμοδοτούνται από το κοινό αίμα. Θα ήθελα να τον γνωρίζω έτσι κι αλλιώς. 

Όταν ήμουν 14- 15 ετών μου είπε με σοβαρότητα «πρέπει να μάθεις τη ζωή» και με πήγε σε σκυλάδικο στη Βάρη. Η Βάρη του τότε δεν είχε καμία σχέση με την τεσσάρων λωρίδων λεωφόρο του σήμερα. Δυο λωρίδες, χώμα αντί πεζοδρομίων, ψησταριές και σκυλάδικα. Γαβ γαβ house. Όχι ότι δεν υπήρχαν μπουζούκια … Φαντασία, Νεράιδα για τα πρώτα ονόματα στην παραλιακή. Στη Βάρη ήταν άλλη η αισθητική και η φιλοσοφία. 

Με πήγε στο Σόμπολα με την άσπρη κάλτσα και το σατέν πουκάμισο και λάτρεψα το σκηνικό από την πρώτη στιγμή. Εξελίχθηκε στο δικό μου «Σινεμά ο παράδεισος»! Εξού και τόσκαγα –μετά την πρώτη αναγνωριστική επίσκεψη μαζί του- με ένα μηχανάκι Hondaκι που είχα και που μ΄έχανες που μ΄έβρισκες…Στα σκυλάδικα στη Βάρη! 15χρονη μόνη…Έρμη μάνα πόσα δεν ήξερες!

Λάτρευα ατμόσφαιρα. Το όνομα στην ταμπέλα «Παλατάκι». Τον πορτιέρη με καπέλο και σακάκι δέκα νούμερα μεγαλύτερο, ωσάν νάταν του πεθαμένου και φουλ στο παράσημο. Τα φώτα όταν έβγαινε φίρμα στην πίστα – Νίκος Σούρας- ονόματι. Διακόπτης τεραστίων διαστάσεων που άναβε με κυκλικές κινήσεις και βαρβάτο θορυβώδες τακ-τακ. Τις τζούφιες ξεθυμασμένες σαμπάνιες που άνοιγαν και τα κασόνια παραπέρα. Τα γύψινα πιάτα που έσπαζαν κατά δωδεκάδες. Τον άνθρωπο με τη σκούπα ενώ τα φώτα έσβηναν και ξανά μετά ο διακόπτης. Τα κορίτσια που κατέβαιναν για κονσομασιόν και ρώταγαν «τι ζώδιο είσαι» σε κύριο ντίρλα που εναγώνια έπιανε λίγο βυζί και απαντούσε «Λέων». Τις πλαστικές τουαλέτες ραμμένες στη Σούλα στο Περιστέρι. Τα χέρια κάτω από το τραπέζι. Τα ανδρικά πουκάμισα με φουσκωτά μανίκια τύπου Τομ Τζόουνς. Τις λέξεις στη διαπασών. Τις πιπιλιές στα στήθη της Κατερίνας «Μα πώς γίνεται και δεν φεύγει αυτή η πιπιλιά;», «Χα!Χα! Χα! Καλέ… Μόνη μου την κάνω. Αρρωσταίνει το ανδρικό μυαλό». Τάδε έφη Κατερίνα. Όλα ήταν ωδή στην καψούρα.

Άλλα τα τραγούδια των σκυλάδικων… Άλλοι οι στίχοι. «Ας με σχωρέσει ο Θεός πούναι μεγάλος όλα τα φταίει ο ψηλός κανένας άλλος», «Ήσουνα ξυπόλητη και μάζευες ραδίκια και τώρα που σε πήρα εγώ γυρεύεις σκουλαρίκια», «Ιστορία μου αμαρτία μου λάθος μου μεγάλο»… Και οι ζειμπεκιές… Εκείνα τα συγκλονιστικά δευτερόλεπτα από την παραγγελιά μέχρι να στηθεί κάποιος, να κοιτάξει το ταβάνι, να χαμηλώσει μέχρι πάτωμα και ν΄αρχίσει το χορό. Αυτή η βουτιά στο απόλυτο, στο μοιραίο, στη γυναίκα, στην καρδιά που έγινε κιμάς. Και όλοι ένα γύρω θαρρείς σαν χορός αρχαίας τραγωδίας κατανοούσαν και παραμέριζαν. Η στιγμή είχε την ιερότητα τάματος! Σακατιλίκι μεγάλο ο έρωτας! Να μη τα πολυλογώ….

Τα χρόνια πέρασαν. Τα σκυλάδικα έκλεισαν το ένα μετά το άλλο. Η νέα εποχή έφερε πούρα, τραγουδίστριες που φοράνε Alexander Mac Queen και περιφέρονται με τεράστιες τσάντες και γυαλιά διαστάσεων ηλιακών θερμοσυσσωρευτών. Τον Ανδρέα τον συναντούσα αραιά. Πηγαίναμε καμιά φορά στο νεκροταφείο μαζί. Ο πατέρας μου δίπλα στον πατέρα του. Συνηθισμένες κινήσεις. Το τράβηγμα του λάστιχου, λίγο Jif, σφουγγαράκι, νερό καθαρό για τα λουλούδια, καντηλάκι, λιβάνι, «Που νάναι τώρα;» ….

Έτσι και κείνη τη μέρα. Ο Ανδρέας είχε πιάσει σκιά κάτω από πεύκο και ξεφύσαγε χτυπώντας την κοιλιά του… Είχε πάρει «Παγκαλικές διαστάσεις», όλο «φούσκωμα έχω» έλεγε και σφύριζε και έναν σκοπό ενώ ψιλοκουβεντιάζαμε και θυμόμασταν τα παλιά…Ώσπου κάποια στιγμή «Δεν πας το λάστιχο στη βρύση; Άντε μάζεψέ το εσύ». Προχώρησε ξεφυσώντας με βήματα αργοκίνητου ελέφαντα ενώ το νερό έτρεχε. «Πρέπει να κάνω δίαιτα γαμώτο»…Τα γνωστά! Τράβαγε το λάστιχο… Τράβαγε.  

Ξαφνικά σταματάει μπροστά σε ένα τάφο. Στέκεται προσοχή. Το νερό να τρέχει…«Άντε βρε Αντρέα!», «Σουτ» μου έδειξε να καταλάβω. Κούνησε το κεφάλι περίλυπα…Γνωστός ο τάφος. Μεγάλου εφοπλιστή. Πάντα αστραφτερός. Με το γκαζόν σαν γήπεδο της Μάντσεστερ. Και τα λουλούδια πάντα στην εντέλεια. Σκούπισε τα μάτια του…Άλλο και τούτο, σκέφτηκα…Να τρέχει το νερό. «Άντε βρε Αντρέα!». Έκλεισε τη βρύση, έφτιαξε το λάστιχο και ήρθε. «Μα τι έκανες τόση ώρα;», «Ξέρεις ποιος είναι αυτός;», «Ένας εφοπλιστής» απάντησα αδιάφορα.  

«Άρχοντας! Μέγας γλεντζές! Κιμπάρης!», 

«Τον γνώριζες;», 

«Πάντα πλάτη με πλάτη στα μπουζούκια. Χρυσός άνθρωπος»….

Κι αν θυμήθηκα την ιστορία είναι γιατί μερικούς μήνες μετά μας άφησε χρόνους ο αγαπημένος μου Αντρίκος…Και τάφερε έτσι ο Θεός των μπουζουκιών και είναι πλάτη με πλάτη, με τον εφοπλιστή, στους τάφους.

Πασχαλινή shopping therapy


«Ενα αρνί, ένα; Tι να μας κάνει ένα αρνί; Δύο χρειαζόμαστε, καλύτερα τρία, θα έρθουν τα παιδιά από την Αθήνα, θα έρθει κόσμος στο σπίτι, να μη ρεζιλευτούμε!».

Ετσι έλεγε ο κύριος Χ., ο άρχοντας, που τις ημέρες του Πάσχα όλα τα ήθελε σε μεγάλες ποσότητες, όχι μόνο τα εδώδιμα αλλά και τους μουσαφιραίους. Πολλά κουλούρια, πολλά κόκκινα αυγά, πολύ αυγοτάραχο Μεσολογγίου, πολύ κρασί στις νταμιτζάνες, μήπως και δεν φτάσει. Ακόμα και όταν η μικρή επιχείρησή του χρεοκόπησε, ο ίδιος συνέχισε να γιορτάζει την ημέρα της Λαμπρής σαν να ήταν βασιλιάς, ξοδεύοντας πανηγυρικά το δώρο του Πάσχα και ας ήξερε ότι θα περνούσε δύσκολα μέχρι να φτάσει η επόμενη σύνταξη.

Ενα όργιο καλοκάγαθης σπατάλης ήταν το Πάσχα στο μικρό χωριάτικο σπίτι του κ. Χ., στο κτήμα που μοσχοβολούσε άνοιξη κι έξω καρδιά. 

Ο γιος του κ. Χ., ο κύριος Ψ., δεν ακολούθησε το παράδειγμα του πατέρα του, αλλά έγινε «ευκαιριάκιας», δηλαδή κυνηγός προσφορών. Κάθε Κυριακή αγοράζει εφημερίδες και ξεκοκαλίζει τα διαφημιστικά ένθετα των σούπερ μάρκετ, των ηλεκτραγορών, των επιπλάδικων. Σαν το σαμιαμίδι που μένει ασάλευτο πλάι στην ηλεκτρική λάμπα και περιμένει με υπομονή την κατάλληλη στιγμή για να ορμήσει και να καταπιεί το κουνούπι, έτσι και ο κ. Ψ. περιμένει την ύστατη πτώση της τιμής του ατμομάγειρα, της σιντιέρας, της φέτας, της τοστιέρας.

Δεν είναι φτωχός, δεν είναι τσιγκούνης, όμως είναι ο τέλειος καταναλωτής. Αγοράζει επώνυμα ρούχα από στοκατζίδικα, με μάτι γερακιού εντοπίζει τη διαφορά τιμής ανάμεσα στο ράφι και στο ταμείο ή ανάμεσα στο ράφι και στο διαφημιστικό σεντόνι, ζητά να δει τον υπεύθυνο του καταστήματος, διεκδικεί τα δικαιώματά του. Εξαντλημένος από την επιμονή του, ο υπεύθυνος συνήθως υποχωρεί. «Θέλετε να αλλάξετε την τηλεόραση; Eυχαρίστως να σας δώσουμε μια άλλη, καλύτερο μοντέλο».

Ακόμα και με δεμένα τα μάτια μπορεί να βρει τον δρόμο του μες στο λαβύρινθο των διαδρόμων στις μεγάλες αλυσίδες, ξέρει να διακρίνει το καλύτερο αρνί ανάμεσα σε πολλά αδελφάκια του που κρέμονται στα τσιγκέλια, να λυγίζει τις αντιστάσεις του κρεοπώλη που αρχικά δεν θέλει να του δώσει πάνω από «μία» συκωταριά. Ομως, δεν ρισκάρει, δεν περιμένει την τελευταία στιγμή για να προμηθευτεί αρνάκι ή γαλοπούλα από την κεντρική κρεαταγορά, όταν θα έχουν πέσει οι τιμές. Και την ημέρα του Πάσχα δεν θα ψήσει ολόκληρο αρνί, αλλά όσο θα καταναλωθεί αυθημερόν, υπολογίζοντας χορταστικές μερίδες για την οικογένεια και τους καλεσμένους του.

Τόσο πολύ παρασύρεται ο κ. Ψ. από το πάθος του για ευκαιρίες, που συχνά αγοράζει πράγματα που δεν τα χρειάζεται ο ίδιος, αλλά κρίνει ότι τα χρειάζονται τα παιδιά και οι φίλοι του. Πιζάμες, παντόφλες, κουρτίνες, καφετιέρες, ξυπνητήρια. Αλλες φορές ξοδεύει σε βενζίνη ό, τι κερδίζει από τις μειωμένες τιμές, αλλά δεν στενοχωριέται.

Ψωνίζω, άρα υπάρχω; Oχι ακριβώς. Ο κ. Ψ. δεν επιδεικνύει τα αγαθά του, αλλά τις πρωτοβουλίες του, τις επιλογές του, τις έξυπνες αγορές του που τονώνουν την αυτοεκτίμησή του. Δεν πιάνεται κορόιδο, σε αντίθεση με τον πατέρα του που εμπιστευόταν τον χασάπη, τον μανάβη και τον κουρέα του, που αγόραζε τα κατσικάκια στα τυφλά και που του άρεσε να του φέρνουν τα ψώνια στο σπίτι. Που όταν, μπροστά στη ζυγαριά, τον ρωτούσαν «είναι λίγο παραπάνω, να το αφήσω;», απαντούσε πάντα ναι.

Μερικές φορές η τσίκνα από το σούβλισμα στο κτήμα φτάνει στο όμορφο, νεόδμητο και τακτοποιημένο διαμέρισμα του κ. Ψ. Φτάνουν και οι μυρωδιές από το αγιόκλημα και τις πασχαλιές, φτάνει και το βροντερό γέλιο του πατέρα που δεν ήξερε να ψωνίζει, όμως ήξερε να γλεντάει.

Χαρταετοί

ΤΟΥ ΛΕΥΤΕΡΗ Π. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ

(...) «Θα ‘σαι περήφανος αγέρας
θα ‘ναι γλυκιά η κόψη σου 
αετοί της Καθαροδευτέρας 
θα σεργιανούν στην όψη σου»,
γράφαµε κάποτε µε τον Μάνο Λοΐζο («Καλά, αυτός έφυγε νωρίς...»).

Η Καθαρά Δευτέρα, είναι µία από τις µεγάλες γιορτές της γενιάς µου.

Τότε φτιάχναµε τους χαρταετούς µας µε τα χεράκια µας. Κόβαµε καλάµια, προµηθευόµασταν λαδόκολλες που τις µπογιατίζαµε µε νεροµπογιές, αγοράζαµε σπάγκο από τον ψιλικατζή για τις καλούµπες µας («Αµόλα καλούµπα»...) και τα «Σµυρνάκια» σκίζανε τον ουρανό νευρικά και δεν φοβόντουσαν κανέναν και τίποτα.

Για µένα, όµως, η Καθαρά Δευτέρα ήταν η µέρα της αποθέωσης του χαλβά. Από τα παιδικά µου χρόνια, ακόµη,ο χαλβάς – «του µπακάλη», εννοείται – ήταν η αδυναµία µου. Σκάβοντας βαθιά στη µνήµη µου, το αποδίδω στο ότι στα χρόνια της γερµανικής κατοχής, στην οδό Χέυδεν, έξω από το κτίριο του Β’ Γυµνασίου που είχαν επιτάξει οι Ναζί, οι µικροπωλητές πουλούσαν στους φαντάρους, εκτός από τσιγάρα χύµα («Στούκας», όπως τα αεροπλάνα, τα λέγαµε), και χαλβά. Και ήταν υπέροχος αυτός ο χαλβάς! Γεµάτος ίνες. Και µεµπόλικο τσουένι.

Εχω έναν φίλο πασίγνωστο χαλβατζή, στη Δραπετσώνα. Ονοµάζεται Νίκος Γαβρίλης και, τέτοιες µέρες, µπρος από το µαγαζί του σχηµατίζονται τεράστιες ουρές από φανατικούς του χαλβά του. Ο Νίκος λοιπόν, θέλοντας να µου δείξει τη φιλία του, έκατσε και µου ‘φτιαξε χαλβά, σαν κι αυτόν που έτρωγα στην Κατοχή και τρέχανε τα σάλια µου. Οσο για το τσουένι, που µάλλον δεν θα ξέρετε τι είναι – ούτε τα λεξικά γράφουν τη λέξη –, ο Γαβρίλης µου αποκάλυψε πως πρόκειται για θάµνο, που τον βράζουνε και βγάζουν µια κολλώδη ουσία, την οποία ρίχνουν στον χαλβά την ώραπου τον ζυµώνουνε (το τσουένι έχει και την καθωσπρέπει ονοµασία «χαλβαδόριζα». Οι περισσότεροι χαλβατζήδες, όµως, χρησιµοποιούν, αντί για τσουένι, µια ουσία που τη λένε «αλµουπίνη»).

Εκείνα τα χρόνια, µε µια λαγάνα, µισή οκά χαλβά και µερικά φρέσκα κρεµµυδάκια σε µια τσάντα, πηγαίναµε όλη η οικογένεια στον Φιλοπάππου, απλώναµε µια κουβέρτα, τρώγαµε, τραγουδούσαµε, βγάζαµε και µια φωτογραφία και γυρίζαµε το αποµεσήµερο στο σπίτι µας, στην Πλατεία Κυριακού (Βικτωρίας σήµερα), χορτάτοι και ευτυχισµένοι. Χωρίς ποτέ να µπαίνουµε σε λεωφορείο. Πάντοτε µε τα πόδια.

Ηταν µια µεγάλη γιορτή. Για όλους µας.  Το µόνο µου παράπονο: ούτε µία φορά δεν κατάφερα να φτιάξω έναν χαρταετό της προκοπής. Δεν «πιάνανε» τα χέρια µου...

Αερογαμίας το ανάγνωσμα

Της ΡΕΑΣ ΒΙΤΑΛΗ

Yπάρχει Θεός! Ή μάλλον, για τούτον τον τόπο…Υπάρχουν Θεοί! 12 Ολύμπιοι. Με τις κουζουλάδες τους, τα πάθη τους, τις εκδικήσεις τους, τους θυμούς τους, τα θεϊκά και τ΄ανθρώπινα. Τα τεράστια και τα τιποτένια. Και απ΄ότι κατάλαβα οι Θεοί «με πάνε». Και τιμής ένεκεν με χρίσανε μάρτυρα της πιο σουρεαλιστικής σκηνής. Τι ήταν αυτό που έζησα! Ούτε σε ταινία… Πάρ΄το απ΄ την αρχή…

Ο Κώστας καταχωρείται στις στατιστικές κάτω από τα όρια της φτώχιας. Και του έλαχε να ζει σε ένα προάστιο που καταχωρείται στις στατιστικές πάνω από τα όρια του πλούτου. Το πώς και το γιατί δεν είναι θέμα του παρόντος κειμένου. Όποια ώρα και να περάσει κανείς από την πλατεία θα τον δει σ΄ένα παγκάκι να χαζεύει ή να κοιμάται…Ζάχαρο διέγνωσαν οι γιατροί! «Και ζάχαρο» τόνισε αυτός. Εξού και παίρνει μ΄ευκολία τον υπνάκο του στα όρθια. Αχτένιστος, αξύριστος, βρώμικος, με τα δάκτυλα κατακίτρινα από τσιγάρα και ρούχα που άντεξαν, άντεξαν, άντεξαν και κάποτε παρέδωσαν.

Δίπλα του στέκονται μόνιμα, ως bodyguard, ένα σωρό σκυλιά, κοπρίτες. Περίεργων διασταυρώσεων. Τον λατρεύουν και τα λατρεύει. Τα προστατεύει και τον προστατεύουν. Χθες λοιπόν…Μια από τα ίδια. Ο Κώστας στο παγκάκι, οι μούργοι γύρω γύρω και ξαφνικά στρίβει ένα τζιπ με φόρα από το φανάρι και φρενάρει απότομα στην πλατεία. Τζιπ. Τι τζιπ! Τζιπούρα!! Τανκς που θαρρείς γαμούσε κι έδερνε το οδόστρωμα. Και κατεβαίνει κύριος κοντός, χοντρός, με γυαλί με χρυσό σκελετό που άστραφτε και βρόνταγε και μπλούζα με άλογο τεράστιο σαν χλαπάτσα στο στήθος.

Σε πρώτο στάδιο τράβηξε ένα ρέψιμο και ακολούθως αγωνίζονταν να τακτοποιήσει το γεννητικό του σύστημα στο παντελόνι…Μιλάμε για αγώνα! Άμα τάχεις μεγάλα… Άμα έχεις και τζιπ οπότε λειτουργεί και σαν μεγεθυντής…Παίρνει ώρα η τακτοποίησή τους. Αφού τέλος πάντων τελείωσε η διαδικασία, πήγε στο περίπτερο και γύρισε με ένα πάκο εφημερίδες…Μη και ξεφύγει καμιά είδηση. Τον αναγνώρισα. Διορισμένος από προηγούμενη κυβέρνηση να εξουσιάζει…Εξουσία μουλωχτή. Η πιο επικίνδυνη. Ούτε ψήφο προσδοκά, ούτε σε ψηφοφόρο θα λογοδοτήσει. Τον θυμάμαι σ΄ένα τραπέζι. Μοσχαροειδές άτομο όλο αλαζονεία με μια σύζυγο με λουλουδάτο κοκαλάκι στα μαλλιά, ως Ελένη Μενεγάκη, που ήταν γενικώς μουτρωμένη με όλα και ειδικώς μουτρωμένη μαζί του γιατί δεν της αγόραζε σπίτι στη Μύκονο και προτιμούσε ένα νησί που δεν πάταγε ψυχή. Είναι να μη σκάσει η λουλούδω!

Τέλος πάντων…Ο κύριος λοιπόν πλησίασε τον Κώστα με βηματισμό κάου μπόι σε σαλούν, τα πόδια ψιλοανοιχτά λόγω μεγάλου πέους (δε βολεύονταν το άτιμο με τίποτα), τα σκυλιά σηκώθηκαν, νάναι σε ετοιμότητα, το ένα γρύλισε, ο Κώστας έκανε μια κίνηση ως μαέστρος και σταμάτησαν (εκτός ενός που δεν σκάμπαζε ούτε από εντολές Κώστα), ο κύριος ψιλοχέστηκε, ματόχαντρες αριστερά δεξιά σβέλτα, μετά κάτι ψέλλισε για να δείξει ότι δεν «τα χρειάστηκε», και ανακτώντας θάρρος και ύφος είπε με μπάσα φωνή «Τι γίνεται, ρε Κώστα; Ζούνε ακόμα τα κολόσκυλα; Δεν πέθαναν;».

Αυτό ήταν! The limit του Κώστα! Κάνει ένα βήμα μπροστά ο Κώστας, σηκώνει τρίχωμα ο ένας σκύλος, κάνει και δεύτερο ο Κώστας, κοιτάει τον κ. Χλιδουρόβλαχο με το πιο υποτιμητικό ύφος που μπορεί να κοιτάξει άνθρωπος, βγάζει τα χέρια από τις τσέπες για νάναι εύκολες οι χειρονομίες και του λέει χωρίς τελεία και κόμμα «Ζούνε και βασιλεύουν και γαμάνε. Έχουν κάτι πουλιά να! Και τον χώνουν όπου γουστάρουν. Γαμάνε ώρες. Ότι σκύλα βρούνε μπροστά τους. Της τον χώνουν μέχρι το λαιμό. Γαμάνε!». 

Όλες οι λέξεις συνοδεύονταν από ανάλογες χειρονομίες και παλινδρομικές κινήσεις της λεκάνης ενώ από το στόμα του έβγαιναν σάλια και από τα μάτια του φωτιές. Τα σκυλιά ακίνητα σαν σε τελετή αρχέγονη. Ο κύριος με το χρυσό σκελετό κώλωσε. Μετά οπισθοχώρησε. Άνοιξε την πόρτα της τζιπούρας. Σκαρφάλωσε. (Τσαλακώθηκαν και τα γεννητικά). Κάθισε και ενώ έφευγε είπε «Άντε γεια! Πάω σπίτι να ρίξω κανένα πούτσο!». Κι έφυγε ενώ η εξάτμιση έκλανε.

Ο Κώστας ξάπλωσε κατάκοπος στο παγκάκι. Τα σκυλιά ταβλαρώθηκαν το ένα μετά το άλλο σχεδόν αναίσθητα. Το ένα μάλιστα γύρισε κι ανάσκελα σαν πτώμα στην παραλιακή…Τόσο γαμήσι που έριξαν όλοι! Είναι να μην ξεραθούν;

Υ.Γ1 Μπορώ πλέον να καμαρώνω ότι έσπασα το Άβατο. Το μόνο πραγματικά «Άβατο» των ανδρών. Αρκεί να πιστεύεις στους Δώδεκα Θεούς του Ολύμπου και στον Έλληνα το μικρό το Μέγα. Πιστεύω!

ΥΓ2 Λάτρεψα τη σκηνή γιατί στην ουσία ξεκινάει από κει που τελειώνει. Καθώς…Ο απόλυτα φτωχός και ο απόλυτα πλούσιος γραπώνονται από τ΄αρχίδια ενός σκύλου για να ξεθυμάνουν, να ξεσπάσουν, να διεκδικήσουν τ΄απωθημένα τους…Κι είναι σαδιστικά κοινά τ΄ απωθημένα καμιά φορά.

PROTAGONGR

Παραμονή Χριστουγέννων του '43

O PISTOS788 μας θυμίζει ένα χρονογράφημα του Ντίνου Παπασπύρου 
(από το "λάμψεις και σκιές μνήμης")

Ο πατέρας γύρισε εκείνο το βράδυ την ίδια ώρα από τη ΧΕΝ. Ακούμπησε στη κουζίνα αποσταμένος τα δύο κονσερβοκούτια με φαγητό, κάθισε στη μοναδική ξύλινη καρέκλα και έβγαλε τα λιωμένα παπούτσια. Πιο πολύ τον προφύλαγαν τα τσουράπια που είχε πλέξει η γιαγιά. Ξεσκέπασε προσεκτικά τα τενεκεδάκια και τα έβαλε στο συρμάτινο φανάρι που κρέμονταν πάνω στο πάγκο. Κάθε βράδυ το ίδιο. Ήταν η μερίδα που δικαιούταν κάθε εργαζόμενος στο μαγειρείο της ΧΕΝ. Την έφερνε σπίτι για να μας κρατά όρθιους τις δύσκολες εκείνες μέρες της κατοχής. 

«Εγώ χορταίνω από τις μυρωδιές» έλεγε στη μητέρα, όταν τον πίεζε να πάρει κι αυτός μια μπουκιά. Ακόμη και ο σκύλος μας ο Μπόμπης κρατιόταν από το φαγητό που έφερνε ο πατέρας. Η μητέρα γέμιζε με νερό τα άδεια τενεκέδια και γέμιζε τη γαβάθα του. Με όση δύναμη απόμενε στο σκελετωμένο του κορμί σηκώνονταν στα πίσω πόδια και με τη γλώσσα ρουφούσε το νεροζούμι στον αέρα. Μετά έχωνε τη μουσούδα στη γαβάθα αδειάζοντάς την στη στιγμή χωρίς ανάσα. Όλο το υπόλοιπο βράδυ περνούσε γλείφοντας την. Τον άκουγα να τη σέρνει εδώ κι εκεί μέσα στην αυλή καθώς κοιμόμουν δίπλα στο παράθυρο.

Ο μισθός του πατέρα ελάχιστα βοηθούσε. Το χαρτονόμισμα ξευτελιζόταν κάθε στιγμή μέσα στη μέρα. Αν είχες λίρες, στάρι, λάδι, όσπρια ή άλλα τέτοια βασικά ήσουν βασιλιάς. Το ψωμί σπάνια έμπαινε στο σπίτι. Όλη η προίκα της μητέρας είχε ανταλλαγεί στα γύρω χωριά για μισό σακί καλαμπόκι ή φασόλια και λίγο στάρι.

Χωρίς να βγάλει το πανωφόρι μπήκε το δωμάτιο. Στο μικρό σιδερένιο κρεβάτι ξαπλωμένοι η μητέρα και η γιαγιά στις δύο άκρες και στη μέση ο αδελφός μου κι εγώ, σκεπασμένοι με το πάπλωμα που είχε απομείνει και από πάνω μία κουρελού. Ο πατέρας ακούμπησε το χέρι στη μεγάλη σιδερένια σόμπα δίπλα στο κρεβάτι «Το τελευταίο ξύλο έριξα το μεσημέρι», λέει η μητέρα, «έχει χωνέψει από ώρα και κρύωναν τα παιδιά». 

Παρακολουθούσαμε τον πατέρα με τα μάτια μόνο έξω από τα σκεπάσματα. Αμήχανος κοίταξε από το παράθυρο στην αυλή. Το τελευταίο χοντρό δέντρο το είχε κόψει τρεις μέρες πριν. Τα άλλα ήταν λιγνά, ίδια με μας. Απότομα ανοίγει το παράθυρο. «Γιάννη τι κάνεις τρελάθηκες έχει παγωνιά», άρχισε να φωνάζει η μητέρα. Αρπάζει το μεγάλο τραπέζι που ήταν στο δωμάτιο το γυρίζει στο πλάι και το σπρώχνει στο ανοιχτό παράθυρο προς την αυλή. Θυμάμαι τα καλοκαίρια που το βγάζαμε στην αυλή για να γίνει πιο ευρύχωρο το δωμάτιο, δε χώραγε από καμία πόρτα. Το σήκωσε με όση δύναμη του απόμενε και το άφησε να πέσει έξω. Με νευρικές κινήσεις έκλεισε το παράθυρο και παίρνοντας το μικρό τσεκουράκι βγήκε έξω. Πετάχτηκα βολίδα από το κρεβάτι και κόλλησα το πρόσωπο στο τζάμι. Ο πατέρας όλο μανία, λες και μισούσε το τραπέζι, άρχισε να το κομματιάζει με απανωτές τσεκουριές.

Σαν τελείωσε, ξεδιάλεξε και έφερε μέσα τα χοντρά κομμάτια, πόδια και πλαϊνά. Η σόμπα ήταν αρκετά ψηλή, λίγο πιο πάνω από το μπόι μου. Την άνοιξε από πάνω βγάζοντας όλα τα στρογγυλά στεφάνια και έχωσε μέσα όσα κομμάτια χωρούσαν. Από το μπροστινό κάτω άνοιγμα στρίμωξε τα μικρότερα. Σε ένα από αυτά πλησίασε το τσακμάκι και αφού προσπάθησε δυο τρεις φορές του έβαλε φωτιά. Άρπαξαν όλα, σε λίγο η σόμπα άρχισε να μπουμπουνίζει και τα πλαϊνά της κοκκίνησαν. Το δωμάτιο πήρε μια θαλπωρή. Πετάξαμε τα σκεπάσματα και ανακαθίσαμε στο κρεβάτι.

Έξω είχε αρχίσει να αγριεύει ο καιρός. Μόνο οι κάργες πετούσαν πάνω από τα πεύκα του 50ού Συντάγματος που μερικές φορές κατέβαιναν στα πρανή του λάκκου ψάχνοντας άδικα για κανένα φαγώσιμο. Δεν άργησαν οι πρώτες σπυρωτές χιονονιφάδες να κτυπούν το τζάμι του δωματίου καθώς τις στροβίλιζε ο αέρας.

Καθόμασταν αμίλητοι και ευχαριστιόμασταν τη ζέστη που είχε απλωθεί παντού.  

«Δέντρο δεν θα κάνουμε;», πετάχτηκα σπάζοντας τη σιγή. Γύρισαν και με κοίταξαν αμίλητοι. «Θέλω δέντρο», ξαναείπα. 

«Να, έχουμε έξω στην αυλή» λέει η γιαγιά και δείχνει το μικρό κυπαρισσάκι που έφερε και φύτεψε στην αυλή την προηγούμενη χρονιά ο πατέρας όταν το βρήκε ξεριζωμένο μέσα στα χαλάσματα της παλιάς έκθεσης. 

«Εγώ θέλω Χριστουγεννιάτικο, όχι τέτοιο». Με κοίταξε ο πατέρας για λίγο και μετά αρπάζοντας το πανωφόρι βγήκε έξω. Πέρασε αρκετή ώρα και η μητέρα κοίταζε ανήσυχη από το παράθυρο. Η γιαγιά, πάντα πιο ψύχραιμη, φορώντας τα στρογγυλά γυαλιά της χαμηλά στη μύτη ήταν συγκεντρωμένη στο πλέξιμο.  

«Που πάει πάλι αυτός ο άνθρωπος. Έξω γίνεται χαλασμός, κουρασμένος είναι και όπου να’ ναι αρχίζει η απαγόρευση της κυκλοφορίας. Δεν λες και εσύ κάτι μητέρα;» λέει στη γιαγιά. 

Η γιαγιά τράβηξε την κλωστή να ξετυλιχθεί το κουβάρι και δεν είπε κουβέντα. «Πάντα έτσι αψήφιστη ήσουν, αλλά να μην ενδιαφέρεσαι για το γιο σου, τι να πω» 

Η βουβαμάρα συνεχίστηκε μέχρι που ακούστηκε το κουδουνάκι της ξύλινης εξώπορτας της αυλής. Σε λίγο φάνηκε η σιλουέτα του πατέρα έξω από το τζάμι έχοντας κάτι στον ώμο. «Μας έφερε δέντρο μαμά», αναφώνησα. Ένα ακρόκλωνο από πεύκο, που πάνω του ακόμη δεν είχαν λιώσει οι νιφάδες από το χιόνι που έπεφτε.

Το στήσαμε σε μια γλάστρα, κρεμάσαμε πολύχρωμα κουρελάκια, κόψαμε σε πολλά κομμάτια μερικά κεριά, που είχε κάνει η γιαγιά από γουρουνίσιο λίπος για να μας φωτίζουν το βράδυ και τα δέσαμε εδώ κι εκεί. Το φως τους έδωσε άλλη ζεστασιά στο κρύο δωμάτιο.  

«Τώρα ύπνο παιδιά, αύριο θα μας πείτε τα κάλαντα κάτω από το δέντρο» χαμογέλασε και μας σκέπασε η μητέρα.

Το πρωί ξύπνησα πρώτος. Έτρεξα κάτω από το δέντρο, το μύρισα, το χάϊδεψα απαλά και, δεν ξέρω πώς μου ήρθε, άρχισα να τραγουδώ τον εθνικό ύμνο μπερδεύοντας όπως πάντα την «όψη» με την «κόψη».

Ιστορία σαν παραμύθι

Ενα νεαρό ζευγάρι, ένα βρέφος, τρεις άντρες με δώρα. Σήμερα όπως χθες, όπως και στα παραμύθια.

Του Κώστα Γεωργουσόπουλου

Θα σας αφηγηθώ μια ιστορία σαν παραμύθι.

Ο Γιουσούφ ζούσε στα μέρη της βαθιάς Ανατολίας στο πάλαι ποτέ Κουρδιστάν, τώρα τουρκική επαρχία. Ηταν παλικάρι εργατικό αλλά πότε πότε ζωνόταν τα φισεκλίκια και άραζε στον ώμο του το Καλάσνικοφ για να μετάσχει στις άτυπες αντάρτικες ομάδες που ακροβολίζονταν και απομάκρυναν του τούρκους ζαπτιέδες που ανηφόριζαν πάνοπλοι σαν αστακοί προς τα έρημα κατατόπια τους. 

Ο Γιουσούφ ερωτεύτηκε τη γειτόνισσά του τη Μύριαμ, δεκαέξι χρονών, το στερνοπαίδι του μουεζίνη του χωριού. Κατά τα έθιμα της φυλής η Μύριαμ έπρεπε να περιμένει να ζητηθούν σε γάμο οι μεγαλύτερες αδελφές. Το αίμα της όμως έβραζε και στα κρυφά, λυσσασμένα από ερωτική έξαψη σμιξίματα με τον Γιουσούφ του δόθηκε χωρίς αναστολές, ενοχές και υστεροβουλίες. Και καθώς ήταν χωράφι γόνιμο και καρπερό δεν άργησε να βλαστήσει. Η τιμωρία της φατρίας για τέτοια προσβολή της οικογενειακής τιμής είναι πανάρχαια και αναπόφευκτη: χωμένη ώς τον λαιμό στον λάκκο που σκάβουν πατέρας και αδέλφια πεθαίνει με λιθοβολισμό ώσπου το έκθετο κεφάλι να γίνει μια μάζα αίματος και οστών. 

Ο Γιουσούφ δεν δίστασε. Απήγαγε τη Μύριαμ. Σε μια απόμερη ακτή που έλεγχαν οι λαθρέμποροι χασίς και ανθρώπων δωροδόκησαν με τις οικονομίες τους το αφεντικό και μαζί με άλλους ομόφυλους και ομόθρησκους βρέθηκαν σε μια φουσκωτή λέμβο στριμωγμένοι, άντρες, γυναίκες, παιδιά και κίνησαν για να φτάσουν σε μια, όποια, γη επαγγελίας.

Ο καιρός ήταν καλός και ύστερα από λίγων ημερών ταξίδι οι λαθρέμποροι τούς ξέβρασαν σε μια έρημη ακτή που τους δήλωσαν πως είναι η Μυτιλήνη. Εκεί τους ανακάλυψε η ελληνική ακτοφυλακή, τους παρέδωσε στην αστυνομία και το ίδιο βράδυ στριμώχνονταν σε μια παλιά στρατώνα μαζί με άλλους παράνομους μετανάστες. Οι συνθήκες απάνθρωπες και το συσσίτιο λίγο και μπαγιάτικο. Οι μέρες περνούσαν χωρίς προοπτική και χωρίς ελπίδα, αφού τους εξηγήθηκε πως το κράτος δεν προβλέπει διαδικασία ασύλου. Εξάλλου ο Γιουσούφ έπρεπε να προσκομίσει χαρτιά πως διωκόταν για λόγους πολιτικούς, ενώ οι εμφανείς λόγοι ήταν θρησκευτικοί, οικογενειακοί και εθιμικοί. Η εγκυμοσύνη της Μύριαμ ήταν πλέον δακτυλοδεικτούμενη και δεν φαινόταν να εμπνέει ούτε τον σεβασμό των ομοθρήσκων. Το ζευγάρι ήταν παράνομο και έκθετο ηθικά.

Οταν τα σχόλια και οι προθέσεις κάποιων θερμόαιμων έγιναν απειλητικές, ο Γιουσούφ με τη Μύριαμ δραπέτευσαν νύχτα και οδοιπορώντας έφτασαν και κρύφτηκαν σ΄ ένα εγκαταλειμμένο ελληνικό ερειπωμένο μοναστήρι. Τρεις μήνες μετά, η 17χρόνη Μύριαμ με το θείο ένστικτο που την είχε προικίσει η Εύα και το προπατορικό αμάρτημα, με γοερές κραυγές, δαγκώνοντας τις παλάμες του ιδρωμένου Γιουσούφ που της παραστεκόταν απέθεσε με μια βαθιά εκπνοή ένα αγοράκι στα κουρέλια της. Ακολουθώντας κι αυτός παραμύθια της φυλής και το άγιο ένστικτο έσκυψε και με τα δόντια του έκοψε τον λώρο, τον έδεσε κόμπο στον αφαλό του μωρού και με τα κουρελάκια που περίσσευαν σκούπισε τη φύση της έφηβης μητέρας.

Ξεθεωμένος ο Γιουσούφ πλάγιασε δίπλα στον γιο του και χαμογέλασε στον βαθύ ύπνο. Αλλά πάντα κάποιος φθονεί έστω και την εφήμερη ευτυχία. Τους πέταξε ξαφνιασμένους από τον ύπνο το τρομερό μαρσάρισμα μιας μοτοσικλέτας στην αυλή του μοναστηριού. Ο Γιουσούφ έντρομος σηκώθηκε, βγήκε στη θύρα του ιερού, και αντίκρυσε τρεις άντρες που μόλις είχαν σβήσει τις δύο μηχανές και προχωρούσαν έκπληκτοι κι αυτοί προς το μέρος του Γιουσούφ. Του απευθύνθηκαν σε άγνωστη γλώσσα, τους απάντησε χωρίς να έχει καταλάβει στη δική του. Η συνάντηση έγινε στα λίγα δικά του ελληνικά και στα αρκετά δικά τους. 

Ηταν ρουμάνοι κλέφτες, κυνηγημένοι από τις αρχές. Οι μοτοσυκλέτες ήταν, φυσικά, κλεμμένες και κάτι πάνινες σακούλες ζάχαρης ήταν κατάφορτες από κλοπιμαία. Ο Γιουσούφ στάθηκε στην αρχή επιφυλακτικά εχθρικός στην εισβολή στο «σπιτικό» του. Εξάλλου κλέφτης δεν ήταν και τον χώριζε από τους εισβολείς όχι μόνο η φυλή αλλά και η πίστη.  

Οι τρεις παρείσακτοι όταν έμαθαν πως πίσω στην κόγχη υπήρχε μια μητέρα και ένα ανυπεράσπιστο μωρό, ζήτησαν να τους δουν. Πλησίασαν με σεβασμό έκαναν τον σταυρό τους ορθόδοξα, φίλησαν το χέρι της λεχώνας και σταύρωσαν στο στηθάκι το παιδί. Υστερα πρόσφεραν τα δώρα τους.  

Ο πρώτος, ένα ντερέκι δύο μέτρα, έβγαλε από τον καρπό του αριστερού χεριού ένα χρυσό Rolex και το απόθεσε στο κουρελάκι-μαξιλαράκι του μωρού, ο δεύτερος ένας κοντός μαυριδερός, πιθανόν αθίγγανος, έτρεξε στη σακούλα και γύρισε με ένα μπουκαλάκι περίτεχνο με γαλλικό άρωμα, κλεμμένο ποιος ξέρει από ποιο πλούσιο μπουντουάρ μυτιληνιάς κυρίας. Ο τρίτος, αμήχανος, δίσταζε, στο τέλος έβγαλε από τον κόρφο του ένα μικρό σακουλάκι, σαν πουγκί. Το έβαλε στην παλάμη του Γιουσούφ και του είπε: «Είναι τριάντα δόσεις άσπρης. Πούλα τη να φάτε καλά».

Είχε νυχτώσει και στον ουρανό της Μυτιλήνης διέγραφε την τροχιά του ένας τηλεπικοινωνιακός δορυφόρος λάμποντας, που έσπερνε στην οικουμένη τις ευχές των χριστιανών προκαθημένων για τα Χριστούγεννα.

Ιρλανδία...

Του ΦΩΤΗ ΓΕΩΡΓΕΛΕ

Κάποτε στα αεροδρόμια, στις καινούργιες πόλεις, κοίταζα πρώτα πρώτα τα περιοδικά στο περίπτερο. Τίτλοι, εξώφυλλα, είδος περιοδικού, μια ματιά προσεκτική σε προειδοποιούσε για την πόλη που θα συναντήσεις.  

Τώρα στα περίπτερα, παντού, είναι τα ίδια περιοδικά, μια παραλλαγή του ΟΚ, πολλαπλασιασμένη σε δεκάδες διαφορετικούς τίτλους με ίδιο περιεχόμενο. Η «κουλτούρα των φτωχών», η κουλτούρα της οικονομικής κρίσης. Η τηλεόραση δείχνει το συνέδριο των Εργατικών, νέος ηγέτης ο κόκκινος Εντ, 42 ετών, καταλαβαίνεις ότι μεγάλωσες όταν οι πρωθυπουργοί αρχίζουν να είναι μικρότεροι από σένα.

Το λεωφορείο προχωράει αργά στο μικρό τοπικό δρόμο, εδώ δεν υπάρχουν μεγάλοι αυτοκινητόδρομοι. Οι βορινές ακτές της Βόρειας Ιρλανδίας είναι απότομες, άγριες. Πράσινο, μαύροι βράχοι, γκρεμοί. Ο παγωμένος Ατλαντικός. Τα βουνά που φαίνονται 12 μίλια μακριά είναι η Σκοτία. Από την άλλη μεριά κάπου μακριά ο Καναδάς. Νωρίς το απόγευμα κι έχει ήδη αρχίσει να σκοτεινιάζει, ψιλοβρέχει. Το Giants Causeway έχει ανακηρυχτεί από την Unesco κληρονομιά της ανθρωπότητας. 38.000 πέτρινες στήλες από βασάλτη φτιαγμένες τέλεια οκταγωνικά, λες κι από γλύπτη, βγαίνουν από τη θάλασσα. Ένα αρχαίο ηφαίστειο πριν 60 εκατομμύρια χρόνια έφτιαξε αυτή την ακτή, σήμερα οι τουρίστες ανεβαίνουν στο τελευταίο βράχο μέσα στη θάλασσα και αφήνουν το βλέμμα τους να χαθεί στον απέραντο ωκεανό.

Από την άλλη μεριά είναι ένας άλλος κόσμος, η Αμερική, οι πεδιάδες της άγριας Δύσης, η γη της επαγγελίας που κέρδισαν οι Ιρλανδοί ανταλλάσσοντας τα άγρια και φτωχά τους βράχια. Σήμερα αναπτύσσουν τη γενέθλια γη, τη μικρή μακρινή πατρίδα, ως αντίστροφο τουριστικό προορισμό. Γήπεδα γκολφ στα πράσινα λιβάδια, ταξιδιωτικά γραφεία που αναλαμβάνουν να βρουν το γενεαλογικό δέντρο των παιδιών του Σικάγο και της Βοστόνης, στα παλιά ιρλανδέζικα χωριά. Ανακαλύψτε τις ρίζες σας.

Οι δυσκολίες οξύνουν τη δημιουργικότητα. Εδώ δεν έχουν ήλιο δωρεάν να πουλήσουν. Παγωμένα νερά, άγρια βράχια, μαύρος βασάλτης, απόκρημνες ακτές. Πράσινο, πρόβατα, πράσινο, αγελάδες. Επινοούν τον τουρισμό. Στο Carrick-a-Rede, ένα μικρό βράχο μέσα στον ωκεανό, εδώ και 350 χρόνια οι ψαράδες έφτιαξαν μια γέφυρα με σκοινιά για να φτάσουν στο σημείο που πέρναγαν οι σολομοί του Ατλαντικού. Σήμερα περνάς τη γέφυρα, 30 μέτρα πάνω από τα βράχια και τα αφρισμένα κύματα με τον άνεμο πάντα άγριο, όχι για να φτάσεις στο πέρασμα του σολομού αλλά για να ψαρέψεις μέσα σου το φόβο και την αδρεναλίνη. Κλείσε τα μάτια, μην κοιτάς κάτω γιατί θα πάθεις ίλιγγο. Αυτός δεν είναι ο σκοπός; Τα ανοίγω, παθαίνω. Χέρια σφιγμένα γερά στα σκοινιά, παγωμένα, η απειλητική βουή του ωκεανού, βροχή στο πρόσωπο, παιχνίδια φόβου και θάρρους με τουριστικό εισιτήριο.

Τουριστικά λεωφορεία, καφέ, είδη δώρων, τηλεσκόπια για την καλύτερη θέα, πανσιόν. Η επινόηση του τουρισμού σε αντίξοες συνθήκες. Το ουίσκι, το νερό της ζωής στα παλιά κέλτικα, είναι εθνικό ποτό αλλά και τουριστικό προϊόν. Μπούσμιλς ουίσκι, Μπούσμιλς χωριό, αποστακτήριο, δοκιμαστήριο, ξενάγηση, δίπλωμα γευσιγνωσίας, τουριστικό περίπτερο, ξενοδοχείο, παμπ, εστιατόριο. Stout, πατάτες γιαχνί με κρέας και ουίσκι 21 ετών. Stout και μπίρα Γκίνες. Πρόποση μπροστά στον ωκεανό, στους βράχους των γιγάντων, το υπόλοιπο το χύνεις στο μαύρο βασάλτη με μια ευχή.

Το Mπέλφαστ είναι μια μικρή βρετανική επαρχιακή πόλη του Βορρά. Αρχές φθινοπώρου, η θερμοκρασία είναι ήδη 7 βαθμοί. Πινακίδες στους δρόμους, απαγορεύεται το ποτό, 500 λίρες πρόστιμο. Από αυτή τη γραμμή απαγορεύεται το τσιγάρο. Στις παμπ πίνουν μαύρες μπίρες Γκίνες, η τηλεόραση δείχνει Τσέλσι-Μάντσεστερ σίτι, φις εντ τσιπς. Ξαφνιάζεσαι. Η ιστορία είναι τόσο πληθωρική που αδυνατείς να την τοποθετήσεις σε μια μικρή επαρχιακή πόλη. Στρατός κατοχής, μάχες στις γειτονιές, IRA, τρομοκρατικές ενέργειες, βόμβες στις παμπ, απεργίες πείνας, Μπόμπι Σαντς, Sunday bloody Sunday. Τόσο αίμα, τόσο μίσος, τόσες δεκαετίες, τόσοι νεκροί, ο πλανήτης όλος με κομμένη την ανάσα, τα συνθήματα της νεανικής μας ηλικίας, πώς χωράνε σε μια μικρή επαρχιακή πόλη 250 χιλιάδων κατοίκων;  

Στο κέντρο μια πινακίδα “political history tour” δείχνει την αρχή άλλης μια τουριστική διαδρομής. Ο εμφύλιος ως τουριστικός προορισμός. Ο ξεναγός είναι καθολικός, στο λαιμό χρυσή αλυσίδα, ιρλανδέζικο χιούμορ, όταν λέει Θάτσερ, φτύνει στο πάτωμα. Κάποτε υπήρχαν ταμπέλες των Άγγλων στα μπαρ, λέει, no dogs, no blacks, no irish. Τώρα στις παμπ οι ταμπέλες λένε απαγορεύονται οι φανέλες και τα καπελάκια αθλητικών ομάδων. 

Το τείχος ανάμεσα στις γειτονιές υπάρχει ακόμα, σιδερένιες πόρτες χωρίζουν τους καθολικούς από τους διαμαρτυρόμενους. Τοιχογραφίες, γκράφιτι, συνθήματα, όλη η «ποπ» επαναστατική μυθολογία του 20ού αιώνα. Τσε Γκεβάρα, Κάστρο, Παλαιστίνη, Βάσκοι, Μπόμπι Σαντς, U2, Μπόμπ Μάρλεϊ. Στην άλλη γειτονιά, αγγλικές σημαίες, παραστρατιωτικές εικόνες στους τοίχους, ο Κρόμγουελ. Ο τοίχος της συμφιλίωσης, όμορφα ζεν τσιτάτα, ανούσια ανθρωπιστικά, από τον Κλίντον, τον Δάλαι Λάμα. Γράψτε το δικό σας. Δεν γράφω τίποτα. Έχω καταλήξει. 

Το ανθρώπινο είδος προοδεύει αλλά δεν εξελίσσεται, θα κάνει πάλι τα ίδια, λόγοι πάντα θα βρίσκονται. Ο Μάρτιν δείχνει τα ναυπηγεία του Τιτανικού, το καλούπι χτισμένο, τεράστιο, υπάρχει ακόμα, στη μέση κάπου έχουν βάλει ένα ομοίωμα ανθρώπου για να καταλαβαίνεις το τεράστιο μέγεθος. Εδώ, λέει, 700 Ιρλανδοί δούλεψαν 5 χρόνια για να φτιάξουν ένα καράβι που ένας Άγγλος βύθισε σε 3 μέρες. Ιρλανδέζικο, διαβρωτικό χιούμορ, η Τζέμα 23 χρονών διαμαρτυρόμενη, τον παρακολουθεί αδιάφορα, όχι εχθρικά, αδιάφορα, μητέρα ενός παιδιού 5 ετών, κάνει δυο δουλειές για να ζήσει, οι μυθολογίες του 20ού αιώνα τής φαίνονται προϊστορικές.

Στις παμπ μαύρες μπίρες με αφρό, μια Ελληνίδα λέκτορας στο πανεπιστήμιο, χαρούμενη, είναι πολύ ωραίο το Μπέλφαστ, λέει και αγκαλιάζει τον Ιρλανδό φίλο της. Οι γυναίκες έχουν αυτή τη μαγική δύναμη, βλέπουν τα πράγματα ωραία ή άσχημα ανάλογα με αυτόν που είναι μαζί. Στον τοίχο της στοάς μια γιγάντια τοιχογραφία, οι μορφές της Ιρλανδίας, Τζόις, Μπόνο, Ρόρι Γκάλαχερ, Τζορτζ Μπεστ, ένας Ιρλανδός πάντα θα βρεθεί να εξηγήσει ποιος είναι ποιος, αρκεί να είσαι γυναίκα και να θες να πιεις μια μπίρα μαζί του. 

Στο τζαζ κλαμπ μια Σουζάνα θα τραγουδήσει παραγγελία το “Summertime” για μια Ελληνίδα που σκέφτεται καλοκαίρια ακόμα και στο βροχερό Μπέλφαστ. Κάποια με ένα τεράστιο ποτήρι Γκίνες στο χέρι κοιτάζει και μένα. Πλησιάζει, «είσαι ηθοποιός;» ρωτάει. Γελάω, καταλαβαίνει τι σκέφτομαι, «όχι, όχι, μ’ αρέσουν τα κορίτσια, αλλά δεν είσαι ο Τζεφ Μπινς, αυτός που έπαιζε σε κείνη την ταινία με τον IRA;». Ποιος είναι ο Τζεφ Μπινς που μου μοιάζει και γιατί δεν τον ξέρω; Στο Λονδίνο, στο terminal 5, κάνουν τριπλούς ελέγχους, πρέπει να βγάλεις τα παπούτσια και το μπουφάν, έχουν πληροφορίες για μια καινούργια τρομοκρατική επίθεση.

ATHENSVOICE

Αναμνήσεις...


Θυμάμαι τότε που τα καλοκαίρια δεν μαζευόμασταν στα σπίτια αν δεν άναβαν όλα τα φώτα στη γειτονιά, που χωρίς υλικά αντικείμενα, γινόμασταν όλοι μια παρέα και εφευρίσκαμε το δικό μας παιχνίδι , με τους κανόνες και τον νικητή.

Οι πυλωτές, οι τοίχοι, και τα πεζοδρόμια ήταν ελεύθερα δικά μας και τα εκμεταλλευόμασταν όπως εμείς θέλαμε. Φωνάζαμε δυνατά, ουρλιάζαμε σαν τα χαζά και μαλώναμε πάντα στο τέλος. Υπήρχαν οι καβγάδες, οι θυμοί ,και τα κλάματα, όμως ήταν μέσα στο παιχνίδι μας.

Την επόμενη μέρα , όλα είχαν ξεχαστεί και συνεχίζαμε να ήμασταν φίλοι

Δεν ζηλεύαμε κανέναν, γιατί όλοι ήμασταν ίδιοι. Η μοναδική διάφορα στο ντύσιμο ήταν το χρώμα στο μπλουζάκι και το δέσιμο στα κορδόνια των παπουτσιών.

Όταν τύχαινε κάποια μέρα ένας φίλος να μην εμφανιστεί στο γνωστό σημείο συνάντησης, τότε πηγαίναμε όλοι μαζί κάτω από το σπίτι του και φωνάζαμε μέχρι να εμφανιστεί κάποιος στο μπαλκόνι, δεν υπήρχε περίπτωση να φύγουμε αν δεν παίρναμε μια απάντηση .

Φυσικά και περπατούσαμε στη μέση του δρόμου, όλες τις διαδρομές έτσι τις κάναμε.

Η μπάλα εκατομμύρια φόρες σφηνώθηκε κάτω από αμάξια και χάθηκε σε αυλές, αλλά εμείς εκείνη την μπάλα θέλαμε πίσω και κάναμε τα πάντα για να την ¨ελευθερώσουμε¨, ποτέ δεν λέγαμε δεν πειράζει, θα αγοράσουμε καινούργια.

Τα μεγάλα κουτιά στα σκουπίδια τα σκεφτόμασταν σαν σπίτια και έτσι κατασκευάζαμε μια ολόκληρη γειτονιά.

Φυσικά και ξαπλώναμε κάτω, λερωνόμασταν παντού και ξεχνούσαμε αντικείμενα.

Τα γενέθλια ενός φίλου τα γιορτάζαμε σε αυτά τα χαρτόκουτα, με πλαστελίνη φτιάχναμε την τούρτα και δώρα ήταν μονό οι ευχές μας.

Μέναμε έτσι μέχρι την τελευταία μέρα των διακοπών μας, δηλαδή μια μέρα πριν το πρώτο κουδούνι στο σχολειό και δίναμε ραντεβού για του χρόνου.

Λέγοντας στο τέλος καλή σχολική χρόνια !!!

Το άρθρο υπάρχει στο free press RESIST τεύχος No 2