ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Διοίκηση Σχολικών Μονάδων: Διευθυντικά Στελέχη ως Μάνατζερς

Γράφει η Δρ. Αναστασία-Νατάσσα Πιπεροπούλου*

                                       

     Το Εκπαιδευτικό Σύστημα ήταν, και συνεχίζει να είναι ένας από τους θεμελιώδεις θεσμούς σε κάθε ανθρώπινη κοινωνία. Ο Αριστοτέλης διατύπωσε την άποψη ότι οι διανοητικές αρετές, σε αντίθεση με τις ηθικές, γεννιούνται, καλλιεργούνται και αυξάνονται μέσα από τη διδασκαλία και συνεπώς στη διαδικασία αυτή η ευθύνη ανήκει στο σύστημα της Παιδείας στο οποίο κρίσιμο ρόλο διαδραματίζει ο «Δάσκαλος» (Ηθικά Νικομάχεια).

      Οι δάσκαλοι στην Πρωτοβάθμια και οι καθηγητές στην Δευτεροβάθμια εκπαίδευση, στην εποχή μας όπως και ανέκαθεν, ενσαρκώνουν και διαδραματίζουν τον πιο κεντρικό ρόλο σε κάθε εκπαιδευτικό σύστημα διεθνώς.

     Σύμφωνα με τον Παπανούτσο «Δάσκαλος είναι εκείνος που εισχωρεί στην ψυχή, μας πλάθει, διαμορφώνει προσωπικότητες: το πνεύμα, το ήθος, το χαρακτήρα μας» (Παπανούτσος, Ε. Π., Οι δρόμοι της ζωής, εκδόσεις Νόηση, Αθήνα, 2003). 

     Προχωρώντας από τους εκπαιδευτικούς ως άτομα στον δυναμικό οργανισμό, δηλαδή στη Σχολική Μονάδα, γίνεται ευδιάκριτη η πραγματικότητα ότι τα σύγχρονα σχολεία, σε πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια επίπεδα, συνιστούν δυναμικές οντότητες που απαιτούν ορθή διαχείριση (μάνατζμεντ) για να εκπληρώσουν με επιτυχία τον καθορισμένο ρόλο και τους καθορισμένους στόχους τους.

    Σε αυτή τη δυναμική δομή τα ικανά, καλά καταρτισμένα κορυφαία στην ιεραρχική δομή στελέχη που επιλέγονται από ειδικές Επιτροπές κρίσεων εξυπακούεται ότι οφείλουν και «αρμόζει», κατά την ταπεινή προσωπική μου άποψη, να λειτουργούν ως «διευθυντές-μάνατζερ» ικανοί να συντονίζουν δημιουργικά το έργο και τις δραστηριότητες όλου του παιδαγωγικού, του ειδικού εκπαιδευτικού προσωπικού και του βοηθητικού προσωπικού, να συνεργάζονται με τους γονείς των μαθητών-τριών για ατομικές περιπτώσεις και παραγωγικά με τον Σύλλογο γονέων και άλλους εξωσχολικούς παράγοντες. Στη σύγχρονη διεθνή πραγματικότητα έγινε δεκτό σε μεγάλο βαθμό και με ελάχιστες εξαιρέσεις και αντιρρήσεις, ότι οι ρόλοι του Διευθυντή ή Υποδιευθυντή μιας Σχολικής Μονάδας είναι ουσιαστικά ρόλοι «μάνατζερ».

     Οι αγγλομαθείς συνάδελφοι εκπαιδευτικοί μπορούν να αποκτήσουν δωρεάν το ηλεκτρονικής μορφής βιβλίο με τίτλο «Εισαγωγή στη Διοίκηση Σχολικών Μονάδων Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης» που συνέγραψα με τον πατέρα μου  Γιώργο Πιπερόπουλο «Επίτιμο Καθηγητή Μάνατζμεντ και Μάρκετινγκ στο Βρετανικό Πανεπιστήμιο Durham» χρησιμοποιώντας τον παρακάτω σύνδεσμο:

http://bookboon.com/en/managing-primary-secondary-schools-ebook

     Στην Ελλάδα την «μεταμόρφωση» των στελεχών εκπαίδευσης σε «μάνατζερ» της Παιδείας εισήγαγε ο Νόμος 4823/2021 που ψηφίστηκε στη Βουλή στις 28/7/2021 και δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 3 Αυγούστου, 2021 (Ν. 4823/2021 - ΦΕΚ 136/Α/03-08-2021).

     Ο συγκεκριμένος Νόμος, στα 245 άρθρα του περιλαμβάνει, μεταξύ των άλλων, και σαφείς διατάξεις για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, τις επιλογές στελεχών εκπαίδευσης, τις νέες δομές υποστήριξης εκπαιδευτικού έργου και την Εκκλησιαστική Εκπαίδευση.

  Πρακτικά ο Νόμος 4823/2021 αφορά στην επιλογή και τοποθέτηση Διευθυντών σε 7,962 σχολικές μονάδες του Δημοσίου οι οποίες σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το σχολικό έτος 2017/2018 ήταν αναλυτικά:

     Στην τυπική εκπαίδευση: 4560 Δημοτικά Σχολεία, 1724 Δημόσια Γυμνάσια (και 91 Γυμνάσια Δεύτερης Ευκαιρίας), και 1253 Λύκεια (ΕΛΣΤΑΤ, 2020,

https://www.statistics.gr/documents/20181/f3989a6d-b913-33c6-0bcd-6629a9a01884

     Στην Ειδική Αγωγή: 202 Δημοτικά Σχολεία ειδικής αγωγής και ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία ειδικής αγωγής, 43 Ενιαία Ειδικά Επαγγελματικά Γυμνάσια και Λύκεια (ΕΝΕΕΓΥΛ) ειδικής αγωγής, και 89 Εργαστήρια Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (Ε.Ε.Ε.ΕΚ.)

https://www.especial.gr/katalogos-sxoleiwn-eidikhs-agwghs/.

    Οι μάνατζερ (στην Ελλάδα χρησιμοποιούνται οι όροι «προϊστάμενοι» ή «διοικητικά στελέχη») είναι τα άτομα που έχουν επωμισθεί, με διαδικασίες επιλογής και ανάθεσης έργου από αρμόδιες Επιτροπές, τις ευθύνες και τα δικαιώματα αποτελεσματικής αξιοποίησης του ανθρώπινου δυναμικού και όλων των άλλων «πόρων» μιας Σχολικής Δομής για την επιτυχία των προκαθορισμένων στόχων.  

     Διεθνώς η επιλογή Διευθυντών και Υποδιευθυντών σε Σχολικές Μονάδες πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης γίνεται με αυστηρά, αντικειμενικά και αξιοκρατικά κριτήρια διασφαλίζοντας τον ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα της σύγχρονης Παιδείας.

     Ο καθηγητής Ouchi και η ερευνητική του ομάδα αφού εξέτασαν το στυλ διοίκησης Διευθυντικών στελεχών σε 223 σχολικές μονάδες 6 διαφορετικών πόλεων των ΗΠΑ και του Καναδά κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι «η εκπαιδευτική επίδοση ενός σχολείου, αφήνοντας κατά μέρος τις άλλες παραμέτρους, μπορεί να επηρεαστεί πιο άμεσα από τον τρόπο διεύθυνσης του σχολείου ή, εκφραζόμενο από μια άλλη οπτική γωνία, η φιλοσοφία και το στυλ διεύθυνσης είναι αυτά που σχετίζεται άμεσα με την επιτυχημένη απόδοση ενός Σχολείου» (Ouchi, W.G., 2003, Making Schools Work. New York: Simon & Schuster).

     Σημαντικές είναι επίσης οι 5 επισημάνσεις που έκανε η ειδική «έκθεση» του Wallace Foundation η οποία δημοσιεύθηκε το 2013 με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Οι Διευθυντές Σχολικών Μονάδων ως Ηγέτες» (The School Principle as a Leader):

1. Διαμόρφωση ενός οράματος ακαδημαϊκής επιτυχίας για όλους τους μαθητές, ένα όραμα που βασίζεται σε υψηλά πρότυπα

2. Δημιουργία κλίματος φιλόξενου για την εκπαίδευση ώστε να επικρατεί ασφάλεια, πνεύμα συνεργασίας και άλλα θεμέλια γόνιμης αλληλεπίδρασης

3. Καλλιέργεια ηγεσίας σε άλλους, έτσι ώστε οι δάσκαλοι, οι καθηγητές και άλλα μέλη του προσωπικού να αναλαμβάνουν το ρόλο τους στην υλοποίηση του σχολικού οράματος

 4. Βελτίωση της διδασκαλίας για να δοθεί η δυνατότητα στους δασκάλους να διδάξουν όσο το δυνατόν καλύτερα και στους μαθητές να μάθουν όσο το δυνατόν περισσότερα

 5. Διαχείριση ανθρώπων, δεδομένων και διαδικασιών για την βελτίωση του σχολείου.

 

Η «Πρόκληση» της Ειδικής Αγωγής & Εκπαίδευσης

     Είναι γνωστό ότι η θεώρηση και εκτίμηση των στελεχών της Ελληνικής εκπαίδευσης ως μάνατζερ εμφανίσθηκε στην Ελλάδα με μεγάλη καθυστέρηση συγκριτικά με άλλες χώρες της Ευρώπης που είχαν υιοθετήσει αυτή την εκτίμηση πριν αρκετές δεκαετίες. Καθυστέρηση σημειώθηκε επίσης συγκριτικά με άλλες χώρες της Ευρώπης στην αναγνώριση παιδιών και εφήβων, που εντάσσονται μετά από σχετικές διαγνώσεις στην κατηγορία ατόμων με «αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» (διεθνώς χρησιμοποιείται ο όρος «Individuals with Special Educational Needs and Disability» – SEND).  

     Άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, θεωρούνται τα άτομα που...

 

ΑΝΘΡΩΠΟΣ - ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Τεχνικές Μυϊκής Χαλάρωσης για Μείωση του Στρες

Της Δρ. Αναστασίας-Νατάσσας Πιπεροπούλου*

Εδώ και πολλές δεκαετίες όλοι μας, μικροί και μεγάλοι, ακούμε, διαβάζουμε και επίσης αναφερόμαστε πολύ συχνά σε μια έννοια, έναν ξενόφερτο όρο, που προφανώς έχει γίνει αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας που βιώνουμε: αυτή η έννοια, αυτός ο όρος λέγεται ΣΤΡΕΣ (Stress)…

Δεν συνιστά καινοτόμο διαπίστωση η θέση μου ότι οι περισσότεροι θεωρούμε το ΣΤΡΕΣ ως μια αρνητική κατάσταση για την ψυχική μας υγεία που συνοδεύεται από συγκεκριμένα και επώδυνα σωματικά συμπτώματα, δηλαδή ως έναν «εχθρό» μας, ως κάτι που πρέπει να βρούμε τρόπους και τεχνικές με την εφαρμογή των οποίων να μπορέσουμε να το αποβάλουμε, να το διώξουμε από τη ζωή μας.

Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική, καθώς ουσιαστικά το ΣΤΡΕΣ είναι μια πολύ χρήσιμη, παραγωγικά ορθή ψυχοσωματική αντίδραση στην αντιμετώπιση απροσδόκητων πιέσεων και προβλημάτων ή ακόμη και προσώπων που μας επηρεάζουν δυσμενώς.

Μόλις αντιληφθούμε και συνειδητοποιήσουμε κάποιον κίνδυνο ως αντικειμενική ή συμβολική πραγματικότητα (π.χ. ο φόβος αποτυχίας στις Πανελλήνιες), μόλις αισθανθούμε μια απροσδόκητη πίεση που μας προκαλεί ένα άλλο πρόσωπο, για τα παιδιά μας ένας συμμαθητής ή μια συμμαθήτρια και για εμάς τους ώριμους στην ηλικία ένας συνάδελφος ή ένας προϊστάμενος, άμεσα ενεργοποιείται το Αυτόνομο Νευρικό μας Σύστημα.

Το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα διαδραματίζει άμεσο και καθοριστικό ρόλο στη φυσική-σωματική μας αντίδραση στο στρες. 

Το Α.Ν.Σ. χωρίζεται στο Συμπαθητικό Νευρικό Σύστημα (Σ.Ν.Σ.) και στο Παρασυμπαθητικό Νευρικό Σύστημα (Π.Ν.Σ.).  

Όταν διεγερθούμε απότομα ψυχολογικά και το σώμα μας βρεθεί σε κατάσταση στρες το Σ.Ν.Σ. συμβάλλει σε αυτό που είναι γνωστό ως η αντίδραση «πάλης ή φυγής» (fight or flight) από επικίνδυνες καταστάσεις και άτομα που μας διεγείρουν αρνητικά.

Με τη διαπίστωση «επικινδυνότητας» το Σ.Ν.Σ. ενεργοποιεί τα επινεφρίδια, δύο μικρούς σε μέγεθος αλλά σημαντικούς αδένες που βρίσκονται στα νεφρά μας και είναι ειδικά όργανα που εκκρίνουν αυξημένη ποσότητα αδρεναλίνης στο αίμα μας και έτσι προκύπτει το ΣΤΡΕΣ, που είναι απαραίτητο για να διαχειριστούμε με επιτυχία ανεπιθύμητες και ίσως επικίνδυνες, για τη σωματική και ψυχική μας υγεία καταστάσεις.

Μόλις κυκλοφορήσει η αδρεναλίνη στο αίμα μας αυξάνονται οι παλμοί της καρδιάς μας και μαζί ο ρυθμός της αναπνοής/εκπνοής μας και αισθανόμαστε ότι «σφίγγουν» οι διάφοροι μυς του σώματός μας ενεργοποιώντας το σύνδρομο «φυγής ή πάλης»…

Αυτό το σύνδρομο ήταν και συνεχίζει να είναι μέρος της σωματικής και ψυχικής μας οντότητας και το χρησιμοποιούμε όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με κινδύνους για να κρίνουμε εάν πρέπει να επιλέξουμε την «φυγή» (δηλαδή να το βάλουμε στα πόδια και να απομακρυνθούμε από τον κίνδυνο) ή την «πάλη» (δηλαδή να μείνουμε και να πολεμήσουμε εφόσον κρίνουμε ότι μπορούμε να τα βγάλουμε πέρα ή απλά δεν έχουμε την πολυτέλεια της φυγής…)

Εδώ χρειάζεται να σημειώσουμε ότι υπάρχουν τρεις τύποι ΣΤΡΕΣ που ο καθένας και η καθεμιά μας μπορεί να αισθανθεί και συγκεκριμένα:

Το ΣΤΡΕΣ της καθημερινότητας είναι αυτό που αισθανόμαστε σχεδόν κάθε μέρα και έχει να κάνει με το σχολείο ή την εργασία μας, με συμμαθητές/συμμαθήτριες ή συναδέλφους και προϊσταμένους, όπως και με κάθε άλλου είδους υποχρεώσεις μας και καταστάσεις.

Το προσθετικό ή συσσωρευόμενο ΣΤΡΕΣ είναι το άθροισμα στρεσσογόνων καταστάσεων που δεν τις χειρισθήκαμε σωστά ή τις αμελήσαμε με αποτέλεσμα να αυξηθούν και να γιγαντωθούν.

Το ΣΤΡΕΣ που προκαλείται από κάποιο απροσδόκητο γεγονός και έχει μεγάλη ένταση όπως για παράδειγμα ένας καυγάς με συμμαθητή ή συμμαθήτρια, με συνάδελφο ή με προϊστάμενο, μια ξαφνική σοβαρή ασθένεια ή και ατύχημα με τραυματισμό ενός συγγενικού μας προσώπου, ή κάποιο αναπάντεχο οικονομικό πρόβλημα.

Όπως διαπιστώσαμε μικροί και μεγάλοι, όχι μόνο στην Πατρίδα μας αλλά σε όλη την Υφήλιο η πανδημία covid-19 που αναστάτωσε για δύο χρόνια την καθημερινότητά μας είναι ένα τέτοιο παράδειγμα που αύξησε σε δυσθεώρητα ύψη τα επίπεδα του ΣΤΡΕΣ όπως και του συναισθήματος του θυμού στο οποίο αναφέρθηκα σε σχετικό άρθρο μου με τίτλο «Η πανδημία επιδείνωσε το αίσθημα του θυμού» που φιλοξενήθηκε εδώ.

Στο σημερινό μου άρθρο παρουσιάζω μερικές συγκεκριμένες «Τεχνικές Μυϊκής Χαλάρωσης» οι οποίες είναι πάντα χρήσιμες σε όλους μας, αλλά πιστεύω ότι είναι μια ιδιαίτερη προσφορά στα παιδιά μας που σύντομα θα υποβληθούν στις πάντα στρεσογόνες Πανελλήνιες (Πανελλαδικές) εξετάσεις για εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Για εφαρμογή των τεχνικών συνιστώ μη ξαπλώσετε στο κρεβάτι σας αλλά σε κάποιο σημείο του δαπέδου του διαμερίσματός σας ή του δωματίου σας για να κάνετε τις παρακάτω τεχνικές χαλάρωσης ΣΤΡΕΣ:

 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΑΝΘΡΩΠΟΣ: Διαχείριση θυμού και επιθετικότητας σε άτομα με αυτισμό

 Γράφει η Δρ. Αναστασία-Νατάσσα Πιπεροπούλου*

Στο προηγούμενο άρθρο μου με τίτλο «Η πανδημία επιδείνωσε το αίσθημα του θυμού» που φιλοξενήθηκε εδώ πριν λίγες εβδομάδες, αναφέρθηκα στα αίτια γέννησης και στις μορφές εκδήλωσης του συναισθήματος του Θυμού, ενός συναισθήματος άρρητα συνδεδεμένου με τις σημερινές σημαντικές κρίσεις (όπως π.χ. η πανδημία Covid-19 η οποία τείνει να πάρει πλέον την μορφή ενδημικής νόσου) αλλά και πολιτικού περιεχομένου κρίσεις (όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία) που βιώσαμε και βιώνουμε όλοι μας.

Στο σημερινό μου σημείωμα θα παρουσιάσω τις τεχνικές ελέγχου θυμού, επιθετικότητας και κρίσεων για τον καθένα και την καθεμιά μας, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στα άτομα με αυτισμό, στην ειδική αυτή πληθυσμιακή ομάδα με την οποία ασχολούμαι επαγγελματικά πάρα πολλά χρόνια και ορμώμενη από το γεγονός ότι στις 2 Απριλίου γιορτάσαμε και φέτος την παγκόσμια ημέρα ενημέρωσης για τον αυτισμό.

Μια ψυχολογική κρίση συμβαίνει όταν ένα στρεσσογόνο γεγονός ζωής διαταράσσει την ικανότητά μας να ανταπεξέλθουμε ικανοποιητικά σε κάποιο πρόβλημα ή κάποια πρόκληση. Υπάρχουν διάφορες κρίσεις όπως οι περιστασιακές, οι αναπτυξιακές, οι υπαρξιακές και οι περιβαλλοντικές.

Οι κρίσεις απαιτούν την παρέμβαση του ειδικού ψυχολόγου. Αυτή η παρέμβαση στην κρίση ορίζεται ως η παροχή επείγουσας ψυχολογικής βοήθειας σε θύματα κρίσης, έτσι ώστε να διευκολυνθεί η επιστροφή του ατόμου σε ένα ικανοποιητικό επίπεδο λειτουργικότητας και να εμποδιστεί ή να μειωθεί η πιθανή αρνητική επίδραση του ψυχολογικού τραύματος.

Ο αυτισμός είναι μια διαταραχή ανάπτυξης του νευρικού συστήματος, που χαρακτηρίζεται από μειωμένη κοινωνική αλληλεπίδραση και επικοινωνία, καθώς και την περιορισμένη σε ευρύτητα και επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά.

Τα κύρια χαρακτηριστικά του αυτισμού περιλαμβάνουν: αισθητηριακές ικανότητες υπερευαίσθητες, περιορισμένο λεξιλόγιο, συναισθηματικές δυσκολίες, διαταραχή σύνδεσης συναισθήματος με αντίληψη, απρόσφορος τρόπος έκφρασης, έντονο στρες, αυτιστική απομόνωση, ανάγκη του σταθερού-αμετακίνητου, στερεοτυπίες των κινήσεων, διαταραχές του λόγου, νοητική υστέρηση.

Στις περιπτώσεις ατόμων με αυτισμό η ανεπιθύμητη συμπεριφορά εκδηλώνεται συνήθως, όπως σε όλα τα παιδιά χτυπώντας, φωνάζοντας, κλωτσώντας, δαγκώνοντας, κλαίγοντας, καταστρέφοντας. Η επιθετικότητα του ατόμου μπορεί να είναι είτε προς κάποιο άλλο άτομο, είτε προς αντικείμενα στο υπάρχον περιβάλλον, είτε προς τον εαυτό του καταλήγοντας σε αυτοτραυματισμό και μπορεί να πάρει τη μορφή σωματικής ή/και λεκτικής βίας. Αποτέλεσμα της επιθετικής συμπεριφοράς, τουλάχιστον σε γονείς και φροντιστές, είναι αισθήματα οργής, απογοήτευσης, ματαίωσης και ντροπής. Η επιθετική συμπεριφορά εκδηλώνεται τόσο σε οικεία περιβάλλοντα, όσο και σε νέα περιβάλλοντα ή και σε δημόσιους χώρους.

Για τα άτομα με αυτισμό βασική αιτία της επιθετικής συμπεριφοράς είναι η δυσκολία στην επικοινωνία. Καθώς και οι δεκτικές και οι εκφραστικές γλωσσικές ικανότητες των ατόμων με αυτισμό, είναι περιορισμένες (τις περισσότερες τουλάχιστον φορές), τα προβλήματα που απορρέουν από αυτές, μπορούν να προκαλέσουν ανά πάσα στιγμή και ώρα, μία ανεπιθύμητη συμπεριφορά.

Εκτός, όμως, της επικοινωνίας και της έκφρασης, ένα ξέσπασμα μπορεί να προκληθεί και από περιβαλλοντικούς παράγοντες. Η αλλαγή της ρουτίνας και οι αλλαγές στο περιβάλλον του σπιτιού ή του σχολείου είναι συνήθως στοιχεία που ένα άτομο με αυτισμό δύσκολα μπορεί να διαχειρισθεί. Άλλα αίτια μπορεί να είναι μία πιθανή τροφική αλλεργία, η οποία θα προκαλέσει και δυσφορία, κάποια νέα φαρμακευτική αγωγή, η υπερδιέγερση και ο υπερ-ενθουσιασμός (ή από την άλλη η υποτονικότητα) και φυσικά η ίδια η συμπεριφορά του γονέα ή του φροντιστή.

Το ξέσπασμα μπορεί να είναι εντελώς χειριστικό, ώστε το άτομο να μπορέσει να αποφύγει μία δουλειά ή μία δραστηριότητα που του έχει ανατεθεί και του είναι αδιάφορη ή δύσκολη. Τέλος, η προβληματική συμπεριφορά είναι πιθανό να αποσκοπεί στη λήψη αισθητηριακής ικανοποίησης, στη ρύθμιση του εσωτερικού επιπέδου διέγερσης, καθώς η εκδήλωση στερεοτυπικού τύπου αντιδράσεων παράγει αυτόματη ενίσχυση (ευχαρίστηση) στο άτομο με ΔΑΦ. Στις περισσότερες των παραπάνω περιπτώσεων, η δυσκολία στην επικοινωνία αποτελεί καθοριστικό παράγοντα.

Ερευνητικά και εμπειρικά δεδομένα και μαζί η διεθνής εξειδικευμένη βιβλιογραφία προσφέρουν μια σειρά συγκεκριμένων τρόπων, μεθόδων και τεχνικών διαχείρισης του συναισθήματος του θυμού και της συμπεριφοράς επιθετικότητας σε άτομα με αυτισμό. Επιθυμώντας να κάνω περισσότερο χρηστικό το σημερινό μου άρθρο εφιστώ την προσοχή γονέων και κηδεμόνων ατόμων με αυτισμό, αλλά και συναδέλφων εκπαιδευτικών άλλων ειδικοτήτων να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στα ακόλουθα:

• Σε πρώτη φάση, προσπαθήστε να κρατήσετε την ψυχραιμία σας, ώστε να μπορέσετε ευκολότερα και γρηγορότερα να αξιολογήσετε την κατάσταση και να δράσετε άμεσα.

• Προστατέψτε τον εαυτό σας (αν η επίθεση είναι σωματική) και τους υπόλοιπους γύρω σας, και απομακρύνετε από τον άμεσο χώρο μικρότερα παιδιά. Φροντίστε παράλληλα για την σωματική ακεραιότητα του ίδιου του ατόμου, αν η επιθετική συμπεριφορά στρέφεται και προς τον εαυτό του (π.χ. χτύπημα του κεφαλιού με τα χέρια ή στον τοίχο κλπ). Απομακρύνετε από τον χωρο επικίνδυνα αντικείμενα. Προστατέψτε την περιουσία της σχολικής μονάδας όπως και τα προσωπικά σας αντικείμενά.

• Σε περιπτώσεις εκδήλωσης κρίσεων η ασφάλεια είναι το πιο σημαντικό ζήτημα. Βεβαιωθείτε ότι το άτομο δεν βάζει σε σωματικό κίνδυνο τον εαυτό του χτυπώντας το κεφάλι του ή άλλο μέρος του σώματος σε κάποια σκληρή ή τραχιά επιφάνεια (όπως το έδαφος ή στον τοίχο). Εάν αυτό είναι δυνατόν, μεταφέρετε το άτομο σε πιο ασφαλές μέρος.

• Ως διαχειριστές μιας κρίσης, όπως συνιστούν πολλοί εξειδεικευμένοι στο αντικείμενο συνάδελφοι με διεθνή βιβλιογραφική παρουσία, οφείλουμε να παραμείνουμε ήρεμοι σε όλη τη διάρκεια της έκρηξης θυμού που βιώνει το άτομο. Οι εκφράσεις του προσώπου μας είναι πολύ σημαντικές για το άτομο με αυτισμό, καθώς αυτό βιώνει συναισθήματα διαβάζοντας ότι μεταφέρει η γλώσσα του σώματός μας. Χρησιμοποιείστε, λοιπόν, ένα καθησυχαστικό και ήρεμο βλέμμα.

• Στη διάρκεια του ξεσπάσματος οργής το άτομο με αυτισμό δεν ακούει. Πείτε λοιπόν μόνο τις απολύτως απαραίτητες λέξεις. Κανείς δεν μπορεί να νουθετήσει ή να καθοδηγήσει λεκτικά ένα άτομο με ειδικές ανάγκες κατά τη διάρκεια μιας κρίσης. Το άτομο μπορεί όμως να ανταποκριθεί στις οπτικές ενδείξεις.

• Καθώς η επιθετικότητα εκφράζεται ανεξέλεγκτα από το άτομο με αυτισμό αποφεύγουμε να κάνουμε...

   

ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Η πανδημία επιδείνωσε το αίσθημα του Θυμού!..

 

Γράφει η Δρ. Αναστασία-Νατάσα Πιπεροπούλου*

     Είναι γεγονός ότι πέρα από τις κάθε λογής οικονομικές, πολιτικές, πολιτισμικές και πολιτιστικές επιπτώσεις η πανδημία covid-19 έχει προκαλέσει και σημαντικές ψυχολογικές διαταραχές με τα μακρόχρονα λοκντάουν και τις κάθε λογής «απαγορεύσeις» στα πλαίσια του στρατηγικού πλάνου της Κυβέρνησης για την προστασία της ατομικής και συλλογικής μας υγείας.

Το άρθρο μου αφορά συγκεκριμένα στο συναίσθημα του θυμού και φρονώ ότι όλοι μας λίγο πολύ έχουμε διαπιστώσει ότι και σε εμάς προσωπικά αλλά και σε άλλους φίλους, γνωστούς και άγνωστους, οι εκδηλώσεις θυμού αποτελούν μια πολύ δυσάρεστη πραγματικότητα, που δυστυχώς εντάθηκε εξαιτίας της πανδημίας covid-19.

Ο θυμός είναι ένα συναίσθημα που σε μικρή ή μεγάλη συχνότητα, σε μικρό ή μεγάλο βαθμό έντασης το έχουμε βιώσει, και σίγουρα καθώς προχωρά ο χρόνος θα το βιώσουμε αρκετές φορές όλοι μας, παιδιά, έφηβοι, και ώριμοι σε ηλικία άνδρες και γυναίκες.

Ο θυμός προκαλείται από εξωτερικά ερεθίσματα και αιτίες, όπως όταν εμείς ή η ομάδα μας χάνουμε σε ένα καθοριστικά «κρίσιμο» παιχνίδι, όταν αντιμετωπίζουμε κακή συμπεριφορά από συμμαθητές και συμμαθήτριες στο σχολείο ή από συνεργάτες και συναδέλφους στον χώρο της εργασίας μας.

Θυμό αισθανόμαστε όταν χάσουμε το λεωφορείο ή όταν η πυκνή κυκλοφορία θα μας κοστίσει χρόνο και καθυστέρηση για το προκαθορισμένο μας ραντεβού.

Ο θυμός προκαλείται και από εσωτερικά ερεθίσματα, π.χ. όταν ματαιώνεται μια επιθυμία μας, όταν τα πράγματα δεν φαίνεται να πηγαίνουν όπως τα θέλαμε, ή ακόμη όταν όπως συνέβη στην διάρκεια της πανδημίας του «κορονοϊού», μας στερούν (για το καλό μας) την ελευθερία κίνησης, όταν δεν μπορούμε να πάμε στο σχολείο που αγαπάμε και να βρεθούμε με συμμαθητές, συμμαθήτριες και τους καθηγητές και καθηγήτριές μας, όταν δεν μπορούμε να βγούμε στη γειτονιά για βόλτα ή παιχνίδι όποτε θέλουμε και για όση ώρα θέλουμε.

Το συναίσθημα του θυμού μπορεί να το βιώσουμε και στη συνέχεια να το εκφράσουμε είτε ως  μια ήπια, χαμηλής έντασης κατάσταση ερεθισμού είτε ως μια ισχυρή έκρηξη οργής.

Ο θυμός είναι συναίσθημα που ανήκει στον πλούσιο κόσμο των ανθρωπίνων συναισθημάτων και δεν είναι αποκλειστικά και μόνο δικό μας συναίσθημα, αλλά συναίσθημα που μοιραζόμαστε και με άλλα μέλη του Ζωικού Βασιλείου. Όσοι έχουν κάποιο κατοικίδιο ζώο στο διαμέρισμα ή το σπίτι τους γνωρίζουν πολύ καλά ότι και η γάτα και ο σκύλος μπορεί να θυμώσουν για κάποιες αιτίες και να εκφράσουν το θυμό τους με έντονο γαύγισμα ή νιαούρισμα ή με επικίνδυνη επιθετικότητα.

Εδώ χρειάζεται να τονιστεί ότι ο θυμός είναι και ένα χρήσιμο συναίσθημα που απαιτείται για την άμυνά μας απέναντι σε εχθρικές επιθέσεις και καταστάσεις επικινδυνότητας, διασφαλίζοντας έτσι την επιβίωσή μας.

Ο θυμός, όπως συμβαίνει και με άλλες συναισθηματικές καταστάσεις, καθώς τον βιώνουμε διεγείρει κάποιες βιολογικές και φυσικές λειτουργίες του σώματoς και του οργανισμού μας.

Δηλαδή στη χρονική διάρκεια της εμπειρίας του συναισθήματος του θυμού έχουμε αύξηση των καρδιακών παλμών που σχετίζονται με την έκκριση αδρεναλίνης στο αίμα μας, αύξηση της αρτηριακής πίεσης και εμφανή αύξηση των επιπέδων της ενεργητικότητάς μας.

Όταν ένα μικρό σε ηλικία παιδί βιώσει το συναίσθημα του θυμού, συνήθως θα εκφραστεί χωρίς κανένα έλεγχο της συμπεριφοράς του, με άλλα λόγια θα πετάξει και θα σπάσει πράγματα, θα κλωτσήσει και θα δαγκώσει. Το ίδιο συνήθως συμβαίνει κάποιες φορές και σε άτομα με ειδικές ανάγκες.

Καθώς συμβιώνουμε σε πολιτισμένες κοινωνίες αρχικά οι γονείς και μαζί οι δάσκαλοι και οι καθηγητές, μαθαίνουν στα παιδιά την ανάγκη ελέγχου του θυμού, ιδιαίτερα όταν οι εκδηλώσεις του είναι σε ανεξέλεγκτα επίπεδα υποδεικνύοντας πρακτικούς τρόπους ελέγχου του θυμού. Με τους τρόπους αυτούς θα αποφευχθεί ο «στιγματισμός» εφήβων, νέων αλλά και πιο ώριμων σε ηλικία ατόμων για  ανικανότητα ελέγχου του συναισθήματος του θυμού και για απαράδεκτη αντικοινωνική συμπεριφορά και ανωριμότητα που συνιστά η έλλειψη ικανότητας αυτοελέγχου.

Η συνετή διαχείριση και έκφραση του συναισθήματος του θυμού παίρνει συνήθως 2 συγκεκριμένες μορφές:

1. Εκφράζουμε το θυμό μας με κοινωνικά ήπιο τρόπο καθώς υποδεικνύουμε σε συμμαθητές, συμμαθήτριες, συναδέλφους και συνεργάτες, ότι κάποιες συμπεριφορές τους μας πληγώνουν, μας ερεθίζουν και μας εκνευρίζουν.

2. Ελέγχουμε και καταπιέζουμε εσωτερικεύοντας το συναίσθημα του θυμού (δίνουμε τόπο στην οργή) καθώς συνετά συνειδητοποιούμε ότι έντονη έκφραση μπορεί να δημιουργήσει πολλά περισσότερα προβλήματα από ότι η εσωτερίκευση και καταπίεσή του.

Εδώ χρειάζεται να τονίσω ότι η εσωτερίκευση και καταπίεση του συναισθήματος του θυμού που βιώνουμε δεν συνιστά και την εξαφάνισή του. Υπάρχουν κάποια άτομα που συσσωρεύουν πολλές καταστάσεις θυμού εσωτερικεύοντάς τες αλλά αργά ή γρήγορα και με το κατάλληλο ερέθισμα θα ξεσπάσουν σε άλλα άτομα και σε άλλες καταστάσεις που δεν προκάλεσαν τον θυμό.

Κάποια άτομα από τη «φύση» τους λόγω κληρονομικότητας είναι ευερέθιστα και βιώνουν το συναίσθημα του θυμού ακόμη και από μικρές και ασήμαντες αιτίες και δεν  μπορούν να ελέγξουν την εξωτερίκευση του θυμού τους.

Κάποια άλλα άτομα είναι μονίμως φορτισμένα εξαιτίας προσωπικών αποτυχιών, εξαιτίας ματαίωσης κάποιων υπέρμετρα φιλόδοξων επιθυμιών τους, οπότε και είναι περισσότερο επιρρεπή να θυμώσουν εύκολα και να εκφράσουν το θυμό τους χωρίς αναστολές και έλεγχο.

Κλείνοντας θα καλέσω την προσοχή σας στο φαινόμενο που οι Αγγλοσάξωνες έχουν βαπτίσει ως «Road Rage» έναν όρο που χρησιμοποιείται ευρύτατα διεθνώς τις τελευταίες δεκαετίες και μπορούμε σε ελεύθερη μετάφραση να αποδώσουμε στην μητρική μας γλώσσα ως «Οδική Οργή».

Το φαινόμενο της «Οδικής Οργής» πρωτοεμφανίστηκε στην Αμερική όταν κάποιοι οδηγοί αυτοκινήτων αντάλλαξαν πυροβολισμούς με οδηγούς που τους ενόχλησαν ή με την άτσαλη και ανεύθυνη οδηγητική τους συμπεριφορά προκάλεσαν αυτοκινητιστικά ατυχήματα.

Στην Πατρίδα μας που δυστυχώς συνεχίζει να κατέχει θλιβερές πρωτιές ανάμεσα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε θανάτους, τραυματισμούς και υλικές ζημίες από τροχαία ατυχήματα, όσοι και όσες είμαστε οδηγοί αυτοκινήτων ή δικύκλων έχουμε ζήσει ανέκαθεν θέματα «Οδικής Οργής» με άλλους οδηγούς που εξέφραζαν το αίσθημα του θυμού τους με κινήσεις των χεριών, με λεκτικές προσβλητικές επιθέσεις και με οδηγικές συμπεριφορές που εύκολα μπορούν να καταλήξουν σε μικρά ή μεγάλα ατυχήματα όχι μόνο σε «τρακαρίσματα» και υλικές ζημιές αλλά και σε τραυματισμούς...

Δυστυχώς διαπιστώνω ως οδηγός σε προσωπικό επίπεδο και ακούω από συναδέλφους, από φίλους και φίλες και στα Δελτία Ειδήσεων ότι η συχνότητα φαινομένων «Οδικής Οργής» σε δρόμους των πόλεών μας και στις περιφερειακές και Εθνικές μας οδούς έχει αυξηθεί μετά την καταστροφική πανδημία...

Ελπίζω ότι...