ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΕΘΝΟΠΑΤΕΡΟ-ΣΟΥΡΓΕΛΟ-ΞΕΦΤΙΛΑΡΟΠΛΗΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Αυτά είναι τα κόμματά (μας)

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης 

Διδάκτωρ Κοινωνιολογίας, δοκιμιογράφος.

 

Η συζήτηση σχετικά με κατηγορίες για βιασμό και ξυλοδαρμό που φέρεται να έχει διαπράξει ο διαγραμμένος ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Αλέξης Γεωργούλης εστίασε στο ποιες προσωπικότητες επιλέγουν τα κόμματα για να «κατεβάσουν» ως υποψηφίους και όχι τι κόμματα είναι αυτά που επιλέγουν τέτοιους, εμφανώς ανίκανους για την πολιτική υποψηφίους. Υποψηφίους της τηλεοπτικής εικόνας και γκλαμουριάς, οι οποίοι πριν κατέβουν με το ένα ή το άλλο κόμμα διαπραγματεύονται κανονικά την «πώλησή» τους σε διαφορετικά κόμματα σούπερ μάρκετ.

Πολλές είναι οι φωνές που υποστηρίζουν πως η κατάργηση του σταυρού, τουλάχιστον για τα δύο τρίτα των βουλευτών, θα ήταν μια λύση. Αυτό όμως θα ήταν σωστό, αν τα κόμματά μας ακολουθούσαν στοιχειώδεις δημοκρατικές λειτουργίες στο εσωτερικό τους. Αυτά όμως καθόλου δεν φημίζονται πως σέβονται ακόμη και τις πιο στοιχειώδεις δημοκρατικές διαδικασίες. Αν δεν δώσεις «γη και ύδωρ» στον εκάστοτε ηγέτη, δεν πρόκειται να έχεις την εύνοια και τη στήριξη των κομματικών μηχανισμών. Και χωρίς αυτήν, ακόμη κι αν έχεις τη στήριξη άλλων παραγόντων, τα εμπόδια για την εκλογή είναι ανυπέρβλητα. 

Τυχαίο που τα στελέχη των κομμάτων νιώθουν την ανάγκη σε κάθε δημόσια εμφάνισή τους να λένε συνεχώς «όπως λέει ο ηγέτης μας…»;

Στη σταλινική Σοβιετική Ενωση υπήρχε ειδική υπηρεσία στην Κρατική Ασφάλεια που μετρούσε πόσες φορές κάποιο στέλεχος ανέφερε στους δημόσιους λόγους και τα γραπτά του τους Στάλιν, Λένιν, Μαρξ. Με αυτή τη σειρά προτεραιότητας. 

Σίγουρα στα κόμματά μας δεν υπάρχει πλέον τέτοια υπηρεσία. 

Υπάρχει κάτι χειρότερο. Η υποταγή στον «ηγέτη» έχει γίνει εσωτερικός νόμος. Η άγνοια αυτού του νόμου τιμωρείται και από τους ψηφοφόρους, οι οποίοι δεν σηκώνουν μύγα στο σπαθί τους όταν κάποιος «θίγει» τον ηγέτη, γιατί έτσι θέτει σε αμφισβήτηση την άνοδο του κόμματος. Σ’ αυτό το πλαίσιο κάποιοι είναι έτοιμοι να υποστηρίξουν ακόμη και ότι «πετάει ο γάιδαρος», αν το ζητάει ο ηγέτης. 

Αλγεινή εντύπωση προκάλεσε η ανάρτηση ενός προερχόμενου από την Ανανεωτική Αριστερά και το εκσυγχρονιστικό ΠΑΣΟΚ στελέχους του ΣΥΡΙΖΑ, που ουσιαστικά ζητούσε να ξεχαστεί το γεγονός της καταγγελίας του θύματος βιασμού και ξυλοδαρμού, ζητώντας ψυχραιμία, σοβαρότητα και προσήλωση για τη νίκη.

Η τεχνοκρατικοποίηση της πολιτικής, η απολιτική διοίκηση, το επιτελικό κράτος, που είναι το άλλο όνομα κάθε πρωθυπουργοκεντρικού αυταρχικού κράτους, η μείωση του ρόλου της νομοθετικής εξουσίας, η πολιτική της ατάκας και της ενημερωδιασκέδασης, το μάρκετινγκ, η κατάργηση των διακρίσεων Αριστερά – Δεξιά, πρόοδος – συντήρηση, η κυριαρχία της μετριότητας του «Κέντρου», η μέτρηση της πολιτικής δράσης με γνώμονα την αποτελεσματικότητά της και όχι τον δημόσιο ή μη χαρακτήρα της, «θέλουν» αντιπροσώπους σαν τον κ. Γεωργούλη. Πού καιρός για αντιπροσώπους σαν τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά, που πέρασε από τον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά δεν «ακούμπησε».  

Οι εκπρόσωποι της γκλαμουριάς και του life style αποτυπώνουν...

 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ και ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ: Η επικράτηση των ρομπότ

Toυ ΗΛΙΑ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗ

Ενα δημοφιλές μοτίβο στη λογοτεχνία επιστημονικής φαντασίας είναι η «επικράτηση των ρομπότ»: Περιγράφει τη δυστοπία που κυριαρχεί όταν η τεχνητή νοημοσύνη ωριμάζει τόσο ώστε να σπάσει τα δεσμά των εντολέων της, να ξεπεράσει τη νομοτέλεια προγραμματισμός/εκτέλεση, να μπερδέψει τους ανθρώπους ως προς την ερμηνεία μιας εξέλιξης (αφού ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν είναι πια συμβατός με τη λογική των ρομπότ ούτε τόσο ισχυρός να την παρακολουθήσει). 


Από μια άποψη, οι χρηματοπιστωτικές αγορές σήμερα δείχνουν ανάλογες τάσεις. Διαδοχικά πολύπλοκα συστήματα και νομοτέλειες που συσσωρεύτηκαν για δεκαετίες, αν και συχνά αντιφατικά, έχουν γίνει «ένα σώμα» που με την κρίση απέκτησε τη «δική του λογική». Οι ανθρώπινοι παρατηρητές βλέπουν το τελικό αποτέλεσμα, που συχνά είναι δυσεξήγητο. Τις περισσότερες φορές το υπηρετούν, ερμηνεύοντάς το. Από μια άποψη, η εποχή των μηχανών έχει ήδη φτάσει.  


Οταν ο  στρατός της Ταϊλάνδης «αναβάθμισε» τον στρατιωτικό νόμο σε πραξικόπημα και συνέλαβε κυβέρνηση και αντιπολίτευση. Αλλά παρά την αναμενόμενη αναταραχή, στις αγορές δεν κουνήθηκε –σχεδόν– φύλλο. Το ταϊλανδικό νόμισμα υποχώρησε κατά 0,4% έναντι του δολαρίου. Οι ανθρώπινες αναλύσεις έσπευσαν να ερμηνεύσουν το φαινόμενο. «Κακή η χούντα αλλά αναμενόμενη – ακόμα χειρότερη η αβεβαιότητα για τις αγορές, γι’ αυτό υπήρξε ψυχραιμία». Αύριο, οι ερμηνείες θα προσαρμοστούν στα επόμενα δεδομένα, στο επόμενο σετ δεικτών.
 

«Οι αγορές» είναι ήδη ένα οικοσύστημα μηχανών. Μηχανές διαβάζουν τους τίτλους ειδήσεων και τους επεξεργάζονται για να εντοπίσουν «συνισταμένες» και τάσεις. Τροφοδοτούν άλλες μηχανές, που πωλούν και αγοράζουν μετοχές και ομόλογα χιλιάδες φορές τη μέρα, τεμαχίζοντας εντολές σε άπειρα κομμάτια, ζωγραφίζοντας με μηχανικό, σταθερό χέρι την πορεία των δεικτών, ώστε να εξομαλύνουν τα επικίνδυνα σκαμπανεβάσματα. Μηχανές έχουν χαράξει μονοπάτια «ασφαλών» τιμών, παντού. Οι άνθρωποι είναι εκεί να τις υπηρετούν – και να ανησυχούν μη χαλάσουν.  


Από μια άποψη, στις μηχανές οφείλουμε κάθε μέρα που περνάει χωρίς νέα χρηματοπιστωτική κατάρρευση. Αυτές εγγυώνται την ισορροπία του τρόμου που κρατά το σύστημα σε εσωτερικό έλεγχο.
 

Οι μηχανές δεν ελέγχουν μόνο τη χρηματοπιστωτική στοιβάδα της οικονομίας. Εχουν επικρατήσει και στην πραγματική οικονομία. 


 Η τεχνολογία δεν αντικαθιστά μόνο χέρια, καταργεί βιομηχανίες και κλάδους, μπορεί να υποκαταστήσει τους περισσότερους εργαζομένους.  


Η επιστημονική φαντασία του 1970 συμβαίνει τώρα:  

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΡΙΖΟΠΛΗΚΤΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Η ήττα της Αριστεράς και ο «ζημιάρης» ΣΥΡΙΖΑ

Toυ ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗ

Στα μέσα της δεκαετίας του ’80 βρέθηκα στην κομμουνιστοκρατούμενη και στρατοκρατούμενη Πολωνία. Παρά το δικτατορικό καθεστώς του στρατηγού Γιαρουζέλσκι ένας άνεμος ελευθερίας έπνεε σ’ ολόκληρη τη χώρα. Μια ελευθερία που σήμερα απειλείται από τη διακυβέρνηση των υπερσυντηρητικών εθνικιστών του Κατσίνσκι. Για αυτούς τους υπερσυντηρητικούς όσοι υποστηρίζουν την Ευρώπη, την ανοχή, την ανοικτή κοινωνία, την ελευθερία σεξουαλικών επιλογών είναι αντιπατριώτες, αριστεροί και φιλελεύθεροι – ό,τι χειρότερο δηλαδή.

Θυμάμαι που, αν και με γνώριζαν ως φανατικό υποστηρικτή της Αλληλεγγύης, δεν μπορούσαν ποτέ να καταλάβουν τον αυτοπροσδιορισμό μου –τότε– ως ευρωκομμουνιστή. Ποτέ δεν μπορούσαν να καταλάβουν πώς ένα κόμμα που έχει στον τίτλο του τον όρο κομμουνιστικό» (το ΚΚΕ ες), μπορούσε να είναι δημοκρατικό. Για μεγάλα τμήματα της κοινωνίας, ακόμη και για τμήματα ιδιαιτέρως μορφωμένα, η Αριστερά είχε μόνο μια μορφή, αυτή του κομμουνισμού, δηλαδή του απόλυτου ολοκληρωτισμού. Βεβαίως για μένα, ακόμη και τότε που αναζητούσα πολιτική στέγη στους ορόφους όπου ο ευρωκομμουνισμός συστεγάζονταν με τη σοσιαλδημοκρατία, από τότε ο σοβιετικός κομμουνισμός δεν ήταν τίποτα άλλο από στυγνός ολοκληρωτισμός. Όχι ίδιος με το φασισμό, αλλά το ίδιο ολοκληρωτισμός όπως και ο φασισμός. Μετά συνειδητοποίησα πως αυτό συμβαίνει με κάθε μονιστική ιδεολογία, συνεπώς και με τον κάθε κομμουνισμό, όχι μόνο το σοβιετικό. Κατάλαβα πως δεν υπάρχουν κακά και καλά σφυροδρέπανα.

Είχα φέρει μάλιστα στους Πολωνούς το περιοδικό «Αντί» και την «Αυγή», τα οποία μάλιστα οι σοβιετικοί τελωνειακοί παραλίγο να βρουν και να με συλλάβουν, που είχαν αφιέρωμα στα πέντε έτη από το στρατιωτικό πραξικόπημα, και τους εξηγούσα ότι εδώ μέσα υπήρχαν άρθρα γεμάτα ενθουσιασμό και πάθος για τους σκοπούς της Αλληλεγγύης. Οι άνθρωποι ήσαν ικανοποιημένοι, αλλά παρέμεναν καχύποπτοι, δεν με πίστευαν. Γιατί; Γιατί έβλεπαν πάνω πάνω στην «Αυγή» το σφυροδρέπανο και αμέσως τοποθετούσαν όποιον κρατάει αυτό το σύμβολο στο στρατόπεδο του ολοκληρωτισμού. Για όποιον ζούσε το σοβιετικό κομμουνισμό από μέσα ήταν κατανοητός ο φόβος και η απέχθεια ακόμη και προοδευτικών ανθρώπων από αυτόν.

Γιατί τα γράφω όλα αυτά;  

Γιατί η αποστροφή και ο φόβος έναντι κάθε Αριστεράς –και πλέον εκεί Αριστερά, φιλελευθερισμός, ανοικτή κοινωνία και Ευρώπη ταυτίζονται– εξηγούν τη στροφή αυτών των χωρών προς τον εθνικιστικό συντηρητισμό. Στις πρώην χώρες του κομμουνιστικού συνασπισμού, ο φιλελευθερισμός είναι Αριστερά και η Αριστερά φιλελευθερισμός. Όχι μόνο για τους συντηρητικούς ακροδεξιούς ηγέτες όπως ο Πολωνός Κατσίνσκι και ο Ούγγρος Ορμπάν, αλλά και για ευρύτερα στρώματα κυρίως αγροτικά και εργατικά μη εξειδικευμένα στρώματα, η Αριστερά, όπως και η προσφώνηση συντρόφισσες και σύντροφοι των Ευρωπαίων σοσιαλιστών, είναι τόσο φθαρμένη στις συνειδήσεις αυτών των ανθρώπων που θα πάρει πολλά χρόνια για να αποκατασταθεί εκεί το όνομα της Αριστεράς.

Τα γράφω, όμως, όλα αυτά και για ένα άλλο λόγο. Γιατί παρά την ανάγκη να τηρηθούν οι αναλογίες, αισθάνομαι πως η ζημία που έχει ήδη προξενήσει η πολιτική του ασύστολου ψέματος που εφαρμόζει ο ΣΥΡΙΖΑ, η πολιτική του βολέματος των δικών μας παιδιών, η εξαπάτηση μεγάλης μερίδας των πολιτών που πίστεψε πως για όσα συμβαίνουν στη χώρα φταίνε μόνο οι ξένοι, οι Εβραίοι, οι τοκογλύφοι, οι ψεκασμοί ή και ακόμα ο φιλελευθερισμός, η Ευρώπη, όλα αυτά μαζί, τείνουν να οδηγήσουν ήδη και εδώ στην απαξίωση κάθε ιδέας για αριστερή προοδευτική και σοσιαλδημοκρατική διακυβέρνηση.

Αυτή η φάση έχει ήδη ξεκινήσει με την απαξίωση της οποιασδήποτε κρατικής και δημόσιας πολιτικής. Ήδη ντελίριο ενθουσιασμού σκορπούν άρθρα απίστευτα ρηχά, στα οποία ανακαλύπτεται ο μόνος υπεύθυνος για την κατάντια της χώρας μας στο δημόσιο και στους δημόσιους υπαλλήλους. Μέχρι και γνωστό αθλητικό συντάκτη είδαμε να αφήνει το Τσάμπιονς Λιγκ και να συμμετέχει στο σπορ της απαξίωσης του δημόσιου τομέα, μιλώντας για «ψύχωση με το κράτος». Γέμισε ο τόπος από τα λαϊκίστικα like για μια τόσο ρηχή προσέγγιση. Όπως ενθουσιάζονται κάποιοι από άρθρα που ανακαλύπτουν το μόνο εχθρό στο νεοφιλελευθερισμό, όπως κάποιοι άλλοι ενθουσιάζονται με την «αποκάλυψη» για παράδειγμα του ρόλου των μασόνων και των Εβραίων, έτσι και πάρα πολλοί σήμερα, ακολουθώντας το ρεύμα, ενθουσιάζονται με την επίθεση κατά «του δημοσίου» τομέα. Στο ίδιο πλαίσιο ρηχότητας εντάσσω και όσους χτυπούν τον Τσίπρα βλέποντας σ’ αυτόν τον κομμουνισμό του Λένιν. Αστειότητες. Ο Λένιν θα διαμαρτύρονταν έντονα αν το ήξερε. Εδώ ισχύει το «πνιγήκαμε στα ρηχά».

Βεβαίως και έχουμε ένα γραφειοκρατικό, εσωστρεφές και κρατικίστικο δημόσιο, αλλά όλοι οι σταυροφόροι κατά του δημοσίου θα πρέπει να ξέρουν πως όχι μόνο ανάπτυξη, αλλά ούτε καν καπιταλισμός δεν θα υπήρχε αν δεν υπήρχε το κράτος αρωγός της επιχειρηματικότητας. Για να βεβαιωθούν γι’ αυτό δεν χρειάζεται να διαβάσουν τον Μαρξ, ούτε καν τη σύγχρονή μας Μαριάννα Μαζουκάτο και το Επιχειρηματικό της Κράτος (εκδόσεις Κριτική). Αρκεί να είχαν διαβάσει τον πατέρα του οικονομικού φιλελευθερισμού, τον Άνταμ Σμιθ, και τον πατέρα του κλασικού πολιτικού φιλελευθερισμού Τζον Λοκ. Ε, αν έριχναν και μια μικρή ματιά στον Σουμπέτερ και τη «Δημιουργική καταστροφή» του, δεν θα ήταν κακό. Προσοχή βεβαίως τον «Μεγάλο μετασχηματισμό» του Πολάνυι (Νησίδες) ούτε που να τον ακουμπήσουν. Απεταξάμην το σατανά Πολάνυι.

Δεν ξέρω αν έχει δίκιο ο Άδωνις Γεωργιάδης που υποστηρίζει πως στη χώρα ηγεμόνευε για πολλά χρόνια η αριστερή ιδεολογία. Ίσως έχει δίκιο, αν κανείς θεωρήσει πως ο κρατισμός είναι η μόνη έκφραση της Αριστεράς. Ο ΣΥΡΙΖΑ όμως κατόρθωσε το ακατόρθωτο:

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΡΙΖΟΠΛΗΚΤΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Δυο φάρσες που δεν πρόλαβαν να γίνουν τραγωδία

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗ

Στις διπλές εκλογές του 2012 για τον ΣΥΡΙΖΑ το δίπολο της αντίθεσης ήταν Αριστερά-Δεξιά και δευτερευόντως Μνημόνιο-Αντιμνημόνιο. 

Στις εκλογές του Ιανουαρίου το Μνημόνιο-Αντιμνημόνιο επικαθόρισε την αντίθεση Αριστερά-Δεξιά. 

Στον τελευταίο θρίαμβο του κ. Τσίπρα όλα αυτά υποβαθμίστηκαν για χάρη της σύγκρουσης παλιό-νέο και αδιάφθορο-διεφθαρμένο, καλά συμφέροντα κατά των κακών. 

Παρακολουθήσαμε, ίσως με αμηχανία, τη μετατόπιση ενός κόμματος από τον αριστερισμό στην απολιτικότητα μέσω του λαϊκισμού.

Η ανάγνωση που έβλεπε και βλέπει τον ΣΥΡΙΖΑ ως ένα απλά λαϊκιστικό κόμμα δυσκόλεψε την πολιτική σκέψη να προβλέψει τη σημερινή μετεξέλιξή του. Η απολυτοποίηση του ρόλου του λαϊκισμού δυσκόλεψε επίσης την προσπάθεια διαμόρφωσης ενός αντίπαλου προοδευτικού πόλου, που δεν θα θεωρούσε ως λαϊκισμό οποιαδήποτε λαϊκή έγκλιση. Αυτό όμως είναι θέμα άλλης συζήτησης, πολύ σημαντικής για το πώς διαμορφώνεται ένα προοδευτικό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα.

Ο λαϊκισμός αρνείται τη χρήση της ατομικής βίας στην πολιτική αντιπαράθεση, ο αριστερισμός αντιθέτως είτε τη χρησιμοποιεί (αριστερή τρομοκρατία) είτε αρνείται να την καταδικάσει.  

Ο λαϊκισμός θεωρεί πως ο λαός είναι ο άριστος, ο αριστερισμός θεωρεί «την αριστεία ρετσινιά».  

Ο λαϊκισμός «τα βάζει» με τους πλούσιους, αλλά μόνο σ’ έκτακτες περιπτώσεις ζητά την κρατικοποίηση της περιουσίας τους, αντιθέτως ο αριστερισμός έχει στον πυρήνα της ιδεολογίας του την κρατικοποίηση των μέσων παραγωγής. 

Οι λαϊκιστές απαξιώνουν τις ιδεολογίες, όταν αυτές δυσκολεύουν την άμεση επαφή του ηγέτη με τις μάζες, οι αριστεριστές τις αποθεώνουν, όταν θέλουν να αποκλείσουν από την εξουσία το κομμάτι του λαού που δεν είναι μαζί τους (ή εμείς ή αυτοί, θα τους τελειώσουμε ή θα μας τελειώσουν). 

Ο λαϊκισμός επιδιώκει να χρησιμοποιήσει την παγκοσμιοποίηση, ο αριστερισμός, ομού με τον εθνικισμό, την απορρίπτει. Ακόμη, για τους λαϊκιστές η μείζονα αντίθεση είναι μεταξύ λαού και ελίτ, μεταξύ καθαρών και διεφθαρμένων, για τους αριστεριστές μεταξύ πρωτοπορίας και λαού.

Ο ΣΥΡΙΖΑ της περιόδου 2008-2012 ήταν ένα καθαρά αριστερίστικο κόμμα, κάτι σαν τη σημερινή ΛΑΕ, και στη συνέχεια σοτάρισε τον αριστερισμό με το λαϊκισμό. 

Σήμερα ο κ. Τσίπρας αναγκάζεται να προστρέξει στο «σοσιαλδημοκρατικό» ρεαλισμό για χάρη της παραμονής του στην εξουσία. 

Όλα αυτά δεν έχουν μόνο κοινωνιολογική σημασία. Οδηγούν σε διαφορετικά πολιτικά συμπεράσματα, όσον αφορά το αν μπορεί ο ΣΥΡΙΖΑ να εκπληρώσει τις συμφωνίες που υπέγραψε μετασχηματιζόμενος σε σοσιαλδημοκρατικό κόμμα.

Αν υπάρχουν Ευρωπαίοι, οι οποίοι στο πρόσωπο του νέου κ. Τσίπρα βλέπουν ένα όψιμο σοσιαλδημοκράτη, αυτοί δεν διακρίνουν ότι έχουν να κάνουν με ένα προσωπείο πίσω από το οποίο κρύβεται ο βαθύτατα ηττημένος ευρωπαϊκός αριστερισμός των δεκαετιών του ’70 και του ’80 (Τόνι Τζαντ, «Η Ευρώπη μετά τον Πόλεμο», Αλεξάνδρεια). Έχουν να κάνουν με ένα νέο άνθρωπο, πίσω από την παιδεία του οποίου κρύβεται ένας παμπάλαιος αριστερισμός, η κατά τον Λένιν παιδική αρρώστια του κομμουνισμού.

Και όμως υπάρχει κάτι νέο εδώ, ίσως και κάτι πρωτότυπο:

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΕΡΟΠΛΗΚΤΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Ο κομμουνισμός, ο νεοκομμουνισμός και το ψέμα

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗ

Ο Αύγουστος δεν είναι ο καλύτερος μήνας για τους κομμουνιστές και τους νεοκομμουνιστές. 


Στις 21 Αυγούστου 1968 έγινε η εισβολή των σοβιετικών στη Τσεχοσλοβακία, γεγονός που αποτέλεσε την αρχή του τέλος του κομμουνιστικού ολοκληρωτισμού. 


Στις 19 Αυγούστου 1991 έγινε το πραξικόπημα κατά Γκορμπατσόφ, το οποίο σφράγισε την κατάρρευση του κομμουνισμού. 


Όσοι πιστεύουν πώς η Δημοκρατία είναι αυτό το πολίτευμα στο οποίο μπορείς να αλλάξεις την κυβέρνησή σου «χωρίς αιματοχυσία» (Καρλ Πόππερ), δεν μπορούν να ξεχνούν αυτές τις ημερομηνίες.


Πολλά έχουν γραφεί για την ολοκληρωτική φύση αυτού του συστήματος. Εδώ δεν θα υπεισέλθω λεπτομερειακά στο ερώτημα, αν αυτός αποτελούσε εκτροπή της θεωρίας ή εφαρμογή της, έστω και ακραία. Με δυο λόγια μόνο θα έλεγα ότι η ερμηνεία που αποδίδει τον σοβιετικό ολοκληρωτισμό σε παρεκτροπές της θεωρίας των Μαρξ- Λένιν αποτελεί μια εργαλειακή ερμηνεία, που καμία σχέση δεν μπορεί να έχει με την επιστημονική προσέγγιση των πραγμάτων, όπως εντελώς εργαλειακή και αντιεπιστημονική είναι και η προσπάθεια απαξίωσής του συνόλου του έργου του Μαρξ ή από την άλλη πλευρά του Φρίντμαν ή του Χάγιεκ κλπ, κλπ.


Εκτός του ολοκληρωτισμού όμως υπήρχε και μια άλλη διάσταση αυτού του συστήματος. Η τελειοποίηση του πολιτικού ψέματος. Αυτό το σύστημα αποτέλεσε μια τεράστια επιχείρηση εξαπάτησης εκατομμυρίων ανθρώπων, από τους πιο άδολους και απλούς πολίτες μέχρι ορισμένους πολύ μεγάλους δυτικούς διανοούμενους.


Δυο απλά παραδείγματα για αυτόν τον μηχανισμό ψέματος. 


Στα σοβιετικά λεξικά της εποχής αναφέρονταν πως «κολχόζ είναι αγροτικός παραγωγικός συνεταιρισμός, αυτόνομη και ελεύθερη συλλογική οργάνωση αγροτών, της οποίας η γη και τα εργαλεία αποτελούν ιδιοκτησία του νομικού προσώπου του κολχόζ και όχι του κράτους». Ο λιμός στην Ουκρανία με τα 6 εκατ. θύματα ήταν μια εθελοντική συμμετοχή ελεύθερων πολιτών σ’ οργανισμούς που δεν ανήκαν στο κράτος; Λες και υπήρχε κάτι που να μη ανήκει στο κράτος, σ’ ένα σύστημα που τού ανήκαν ακόμη και οι ψυχές των πολιτών; Καθόλου πολύ ωραία, όταν έχεις να κάνεις με τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων.


Ένας άλλος ορισμός ήταν αυτός του σταχανοβισμού. Αυτός ορίζονταν ως «κίνημα της Σοβιετικής Ένωσης με ιδρυτή τον ανθρακωρύχο Α. Σταχάνοφ, ο οποίος πρότεινε αποτελεσματικότερες μεθόδους στην οργάνωση της εργασίας με σκοπό τη μεγαλύτερη παραγωγικότητα στην εργασία». Η βαθύτατη εκμετάλλευση που οδήγησε τις συνθήκες εργασίας σε απόλυτη στρατοπεδική εξαθλίωση ονομάστηκε κίνημα για μεγαλύτερη παραγωγικότητα(sic). Τι κυνισμός; Το μόνο αντίδοτο στο ψέμα και ήταν το χιούμορ. Γι’ αυτό και τα τόσα ανέκδοτα, τα οποία τόσο καλά γνώριζε ο Μίλαν Κούντερα, όταν έγραφε το «Αστείο» και το «Βιβλίο του γέλιου και της λήθης».


Αυτή η παλαιοκομμουνιστική Αριστερά «έφτυνε στα μούτρα» των δυτικών πολιτών τα πιο γελοία ψέματα και πολλοί τα πίστευαν. Όσον αφορά τη χρήση του ψέματος ως ιδεολογίας η ιστορία σήμερα στο πρόσωπο της λεγόμενης ελληνικής ριζοσπαστικής Αριστεράς, δεν επαναλαμβάνεται, συνεχίζεται ως νεοκομμουνισμός.


Καθόλου παράξενο λοιπόν που η εφημερίδα του μπολσεβίκικου κόμματος ονομάζονταν Πράβντα (Αλήθεια) και ήταν ο συνεχιστής της Ίσκρα ( Σπίθα), για τις οποίες εκστασιασμένος μιλάει ακόμη ο κ. Λαφαζάνης. 


Τελικά στις επερχόμενες εκλογές θα συγκρουστούν η Πράβντα με την Ίσκρα ή αποτελούν τις δυο πλευρές του ίδιου νομίσματος; 


 Θα έχουμε εκλογές σύγκρουσης του ψέματος του τακτικισμού με το ψέμα της ιδεοληψίας ή θα υπάρξει και τρίτο σοβαρότερο ερώτημα; 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ , ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Το facebook και η πολιτική

ΑΚΡΩΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ

Του Γιώργου Σιακαντάρη

    Το να διαπιστώνει κανείς σήμερα τον καθοριστικό ρόλο που παίζουν στην καθημερινότητα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι μεγάλη ανακάλυψη. Το ζητούμενο είναι να διευκρινιστεί γιατί αυτά κυριαρχούν. 

Η κυριαρχία τους έρχεται ως απάντηση στο κοινωνιολογικό πρόβλημα που αφορά την κατάρρευση του κόσμου των διαμεσολαβήσεων. Αυτός είναι ο κόσμος της αστικής φιλελεύθερης δημοκρατίας και στοιχεία του είναι μεταξύ άλλων τα κόμματα, οι ηγέτες, τα μέλη, τα συνδικάτα, η διανόηση, οι αστοί, οι εργάτες, οι αγρότες, γενικώς τα διαμορφωμένα και στέρεα κοινωνικά σύνολα Αυτός ο κόσμος κλονίζεται όταν ο άνθρωπος από μέλος μιας κοινωνικής ομάδας μετατρέπεται – σύμφωνα με την ορολογία των αρχών του 20ου αιώνα- σε «ξένο».

 
Ο ξένος δεν είναι ο αποξενωμένος άνθρωπος, αλλά ο άνθρωπος χωρίς σχέσεις διαμεσολάβησης. Ο χωρίς ιδιότητες άνθρωπος της πρώτης νεωτερικότητας είναι ο αποξενωμένος άνθρωπος, ο άνθρωπος χωρίς δεσμούς διαμεσολάβησης είναι ο ξένος. Ο αποξενωμένος γνωρίζει από ποιόν και από τι είναι αποξενωμένος (σύμφωνα με τον Μαρξ είναι αποξενωμένος από το προϊόν της εργασίας του, από την ίδια την εργασία του και τέλος από τον εαυτό του). 

Ο ξένος είναι δούλος των στιγμών. Τα σύνολα δεν με αγαπάνε -φωνάζει. «Κάθε ένας είναι ο Άλλος και κανένας δεν είναι ο ίδιος»- λέει ο Χάιντεγκερ στο «Είναι και Χρόνος», ενώ ο Ζίμελ μας μιλάει για τον «πλάνητα ξένο», όπου γι’ αυτόν ο «κοντινός βρίσκεται μακριά, ενώ αντίθετα ο μακρινός βρίσκεται κοντά». 

Στον 21ο αιώνα το υποκατάστατο ή το ισοδύναμο του ξένου είναι ο άνθρωπος του facebook
 

Αυτός που βρίσκεται στο facebook δεν ξεχνά μόνο την ιδιωτικότητά του. Ξεχνά κυρίως ότι ο άνθρωπος είναι ένα σύνολο σχέσεων και αφήνεται στη ροή των ξεχωριστών στιγμιαίων αναρτήσεων. Στο Διαδίκτυο υπάρχουν μόνο στιγμές, όπου τα άτομα-μονάδες παρασέρνονται από τη ροή φαντασιακών ποταμών. Στο Διαδίκτυο ο καθένας είναι μονάδα που δεν γίνεται άτομο, ενώ στην πολιτική ζωή το άτομο γίνεται κοινωνία. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ακόμη και ο στοχαστικός ή κριτικός λόγος παρασέρνεται από την κενότητα του «αρέσω - δεν αρέσω». Έτσι εξαφανίζονται όλα όσα μέχρι σήμερα διαμόρφωσαν τον «Αστό» ως πρότυπο συμπεριφοράς.

 
Σ’ αυτές τις συνθήκες η πολιτική, όπως τη γνωρίζαμε στην αριστοτέλεια εκδοχή της ως μια κοινή δράση ανθρώπων που έχουν κοινές αναφορές, ταυτότητες και συμφέροντα, χάνει το νόημα της. Στην εποχή του face book οι άνθρωποι ενώνονται για λίγο και για κάτι ειδικό και όχι για πολύ και για κάτι γενικό. Το εφήμερο είναι το μόνιμο, ενώ το μόνιμο είναι εφήμερο. Ο άνθρωπος της εποχής του face book είναι ένας ρευστός άνθρωπος σε μια ρευστή κοινωνία (Ζίγκμουντ Μπαόυμαν). Ένας άνθρωπος χωρίς δεσμούς, ένας νεο-ξένος.

 
Η πολιτική πράξη ως έκφραση του δημόσιου αγαθού για να υπάρξει και για να είναι αποτελεσματική απαιτεί διαμεσολαβήσεις. Στον κατακερματισμένο όμως κόσμο του διαδικτύου υπάρχουν μόνο αναρτήσεις ξένων «φίλων». Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν υπάρχουν ολότητες, υπάρχουν μόνο «στιγμές» ενός κατακερματισμένου όλου.

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΘΡΗΣΚΕΙΑ - ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ : Καπιταλισμός και πίστη - Γιατί το σύστημα λειτουργίας της ελεύθερης οικονομίας είναι ανεξίθρησκο

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης 

Διδάκτωρ Κοινωνιολογίας

Από την εποχή των σοφιστών ήδη αλλά, βεβαίως, πολύ περισσότερο μετά την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό, υπήρξαν αρκετές φωνές που ισχυρίζονταν ότι η πίστη του ανθρώπου σε μια ανώτερη δύναμη δημιουργίας του κόσμου θα  εξαφανιστεί. 

Εκαναν λάθος. Δεν θα μείνω εδώ στο γεγονός ότι ακόμη και όταν η Αναγέννηση προέβλεπε τον θάνατο του Θεού, στην τέχνη δέσποζε η χριστιανικο-θρησκευτική θεματική. Ούτε ότι υπήρξαν και πάρα πολλοί διαφωτιστές και επιστήμονες που ποτέ δεν αποξενώθηκαν από το θρησκευτικό τελετουργικό. Ακόμη και σήμερα όμως, η πίστη σε μια υπερφυσική δύναμη όχι μόνο δεν εξαφανίζεται αλλά καταλαμβάνει μεγάλο χώρο στις καρδιές πάρα πολλών ανθρώπων.

Εκείνο που χάνεται δεν είναι η προσωπική πίστη, αλλά η πίστη ως αρχή συγκρότησης του κόσμου.

Πίστη και επιβίωση είναι αλληλένδετα συνδεδεμένες στον προνεωτερικό κόσμο. Ο Θεός είναι η αρχή πάνω στην οποία συγκροτείται η ενιαία αντικειμενική και η υποκειμενική πραγματικότητα του προνεωτερικού ανθρώπου. Οι προνεωτερικές κοινωνίες είναι κοινωνίες στις οποίες η ζωή των ανθρώπων είναι άμεσα εξαρτημένη από ανθρώπους που εκφράζουν τέτοιες αυθεντίες (μονάρχης, ευγενείς, κλήρος). Αυτές οι αυθεντίες καθορίζουν κάθε πτυχή της ζωής. Η αντικειμενική ζωή των ανθρώπων εξαρτάται από την υπακοή στις αυθεντίες, ενώ η υποκειμενική υπέρβαση των δυσκολιών της ζωής εξαρτάται από την πίστη στην υπερφυσική πραγματικότητα. Αντικειμενικός και υποκειμενικός κόσμος συγχωνεύονται.

Αντιθέτως, οι άνθρωποι στις συνθήκες αναπαραγωγής της ζωής τους, στον κόσμο της εμπράγματης καπιταλιστικής νεωτερικότητας, μπορούν υποκειμενικά να εξακολουθούν να πιστεύουν, αλλά η αντικειμενική ζωή τους είναι ανεξάρτητη από αυτή την πίστη. 

Η ανάπτυξη του κεφαλαίου δεν έχει ανάγκη την ύπαρξη του Θεού. Γι' αυτό και η καθολική σκέψη, σε αντίθεση με την προτεσταντική, έχει μια εγγενή αδυναμία να κατανοήσει τις καπιταλιστικές πρακτικές και επιδεικνύει άλλοτε κρυφή και άλλοτε φανερή εχθρότητα προς τον καπιταλισμό.

Η μετατροπή των σχέσεων προσωπικής εξάρτησης σε σχέσεις προσωπικής ανεξαρτησίας και εμπράγματης εξάρτησης (Μαρξ) μετατρέπουν την πίστη προς τον Θεό σε μη αναγκαίο στοιχείο για τη συγκρότηση της κοινωνικής πραγματικότητας του καπιταλιστικού κόσμου.  

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο καπιταλιστικός άνθρωπος δεν δικαιολογεί τις πρακτικές του και με την επίκληση εξωοικονομικών αιτιών. Κάθε άλλο. Η λογική του κόσμου του κεφαλαίου προστρέχει πάντα στη νομιμοποίηση που του παρέχει η Εκκλησία και η τελευταία με τη σειρά της προστρέχει στη λογική του χρήματος και της εκκοσμίκευσης, πράγμα που της δημιουργεί μείζονα προβλήματα.

Ο βασικός όμως πυρήνας της σκέψης τόσο του κεφαλαίου όσο και της Εκκλησίας μετατοπίζει το κέντρο βάρους από τον ίδιο τον Θεό και τον Θείο Λόγο προς το υλικό της καπιταλιστικής συσσώρευσης και της εκκοσμίκευσης. Εντός αυτού του πλαισίου πρέπει να γίνουν αντιληπτές απόψεις που μιλούν για τον «Θάνατο του Θεού» ή ότι την εποχή του Διαφωτισμού δικάστηκε ο ίδιος ο Θεός. Αυτός ο θάνατος ή αυτή η δίκη δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι παύουν να πιστεύουν. Σημαίνει όμως ότι σταματούν να στηρίζουν την κοινωνική τους αναπαραγωγή σε θεολογικά εξωοικονομικά νοήματα.

Είναι διαφορετικής τάξης πράγμα να θεωρεί κανείς ότι η πίστη στον Θεό μπορεί κάποτε να εξασθενήσει σε σημείο που οι περισσότεροι άνθρωποι να είναι άθεοι, από το γεγονός ότι στο διχασμένο καπιταλιστικό περιβάλλον η αντικειμενική πραγματικότητα ήδη συγκροτείται χωρίς την αναγκαία παρουσία του Θεού. 

Ο καπιταλισμός είναι ο κόσμος των μεγάλων δυϊσμών (εμπόρευμα - εργασία). Εδώ επικρατεί και ο διαχωρισμός του υποκειμενικού από τον αντικειμενικό κόσμο. Αδιάψευστος μάρτυρας αυτού του διχασμού είναι η ήττα του αυθεντικού Σαβοναρόλα από τον νοθευμένο εκκοσμικευμένο καθολικισμό.

Ο κόσμος που εκφράζεται από σχέσεις προσωπικής εξάρτησης (ο προνεωτερικός δηλαδή κόσμος) δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την πίστη στον Θεό. Ο κόσμος των καπιταλιστικών εμπράγματων σχέσεων αδιαφορεί αν οι καπιταλιστές ή οι εργάτες πιστεύουν. Αυτοί μπορεί να εξακολουθούν να πιστεύουν στον Θεό όσο θέλουν, αλλά η αναπαραγωγή της ζωής τους είναι ανεξάρτητη από αυτήν την πίστη.

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Σφυροδρέπανα στην Ευρώπη

Του Γιώργου Σιακαντάρη 

Κοινωνιολόγου

Στις 4 Ιουνίου συμπληρώθηκε  ένα τέταρτο του αιώνα από τις πρώτες ημιελεύθερες εκλογές στη «Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας». Βεβαίως το λαϊκή και το δημοκρατία μόνο ως αστεία μπορούσαν να γίνουν δεκτά, κάπως σαν το διάσημο «Αστείο» του Κούντερα, ο οποίος παρουσίαζε τον ήρωα του ομώνυμου μυθιστορήματος να μετράει χρόνια διώξεων και φυλακίσεων.

Οταν οι κομμουνιστές μετά το 1948 εδραιώθηκαν στην εξουσία, ήταν μια ομάδα εντελώς ξένη στη βούληση της τεράστιας πλειοψηφίας των πολωνών πολιτών για αστική φιλελεύθερη δημοκρατία. Μετά τη σταλινική περίοδο, η Πολωνία βάδιζε από το καθεστώς των «επιλεκτικών διώξεων» (1956-81) στο κίνημα της Αλληλεγγύης του 1980 που επιχειρήθηκε να καταπνιγεί με το πραξικόπημα της 13ης Δεκεμβρίου 1981. Ηταν όμως εμφανής η αδυναμία του καθεστώτος να σβήσει τη σπίθα της ελευθερίας που το ανεξάρτητο Συνδικάτο Αλληλεγγύη και ο επικεφαλής του Λεχ Βαλέσα είχαν ανάψει στην ψυχή ενός από τους πλέον ευρωπαϊστές λαούς (όχι τυχαία, η Πολωνία είναι σήμερα η χώρα στην οποία η Ευρώπη αναγνωρίζεται ως υπέρτατη πολιτική αξία από το 80% των πολιτών της, παρά τις προσπάθειες για το αντίθετο που καταβάλλει η υπερσυντηρητική ηγεσία της εθνικής Καθολικής Εκκλησίας).

Τον χειμώνα του 1981 καιροφυλακτούσε ο κίνδυνος επανάληψης της σοβιετικής εισβολής στην Πράγα. Οι Σοβιετικοί ήταν έτοιμοι «να χορέψουν με τα τανκς» στην πλατεία της Βαρσοβίας. Το πραξικόπημα όμως δεν μπόρεσε να σταματήσει τη ροή της Ιστορίας. Ο ίδιος ο πραξικοπηματίας Γιαρουζέλσκι (είναι φανερό πως έτσι σταμάτησε την πορεία της χώρας προς τη δημοκρατία, αλλά με αυτόν τον τρόπο απέφυγε και τη σοβιετική εισβολή) οδήγησε το 1988 τις καθεστωτικές δυνάμεις και εκείνες της αντιπολίτευσης στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Επιτεύχθηκε τότε μια συμφωνία, βάσει της οποίας στην πολωνική Βουλή των 460 εδρών οι 299 θα ανήκαν στα καθεστωτικά κόμματα και οι υπόλοιπες 161 έδρες θα εκλέγονταν ελεύθερα. Στις εκλογές της 4ης Ιουνίου, η Αλληλεγγύη κέρδισε τις 160 έδρες των ελεύθερων εκλογών. Από τις 100 έδρες της Γερουσίας που ήταν εντελώς ελεύθερες, οι υποψήφιοι της Αντιπολίτευσης πήραν τις 99! Στον αʼ γύρο εκλέχτηκαν μόνο 165 από τους 299 που ανήκαν στους υποψηφίους του καθεστώτος. Οπως ήταν φυσικό, στον βʼ γύρο που θα εκλέγονταν οι υπόλοιποι «κομμουνιστές» η αποχή έφθασε στο 75%. Μικρή σχετικά, γιατί κανείς δεν ανέμενε ότι οι κομμουνιστές θα εγκατέλειπαν την εξουσία ό,τι και να ψήφιζαν οι πολίτες. Ομως εδώ υπήρξε καθοριστική η παρέμβαση του προσφάτως εκλιπόντος στρατηγού Γιαρουζέλσκι. Αυτός ανέλαβε την προεδρία της χώρας υλοποιώντας το σύνθημα του (τότε επαναστάτη και σήμερα διευθυντή μεγάλης εφημερίδας) Ανταμ Μίχνικ: «Δικός σας ο πρόεδρος, δικός μας ο πρωθυπουργός» – και παρέδωσε ουσιαστικά την κομμουνιστική εξουσία στη βούληση του πολωνικού λαού. 

Η Ιστορία θα τον θυμάται και από τις δύο πλευρές του.

Στην Ελλάδα, τότε, τα ΜΜΕ από τα ξένα θέματα ασχολούνταν μόνο με τις εκλογές του Γκορμπατσόφ, εκλογές μεταξύ κομμουνιστών και κομμουνιστών. Αγνοούσαν ό,τι συνέβαινε στην Πολωνία, όπως σήμερα ασχολούνται με το 1% του Δεξιού Τομέα στην Ουκρανία και όχι με το υπόλοιπο 99% των ουκρανών πολιτών.

Τις ημέρες του Μαΐου και του Ιουνίου 1989 βρέθηκα στην Πολωνία. Σε συνομιλίες μου με πολωνούς φίλους και σε τοπικά παραρτήματα της Αλληλεγγύης δεν μπορούσαν να αντιληφθούν πώς μπορούσα, τότε, να υποστηρίζω τόσο φανατικά την Αλληλεγγύη και ταυτόχρονα να διαβάζω μια εφημερίδα, την «Αυγή», που πάνω της ήταν τυπωμένο το σφυροδρέπανο. Γιʼ αυτούς σφυροδρέπανο και ελευθερία ήταν πράγματα άκρως αντίθετα. Δεν υπήρχε τίποτα ενδιάμεσο μεταξύ κομμουνισμού και ελευθερίας, ούτε ευρωκομμουνισμός, ούτε ανανεωτική Αριστερά.

Δεν μπορούσα να τους καταλάβω που δεν με καταλάβαιναν. Χαριτολογώντας, ένας φίλος στα γραφεία της Αλληλεγγύης μού είπε ότι η μόνη διαφορά που έβλεπε στο σφυροδρέπανο της «Αυγής» ήταν ότι είχε φορά από τα δεξιά προς τα αριστερά – του «Ριζοσπάστη» ήταν και παραμένει στην αντίθετη φορά.  

Σήμερα, γνωρίζω ότι εκείνοι οι φίλοι μου είχαν δίκιο:

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Η Λισσαβώνα χωρίς "μπρατσάκια" και το εγχώριο τσίρκο που ειναι ικανό να πνιγεί σε μια κουταλιά νερό

Του ΗΛΙΑ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗ

Η Ευρώπη ξεφουρνίζει μία ακόμα «ευχάριστη έκπληξη». Ολα δείχνουν πως ο Πορτογάλος πρωθυπουργός θα έχει ανακοινώσει, μέχρι το Eurogroup, την έξοδο της χώρας του από το πρόγραμμα στήριξης και το μνημόνιο χρηματοδότησης. Σαν την Ιρλανδία, θα αποπειραθεί μια «καθαρή έξοδο», χωρίς δηλαδή μια επιπλέον δεσμευτική δανειακή σύμβαση ασφαλείας (για την περίπτωση που οι συνθήκες επιδεινωθούν και τα δανεικά από τις αγορές ξανα-ακριβύνουν). Τη νέα αυτοπεποίθηση της πορτογαλικής κυβέρνησης (η οποία το φθινόπωρο όδευε ολοταχώς για δεύτερο πακέτο στήριξης) την ενίσχυσαν οι πρόσφατες δημοπρασίες ομολόγων. Επεισαν την κυβέρνηση ότι έχει αποκαταστήσει τη χρηματοδότησή της από τις αγορές και μάλιστα με πολύ ελκυστικά επιτόκια.
 

Το οφείλει σε μεγάλο βαθμό στην ΕΚΤ, η οποία έχει ενορχηστρώσει την υποχώρηση του κόστους δανεισμού για όλη την περιφέρεια. Η βελτίωση δεν οφείλεται τόσο σε εσωτερικές θετικές εξελίξεις στις μεμονωμένες χώρες, αλλά στην επιδείνωση των προοπτικών στις αναδυόμενες οικονομίες, που κάνει την ευρωπεριφέρεια να μοιάζει συγκριτικά «σίγουρο στοίχημα». Οι ευρωπαϊκές νομισματικές αρχές έχουν φτιάξει μια φάμπρικα εισροής «φθηνών» κεφαλαίων στην Ευρωζώνη, που βοηθά όλους.  


Από μια άποψη, το ευρωπαϊκό οικοδόμημα μοιάζει να έχει το χαμηλότερο ρίσκο των τελευταίων χρόνων: τα διεθνή κεφάλαια ψηφίζουν Ευρώπη.
 

Η καθαρή έξοδος όμως των χωρών από το Μνημόνιο επαναφέρει το ρίσκο σε αυτή την αρχιτεκτονική από την πίσω πόρτα. Ιρλανδία και Πορτογαλία, σαν παιδιά που μαθαίνουν κολύμπι, αποπειρώνται να αφήσουν την ασφάλεια της άκρης της πισίνας – και δεν θέλουν ούτε μπρατσάκια «για σιγουριά».  


Ομως είναι πρόσφατη στη μνήμη η αλλαγή των διαθέσεων του κεφαλαίου όταν αξιολογεί χώρες. Η εμπιστοσύνη των επενδυτών σε μια χώρα μπορεί να εξαφανιστεί όσο απότομα χάνει την αυτοπεποίθησή του ένα παιδί στο πρώτο του δειλό κολύμπι χωρίς σωσίβιο. Η απουσία «πιστωτικής γραμμής ασφάλειας» σημαίνει πως η Πορτογαλία δεν θα έχει την εγγύηση της ΕΚΤ, δεν θα προστατεύεται από το «πυροσβεστικό» της πρόγραμμα ΟΜΤ (που δεν έχει ξεκινήσει ακόμη). Η Φρανκφούρτη δεν θα σπεύσει να αγοράσει πορτογαλικά ομόλογα για να στηρίξει την τιμή τους, η Λισσαβώνα θα είναι μόνη υπεύθυνη απέναντι στις αγορές.
 

Η Ιρλανδία και η Πορτογαλία ισχυρίζονται πως δεν έχουν ανάγκη «έναν ενήλικο» να τους συγκρατήσει στη περίπτωση που πανικοβληθούν και αρχίσουν να καταπίνουν νερό. Η επιστροφή του κόστους δανεισμού σε προ κρίσης επίπεδα αποτελεί επιχείρημα για τις δύο κυβερνήσεις ότι οι οικονομίες τους μπορούν να επιστρέψουν στους παλιούς τρόπους χωρίς πιστωτική γραμμή ασφαλείας. Αυτό δεν προκαλεί αρνητικά αντανακλαστικά στις αγορές – δεν είχαν μεγάλες ενστάσεις για το πώς λειτουργούσαν εκεί τα πράγματα πριν. 


Εδώ εντοπίζεται μία διαφορά με την Ελλάδα: 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: «Με το ζόρι εταίροι» - Τι άλλαξε και τι μένει ίδιο στην γεωπολιτική σκακιέρα της Ουκρανίας

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του ΗΛΙΑ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗ

Ο πανικός από την ουκρανική αντιπαράθεση κράτησε όσο η χώνεψη του γεύματος της Καθαράς Δευτέρας. Οι αγορές βυθίστηκαν μπροστά στις «ψυχροπολεμικές» εικόνες, αλλά αναδύθηκαν σχεδόν αμέσως - ανέλαβαν δράση τα αντανακλαστικά αυτοσυντήρησης και αλληλεξάρτησης όλων των εμπλεκομένων. 

Η Τρίτη ξημέρωσε διαφορετικά: Η Ρωσία είχε μαζέψει τους στρατιώτες από τη συνοριακή άσκηση (αλλά όχι εκείνους που ήδη ελέγχουν την Κριμαία). Ο Βλαντιμίρ Πούτιν έσπευσε να ρίξει τους τόνους, λέγοντας ότι δεν εξετάζει προσάρτηση της χερσονήσου (θα το αποφασίσουν οι κάτοικοι ίσως;). Τα χρηματιστήρια εκτοξεύθηκαν σ’ ένα ράλι ανακούφισης κι ο «συνωστισμός» των επενδυτών στα «καταφύγια» εκτονώθηκε: Μετά το άλμα στις τιμές τους, τα ΑΑΑ ομόλογα, ο χρυσός, το πετρέλαιο υποχώρησαν, ενώ το ρούβλι σταθεροποιήθηκε. Λήξις επεισοδίου;
Δεν χρειάζεται να παρατηρήσει κανείς περισσότερο από τρία δευτερόλεπτα τον χάρτη με τους αγωγούς που διατρέχουν την Ουκρανία για να διακρίνει το γεωπολιτικό αδιέξοδο. Η χώρα μοιάζει με σιδηροδρομικό κόμβο: όλες σχεδόν «οι γραμμές» φυσικού αερίου περνούν από αυτόν πριν συνεχίσουν στις… εσχατιές της Δυτικής Ευρώπης. Από το ουκρανικό έδαφος περνούν τα 4/5 των ρωσικών εξαγωγών. Δεκαπέντε ευρωπαϊκές χώρες προμηθεύονται από 80% ώς 100% των αναγκών φυσικού αερίου από την Gazprom.  

Μετά την ανοιχτή αντιπαράθεση για την Ουκρανία, όμως, η Ευρώπη είναι «με το ζόρι εταίροι» - όχι πια «φίλοι» με τον ενεργειακό προμηθευτή της.
Η ρωσική επέμβαση στην Κριμαία έδωσε λαβή για ιστορικούς παραλληλισμούς: Η εισβολή του Χίτλερ, η τακτική του Μιλόσεβιτς, τα επεισόδια του ψυχρού πολέμου… Αυτό που αγνοούν αυτές οι αναλύσεις είναι το γεγονός ότι ο κόσμος άλλαξε, έγινε πολύ πιο αλληλοεξαρτώμενος τα τελευταία 25 χρόνια. Ούτε η Δύση μπορεί να στραγγαλίσει οικονομικά τη Ρωσία με κυρώσεις χωρίς να πυροβολήσει τα ίδια της τα πόδια, ούτε η Ρωσία μπορεί να απαντήσει με αντίποινα σε οποιαδήποτε οικονομική πολιορκία χωρίς να ρισκάρει την κατάρρευσή της. 

Πώς θα παγώσει η Δύση την περιουσία του Ρώσου όταν είναι κρυμμένη σε offshore βρετανικών συμφερόντων - ή σε διαμέρισμα στο Κένσινγκτον; 

Ή πώς θα απορρίψει η Ρωσία το δολάριο από τις διεθνείς συναλλαγές χωρίς να μπει στο περιθώριό τους;
Οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις της Δύσης εξάγουν ή έχουν εγκατασταθεί στη Ρωσία, οι μεγαλύτερες τράπεζες (κάποιες μάλιστα από εύθραυστα τραπεζικά συστήματα, όπως της Ιταλίας) έχουν εκτεθεί στην περιοχή με δάνεια δισεκατομμυρίων. 

Από την άλλη, η Ρωσία δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τη φυγή του διεθνούς κεφαλαίου κι έχει ανάγκη τον Ευρωπαίο πελάτη. 

Ο καβγάς επαναλαμβάνεται, αλλά πλέον με κενές απειλές. Το ψυχροπολεμικό δίπολο του ’80 έχει μπει εδώ και χρόνια στο μπλέντερ: 

ΤΟΥΡΚΙΑ: Ιδεοληψία - Πραγματισμός: Σημειώσατε 1.

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ
Του ΗΛΙΑ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗ

Το Αιγαίο να (ξανα-)ετοιμάζεται να βγει στη σκηνή. Η προσοχή διεθνών αγορών και ειδησεογραφίας στρέφεται πάλι πάνω του, εστιάζοντας αυτή τη φορά στη Τουρκία. Εχουν περάσει οκτώ μήνες από τότε που η τύχη της άλλαξε – και το πολυδιαφημισμένο «τουρκικό όνειρο» γύρισε σε εφιάλτη. Αφορμή, η υπόνοια της Fed για μείωση της στήριξης των διεθνών αγορών: Το σχετικό σήμα από την αμερικανική κεντρική τράπεζα τον περασμένο Μάιο πυροδότησε ανασφάλεια και έξοδο από τις αναδυόμενες αγορές – που ξαφνικά όλοι τις είδαν με δυσπιστία.  

Επόμενο βήμα των διεθνών επενδυτών; 

 Να ζυγίσουν ποια από τις αναδυόμενες είναι πιο εύθραυστη, ποια θα είναι η «πρώτη πεσούσα», ώστε να στοιχηματίσουν εις βάρος της. 

Η γειτονική χώρα βάζει αυτόματα υποψηφιότητα: Εχει ένα τεράστιο έλλειμμα στις συναλλαγές της με τον έξω κόσμο. Μια κυβέρνηση σε υπαρξιακή κρίση. Μια οικονομία που λειτουργεί με νευρικά, ξένα, βραχυπρόθεσμα δάνεια. Μια σταθερή απόσυρση των διεθνών κεφαλαίων, η οποία αποτυπώνεται στην υποχώρηση της τουρκικής λίρας. Τα μικρότερα συναλλαγματικά αποθέματα, άρα τις λιγότερες άμυνες από τις άλλες αναδυόμενες.

Η ισοτιμία της τουρκικής λίρας με το δολάριο ξεπέρασε το ψυχολογικό όριο του 2,2 αυτή την εβδομάδα. Μία λίρα αγοράζει 45 σεντς· πέρυσι αγόραζε 55. Μιλάμε για 20% υποτίμηση. «Μάνι μάνι» μεγαλύτερη απώλεια πραγματικού εισοδήματος για τον μέσο Τούρκο από ό,τι για τον Ελληνα σε ένα χρόνο, «στα μουλωχτά».  

Η Τουρκία προσπαθεί να πατήσει φρένο «καίγοντας» με γρήγορο ρυθμό τα συναλλαγματικά της αποθέματα: αγοράζει με αυτά τουρκικές λίρες προσπαθώντας να ανακόψει τη διολίσθηση. 

Μάταια. Τα διεθνή κεφάλαια βγαίνουν από την Τουρκία και η απομόνωσή της από τις ομοειδείς οικονομίες ενισχύεται. 

Το διάγραμμα-βαρόμετρο που παρακολουθούν οι Τούρκοι πλέον με κομμένη την ανάσα δεν είναι το κόστος δανεισμού, αλλά η ισοτιμία του νομίσματός της. Σε αυτό το διάγραμμα διακρίνεται καθαρά και η παράμετρος «πυροβολώ τα πόδια μου»: Η λίρα άρχισε να διολισθαίνει αμέσως μετά τις αμερικανικές ανακοινώσεις για μειωμένες δόσεις στις ενέσεις ρευστότητας. Αλλά παρουσιάζει δύο μεγάλες βουτιές – με αποκλειστική ευθύνη της τουρκικής διοίκησης: Η μία ταυτόχρονα με τις βίαιες συγκρούσεις στην πλατεία Τακσίμ. Η άλλη, όταν άρχισε το ξεκαθάρισμα πολιτικών λογαριασμών Ερντογάν - Γκιουλέν τον Δεκέμβριο. Κάποιοι υπάλληλοι στο ΔΝΤ θα ξεσκονίζουν τις παλαιότερες τουρκικές εκθέσεις και ίσως προετοιμάζονται για τα επόμενα.

Τα μεσανατολικά κολλήματα στην πολιτική διαιωνίζουν τον εγκλωβισμό. Για παράδειγμα, αντί η τουρκική κεντρική τράπεζα να σπαταλά τα πολύτιμα συναλλαγματικά της διαθέσιμα σε έναν καταδικασμένο αγώνα, θα μπορούσε να αυξήσει τα επιτόκια για να ανακόψει την εκροή πιο κοντά «στην πηγή». Ελα όμως που ο Ερντογάν έχει αυτοεγκλωβιστεί και οι ψηφοφόροι του θα τον κάψουν αν το δοκιμάσει. Ετσι η Τουρκία αγωνίζεται να διαφύγει από το σπιράλ θανάτου που έχει παγιδευτεί, με δεμένα τα χέρια πίσω από την πλάτη της – προστατεύοντας πάνω από όλα το κούτελο του πρωθυπουργού.  

Αλλά, αν δεν μπορεί να αυξήσει τα επιτόκια γιατί φοβάται τους ψηφοφόρους, τους στέλνει στα ανταλλακτήρια να αλλάζουν λίρες με δολάρια με το που θα τις πιάσουν στα χέρια τους. Ιδεοληψία - Πραγματισμός: Σημειώσατε 1.

Σας θυμίζει κάτι; 

ΤΟΥΡΚΙΑ: Πορτοκαλί οικονομικός συνεγερμός - Χορεύει πυροβολώντας τα πόδια της.

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του ΗΛΙΑ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗ

Το σημείο θραύσης της τουρκικής αυτοπεποίθησης πλησιάζει. Την ίδια ώρα που ο πρωθυπουργός Ερντογάν συζητούσε την Τρίτη στις Βρυξέλλες με την ηγεσία της Ε.Ε. για την ενταξιακή πορεία της Αγκυρας (και τα ατοπήματά της), πίσω στην Τουρκία, η Κεντρική Τράπεζα έκανε ανακοινώσεις για τα επιτόκια: Ανακοινώσεις, που εξασφάλισαν την παράταση της ανασφάλειας για τις προοπτικές της Τουρκίας και την ενίσχυση των φόβων για πιο ραγδαία επιδείνωση.
Η τουρκική Κεντρική Τράπεζα αποφάσισε να αφήσει το βασικό επιτόκιο αμετάβλητο στο 7,75%, παρά το γεγονός ότι η τουρκική λίρα αιμορραγεί - και μια αύξησή του θα ανέκοπτε την πτώση. Δεν εξεπλάγη κανείς με την παθητικότητα της κεντρικής τράπεζας, καθώς οι αγορές γνωρίζουν τον αυτοεγκλωβισμό της κυβέρνησης Ερντογάν: Εχει πολιτικοποιήσει το επιτόκιο τόσο πολύ («ξένα κέντρα μας πιέζουν να αυξήσουμε τα επιτόκια») που ούτε η -θεωρητικά- ανεξάρτητη κεντρική τράπεζα μπορεί να το πειράξει.
Η ανακοίνωση της Τράπεζας της Τουρκίας κατάφερε δύο χτυπήματα στη διεθνή αξιοπιστία της χώρας: 

1) Οι κεντρικές τράπεζες στις ώριμες οικονομίες οφείλουν να είναι ανεξάρτητες και να αντιδρούν στα δεδομένα - κι όχι να τους δένουν τα χέρια οι κυβερνώντες. 

2) Οι κεντρικές τράπεζες πρέπει να είναι ξεκάθαρες και να εκπέμπουν αυτοπεποίθηση στις ανακοινώσεις τους.  

Η απόφαση της τουρκικής τράπεζας προσπάθησε να παντρέψει αντιφατικά ζητούμενα με αμφίβολα αποτελέσματα. Αφησε αμετάβλητο το επιτόκιο μεν, αλλά αφήνει ένα τεχνικό παράθυρο για αύξηση του επιτοκίου χρηματοδότησης ώς το 9% «σε ξεχωριστές μέρες» δε. «Ηξεις αφήξεις»; ή κουτοπόνηρο μπάλωμα του τύπου «και η πίτα σωστή και ο σκύλος χορτάτος» που όμως δεν πείθει πλέον τις διεθνείς αγορές - πόσω μάλλον όταν προέρχεται από «τζούνιορ» κεντρικές τράπεζες.
Ο Ερντογάν, από το Βέλγιο, συνεχάρη την κεντρική του τράπεζα για την «προσήκουσα απόφαση» πλέκοντας το εγκώμιο της ανεξαρτησίας της. Μετά τις πρώτες αντιδράσεις όμως, από χθες φάνηκαν καλύτερα οι συνέπειες: Οι επενδυτές δεν «συνεχάρησαν»: έσπευσαν να πουλήσουν τα πιο βραχυπρόθεσμα τουρκικά ομόλογα, οδηγώντας τις αποδόσεις τους υψηλότερα κι από αυτές των μακροπρόθεσμων. 

Η απόδοση του διετούς ομολόγου σκαρφάλωσε στο 9,96%, ενώ η απόδοση του δεκαετούς έπεσε στο 9,88%. Αυτή η αντιστροφή της φυσικής τάσης (κανονικά πληρώνεις μεγαλύτερο επιτόκιο για μεγαλύτερης διάρκειας δανεισμό), αποτελεί κλασική ένδειξη ότι η ανησυχία για τη χώρα ανεβαίνει κλίμακα. Η λίρα υποχώρησε σε νέο χαμηλό. «Θορυβημένοι» αναλυτές κάνουν πρόχειρους υπολογισμούς και δημοσιεύουν τις εκτιμήσεις τους για τη συνολική έκθεση των ξένων τραπεζών στην Τουρκία (δεν έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που υπολόγιζαν την έκθεση των ευρωπαϊκών τραπεζών σε ελληνικά ομόλογα ή τις ελληνικές τράπεζες). Το πρελούδιο μιας «ανοιχτής κρίσης εμπιστοσύνης» έχει ξεκινήσει - ταυτόχρονα με τις παραφωνίες Τούρκων πολιτικών για εσωτερική κατανάλωση όπως ότι «δεν μπορεί να υπάρξει κρίση ακόμα κι αν θελήσουμε να την κατασκευάσουμε».
Δεν είναι ν’ απορείς: 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ - Νταβός: καλλιστεία «για παχουλές»

Του ΗΛΙΑ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗ

Τα μεγάλα οικονομικά fora, όπως αυτό του Νταβός, λειτουργούν όπως κάποτε οι ετήσιες χοροεσπερίδες στις αυτοκρατορικές αυλές: Δίπλα στους χορούς (ή τα «στρογγυλά τραπέζια»), οι καλεσμένοι παρουσιάζουν την καλύτερή τους εικόνα και προβάλλουν τα πλεονεκτήματά τους με το βλέμμα στις συμφωνίες, τις συμμαχίες και τις μάχες της επόμενης χρονιάς.
Φέτος είναι η πρώτη σύναξη της οικονομικής ελίτ στην Ελβετία με θεμελιωμένη τη γενική πεποίθηση ότι τα χειρότερα της κρίσης του 2008 έχουν περάσει. Οι πιο δύσπιστοι θα πουν πως θα είναι και η τελευταία σύναξη με αυτό το ροζ φόντο, γιατί το 2014 ίσως αποκαλύψει πως η σκόνη που κρύφτηκε «κάτω από το χαλί» ήταν τοξική και χάλασε το πάτωμα. Η οργανωτική επιτροπή του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ προσπαθεί να διώξει τις κακιές σκέψεις μακριά, προτείνοντας ως κεντρικό σύνθημα του φετινού WEF το μότο: «Ξανασχεδιάζοντας τον κόσμο» (χωρίς χαλιά ίσως;). Σε αυτό το κλίμα οι μεγάλες οικονομικές οντότητες ανασυντάσσονται και ξανασυστήνονται.
Υστερα από πέντε χρόνια «ένοχης» συστολής και αγωνίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι και πάλι στο επίκεντρο με αέρα νικητή. Εχοντας πείσει ότι έχουν αφήσει τα χειρότερα πίσω τους, έχουν προετοιμάσει το έδαφος για μια πιθανότητα που θα προκαλούσε γέλια αν διατυπωνόταν στα συντρίμμια της αμερικανικής κρίσης του 2008: ένα νέο, ισχυρό και διαρκές ράλι του δολαρίου. Καθώς κλείνουν σιγά σιγά (σχεδόν συμβολικά) τον κύκλο της νομισματικής ενίσχυσης, θα ξεχωρίσουν θετικά σε σχέση με άλλες οικονομίες, που θα πρέπει τώρα να ακολουθήσουν τον αμερικανικό δρόμο της στήριξης, με νέο χρήμα. Το πλεονέκτημα της –έστω αναιμικής– ανάκαμψης θα μετρήσει περισσότερο για τις ΗΠΑ καθώς οι περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες θα φλερτάρουν με τον αποπληθωρισμό. Επιπλέον, την ισοτιμία του θα ενισχύσουν εκατοντάδες εκατομμύρια πολιτών στις αναδυόμενες οικονομίες που –φοβισμένοι για την αξία των δικών τους νομισμάτων– θα αναζητήσουν την πατροπαράδοτη ασφάλεια του δολαρίου στα πεζοδρόμια και τα ανταλλακτήρια του πλανήτη.  

Η Ευρώπη πάει στο Νταβός με μασκότ την Ιρλανδία. Η πρώτη χώρα που έκλεισε τον κύκλο ενός Μνημονίου, κι έζησε να το διηγηθεί.
Το Δουβλίνο διαπιστώνει ότι μπορεί να πάρει δανεικά για μια πενταετία με χαμηλότερο επιτόκιο από ό,τι οι ΗΠΑ ή το Ηνωμένο Βασίλειο. 

Η Ιαπωνία, πάλι, έχει να υπερασπιστεί το μεγαλύτερο εν εξελίξει νομισματικό πείραμα. Θα διπλασιάσει τα γιεν που κυκλοφορούν με την ελπίδα η οικονομία να ξεκολλήσει. Αν τα καταφέρει θα δώσει παράταση στο νομισματικό κοντρόλ των αγορών. Αν όχι, η παγκόσμια κρίση θα είναι χειρότερη του 2008.
Το ΔΝΤ συνεισφέρει με τη δική του ευφορική νότα στο WEF που ξεκινά:  

ΤΟΥΡΚΙΑ - ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: Τα «διόδια» για τη μετά Ερντογάν εποχή

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του ΗΛΙΑ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗ

Η πολιτική στη Μέση Ανατολή είναι αδυσώπητη: Τη μια στιγμή είσαι ο «larger-than-life μεσσίας», παίζεις σκληρό γεωπολιτικό παιχνίδι στη Μεσόγειο έχοντας τον απόλυτο έλεγχο στο εσωτερικό, είσαι «πιστωμένος» με μια οικονομία που βρυχάται και σχεδιάζεις αναβάθμιση στο κορυφαίο αξίωμα της χώρας σου «με τα σκυλιά δεμένα». Ξαφνικά την επόμενη, πρέπει να θυσιάσεις τη μισή σου κυβέρνηση, να ξαναφιλτράρεις τους συγγενείς σου, να φωνάζεις «διεθνής σκευωρία» απειλώντας με εκδίκηση πρώην συνοδοιπόρους - ενώ την ίδια ώρα εξετάζεις και τα σενάρια διαφυγής σε περίπτωση που παρουσιαστείς ως ο «επόμενος μουσουλμάνος τύραννος» σε εξώφυλλο διεθνούς περιοδικού.

Η στιγμή μοιάζει να μην αργεί.

Μπορεί η Τουρκία να έπεσε στα μαλακά από τη Fitch (η αναταραχή πρέπει να συνεχιστεί για να επηρεάσει αρνητικά την αξιολόγηση) αλλά η απολυταρχία του Ταγίπ Ερντογάν αμφισβητείται και επικρίνεται διεθνώς - ενώ η λίρα πέφτει.  

Το πολιτικό δράμα της Τουρκίας κορυφώνει όλα τα τρέχοντα και παλιά μικροδράματα στην τεράστια γειτονική χώρα: Είναι συγκρίσιμο -σε εκτόπισμα και «σεισμικό μέγεθος»- με όλα τα ελληνικά σκάνδαλα, αθροιστικά, από εποχής Κοσκωτά. Η «κάθαρση» όμως είναι ακριβό σπορ για τον απλό Τούρκο: Η κεντρική του τράπεζα σπαταλά εκατομμύρια τη μέρα για να στηρίξει τη λίρα. Οι εισαγωγές ακριβαίνουν. Η εξυπηρέτηση του βραχυχρόνιου χρέους της Τουρκίας γίνεται πιο τσουχτερή. Η λειτουργία του κράτους, των πάντων, κοστίζει ακριβότερα. Ο πυρετός του «κόστους δανεισμού» -σε ύφεση στην Ελλάδα και την ευρωπαϊκή περιφέρεια- είναι σε έξαρση στην Τουρκία. Η οποία δεν έχει καν ευρώ. Εχει όμως μια τεράστια οικονομία που εξάγει ρούχα, αμαξίδια γκολφ, όπλα, αυτοκίνητα - αλλά «καίει» δανεικό, ξένο χρήμα. 

Η Τουρκία είναι αρχετυπικά «αναδυόμενη»: Το διεθνές κεφάλαιο πηγαίνει εκεί για βραχυχρόνιες ψηλές αποδόσεις, έτοιμο να διακτινιστεί μακριά με την πρώτη στραβή. 

Αν φύγει, η επακόλουθη πιστωτική ασφυξία της τουρκικής οικονομίας θα κάνει τον Ελληνα επιχειρηματία να αισθάνεται συγκριτικά τυχερός.

Οι αγορές παίζουν «μουσικές καρέκλες», υπό την τονωτική μελωδία των κεντρικών τραπεζών. Οι επενδυτές αγοράζουν τα πάντα, μέχρι να σταματήσει η μουσική. Η έμφαση σε ένα αδύναμο κρίκο παρατείνει τον χρόνο που παίζει η μουσική για τους υπολοίπους. Η Τουρκία έχει όλα τα χαρακτηριστικά για τον ρόλο: 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Είναι αθώοι όσοι τους ψήφισαν;

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του Γιώργου Σιακαντάρη

 

Οι εξελίξεις με τις συλλήψεις των ιθυνόντων της Χρυσής Αυγής για εγκλήματα που κατηγορούνται ότι διέπραξαν είναι θετικές. Ύστερα από αυτές, τα πράγματα μπορεί να μην είναι όπως ήσαν πριν. 

 

Αν όμως ακόμη και μετά την ηθική απαξίωση του σκληρού πυρήνα της Χρυσής Αυγής δεν αλλάξουν πολλά από αυτά που οδήγησαν το 7% ή σχεδόν 425.000 έλληνες πολίτες να ψηφίσουν αυτό το κόμμα, η δημοσκοπική απήχηση του οποίου είχε υπερβεί ήδη το 13%, τότε τίποτα δεν αποκλείει αύριο να μιλάμε για το φαινόμενο του «Αργυρού Δειλινού» και να εννοούμε τα ίδια πράγματα. Αν στο όνομα της οργής, της αγανάκτησης, της φτώχειας, της παταγώδους αποτυχίας του πολιτικού συστήματος, της απουσίας μιας εξωστρεφούς και μη κρατικοδίαιτης αστικής και επιχειρηματικής τάξης ή στο όνομα του Μνημονίου αθωώσουμε όσους, 70 χρόνια μετά το Αουσβιτς, ψήφισαν ένα απροκάλυπτα φασιστικό κόμμα, ούτε ο επιστημονικός και νηφάλιος λόγος ούτε η Ιστορία θα μας συγχωρήσουν. 

 

Να κατανοήσω ότι φταίει το Μνημόνιο, το πολιτικό, το οικονομικό και οποιοδήποτε άλλο σύστημα για την άνοδο της ΧΑ. Μήπως όμως, αν δεν ήταν το Μνημόνιο, σήμερα θα η Χρυσή Αυγή θα κυβερνούσε; Μήπως, αντιστοίχως, αν δεν αλλάξει η λογική αυτού του Μνημονίου, υπάρχει φόβος να τρέχουμε να μαζεύουμε τα κομμάτια μιας κοινωνίας που διαρκώς θα εκφασίζεται;

Αν μείνουμε εδώ και δεν σκάψουμε βαθύτερα, αν δεν δούμε ότι οι συνειδήσεις πολλών εξ ημών ήσαν προετοιμασμένες ιδεολογικά, μορφωτικά και κυρίως πολιτισμικά να δεχθούν τον σπόρο του φασισμού, αύριο πάλι θα ψαχνόμαστε για τα αίτια του εκφασισμού της ελληνικής κοινωνίας.

Είναι δεδομένα αυτά που χρειάζεται να χτυπηθούν. 

 

Στα δεξιά, οι ιδεολογίες του μοναδικού, εκλεκτού, παράκλητου, ανάδελφου έθνους. 

 

Στα αριστερά, οι ιδεολογίες της ανομίας, των σλόγκαν τύπου: «Νόμος είναι το δίκιο του εργάτη». 

 

Ταυτόχρονα, χρειάζεται να μπει στο στόχαστρο η συνωμοσιολογική αντίληψη για την ιστορία και τους κακούς ξένους, οι οποίοι ολημερίς και ολονυχτίς υποτίθεται ότι βυσσοδομούν κατά του «άσπιλου και αμόλυντου» Ελληνισμού. Αυτή η συνωμοσιολογική αντίληψη και ο αντισημιτισμός μας έρχονται κατακέφαλα και από τα δεξιά και από τα αριστερά, ακόμα και από πρόσωπα που απαγγέλλουν Ελύτη.

Ολα αυτά είναι το έδαφος πάνω στο οποίο άφησε το φίδι τα αυγά του. Αυτές οι ιδεολογίες και οι συνάδουσες σε αυτές ιδεοληψίες είναι που προφανώς προετοίμασαν τους πολίτες να ταυτιστούν όχι με μια ιδεολογία (γιατί ο φασισμός δεν είναι ιδεολογία, και εδώ μεταξύ των άλλων είναι η διαφωνία μου με τη θεωρία της ταύτισης των άκρων) αλλά με ένα κήρυγμα μίσους.

Ο φασισμός είναι κήρυγμα μίσους για τον άλλο επειδή είναι διαφορετικός, όχι επειδή σκέπτεται διαφορετικά. Γι’ αυτό και δεν είναι, έστω κακή, ιδεολογία. Είναι στίγμα και ως τέτοιο πρέπει να αντιμετωπίζεται.