ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Η Τραγωδία της Τμηματικής Οριοθέτησης της ΑΟΖ με την Αίγυπτο: Και αν κατέβουν οι Τούρκοι ψαράδες;

Του ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΚΑΡΥΩΤΗ

Θέλαμε να εμβολίσουμε το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο και καταλήξαμε σε ένα οδυνηρό συμβιβασμό με την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ, που εύχομαι  να μη μας κοστίσει μακροπρόθεσμα.

Ο επόμενος χάρτης είναι ο επίσημος χάρτης, που δόθηκε στην δημοσιότητα από τις δύο κυβερνήσεις, και δείχνει την οριοθέτηση ΑΟΖ ανάμεσα στην Ελλάδα και την Αίγυπτο.

O ΧΑΡΤΗΣ ΤΗΣ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΣ ΑΟΖ ΕΛΛΑΔΑΣ-ΑΙΓΥΠΤΟΥ

Αναμένοντας το επίσημο κείμενο της συμφωνίας, μπορούμε να βγάλουμε μερικά προκαταρκτικά συμπεράσματα μελετώντας  αυτόν τον χάρτη.

Η ανατολική κάθετος κόκκινη γραμμή, που δεν περιλαμβάνει μέρος της Ρόδου, δεν βρίσκεται στο 28ο μεσημβρινό, αλλά δυτικά από τον 27:59′ μεσημβρινό. Δηλαδή δεν δίνουμε πλήρη επήρεια στη Ρόδο!

Επιπλέον, όπως έγραψε ο Σταύρος Λυγερός, στο τελευταίο άρθρο του:

“H συμφωνία –σύμφωνα με διπλωματικές πηγές– πιθανότατα θα προβλέπει αντί για τη μέση γραμμή (50% για τις δύο πλευρές) 55% για την Αίγυπτο και 45% για την Ελλάδα! Ας σημειωθεί ότι η αρχική απαίτηση του Καΐρου ήταν η αναλογία να είναι 60% προς 40% και το 55% προς 45% είναι η ελληνική αντιπρόταση! Μένει να δούμε πως ακριβώς θα κατανεμηθεί στον χάρτη η θαλάσσια περιοχή που θα χαριστεί στην Αίγυπτο, ώστε να μειωθούν οι αντιδράσεις στην Ελλάδα.”

Κάτι πάει πολύ στραβά όταν κάνεις μια τμηματική οριοθέτηση, που δεν προβλέπεται  στην UNCLOS, και συγχρόνως κάνεις οριοθέτηση όχι με βάση την μέση γραμμή, που αποτελούσε την θεμελιώδη  και μόνιμη θέση μας απέναντι στην Τουρκία και εξαφανίζεις το σύμπλεγμα του Καστελλόριζου!

Ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο αυτής της συμφωνίας είναι η δυτική κάθετος κόκκινη γραμμή, που υποδηλώνει μηδενική επήρεια στο δυτικό μέρος της Κρήτης. Αυτή η κάθετη γραμμή έπρεπε να χαραχθεί δυτικότερα και να αγγίζει στο σημείο που συνορεύει η Αίγυπτος με την Λιβύη.

Τέλος, να μη ξεχνάμε ότι σβήσαμε την ΑΟΖ της Κύπρου από τον χάρτη, διότι οι Αιγύπτιοι θέλουν να δείχνουν ότι διαθέτουν  θαλάσσια σύνορα με την Τουρκία.

Ο  Κυριάκος Μητσοτάκης, επισκεπτόμενος  την  Χάλκη, δήλωσε για την ελληνοαιγυπτιακή  συμφωνία:

    «Χρειάστηκαν 15 χρόνια διαπραγματεύσεων για να καταλήξουμε σε μία συμφωνία σύμφωνη με το Διεθνές Δίκαιο, με την οποία αναγνωρίζονται όλα τα δικαιώματα των νησιών μας στις Θαλάσσιες Ζώνες τους».

Δυστυχώς με τη συμφωνία αναγνωρίζονται όλα τα δικαιώματα μερικών νησιών μας στις Θαλάσσιες Ζώνες τους.

Φοβάμαι ότι κάποιοι δεν γνωρίζουν τι ακριβώς σημαίνει οριοθέτηση ΑΟΖ.  

Οριοθέτηση ΑΟΖ δεν σημαίνει να προστατεύεις μόνο τους υδρογονάνθρακες αλλά και τα ψάρια σου.

Τι θα πράξει η Ελλάδα όταν λιβυκά ή τουρκικά αλιευτικά πλοία αρχίζουν να ψαρεύουν στην ΑΟΖ μας;

    Επίλογος:

Υπάρχει και κάτι που μπορεί να μας εκπλήξει. Έτσι που έχουν μπερδευτεί οι ΑΟΖ τεσσάρων κρατών θα μπορούσαν όλες να πάνε στην Χάγη που θα αποφασίσει, ταυτόχρονα, για τα θαλάσσια σύνορα όλων των κρατών.

Υποψιάζομαι, ότι σε μια τέτοια περίπτωση η Ελλάδα θα είναι η χαμένη διότι...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΤΟΥΡΚΙΑ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Ανάγκη για νέα στρατηγική έναντι της Τουρκίας

Από τους ΘΕΟΔΩΡΟ ΚΑΡΥΩΤΗ* και ΑΓΓΕΛΟ ΣΥΡΙΓΟ**

Ο Ελληνας πρωθυπουργός επισκέφθηκε την Τουρκία επιζητώντας τη μείωση της εντάσεως μεταξύ των δύο χωρών. Επισκέψεις πυροσβεστικού χαρακτήρα στην Αγκυρα δεν αποτελούν στρατηγική. Επαφιέμεθα στην καλή διάθεση της Τουρκίας, εάν θα στέρξει να κατεβάσει τους τόνους.

 

Επίσης δεν αποτελούν στρατηγική αποσπασματικές κινήσεις όπως η επέκταση των χωρικών υδάτων στο Ιόνιο, που φημολογείται ότι θα εξαγγελθεί τις επόμενες ημέρες στους διψασμένους για προεκλογικά πυροτεχνήματα ψηφοφόρους.

 

Μια κίνηση που δεν θα περιλαμβάνει σημαντικό τμήμα στο Αιγαίο είναι απολύτως καταδικαστέα. Θα επιβεβαιώσει απολύτως την άποψη που διατυμπανίζει η Τουρκία επί χρόνια ότι στο Αιγαίο ισχύουν ειδικές συνθήκες (σχετικές περιστάσεις, όπως τις αποκαλεί).

 

Μετά το 1999 είχε επιλεγεί ως στρατηγική η ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας. 

Εληξε την ημέρα που η Βρετανία αποφάσισε να αποχωρήσει από την Ευρώπη.

  Εχουμε παραμείνει η μοναδική χώρα της Ε.Ε. που μηρυκάζει μια ενταξιακή πορεία που ούτε οι ίδιοι οι Τούρκοι τη θέλουν. Οι άλλοι Ευρωπαίοι μιλούν ήδη για ειδική σχέση που βασίζεται στην τελωνειακή ένωση, στους ενεργειακούς άξονες που περνούν από την Τουρκία και στο μεταναστευτικό. 

Στρατηγική έναντι της Τουρκίας σημαίνει ότι δίπλα σε αυτά πρέπει να προσθέσουμε και τις δικές μας προτεραιότητες. Οπως επίσης, η νέα μας στρατηγική πρέπει να περιλαμβάνει και την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου και ειδικότερα του δικαίου της θάλασσας. 

Κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Τουρκία, ο Ελληνας πρωθυπουργός αναφέρθηκε επανειλημμένως στην ανάγκη για σεβασμό του διεθνούς δικαίου. Οποιος τρίτος τον άκουγε θα είχε την εντύπωση ότι η Ελλάδα είναι μια χώρα που εφαρμόζει το διεθνές δίκαιο. Κι όμως! Σε αυτόν τον τομέα η Ελλάδα έχει μια σειρά από θλιβερές πρωτιές:

 

• Είναι η μόνη από 149 παράκτιες χώρες σε όλο τον κόσμο που έχει τη δυνατότητα αλλά δεν έχει επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια.

 

• Μαζί με την Αλβανία, το Κουβέιτ και το Μαυροβούνιο, είναι η χώρα που δεν έχει κηρύξει οποιαδήποτε θαλάσσια ζώνη από αυτές που προβλέπονται στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας.

 

• Εξακολουθεί να διατηρεί το μοναδικό παγκοσμίως διαφορετικό εύρος χωρικών υδάτων (6 μίλια) από εναέριο χώρο (10 μίλια), καθεστώς που αποκαλείται διεθνώς το «ελληνικό παράδοξο».

 

• Τα παραπάνω στοιχεία κατατάσσουν την Ελλάδα ως τη χώρα με τη μικρότερη δικαιοδοσία σε θαλάσσιες ζώνες σε όλο τον κόσμο.

 

Η Ελλάδα, που επικαλείται με κάθε ευκαιρία το διεθνές δίκαιο, απέχει συστηματικά από την εφαρμογή του. Αυτή η στάση θα μπορούσε να είναι εν μέρει κατανοητή πριν από το 1994, όταν δεν είχε τεθεί εν ισχύι η σύμβαση για το δίκαιο της θάλασσας. Είκοσι πέντε χρόνια μετά όμως, η συστηματική αποφυγή ασκήσεως δικαιωμάτων που μας δίνει το διεθνές δίκαιο οδηγεί σε αποδυνάμωσή τους.

 

Είναι προφανές ότι πίσω από την ελληνική αδράνεια βρίσκεται ο φόβος της Τουρκίας. Εχει απειλήσει με casus belli σε περίπτωση επεκτάσεως των ελληνικών χωρικών υδάτων. Η απειλή είναι εντελώς παράνομη, αλλά δεν μπορούμε να μην τη λάβουμε σοβαρά υπ’ όψιν. Εμείς, όμως, έχουμε φθάσει στην άλλη άκρη. Προκειμένου να μην «ενοχλήσουμε» την Τουρκία, απέχουμε από οποιαδήποτε άσκηση δικαιωμάτων σε όλες μας τις θάλασσες. Ανάλογες αντιλήψεις είχαν εμποδίσει επί δεκαετίες την έρευνα και εκμετάλλευση της υφαλοκρηπίδας στο Ιόνιο και στο Λιβυκό Πέλαγος, περιοχές στις οποίες δεν υπάρχει τουρκική απειλή.

 

Η νέα μας στρατηγική θα πρέπει να περιλαμβάνει και την Ανατολική Μεσόγειο. Εκεί θα εξελιχθεί η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση τα επόμενα χρόνια. Κι εδώ έχουμε σοβαρές ελλείψεις. Επί παραδείγματι, τον Απρίλιο του 2012 η Τουρκία διεκδίκησε επισήμως με χάρτες συγκεκριμένες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου ανάμεσα στην Κύπρο αφενός και στη Ρόδο, στην Κάσο και στην Κάρπαθο αφετέρου. Μέχρι σήμερα, αν και έχουμε διαμαρτυρηθεί για τις τουρκικές διεκδικήσεις, δεν έχουμε ορίσει τις περιοχές της υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ που θεωρούμε ότι μας ανήκουν.

 

Η στρατηγική πρέπει να υπολογίζει και τις τεχνολογικές εξελίξεις που επιτρέπουν την ποικιλόμορφη εκμετάλλευση της ΑΟΖ. Δεν είναι μόνον οι υδρογονάνθρακες. Οι Νορβηγοί ήδη έχουν τοποθετήσει τεράστια πλωτά αιολικά πάρκα σε μεγάλη απόσταση από τις ακτές τους, ώστε να μην προκαλούν οπτική ενόχληση ενώ παράλληλα να εκμεταλλεύονται καλύτερα τους δυνατούς ανέμους. Με το παρόν ελάχιστο εύρος των ελληνικών θαλασσίων ζωνών είναι εύκολο σε κάθε κακόπιστο γείτονα...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΤΟΥΡΚΙΑ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Η Λωζάνη, η Υφαλοκρηπίδα και το Φάντασμα της ΑΟΖ: Αν πέσει η Κύπρος θα αντέξει το Αιγαίο?

Γράφει ο Θεόδωρος Καρυώτης 

Όπως έγραψε πρόσφατα ο πρώην υφυπουργός εξωτερικών Δημήτρης Κούρκουλας: «Η Συνθήκη της Λωζάνης δεν είναι μόνο το θεμέλιο της ελληνοτουρκικής συνύπαρξης επί σχεδόν ένα αιώνα. Είναι το πιστοποιητικό θανάτου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και το πιστοποιητικό γέννησης της Τουρκικής Δημοκρατίας, υπογεγραμμένο μάλιστα και από τις ευρωπακες δυνάμεις. Είναι το αποκορύφωμα της πολιτικής και στρατιωτικής δράσης του δημιουργού της Τουρκίας Κεμάλ Ατατούρκ. Για όσο διάστημα ηγεμόνευε στη γείτονα χώρα η κεμαλιστική ιδεολογία, η Συνθήκη της Λωζάνης αποτελούσε το ιερό κείμενο της γένεσης του κοσμικού κράτους.» 


Επομένως, η κρίσιμη ερώτηση είναι γιατί ο Σουλτάνος επιχειρεί τώρα μια πλήρη ανατροπή των ελληνοτουρκικών σχέσεων με μια βάναυση αμφισβήτηση της Συνθήκης της Λωζάνης. 


Μήπως επειδή χάνει το έδαφος κάτω από τα πόδια του; 


Μήπως σχετίζεται με την επίλυση του Κυπριακού προβλήματος; 


Το έκανε αυτό τώρα που η Ελλάδα βρίσκεται σε αδυναμία, 93 χρόνια μετά από την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης; 


Μήπως επειδή γνωρίζει την κατευναστική και υποχωρητική πολιτικής μας, που εκλαμβάνεται από την Τουρκία ως αδυναμία; 


Μήπως για να εξοντώσει τους κεμαλιστές; 


Μήπως απώτερος στόχος του είναι το Καστελόριζο;  


Οι διαπραγματεύσεις για την Συνθήκη της Λωζάνης άρχισαν στις 22 Νοεμβρίου 1922, διήρκεσαν οκτώ μήνες και η υπογραφή της Συνθήκης έγινε στις 24 Ιουλίου 1923. Τα κράτη που έλαβαν μέρος ήταν η Βρετανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ιαπωνία, η Σοβιετική Ένωση, η Ρουμανία, το Βέλγιο, η Πορτογαλία, η Σερβο-Κροατία, η Ελλάδα και η Τουρκία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες παρευρέθηκαν ως παρατηρητές. Κανένα κράτος-μέλος της ΕΕ, ούτε καν αυτά που υπέγραψαν την Συνθήκη της Λωζάνης, δεν ύψωσε τη φωνή του κατά της απαράδεκτης στάσης του Σουλτάνου. Η σημερινή Ρωσία, που υπέγραψε τότε τη Συνθήκη ως Σοβιετική Ένωση, επίσης τηρεί σιγήν ιχθύος προς μεγάλη θλίψη μερίδας Ελλήνων που λατρεύουν τον μεγάλο φιλέλληνα Πούτιν.  


Από την Συνθήκη της Λωζάννης το 1923 μέχρι το 1973, δηλαδή για 50 χρόνια, το Αιγαίο Πέλαγος ελέγχετο και κυριαρχείτο, από στρατιωτική, οικονομική και πολιτιστική άποψη, από την Ελλάδα. Κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου, η Τουρκία ουδέποτε διαμαρτυρήθηκε γι’ αυτή την κατάσταση και ποτέ δεν αμφισβήτησε το ισχύον νομικό καθεστώς.  


Αυτή η κατάσταση άλλαξε δραματικά το 1973, όταν ανακαλύφθηκαν κοιτάσματα πετρελαίου έξω από την νήσο Θάσο από την αμερικανική εταιρεία Oceanic Exploration. Εκείνη την περίοδο, βασικά για λόγους πολιτικής εσωτερικής κατανάλωσης, οι δικτάτορες που κυβέρνησαν την Ελλάδα από το 1967 μέχρι το 1974 ανακοίνωσαν ότι τα κοιτάσματα είχαν μεγάλη εμπορική αξία, χωρίς να αντιληφθούν τις διεθνείς επιπτώσεις αυτής της πράξης τους.  


Η Τουρκία αμέσως αντέδρασε και την 1η Νοεμβρίου 1973 παραχώρησε στην Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίων TRAO δικαιώματα εξερεύνησης υδρογονανθράκων στο Ανατολικό Αιγαίο, σε μια περιοχή που ξεκάθαρα επικάλυπτε την ελληνική υφαλοκρηπίδα των νησιών Λήμνου, Σαμοθράκης, Αγίου Ευστράτιου, Λέσβου και Χίου. 


 Η Τουρκία έχει επιμείνει για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, σε μια θέση που αμφισβητεί την ύπαρξη υφαλοκρηπίδας στα ανατολικά νησιά του Αιγαίου. 


Η Τουρκία χρησιμοποιεί δύο επιχειρήματα:  


Κατά πρώτο λόγο, τα νησιά δεν έχουν υφαλοκρηπίδα, παρά μόνο οι ήπειροι  


Κατά δεύτερο, και αν ακόμα δεχθούμε ότι τα νησιά του Αιγαίου διαθέτουν υφαλοκρηπίδα, τότε σίγουρα θα ισχύει η αρχή των “ειδικών περιστάσεων” και επομένως η τουρκική υφαλοκρηπίδα δεν μπορεί να περιορισθεί σε μια στενή λωρίδα που βρίσκεται ανατολικά των ελληνικών νησιών.  


Όπως αναφέρει ο Σταύρος Λυγερός: «Η ιστορία μας διδάσκει, όμως, πως όταν η Άγκυρα προσθέτει μία νέα μονομερή διεκδίκηση στο καλάθι των ελληνοτουρκικών δεν την ξεχνάει. Την καλλιεργεί με επιμονή και συστηματικότητα, ώστε να την εγγράψει στη συνείδηση του διεθνούς συστήματος ως υπαρκτή διαφορά που χρειάζεται επίλυση μέσω συμβιβασμού. Αυτό μας οδηγεί στην εκτίμηση ότι η ευθεία αμφισβήτηση της συνθήκης της Λωζάννης από τον Ερντογάν δεν είναι πυροτέχνημα. Ειπώθηκε για να μπει με κάποιον τρόπο στο τραπέζι».  

Επίσης, ο καθηγητής Άγγελος Συρίγος σωστά τονίζει: «Εμμέσως πλην σαφώς αμφισβητείται ένας βασικός κανόνας του διεθνούς δικαίου: Οι συνθήκες που θεσπίζουν συνοριακές γραμμές (όπως είναι δηλαδή η Συνθήκη της Λωζάννης) περιβάλλονται με ιδιαίτερο κύρος. Ο λόγος είναι η προστασία του συνοριακού status quo και η θέσπιση του απαραβίαστου των συνοριακών ρυθμίσεων». Υπάρχει και μια, τραβηγμένη, θεωρία ότι ο Ερντογάν αντέδρασε στην επερχόμενη οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών Ελλάδας και Αιγύπτου. Όπως έγραψε η Αιγυπτιακή εφημερίδα Al Ahram η Αθήνα και το Κάϊρο βρίσκονται πολύ κοντά σε μια τέτοια συμφωνία και Αιγύπτιοι εμπειρογνώμονες βρίσκονται στην Αθήνα για τις τελικές πινελιές σ’ αυτή την συμφωνία, που αναμφίβολα θα εμπλέξει και την Κύπρο μια και θα χρειαστεί να υπάρξει ένα σημείο, όπου θα συμπίπτει η ΑΟΖ των τριών κρατών. Έτσι ο Ερντογάν αποφάσισε να τους προλάβει και να είναι έτοιμος να πολεμήσει μια τέτοια συμφωνία. Περιμένουμε χρόνια τώρα, από τότε που ήταν στο ΥΠΕΞ η Ντόρα Μπακογιάννη, να προχωρήσει η οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών Ελλάδας και Αιγύπτου.

Η Δημιουργική Ασάφεια της Υφαλοκρηπίδας 

Το φάντασμα της υφαλοκρηπίδας συνεχίζει να ταλαιπωρεί όλες τις ελληνικές κυβερνήσεις της μεταπολίτευσης. Έτσι ο κ. Κοτζιάς δεν καταδέχτηκε να απαντήσει στις τελευταίες προκλήσεις του ομόλογού του από την Άγκυρα, αλλά αρκέστηκε σε μια ανακοίνωση του ελληνικού ΥΠΕΞ, που σημειώνει ότι η Τουρκία δεν συμπεριφέρεται με τρόπο που αρμόζει σε ευρωπαϊκή χώρα και σύμφωνα με τις επιταγές του διεθνούς δικαίου, μια ανακοίνωση που είμαι σίγουρος ότι «κατατρόμαξε» την κυβέρνηση της Τουρκίας. 


Στην πραγματικότητα το ελληνικό ΥΠΕΞ υπέπεσε σε ένα τραγικό λάθος όταν δήλωσε «Υπενθυμίζουμε ότι το μοναδικό αντικείμενο των διερευνητικών επαφών ήταν και είναι η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, σύμφωνα με τις προβλέψεις και τους κανόνες του διεθνούς δικαίου». Εδώ βρίσκεται και το μέγεθος της ελληνικής τραγωδίας, διότι όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις, από την εποχή του Ανδρέα Παπανδρέου, συνεχίζουν να αγνοούν την ΑΟΖ και να συζητούν μόνο το θέμα της υφαλοκρηπίδας με την Τουρκία.  


Η Τουρκία με επιθετικότητα και ασύστολο θράσος συνεχίζει για 40 χρόνια τώρα μια επιθετική και επεκτατική πολιτική στο Αιγαίο και τα τελευταία χρόνια και στο σύμπλεγμα του Καστελόριζου, προβάλλοντας συνεχώς αβάσιμες διεκδικήσεις, παραβιάζοντας όλους τους κανόνες του διεθνούς δικαίου. 


Από την περίοδο που ξεκίνησαν οι υποτιθέμενες ελληνοτουρκικές διαπραγματεύσεις η Τουρκία είχε απαγορεύσει στην Ελλάδα να συζητηθεί το θέμα της ΑΟΖ, κάτι που ισχύει μέχρι σήμερα με μοναδική εξαίρεση τη Δευτέρα 9 Σεπτεμβρίου 2013. Εκείνη την ημέρα έλαβε χώρα ο 55ος γύρος των ελληνοτουρκικών συνομιλιών από το 2002 που αφορούν τις θαλάσσιες ζώνες στο Αιγαίο. Ήταν μια ιστορική συνάντηση, διότι για πρώτη φορά ο Πρέσβης Αποστολίδης, που ήταν επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπείας στα θέματα αυτά, έθεσε το θέμα της ΑΟΖ στον Τούρκο ομόλογό του. 


Όταν ο Γεώργιος Παπανδρέου έγινε Πρωθυπουργός, είχε δώσει εντολή στον Πρέσβη Αποστολίδη να μην αναφέρει την ΑΟΖ στις συζητήσεις του με την τουρκική πλευρά! Ο Αλέξης Τσίπρας, μη φανατικός οπαδός της ΑΟΖ, συνεχίζει σήμερα την ίδια πολιτική.  


Τελικά χρειάστηκε να μάθουμε για την αρχή της τραγωδίας της ΑΟΖ από ένα διαβαθμισμένο έγγραφο του Υπουργείου Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας. Την περίοδο που ήταν Πρωθυπουργός ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έγινε μια συνάντηση του τότε Γενικού Διευθυντή του Υπουργείου Εξωτερικών Γιάννη Τζούνη με τον Βρετανό Πρέσβη στην Αθήνα I.J.M. Sutherland. Σε αυτό το εμπιστευτικό έγγραφο, ο Βρετανός Πρέσβης περιγράφει την συνομιλία που είχε με τον Τζούνη στο γραφείο του στις 23 Ιανουαρίου 1979. Εξηγεί ότι την συνάντηση την ζήτησε ο Έλληνας Πρέσβης για να τον ενημερώσει για τις συνομιλίες που είχε με τους Τούρκους στην Βιέννη μεταξύ 9 και 12 Ιανουαρίου. Ο Τζούνης εξηγεί ότι σε μια συνάντηση στο Παρίσι τον περασμένο Δεκέμβριο, οι δυο πλευρές συμφώνησαν να συζητήσουν την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και να ανταλλάξουν χάρτες, που θα δείχνουν που θα είναι η γραμμή οριοθέτησης της κάθε πλευράς, χωρίς να προβάλουν τις μέγιστες θέσεις τους. Στην συνέχεια αναφέρει ότι στις δυο πρώτες ημέρες στην Βιέννη δεν υπήρξε καμία πρόοδος, γιατί προηγήθηκε ένας σοβαρός καβγάς, αφού οι Τούρκοι δεν ήθελαν να καταθέσουν τον χάρτη και αργότερα επέμειναν ότι θα δώσουν τον χάρτη σε μια μυστική συνάντηση με ελάχιστους παρόντες και από τις δύο πλευρές. Φαίνεται ότι ο Τζούνης έδωσε στον Sutherland τον γνωστό σήμερα τουρκικό χάρτη που μοιράζει στα δύο το Αιγαίο Πέλαγος με τον 380 παράλληλο. Η ελληνική πλευρά εξεπλάγη, γιατί δεν περίμενε έναν τέτοιον χάρτη, που δεν έδινε κανένα δικαίωμα υφαλοκρηπίδας σε κανένα ελληνικό νησί. Ο χάρτης αντιπροσώπευε για τους Τούρκους τη θεωρητική μέση γραμμή του Αιγαίου δεν μετρούσε καν την Εύβοια και έφτανε να μην δίνει υφαλοκρηπίδα ούτε στην Κρήτη. Απ’ ότι είμαι σε θέση να γνωρίζω, το ίδιο ζήτησε ο Τούρκος εκπρόσωπος σε κατ’ ιδίαν συνομιλία με τον Μανώλη Γούναρη, εκπρόσωπο της Ελλάδας στην σύνοδο του CIESM στη Μασσαλία το 2013. Η πρόταση των Ελλήνων ήταν μια οριοθετημένη γραμμή ανάμεσα στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και την τουρκική ακτή, τροποποίηση του χάρτη με βάση τη φόρμουλα της «φυσικής προέκτασης». Έτσι προτάθηκαν τρία «δάκτυλα»: μεταξύ Λήμνου και Λέσβου, Λέσβου και Χίου και Χίου και Ικαρίας. 


Σε σχετική ερώτηση του Βρετανού Πρέσβη, ο Τζούνης απάντησε ότι αυτή η διευθέτηση με τα «δάκτυλα» ήταν μικρή σε έκταση, αλλά αποτελούσε την αρχική διαπραγματευτική θέση που θα ακολουθούσε. Επίσης ανέφερε ότι η Ελλάδα ήταν διατεθειμένη να συζητήσει και άλλη φόρμουλα όπου θα αναφερόταν στο μέγεθος των «δακτύλων». Από την άλλη πλευρά φάνηκε ότι οι Τούρκοι δεν έδειχναν καμία διάθεση να προσφέρουν άλλες εναλλακτικές λύσεις. Τέλος, ο Τζούνης εξήγησε στον Sutherland ότι η Ελλάδα προσφερόταν να αναλάβει δεσμεύσεις, που θα περιλάμβαναν την εγγύηση της ελεύθερης κίνησης για τα τουρκικά πλοία από περιοχές που ανήκαν στην ελληνική υφαλοκρηπίδα, ότι κανένα μέρος δεν θα ανακηρύξει αποκλειστική οικονομική ζώνη στο Αιγαίο (έμφαση δική μου), και ότι κανένα κράτος δεν θα τοποθετήσει επιθετικά όπλα στο βυθό της δικής του υφαλοκρηπίδας. 


 Φαίνεται ότι η Ελλάδα έχει κρατήσει, για 37 χρόνια τώρα, την υπόσχεσή της να μη κηρύξει ΑΟΖ στο Αιγαίο! 


Ο Βασίλης Μαρκεζίνης και εγώ, αυτή την συμπεριφορά χαρακτηρίσαμε ως «φοβικό σύνδρομο» σε τρία άρθρα που γράψαμε για την ελληνοτουρκική διένεξη. 


Στην σημερινή συγκυρία ακούγονται προφητικά τα λόγια μας: 

ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟ - ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Τι σημαίνει η απόφαση του Δικαστήρίου της Χάγης για την ΑΟΖ στη θάλασσα της Νότιας Κίνας - Γιατί η μεγάλη ΗΤΤΑ της Κίνας είναι ηττα ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ !

Του Θεόδωρου Καρυώτη

Την Τρίτη, 12 Ιουλίου 2016, το Μόνιμο Διαιτητικό Δικαστήριο της Χάγης, έκδωσε την απόφασή του για την αντιδικία μεταξύ της Κίνας και των Φιλιππίνων στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας. 

Η απόφαση των πέντε δικαστών, 501 σελίδων, που αναμενόταν με αγωνία από την διεθνή κοινότητα ήταν ομόφωνη υπέρ των Φιλιππίνων και κατέδειξε τις κινεζικές παραβιάσεις του Δίκαιου της Θάλασσας στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας.

Η Δημοκρατία των Φιλιππίνων κατέφυγε στο Δικαστήριο τον Ιανουάριο του 2013 και η απόφαση την ικανοποιεί στην πλειοψηφία των θεμάτων. Η Κίνα πάντως αρνήθηκε από την αρχή την δικαιοδοσία του Δικαστηρίου και δεν συμμετείχε στις διαδικασίες.

Το Δικαστήριο αποφάσισε ότι η διακεκομμένη γραμμή της Κίνας (όπως δείχνει η κόκκινη γραμμή του παραπάνω χάρτη) είναι παράνομη και αυθαίρετη, και τα ιστορικά δικαιώματα που προβάλει η Κίνα δεν έχουν καμία ισχύ με βάση το διεθνές δίκαιο και τα νησιά Spratly δεν αποτελούν νησιά όπως αυτά ορίζονται από τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Πιο συγκεκριμένα, η παράγραφος που ήταν καταπέλτης για την Κίνα αναφέρει: «Το Δικαστήριο συμπέρανε ότι, το γεγονός ότι η Κίνα έχει ιστορικά δικαιώματα στις πλουτοπαραγωγικές πηγές των υδάτων της Θάλασσας της Νότιας Κίνας, τέτοια δικαιώματα εξαφανίστηκαν μια και ήταν ασυμβίβαστο με την έννοια της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης όπως αυτή προβλέπεται από την Σύμβαση του Δίκαιου της Θάλασσας».

Αυτή την παράγραφο πρέπει, μελλοντικά, να την θυμόμαστε γιατί κάτι παρόμοιο προσπαθεί να προβάλει και η Τουρκία στο Αιγαίο.

Επιπλέον, το Δικαστήριο αναφέρθηκε στα επτά τεχνητά νησιά που δημιούργησε η Κίνα και τόνισε ότι τα νησιά αυτά δεν έχουν δικαιώματα και δεν καλύπτονται από το UNCLOS. Επίσης ανέφερε ότι το Άρθρο 121.3 του UNCLOS, που ορίζει τι ακριβώς είναι ένα νησί, απαιτεί να έχει μια «σταθερή κοινότητα ανθρώπων».

Το Δικαστήριο είχε, επίσης, μια εχθρική προς την Κίνα στάση σε σχέση με το γεγονός ότι στην απόφαση αναφέρει ότι « Η Κίνα έχει παραβιάσει τα κυριαρχικά δικαιώματα των Φιλιππίνων στην αποκλειστική της οικονομική ζώνη με 

(α) την παρεμβολή στα δικαιώματά της στα θέματα αλιείας και εξερεύνησης πετρελαίου,

(β) με την κατασκευή τεχνητών νησιών και 

(γ) με την αδιαφορία της να σταματήσει τους Κινέζους αλιείς από το να ψαρεύουν στην ΑΟΖ της.

Μόνο σε μια περίπτωση το Δικαστήριο δεν έλαβε απόφαση γιατί θεώρησε ότι δεν έχει τέτοιο δικαίωμα. Αυτό ήταν το θέμα των στρατιωτικών δραστηριοτήτων των δυο πλευρών το οποίο εξαιρείται από την δικαιοδοσία του UNCLOS.

Η κυβέρνηση της Κίνας, όπως αναμενόταν, ανακοίνωσε μετά την απόφαση ότι δεν την αναγνωρίζει μια και είχε δηλώσει από την αρχή της υπόθεσης ότι «ούτε θα την αποδεχτεί ούτε θα την αναγνωρίσει.

Η Στάση των Ηνωμένων Πολιτειών

Αυτή η απόφαση θα δημιουργήσει μεγαλύτερες προστριβές ανάμεσα στην Κίνα και τις ΗΠΑ και θα είναι ένα καλό τεστ για την Ουάσιγκτον που πρέπει να δείξει την ικανότητά της να διατηρήσει τον ρόλο της στην ασφάλεια της Ασίας μπροστά στην αυξανόμενη δύναμη της Κίνας. Το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, μετά την απόφαση του Δικαστηρίου, δήλωσε ότι «ελπίζει και προσδοκά» τα δυο κράτη να σεβαστούν την απόφαση. Η απόφαση είναι νομικά δεσμευτική αλλά το Δικαστήριο διαθέτει μηχανισμούς που θα επιβάλλουν τις αποφάσεις του.

Οι Αμερικανοί υποστηρίζουν ότι η απόφαση περιέχει τέσσερα βασικά σημεία:

ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Το όραμα της γαλάζιας ΑΟΖ

Toυ Θεόδωρου Καρυώτη 

Καθηγητή πολιτικής οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Μέριλαντ των ΗΠΑ.

Δύο πρόσφατα γεγονότα μας δίνουν ελπίδες ότι η ώρα της ΑΟΖ πλησιάζει.

1. Η απόφαση του νέου ΥΠΕΞ της Ελλάδας Βαγγέλη Βενιζέλου, να ζητήσει από την κυβέρνηση της Κύπρου να στείλει στην Αθήνα μια ομάδα ειδικών στα θέματα ανακήρυξης και οριοθέτησης ΑΟΖ για να ενημερώσει τους Έλληνες ειδικούς του υπουργείου του. Αναμφίβολα η κίνηση αυτή σηματοδοτεί την αρχή του τέλους για την πολυπόθητη ανακήρυξη της ελληνικής ΑΟΖ που έπρεπε να είχε συμβεί στην πρώτη κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου, αλλά κάλιο αργά παρά ποτέ.
2. Η πρωτοβουλία της Ελληνίδας επιτρόπου στην Ευρωπαϊκής Ένωσης, Μαρίας Δαμανάκη, να ανοίξει μια κουβέντα για τη γαλάζια ΑΟΖ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υποβάλλοντας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή μια σημαντική έκθεση με τίτλο «Κόστος και όφελος από τη χάραξη θαλάσσιων ζωνών στη Μεσόγειο», όπου υπάρχουν σαφείς αναφορές στο δικαίωμα των κρατών-μελών να ανακηρύσσουν ΑΟΖ με βάση τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας. Υπάρχει, βέβαια, μια σαφής αναφορά στο ότι τα κράτη-μέλη της ΕΕ θα πρέπει να οριοθετήσουν τα θαλάσσια σύνορά τους σε συνεννόηση με τους γείτονές τους. Αυτό βέβαια ήταν περιττό γιατί το Δίκαιο της Θάλασσας ξεκάθαρα αναφέρει ότι η ανακήρυξη ΑΟΖ είναι μονομερής πράξη, ενώ αντίθετα η οριοθέτηση δεν μπορεί να είναι μονομερής πράξη, άρα πρέπει να γίνεται με συνεννόηση με τα άλλα παράκτια κράτη που συνορεύει.

Περιμένω την ανακήρυξη της ΑΟΖ εδώ και 31 χρόνια τώρα και ελπίζω το όραμα μου αυτό σύντομα να γίνει πραγματικότητα. Υπάρχουν σήμερα 134 παράκτια κράτη που έχουν ανακηρύξει είτε ΑΟΖ είτε ΑΑΖ (Αποκλειστική Αλιευτική Ζώνη), χωρίς να υπάρξει καμία κρίση μ’ ένα άλλο γειτονικό τους κράτος. 

Ο μακαρίτης Τάσσος Παπαδόπουλος, διαθέτοντας 4 τανκς και 2 ελικόπτερα ανακήρυξε την ΑΟΖ της Κύπρου το 2004 και το μόνο που έπραξαν οι Τούρκοι ήταν να πουν ότι δεν αναγνωρίζουν την κυπριακή ΑΟΖ και τίποτε άλλο. Κάτι παρόμοιο θα πράξουν όταν η Ελλάδα ανακηρύξει την δικιά της ΑΟΖ. 

Δυστυχώς, υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που δεν καταλαβαίνουν τι σημαίνει ανακήρυξη και οριοθέτηση και πια είναι η διαφορά τους. Όταν ένα κράτος ανακηρύττει ΑΟΖ δεν αναφέρει πια είναι τα θαλάσσια σύνορά του. Αυτό γίνεται μόνο με οριοθέτηση. Για παράδειγμα, όταν η Κύπρος ανακήρυξε ΑΟΖ δεν δημοσίευσε χάρτη που να λέει ποια είναι η ΑΟΖ της Κύπρου γιατί δεν το επιτρέπει το Δίκαιο της Θάλασσας. Σήμερα, η ΑΟΖ της Κύπρου περιλαμβάνει μόνο τα θαλάσσια σύνορά της με το Ισραήλ, την Αίγυπτο και το Λίβανο, δηλαδή τα τρία κράτη με τα οποία έχει προβεί σε οριοθέτηση ΑΟΖ. Η Κύπρος δεν έχει οριοθετήσει ΑΟΖ με τα άλλα τρία παράκτια κράτη που συνορεύει-δηλαδή, τη Συρία, τη Τουρκία και την Ελλάδα.

Η Ελλάδα χρειάζεται να κάνει 6 οριοθετήσεις γιατί έχει θαλάσσια σύνορα με 6 κράτη. Αυτά είναι η Τουρκία, η Κύπρος, η Αίγυπτος, η Λιβύη, η Ιταλία και η Αλβανία. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να κάνει οριοθέτηση με την Τουρκία, όχι μόνο γιατί η Τουρκία θα προβάλει τεράστιες, απαράδεκτες και νεοθωμανικές απαιτήσεις, αλλά και γιατί δεν έχει ανάγκη να κάνει μια τέτοια οριοθέτηση εφόσον, σύμφωνα με τις τρέχουσες εκτιμήσεις, οι υδρογονάνθρακες που βρίσκονται στο Αιγαίο υστερούν αφάνταστα σε ποσότητα από αυτούς που βρίσκονται στο Ιόνιο και, ιδιαίτερα, σ’ αυτούς που βρίσκονται νότια της Κρήτης.

ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Ο Θεόδωρος Καρυώτης και ο Νίκος Λυγερός μιλουν στην εκπομπή "Ανιχνεύσεις" για την Ελληνική ΑΟΖ

ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟ: Η υποκρισία ΗΠΑ-Τουρκίας για την ΑΟΖ

Γράφει ο Θεόδωρος Καρυώτης 

Kαθηγητής πολιτικής οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Μέριλαντ των ΗΠΑ.

Πρόσφατα, ο Πρόεδρος τη Αμερικής έστειλε στη Γερουσία για επικύρωση τη Συνθήκη για το Δίκαιο της Θάλασσας. Είναι η τέταρτη φορά που η αμερικανική κυβέρνηση επιχειρεί να πείσει τη Γερουσία να επικυρώσει αυτή τη Συνθήκη, που είναι κρίσιμη για τα αμερικανικά συμφέροντα.

Η πρώτη ήταν το 2000 επί κυβέρνησης Κλίντον, η δεύτερη το 2004 και η τρίτη το 2007 επί κυβερνήσεων Μπους, αλλά και τις τρεις φορές η Γερουσία δεν έφερε το θέμα για ψηφοφορία.

Ο Ομπάμα έστειλε πάλι τη Συνθήκη στο Σώμα και φαίνεται ότι τώρα μεγαλώνουν οι ελπίδες για επικύρωσή της. Βέβαια, ο κύριος λόγος αισιοδοξίας είναι το γεγονός ότι η Γερουσία σήμερα ελέγχεται από το Δημοκρατικό κόμμα, ενώ τις πρώτες δυο φορές είχαν τον έλεγχο οι Ρεπουμπλικάνοι.

Το πρόβλημα, όμως, έγκειται στο γεγονός ότι δεν είναι έτοιμοι όλοι οι Δημοκρατικοί Γερουσιαστές να επικυρώσουν τη Συνθήκη και η συζήτηση θα προκαλέσει αρκετές αψιμαχίες. Κάποιοι Γερουσιαστές δεν έχουν καν διαβάσει τι περιέχει η Συνθήκη και όταν έρθει η ώρα της ψηφοφορίας θα ψηφίσουν εκείνη την πλευρά που έχει τον καλύτερο μηχανισμό προπαγάνδας.

Ευχόμαστε τα πράγματα να αλλάξουν και κάποιοι Γερουσιαστές που αντιδρούν, να αντιληφθούν τη σπουδαιότητα αυτού του νέου “Συντάγματος” των Ωκεανών και των Θαλασσών.

Η κατάσταση παραμένει δύσκολη, μιας και -κατά το αμερικανικό Σύνταγμα- χρειάζονται τα 2/3 (67) των ψήφων της Γερουσίας για να επικυρωθεί μια διεθνής συνθήκη.

Μετά τη πρωτοβουλία του προέδρου, ο Γερουσιαστής Κέρρυ, πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων, ανέπτυξε πρωτοβουλία για να αρχίσει ακρόαση στην επιτροπή του και, τελικά, ψηφοφορία γι’ αυτή τη σημαντική Συνθήκη που βάζει σε τάξη τα θέματα πλοήγησης, αλιείας, οικονομικής ανάπτυξης και την προστασία του περιβάλλοντος.

Ήδη η επιτροπή έχει αρχίσει συζητήσεις για θέματα της Αρκτικής, προσκαλώντας ειδικούς για την περιοχή. Όλοι ανεξαιρέτως, συζητώντας τη στρατιωτική αξία της ευρύτερης ζώνης, καθώς και τις οικονομικές προεκτάσεις του πολύ πλούσιου Αρκτικού Πελάγους, τόνισαν τη σημασία που έχει η επικύρωση από τις ΗΠΑ της Συνθήκης.

Χωρίς μια τέτοια επικύρωση η Ουάσιγκτον δεν θα μπορέσει να αξιοποιήσει πολλά από τα συμφέροντά της στο Αρκτικό Πέλαγος και θα βρεθεί σε πολύ μειονεκτική θέση απέναντι σε κράτη όπως η Ρωσία και ο Καναδάς, που από καιρό τώρα έχουν επικυρώσει τη Συνθήκη για το Δίκαιο της Θάλασσας.

Η Αμερική ήταν ένα από τα 4 κράτη που δεν ψήφισαν υπέρ της νέας Συνθήκης για το Δίκαιο της Θάλασσας το 1982 και από τότε αρνούνται να προσχωρήσουν παρότι χρησιμοποιούν διάφορα άρθρα της Συνθήκης που θεωρούν ότι εξυπηρετούν τα συμφέροντά τους.

Κάτι παρόμοιο κάνει και η Τουρκία, η οποία δεν ψήφισε υπέρ της Συνθήκης, και δεν σκοπεύει να την επικυρώσει παρόλο που πιέζεται τώρα τελευταία από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σήμερα, 158 κράτη έχουν επικυρώσει τη Συνθήκη.

Το Αιγαίο Πέλαγος και ο ρόλος της ΑΟΖ

Του Θεόδωρου Κ. Καρυώτη 

Καθηγητή Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστημιακό Σύστημα του Μέριλαντ, ΗΠΑ.

Ενα από τα πιο σημαντικά έργα της Διάσκεψης για το Δίκαιο της Θάλασσας (1973-1982) ήταν η δημιουργία και κωδικοποίηση του θεσμού της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ). Ετσι δόθηκε ένα τέλος στη χαώδη κατάσταση που επικρατούσε μέχρι τότε στο Διεθνές Δίκαιο Αλιείας.

Για πάνω από τριάντα χρόνια τώρα η Ελλάδα επιμένει μονότονα ότι η μοναδική της διαφορά με την Τουρκία είναι νομικής φύσης και αφορά την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου. Αλλά πάνω από 25 χρόνια τώρα η έννοια της υφαλοκρηπίδας έχει υπερκερασθεί απ' αυτήν της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ).  

Οι Τούρκοι βέβαια τρίβουν τα χέρια τους που ακούν για τόσα χρόνια τις ελληνικές κυβερνήσεις και όλα τα πολιτικά κόμματα να μιλάνε μόνο για την υφαλοκρηπίδα, χωρίς να αναφέρονται στην ΑΟΖ. Ο λόγος βέβαια της μεγάλης χαράς των Τούρκων είναι ότι γνωρίζουν ότι η Ελλάδα έχει πολλά να κερδίσει μετά την οριοθέτηση μιας ΑΟΖ στο Αιγαίο.

ΥΦΑΛΟΚΡΗΠΙΔΑ ΚΑΙ ΑΟΖ – ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Του Θεόδωρου Καρυώτη

Τώρα τελευταία, κάποιοι προσπαθούν να μειώσουν την αξία της ΑΟΖ επιδιώκοντας να μας πείσουν ότι δεν αποτελεί παρά ΜΟΔΑ. 

Ξεχνούν βέβαια, ότι εδώ για πολλά χρόνια κανένα κράτος δεν έχει πάει στη Χάγη ζητώντας μόνο την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας αλλά ζητούν ταυτόχρονα και την οριοθέτηση της ΑΟΖ.  

Ξεχνούν επίσης ότι στη δεκαετία του 1970, κατά τις συζητήσεις της Διάσκεψης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, οι αντιπροσωπείες των κρατών της Λατινικής Αμερικής, που έφεραν προς συζήτηση την νέα έννοια της ΑΟΖ, ζήτησαν να αγνοηθεί η ύπαρξη της υφαλοκρηπίδας μιας και είχε ξεπεραστεί από αυτή της ΑΟΖ.

Οι ίδιοι, όχι μόνο αγνοούν την αξία της ΑΟΖ αλλά προσπαθούν να μας πείσουν ότι το Ισραήλ και η Κύπρος κακώς έκαναν οριοθέτηση της ΑΟΖ και έχουν απεμπολήσει τα εθνικά τους συμφέροντα μιας και αγνόησαν την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας. Είναι ξεκάθαρο σε όλους ότι η οριοθέτηση της ΑΟΖ ανάμεσα στην Κύπρο και το Ισραήλ αποτελεί όχι μόνο μία σημαντική οριοθέτηση αλλά ταυτόχρονα τα κράτη αυτά έχουν προχωρήσει σε θαλάσσιες έρευνες για την εξερεύνηση πετρελαίου και φυσικού αερίου και δεν σχεδιάζουν να οριοθετήσουν ποτέ την υφαλοκρηπίδα τους, διότι η έννοια αυτή έχει ξεπεραστεί από το 1982 με την έννοια της ΑΟΖ. Όμως η κυβέρνηση το ΠΑΣΟΚ και οι υποστηρικτές της επιμένουν να δίνουν μαθήματα στους Έλληνες, στους Κύπριους και στους Ισραηλίτες τονίζοντας ότι «Η ΑΟΖ δεν έχει καμία σχέση με το θέμα του ορυκτού πλούτου. Με την υφαλοκρηπίδα σχετίζεται.”

Υπάρχουν 137 κράτη που διαθέτουν μια ΑΟΖ 200 ν.μ. Είναι εμφανές ότι οι Έλληνες επικριτές της ΑΟΖ πιστεύουν ότι αυτά τα κράτη κακώς οριοθέτησαν ΑΟΖ. Η Σύμβαση του 1982 για το Δίκαιο της Θάλασσας αναφέρει ρητά στο Άρθρο 121, παράγραφο 2, ότι όλα τα νησιά διαθέτουν μια ΑΟΖ και ότι η ΑΟΖ ενός νησιού καθορίζεται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που καθορίζεται και για τις ηπειρωτικές περιοχές. Επομένως, η Τουρκία δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει την ίδια επιχειρηματολογία για την ΑΟΖ που προβάλλει για την υφαλοκρηπίδα των νησιών του Αιγαίου. Ότι δηλαδή τα νησιά μας δεν διαθέτουν υφαλοκρηπίδα ή ότι «κάθονται» πάνω στην υφαλοκρηπίδα της Ανατολίας.

Ένα από τα πιο σημαντικά έργα της Διάσκεψης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας ήταν η δημιουργία και η κωδικοποίηση του θεσμού της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ). Έτσι, δόθηκε τέλος στην χαώδη κατάσταση που επικρατούσε μέχρι τότε στο Διεθνές Δίκαιο Αλιείας. Με βάση τα άρθρα 55, 56, 57 της νέας Σύμβασης (1982), ως Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη ορίζεται η πέραν και παρακείμενη της αιγιαλίτιδας ζώνης περιοχή, το πλάτος της οποίας μπορεί να φθάσει τα 200 ναυτικά μίλια (ν.μ.) από τις γραμμές βάσης από τις οποίες μετράται το πλάτος της αιγιαλίτιδας ζώνης. Εντός της ΑΟΖ το παράκτιο κράτος ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα σε θέματα που έχουν σχέση με την εξερεύνηση, την εκμετάλλευση, την διατήρηση και διαχείριση των φυσικών πηγών ζώντων ή μη των υδάτων, του βυθού και υπεδάφους της θάλασσας, καθώς και κυριαρχικά δικαιώματα, που αναφέρονται στην εξερεύνηση και οικονομική εκμετάλλευση των ρευμάτων και των υπερκείμενων της θάλασσας ανέμων.

Τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των παράκτιων και άλλων κρατών που αφορούν τα θέματα της αλιείας μέσα στην ΑΟΖ καθορίζονται στην Σύμβαση από τα άρθρα 51, 55, 56, 58-73, 115 και 123, ενώ στις περιοχές της ανοικτής θάλασσας η αλιεία ρυθμίζεται από τα άρθρα 116-120. Επιπλέον, στο Παράρτημα Ι της Σύμβασης αναφέρονται τα αποδημητικά είδη ψαριών που βρίσκονται μέσα ή έξω από αυτήν την ζώνη.

Εάν όλα τα παράκτια κράτη κάνουν χρήση των δικαιωμάτων τους για θέσπιση ΑΟΖ 200 ν.μ. τότε η περιοχή των ωκεανών που θα ανήκει σ' αυτά τα κράτη θα καλύπτει γύρω στα 37,7 εκατ. τετρ. ν.μ. ή το 35,8% της παγκόσμιας θαλάσσιας επιφάνειας. Μέσα στην επικυριαρχία αυτών των ζωνών περιλαμβάνονται πάνω από το 90% της παγκόσμιας αλιείας, πάνω από το 87% του πετρελαίου και γύρω στο 10% των πολυμεταλλικών κονδύλων. Επομένως, εύκολα μπορεί κανείς να αντιληφθεί την κρίσιμη σημασία που έχει η ΑΟΖ όχι μόνο για το Δίκαιο της Θάλασσας αλλά γενικότερα για την παγκόσμια οικονομία και τις διεθνείς οικονομικές σχέσεις.

Ενα ισχυρό χαρτί στον «πόλεμο» του Αιγαίου

ΑΡΘΡΟ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

ΤΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ Κ. ΚΑΡΥΩΤΗ

Kαθηγητή Πολιτικής Oικονομίας. Yπήρξε μέλος της ελληνικής αντιπροσωπίας στη Διάσκεψη του OHE για το Δίκαιο της Θάλασσας και επιμελήθηκε του βιβλίου «Greece and the Law of the Sea».

Eδώ και πάνω από τριάντα χρόνια η Eλλάδα επιμένει μονότονα ότι η μοναδική της διαφορά με την Tουρκία, ήτοι η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας του Aιγαίου, είναι νομικής φύσης. Όμως, εδώ και πάνω από 25 χρόνια η έννοια της υφαλοκρηπίδας έχει υπερκερασθεί απ’ αυτή της Aποκλειστικής Oικονομικής Zώνης (AOZ).  

Aπό την ύπαρξη της νέας Σύμβαση του Διεθνούς Δίκαιου της Θάλασσας το 1982, κανένα κράτος στον κόσμο δεν έχει ζητήσει μόνο την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας από το Διεθνές Δικαστήριο της Xάγης, αλλά πάντα ζητά και την ταυτόχρονη οριοθέτηση της Aποκλειστικής Oικονομικής Zώνης. Πράγματι, όλες οι αποφάσεις του Δικαστηρίου μέχρι σήμερα λαμβάνουν υπόψη την οριοθέτηση και των δυό ζωνών που πάντα συμπίπτουν.

Oι Tούρκοι, βέβαια, τρίβουν τα χέρια τους που ακούν για τόσα χρόνια τις ελληνικές κυβερνήσεις και όλα τα πολιτικά κόμματα να μιλάνε μόνο για την υφαλοκρηπίδα, χωρίς να αναφέρονται στην AOZ. O λόγος της μεγάλης χαράς των Tούρκων έγκειται στο γεγονός ότι γνωρίζουν πολύ καλά ότι η Eλλάδα έχει πολλά να κερδίσει από την οριοθέτηση της AOZ στο Aιγαίο. Έτσι, οι μεν Tούρκοι κάνουν την πάπια οι δε Έλληνες παπαγαλίζουν μονότονα το τροπάριο της υφαλοκρηπίδας! 

Όταν ο Kωνσταντίνος Kαραμανλής και ο Aνδρέας Παπανδρέου μιλούσαν για την ελληνοτουρκική διένεξη στο Aιγαίο Πέλαγος, ορθώς υποστήριζαν ότι η διαφορά μας με τους Tούρκους είναι νομικής φύσης και αφορά μόνο στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, διότι τότε δεν υπήρχε ακόμη AOZ. Όμως, από τότε έχουν περάσει πάρα πολλά χρόνια και η ύπαρξη της AOZ καθιστά ουσιαστικά ξεπερασμένη την έννοια της υφαλοκρηπίδας.

Δίκαιο της θάλασσας

Yπάρχουν σήμερα 137 παράκτια κράτη που διαθέτουν AOZ. H Σύμβαση του 1982 για το Δίκαιο της Θάλασσας αναφέρει ρητά στο Άρθρο 121, παράγραφος 2, ότι όλα τα νησιά και οι νησίδες, με εξαίρεση τους βράχους που δεν μπορούν να έχουν δική τους οικονομική ζώνη, διαθέτουν AOZ και ότι η AOZ ενός νησιού καθορίζεται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που καθορίζεται και για τις ηπειρωτικές περιοχές. 

Aυτό είναι το μεγάλο πλεονέκτημα της Eλλάδας έναντι της Tουρκίας, διότι η Tουρκία δεν μπορεί να προβάλει τα ίδια επιχειρήματα που χρησιμοποιεί για δεκαετίες τώρα σχετικά με την υφαλοκρηπίδα των νησιών του Aιγαίου. Ότι δηλαδή τα νησιά μας δεν διαθέτουν υφαλοκρηπίδα ή ότι «κάθονται» πάνω στην «υφαλοκρηπίδα» της Aνατολίας. 

H Eυρωπαϊκή Ένωση (E.E.) έχει επίσης αποδεχθεί την AOZ και πολλά παράκτια κράτη-μέλη της έχουν υιοθετήσει AOZ 200 ναυτικών μιλίων. Eπομένως, είναι απορίας άξιον όχι μόνο γιατί η E.E. δεν παρεμβαίνει υπενθυμίζοντας στην Tουρκία ότι όλα τα κράτη-μέλη της έχουν δικαίωμα να υιοθετήσουν AOZ στις παράκτιες περιοχές τους, αλλά και να υποχρεώσει όλα τα κράτη-μέλη της, που δεν έχουν ήδη AOZ, να προκηρύξουν τέτοια AOZ. Όταν η E.E. αποφάσισε να δημιουργήσει AOZ 200 ν.μ. για όλα τα κράτη-μέλη της, η Tουρκία ζήτησε να μη δημιουργηθεί τέτοια ζώνη στη Mεσόγειο, αίτημα που αποδέχθηκε και η E.E. και η Eλλάδα. H εξήγηση που δόθηκε από την E.E. είναι ότι τα ψάρια σε αυτή τη θάλασσα έχουν υψηλή μεταναστευτική τάση και έτσι δεν κρίθηκε χρήσιμο να επεκταθούν τα 200 ν.μ. και σε αυτή τη θαλάσσια περιοχή. Kατά συνέπεια, ούτε η Eλλάδα ούτε και η Iταλία διαθέτουν AOZ 200 ν.μ., ενώ η Γαλλία και η Iσπανία διαθέτουν AOZ 200 ν.μ. αλλά όχι στην περιοχή της Mεσογείου.

Απο το 1974

H Tουρκία επίσης γνωρίζει ότι η θέση της όσον αφορά στην AOZ είναι πολύ αδύναμη γι’ αυτό και δεν εκστομίζει ποτέ αυτές τις τρεις λέξεις στις συνομιλίες της με όλες τις ελληνικές κυβερνήσεις, από το 1974 μέχρι σήμερα. Bέβαια, το μεγάλο ερώτημα είναι γιατί και η Eλλάδα αποφεύγει να αναφερθεί και να θέσει η ίδια, στην τράπεζα των συνομιλιών, τις τρεις αυτές λέξεις (Aποκλειστική Oικονομική Zώνη) που ανησυχούν τόσο πολύ την Tουρκία.

H μόνη πιθανή εξήγηση που μπορεί κανείς να δώσει είναι η ακόλουθη:

Στη δεκαετία του 1980, η Eλλάδα αποτάθηκε στην Tουρκία με κάποιες μυστικές συνομιλίες και της ζήτησε να φέρουν στην τράπεζα των συζητήσεων το θέμα της AOZ. Δυστυχώς, η τουρκική αντιπροσωπία αντέδρασε έντονα λέγοντας ότι το θέμα αυτό δεν μπορεί ποτέ να προστεθεί στην ατζέντα των διαπραγματεύσεων διότι θίγονται μεγάλα συμφέροντά της στο Aιγαίο. Zήτησε, μάλιστα, από την ελληνική πλευρά να μην επαναφέρει αυτό το θέμα ποτέ πια στην τράπεζα των διαπραγματεύσεων κάτι που, εκ των πραγμάτων, φαίνεται ότι έγινε δεκτό από όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις!

Εντονη κινητικότητα

Tώρα, όμως, η δημιουργία AOZ από την Kύπρο φέρνει στο προσκήνιο την ξεχασμένη AOZ και η ελληνική κυβέρνηση δεν έχει πλέον δικαίωμα να αγνοεί τη ρύθμιση αυτή του Δίκαιου της Θάλασσας που τόσο πολύ ευνοεί τη χώρα μας. Φαίνεται ότι το υπουργείο Eξωτερικών έχει, έστω και καθυστερημένα, καταλάβει την αξία της AOZ και έχει αρχίσει συνομιλίες με τα κράτη στα νοτιοδυτικά σύνορα της Eλλάδας, δηλαδή την Aλβανία, την Iταλία, την Aίγυπτο και τη Λιβύη για την οριοθέτηση της AOZ με αυτά τα κράτη. H πρώτη συμφωνία έγινε πρόσφατα με την Aλβανία χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της «μέσης γραμμής» ο δε τρόπος της οριοθέτησης ονομάστηκε «θαλάσσιο όριο πολλαπλών χρήσεων». Eίναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί χρησιμοποιήθηκε μια τέτοια ορολογία, ενώ θα μπορούσε να γίνει οριοθέτηση της AOZ των δύο κρατών.

Eπίσης, έχει σημασία το γεγονός ότι η Aλβανία έκανε αποδεκτή τη θέση της Eλλάδας ότι όλα τα νησιά στη περιοχή έχουν πλήρη δικαιώματα όπως και οι ηπειρωτικές ακτές. Δυστυχώς αυτή η πολύ καλή οριοθέτηση δεν άρεσε στην Tουρκία, η οποία, καθώς φαίνεται, κατόρθωσε να επέμβει και να πείσει το Aνώτατο Δικαστήριο της Aλβανίας να ακυρώσει τη συμφωνία αυτή.

Ήδη έχει αρχίσει να διαφαίνεται και κάποιο πρόβλημα με τη Λιβύη, διότι ενώ η ελληνική πλευρά δέχεται να κλείσει ο κόλπος της Σύδρας και η οριοθέτηση της AOZ να αρχίσει από εκείνο το σημείο, η πλευρά των Λιβύων δεν θέλει να συμπεριλάβει στην οριοθέτηση τη νήσο Γαύδο στα νότια της Kρήτης.

Aπρόσμενα, φαίνεται ότι υπάρχει πρόβλημα και με την Iταλία, κάτι που δεν περίμενε κανείς, διότι ήδη υφίσταται η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας των δυο κρατών και επομένως μπορούν εύκολα να δηλώσουν ότι οι AOZ τους συμπίπτει με αυτή της υφαλοκρηπίδας. Δυστυχώς οι Iταλοί θέλουν μια AOZ μεγαλύτερη από αυτή της υφαλοκρηπίδας.

Ένα άλλο, τραγικό κατά την άποψή μου, λάθος που έκανε η Eλλάδα ήταν η απόφαση της κυβέρνησης Kαραμανλή να αρχίσει συνομιλίες με την Aίγυπτο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών των δυο κρατών. Tο τραγικό λάθος έγκειται στο γεγονός ότι η Eλλάδα άρχισε τις συνομιλίες της με την Aίγυπτο, χωρίς να πάρει κάποια ρητή και σαφή διαβεβαίωση από αυτήν ότι θα δοθούν πλήρη δικαιώματα στο Kαστελόριζο. Tέλος, η Eλλάδα δέχθηκε άλλο ένα χαστούκι από του Aιγυπτίους όταν αυτοί ενημέρωσαν την ελληνική πλευρά ότι θα αρχίσουν συνομιλίες για οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών με τη Tουρκία, τη στιγμή που η Aίγυπτος δεν διαθέτει θαλάσσια σύνορα με τη Tουρκία! H Aίγυπτος θα μπορούσε να διαθέτει θαλάσσια σύνορα με τη Tουρκία μόνο αν δεν αναγνωρισθούν τα δικαιώματα του Kαστελόριζου. O νοών νοείτω. 

H Aίγυπτος ενημέρωσε την ελληνική πλευρά ότι θα είχε συνομιλίες μαζί της στο Kάιρο στις 20 Iουνίου του 2009 και αμέσως μετά στις 22 Iουνίου 2009 με την τουρκική πλευρά! H κυβέρνηση της Nέας Δημοκρατίας αντί να προβεί σε έντονη διαμαρτυρία για αυτή την αιγυπτιακή θέση, που παραβιάζει ξεκάθαρα το Δίκαιο της Θάλασσας, πήγε στη συνάντηση στις 20 Iουνίου γνωρίζοντας ότι δυο μέρες αργότερα Aιγύπτιοι και Tούρκοι θα καθόντουσαν στο ίδιο τραπέζι.

Η ζημιά από το Καστελόριζο

O χάρτης που παρατίθεται δείχνει ξεκάθαρα την οριοθέτηση της AOZ της Eλλάδας με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας. Eύκολα αντιλαμβάνεται κανείς το μεγάλο πρόβλημα της Tουρκίας και το λόγο που δεν επιθυμεί καμία διαπρταγμάτευση με την Eλλάδα σχετικά με την οριοθέτηση της AOZ στο Aιγαίο Πέλαγος. Aπό τον ίδιο χάρτη διαπιστώνουμε επίσης τη μεγάλη ζημιά που κάνει το Kαστελόριζο στην Tουρκία, αγκάθι πραγματικό. Tέλος, ο χάρτης δείχνει την AOZ της Kύπρου και της Aιγύπτου όπου ξεκάθαρα φαίνεται ότι η Tουρκία δεν έχει θαλάσσια σύνορα με την Aίγυπτο.

ΗΜΕΡΗΣΙΑ