ΔΙΕΘΝΗΣ και ΕΛΛΗΝΙΚΗ OIKONOMIA - ΤΡΑΠΕΖΕΣ: Τι πραγματικά αλλάζει για τις καταθέσεις - Εννέα απαντήσεις στα πιο κρίσιμα ερωτήματα

Του Νίκου Χρυσολωρά

«Μεγάλο βήμα απόψε. Οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι δεν θα χρειαστεί να πληρώσουν στο μέλλον τα λάθη των τραπεζών». 

Με αυτό το μήνυμα στον προσωπικό του λογαριασμό στο Twitter ο Ευρωπαίος επίτροπος για την Εσωτερική Αγορά και τις Υπηρεσίες, Μισέλ Μπαρνιέ, ανακοίνωσε τα ξημερώματα της Πέμπτης την επίτευξη συμφωνίας εκπροσώπων των κρατών-μελών της Ε.Ε., του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης, αναφορικά με τους κανόνες διάσωσης των τραπεζών. 

Η συμφωνία θα υποχρεώνει τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της Ευρωπαϊκής Ενωσης «να αποταμιεύουν χρήματα για τις δύσκολες ημέρες», όπως επισήμανε ο κ. Μπαρνιέ σε νεότερο tweet του, προσθέτοντας ότι στόχος είναι να ενισχυθούν οι τράπεζες ώστε να κινδυνεύουν λιγότερο στο μέλλον και παράλληλα να μπορούν να επιτελέσουν τον ρόλο τους «να δανείζουν την πραγματική οικονομία».

Το σχετικό νομοσχέδιο που θα τεθεί προς έγκριση και στο συμβούλιο των υπουργών Οικονομικών της Ε.Ε., προβλέπει συγκεκριμένα ότι από την 1η Ιανουαρίου 2016 οι ομολογιούχοι και οι μεγάλοι καταθέτες-αποταμιευτές μιας τράπεζας που αντιμετωπίζει προβλήματα θα επωμίζονται αναλογικά τις απώλειες του πιστωτικού ιδρύματος. 

Με άλλα λόγια, όπως σημείωσαν αναλυτές, θα υιοθετηθεί ως κανόνας το «μοντέλο» που εφαρμόστηκε στην Κύπρο και το bail-out (διάσωση απ’ έξω) μετατρέπεται σε bail-in (διάσωση εκ των έσω).

Ο κ. Μπαρνιέ διευκρίνισε ότι οι καταθέσεις κάτω των 100.00 ευρώ θα απαλλάσσονται πλήρως απ’ οποιαδήποτε απώλεια. Οι καταθέσεις φυσικών προσώπων και μικρομεσαίων επιχειρήσεων άνω των 100.000 ευρώ θα επωφελούνται από προνομιακή μεταχείριση και θα διασφαλίζεται ότι δεν θα υποστούν απώλειες πριν απορροφηθεί το σύνολο των απαιτήσεων των εξασφαλισμένων πιστώσεων.

Το bail-in θα γίνεται κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις: Η συμφωνία προβλέπει συγκεκριμένα ότι οι μέτοχοι και οι πιστωτές αναλαμβάνουν πρώτοι το βάρος της διάσωσης μιας προβληματικής τράπεζας. Εφόσον απαιτηθούν πρόσθετοι πόροι, αυτοί θα λαμβάνονται από τα εθνικά, προ-χρηματοδοτούμενα ταμεία εξυγίανσης, που κάθε κράτος-μέλος πρέπει να δημιουργήσει και να ενισχύσει ώστε να διαθέτουν το 1% των καλυπτόμενων καταθέσεων εντός μιας δεκαετίας. Επιπλέον οι τράπεζες θα πρέπει να προετοιμάσουν σχέδια για περιόδους αναταράξεων και οι αρχές θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι λαμβάνονται όλα τα αποτρεπτικά βήματα για να αντιμετωπιστεί μια τραπεζική κατάρρευση.

Εννέα απαντήσεις στα πιο κρίσιμα ερωτήματα

1. Γιατί νομοθετεί τώρα η Ευρωπαϊκή Ενωση για το καθεστώς διαχείρισης τραπεζικών χρεοκοπιών και προκαλεί πανικό;

– Εως και την κυπριακή κρίση, το καθεστώς διαχείρισης τραπεζικών χρεοκοπιών ήταν ασαφές. Για παράδειγμα, ενώ στην περίπτωση της Ιρλανδίας διασώθηκαν, με δημόσιο χρήμα, όλοι σχεδόν οι πιστωτές των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που χρεοκόπησαν, στην Κύπρο την «πλήρωσαν» όλοι, συμπεριλαμβανομένων και των μεγαλοκαταθετών στη Λαϊκή Τράπεζα και την Τράπεζα Κύπρου. Αυτή η ασάφεια επέτεινε την αβεβαιότητα στην ευρωπαϊκή οικονομία και υπονόμευε την οικονομική ανάκαμψη. Το καλοκαίρι του 2013 λοιπόν, συμφωνήθηκαν οι βασικές αρχές του νέου νομικού καθεστώτος, ώστε άπαντες να γνωρίζουν εξαρχής πώς θα γίνει η διαχείριση ενδεχόμενων τραπεζικών χρεοκοπιών στο μέλλον. Εξάλλου, η πολιτική που ακολουθείτο έως σήμερα δεν ήταν βιώσιμη. Από τότε που ξέσπασε η τραπεζική κρίση, το 2008, έως και το 2011, οι κρατικές εγγυήσεις για τη διάσωση των τραπεζών στην Ε.Ε. έφτασαν τα 4,5 τρισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 37% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ! Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αποφάσισαν ότι κάτι τέτοιο δεν θα γίνει αποδεκτό στο μέλλον και οι φορολογούμενοι δεν θα επωμίζονται το βάρος των τραπεζικών διασώσεων, αν δεν είναι απολύτως απαραίτητο και αφού έχουν εξαντληθεί όλες οι εναλλακτικές. Ετσι, βρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη, σε επίπεδο Ε.Ε. και Ευρωζώνης, μία πολύπλοκή νομοθετική διαδικασία για τη διαμόρφωση των τελικών κανόνων που θα διέπουν την εξυγίανση, τη χρεοκοπία και τη διαχείριση τραπεζικών κρίσεων στο μέλλον. Η διαδικασία αυτή αναμένεται να ολοκληρωθεί επί ελληνικής προεδρίας της Ε.Ε., το πρώτο εξάμηνο του 2014. 

2. Γιατί χρησιμοποιούνταν χρήματα των φορολογουμένων μέχρι σήμερα για «να σωθούν οι τράπεζες»;

– Η φύση του τραπεζικού τομέα είναι διαφορετική από οποιονδήποτε άλλον κλάδο της οικονομίας. Για παράδειγμα, αν μία αυτοκινητοβιομηχανία ή μία βιομηχανία υποδημάτων, αφεθούν να χρεοκοπήσουν, τότε οι ανταγωνιστές τους επωφελούνται. Παίρνουν τη θέση τους στην αγορά, τους πελάτες τους, προσλαμβάνουν ενδεχομένως και κάποιους από τους εργαζομένους τους και αναπληρώνουν το κενό. Δεν ανακύπτουν δηλαδή κίνδυνοι για την ευρύτερη οικονομία της χώρας. Οπότε δεν υπάρχει και κανένας λόγος να παρέμβει το κράτος. Αντιθέτως, αν μία τράπεζα αφεθεί να χρεοκοπήσει, οι ανταγωνιστές της δεν επωφελούνται, αλλά πλήττονται. Οι καταθέτες φοβούνται και σπεύδουν να αποσύρουν μαζικά τα χρήματά τους από τις άλλες τράπεζες, ενώ οι επενδυτές τρέπονται σε φυγή από τη χώρα. Ολο το οικοδόμημα του τραπεζικού τομέα και συνεπώς η πραγματική οικονομία απειλούνται με κατάρρευση. Οι επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία της χώρας, στη ρευστότητα και στην αγορά, είναι καταστροφικές. Καμία οικονομία δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς ρευστότητα και τράπεζες. 

3. Αν γίνει «επιδρομή» (bank run) στις τράπεζες, γιατί κινδυνεύουν οι καταθέσεις μας;

– Οι τράπεζες δεν έχουν στα «θησαυροφυλάκιά» τους όλες τις καταθέσεις μας για να τις επιστρέψουν άμεσα στους πελάτες τους, εφόσον τις ζητήσουμε όλοι μαζί ταυτόχρονα. Τις έχουν χρησιμοποιήσει για δάνεια, επενδύσεις και χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας της χώρας. Υπό μία έννοια, κάθε καταθέτης, όλοι μας σχεδόν δηλαδή, είμαστε δανειστές των τραπεζών. Μάλιστα, παίρνουμε και τόκο για το δάνειο που τους δίνουμε, το επιτόκιο καταθέσεων. 

Οπως κανένας δανειολήπτης δεν μπορεί να επιστρέψει «ντούκου» το συνολικό ποσό όλων των δανείων του, έτσι δεν μπορούν και οι τράπεζες. 

Ούτε όμως και τα κράτη έχουν αρκετά λεφτά για να εγγυηθούν τα χρέη όλων των τραπεζών ή για να αποζημιώσουν όλους τους καταθέτες, αν χρεοκοπήσει μία τράπεζα. Ενδεικτικά, το σύνολο των καταθέσεων στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα είναι περίπου 160 δισ. ευρώ. Φυσικά, το κράτος δεν έχει τόσα λεφτά να αποζημιώσει όλους τους καταθέτες. Το ίδιο ισχύει και για όλα τα κράτη του κόσμου. Εξ ου και υπάρχουν ταμεία εγγυοδοσίας των καταθέσεων, τα οποία χρηματοδοτούνται από συνδρομές όλων των τραπεζών και αποζημιώνουν τους καταθέτες μέχρι ενός ποσού, σε περίπτωση που μία τράπεζα χρεοκοπήσει. Ολα τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. έχουν αποφασίσει ότι το «ασφαλισμένο» ποσό φτάνει τα 100.000 ευρώ κατάθεσης. Αν τα αποθεματικά ενός εθνικού ταμείου εξαντληθούν, επειδή χρεοκόπησε μία μεγάλη τράπεζα, με πολλές καταθέσεις, τότε, όπως αποφασίστηκε εσχάτως, αυτό μπορεί να δανειστεί από ταμεία εγγυοδοσίας άλλων κρατών-μελών της Ευρωζώνης. Αν όμως χρεοκοπήσουν όλες οι τράπεζες μιας χώρας μαζί, σε μία γενικευμένη «επιδρομή» (bank run), τότε τα αποθέματα των ταμείων εγγυοδοσίας δεν αρκούν. Επαναλαμβάνεται ότι αυτό ίσχυε και πριν από την κρίση και θα ισχύει και μετά και ισχύει για όλες τις χώρες του κόσμου και όχι μόνο τις αδύναμες. 

4. Γιατί δεν μπορεί να μας αποζημιώσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία έχει το δικαίωμα να «τυπώνει» χρήμα;

– Αν μία τράπεζα αντιμετωπίζει πρόβλημα μαζικών αποσύρσεων καταθέσεων ή διαδοχικών ζημιών, τότε μπορεί να απευθυνθεί στον μηχανισμό έκτακτης παροχής ρευστότητας (ELA), της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και να «τραβήξει λεφτά». Αυτό έκανε, για παράδειγμα η Λαϊκή Τράπεζα στην Κύπρο, αλλά και οι ελληνικές τράπεζες στη διάρκεια της κρίσης. Ομως, υπάρχουν όρια στο πόσα χρήματα μπορεί να δανειστεί μία τράπεζα από τον ELA. Η Λαϊκή στην Κύπρο έφτασε να δανειστεί 9 δισ. ευρώ, ποσό ίσο με το 50% του Κυπριακού ΑΕΠ! Ετσι, η ΕΚΤ αποφάσισε να «τραβήξει την πρίζα» και η Λαϊκή χρεοκόπησε. Αλλωστε τελικός εγγυητής των χρημάτων που τραβάει μία τράπεζα από τον ELA είναι η κεντρική τράπεζα της κάθε χώρας, δηλαδή το Δημόσιο, δηλαδή οι φορολογούμενοι. Η ΕΚΤ δεν επιτρέπει λοιπόν να χρησιμοποιείται ο ELA από τράπεζες που θεωρούνται μη βιώσιμες, γιατί έτσι εκτίθεται ο φορολογούμενος στον κίνδυνο να πληρώσει τα σπασμένα. Το λάθος της ΕΚΤ στην περίπτωση της Λαϊκής δεν ήταν ότι τράβηξε την πρίζα τον Μάρτιο του 2013, αλλά ότι δεν το έπραξε νωρίτερα, πριν τεθεί σε κίνδυνο η συστημική σταθερότητα όλης της οικονομίας της χώρας. 

5. Τι ισχύει σήμερα, σε περίπτωση που μία τράπεζα χρειάζεται ένεση κεφαλαίων για να επιβιώσει, ή καταστεί μη βιώσιμη και πρέπει να χρεοκοπήσει;

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Τριάντα έξι απεργίες στην Ελλάδα, καμία στην Ιρλανδία

Του Νικου Χρυσολωρα

Σε ερώτηση  κατά τη διάρκεια πρόσφατης αποστολής στο Δουβλίνο, για ποιο λόγο η χώρα του πέτυχε τους στόχους του Μνημονίου, στέλεχος της ιρλανδικής κυβέρνησης είχε δηλώσει με νόημα: 

«Στα χρόνια του προγράμματος προσαρμογής, στην Ελλάδα έγιναν τουλάχιστον 36 γενικές απεργίες, ενώ στην Ιρλανδία καμία». 

Παρόμοια άποψη επικρατεί και στην Κομισιόν. Σε συνέντευξή του στην «Κ», τον Νοέμβριο, ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ολι Ρεν είχε αποδώσει την αποτυχία του αρχικού Μνημονίου στην «πολιτική αναταραχή» και στην έλλειψη «εθνικής ενότητας» στη χώρα μας. 

Η ανάγκη συσπείρωσης των κοινωνικών εταίρων γύρω από τον στόχο της δημοσιονομικής εξυγίανσης αναφέρεται εξάλλου και σε όλες τις αξιολογήσεις της τρόικας.

Φυσικά, οι συνεχείς βίαιες διαδηλώσεις, η αναταραχή και τα κινήματα ανυπακοής, που εκδηλώθηκαν με την κάλυψη των συνδικάτων και της αντιπολίτευσης, δεν είναι ο μοναδικός λόγος που τα αποτελέσματα του Μνημονίου είναι φτωχότερα στην Ελλάδα απ’ ό,τι στις άλλες χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας.

Σε αντίθεση με την Ελλάδα, π.χ. η Ιρλανδία είναι μια οικονομία εξωστρεφής και καινοτόμος, με πολύ χαμηλό φόρο επιχειρήσεων, ενώ το γεγονός ότι το εργατικό της δυναμικό (το νεότερο στην Ευρώπη) είναι υψηλά καταρτισμένο και έχει πρώτη γλώσσα τα αγγλικά συνέβαλε καθοριστικά στην προσέλκυση επενδύσεων ακόμη και εν μέσω κρίσης. 

Επίσης, η Ιρλανδία επωφελήθηκε και από την αύξηση της τιμής και της ζήτησης αγροτικών προϊόντων, αφού η χώρα εξάγει το 85% των τροφίμων που παράγει και μάλιστα σε καταναλωτές υψηλών εισοδημάτων. 

Τέλος, εκτός από τη στωική στάση των πολιτών και την αποφασιστικότητα της κυβέρνησης, υπήρχε και η αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης, αλλά και το γεγονός ότι το Δουβλίνο είχε πολύ καλύτερη αφετηρία μπαίνοντας στην κρίση με μηδενικό έλλειμμα και υποπολλαπλάσιο δημόσιο χρέος από της Ελλάδας.
Παρ’ όλα αυτά, το γεγονός ότι οι συντεχνίες αντέδρασαν με τόσο βίαιο τρόπο σε διαρθρωτικές δράσεις του Μνημονίου θεωρείται στις Βρυξέλλες ως καίριος ανασταλτικός παράγοντας για την επιτυχία του προγράμματος. 

Η έκθεση της Κομισιόν που είδε προχθές το φως της δημοσιότητας έκανε και πάλι λόγο για «vested interests» (κατεστημένα συμφέροντα) που εμποδίζουν τις προσπάθειες προσαρμογής, ενώ ανώτερος αξιωματούχος της Ευρωζώνης επανέλαβε την ανάγκη αλλαγής νοοτροπίας στη χώρα μας. Η άποψη αυτή δεν είναι χωρίς έρεισμα στην πραγματικότητα.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Οι «υπερασπιστές» του Δημοσίου

Του ΝΙΚΟΥ ΧΡΥΣΟΛΩΡΑ

Τα όσα εσχάτως διαδραματίζονται με τις επιλογές ανώτερων στελεχών στη Δημόσια Διοίκηση, αλλά και η απειλή της ΟΛΜΕ για απεργία εν μέσω Πανελλαδικών Εξετάσεων, αναδεικνύουν το ουσιώδες πολιτικό παράδοξο της μεταπολίτευσης: εκείνοι που κόπτονται, υποτίθεται, για την προάσπιση του δημόσιου χαρακτήρα βασικών υπηρεσιών και για την προστασία του κράτους από την απαξίωση δεν χάνουν ευκαιρία να υπονομεύσουν τα αγαθά υπέρ των οποίων ωρύονται.

Πολλές είναι οι εκφάνσεις του παραδόξου αυτού στην καθημερινότητά μας. Φοιτητές που αντιδρούν στην «ιδιωτικοποίηση της παιδείας» καταλαμβάνουν για ψύλλου πήδημα σχολεία και πανεπιστήμια, βανδαλίζοντας κατά σύστημα τη δημόσια περιουσία. Καθηγητές κρατούν τους μαθητές ομήρους των κινητοποιήσεών τους, όταν δεν τους σπρώχνουν στο φροντιστήριο. Εργαζόμενοι στις αστικές συγκοινωνίες, πολλοί εκ των οποίων, ως γνωστόν, προέρχονται από συγκεκριμένους νομούς, απεργούν με κάθε ευκαιρία, βρίσκοντας μάλιστα τρόπους να μη χάσουν το μεροκάματο, με αποτέλεσμα να καθιστούν προβληματικούς τους οργανισμούς τους. Γιατροί, ο σύλλογος των οποίων δεν χάνει ευκαιρία να κατακεραυνώσει το Μνημόνιο, υπονομεύουν επί χρόνια τη λειτουργία του ΕΣΥ και του ΙΚΑ, με τα φακελάκια και τις υπερσυνταγογραφήσεις. Από κοντά στις καταγγελίες του Μνημονίου και ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ενώ ακόμη και οι δικαστές βρήκαν τρόπους να παρακάμψουν τη συνταγματική απαγόρευση των απεργιών τους. Παραβλέπουν, βέβαια, το γεγονός ότι ο νομικός κόσμος είναι ο βασικός υπεύθυνος για τις καθυστερήσεις στην απονομή δικαιοσύνης, εξαιτίας των οποίων κανείς δεν επενδύει στην Ελλάδα.

Τα αιτήματα όλων των παραπάνω συντεχνιών, οι οποίες τάχα υποστηρίζουν το δημόσιο συμφέρον, ενώ η αλήθεια είναι ότι είτε από πλάνη είτε από φιλοτομαρισμό, το υπονομεύουν, σιγοντάρει και η Αριστερά. Η παράταξη που κλαυθμυρίζει για την ύφεση δεν χάνει ευκαιρία να καταγγείλει κάθε επένδυση που θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας, να υποστηρίξει κάθε «κινητοποίηση» που οδηγεί σε καταστροφές δημόσιας περιουσίας ή ακόμη και σε φονικές ενέργειες, όπως στη Χαλκιδική, να βάλει πλάτη σε κάθε αίτημα πληρωμής εξωφρενικών προνομίων από την τσέπη του φορολογουμένου.

Αν το πράγμα σταματούσε εδώ, θα υπήρχε ελπίδα. Οπως αποδεικνύεται όμως τον τελευταίο καιρό, ούτε η κυβέρνηση, με λίγες εξαιρέσεις, διαφέρει ουσιωδώς. Πληθαίνουν οι ενδείξεις ότι οι μετακλητές θέσεις στο Δημόσιο μοιράζονται με τη γνωστή αναλογία 4-2-1, χωρίς καμία πρόνοια αξιοκρατίας. Τα αμαρτωλά stage επανέρχονται από το παράθυρο, η ΕΡΤ ξεχειλίζει πια από προσωπικό ειδικών θέσεων, την ώρα που ανταποκριτές διορίζονται σε απίθανα μέρη. Με δεδομένη την αγωνία της αλλοπρόσαλλης Ευρώπης να μην ξανανοίξει το «ελληνικό ζήτημα», εκμεταλλεύονται την υποχωρητικότητα της τρόικας και αναβάλλουν όσες μεταρρυθμίσεις μπορούν.

Αν συνεχιστεί έτσι η κατάσταση, τότε πολύ φοβάμαι ότι ο μοναδικός λόγος που θα μείνουμε τελικά στην Ευρωζώνη είναι για να πληρώνονται οι ημέτεροι σε ευρώ και όχι σε δραχμές. Και ο μοναδικός λόγος που αυξάνεται το ενδιαφέρον για επενδύσεις στην Ελλάδα, πέραν φυσικά των χαμηλών επιτοκίων των Κεντρικών Τραπεζών, δεν είναι ότι έχουμε καμία πρόθεση να γίνουμε μία λειτουργική χώρα, αλλά ότι είμαστε απλά μία φθηνή χώρα.

Τα αποτελέσματα της συστηματικής υπονόμευσης του δημοσίου συμφέροντος από όσους ετάχθησαν υποτίθεται να το υπερασπιστούν είναι γνωστά από πριν την κρίση:

ΚΟΙΝΩΝΙΑ στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Γερασμένοι νέοι

Toυ ΝΙΚΟΥ ΧΡΥΣΟΛΩΡΑ

Δεν είμαι σίγουρος πού οφείλεται η ταύτιση του «νέου» και του «καινούργιου» με την πρόοδο. Ισως να είναι απομεινάρι στη συλλογική μας μνήμη από τις ένδοξες εποχές του Διαφωτισμού ή μπορεί πάλι να οφείλεται στο γεγονός ότι οι κοινωνίες μας (συμπεριλαμβανομένης και της ελληνικής) γερνούν και ο λευκός άνθρωπος πεθαίνει. Αυτό για το οποίο είμαι βέβαιος, πάντως, είναι ότι πρόκειται για συλλογική πλάνη τεραστίων διαστάσεων.

Κάθε φορά που ένα πολιτικό κόμμα εκλέγει στα όργανά του «νέους ανθρώπους», τα μέσα ενημέρωσης χειροκροτούν. Το γεγονός ότι οι νέοι αυτοί είναι παιδιά του κομματικού σωλήνα, που έχουν αναδειχθεί με τις ίδιες μεθόδους που αναδείχθηκαν και οι πολιτικοί τους μέντορες, ουδόλως ενδιαφέρει. 

Νέοι είναι και πολλοί βουλευτές – παιδιά, ανίψια ή προστατευόμενοι γηραιότερων πολιτικών. Συνήθως, η παρουσία τους στα βουλευτικά έδρανα δεν αποτελεί αναγνώριση για τις προσωπικές τους επιτυχίες ή επιβράβευση για την προσφορά τους στις τοπικές κοινωνίες, αλλά βιολογική αναπαραγωγή πελατειακών δικτύων νομής της εξουσίας. Κι όμως, επευφημούμε κάθε φορά την «ανανέωση» της Βουλής.

Νέος είναι και ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, Αλέξης Τσίπρας, όμως αδυνατώ να εντοπίσω φρέσκες και καινοτόμες ιδέες στον πολιτικό του λόγο. Από τη διαχείριση των απορριμμάτων μέχρι το εκπαιδευτικό σύστημα και την προστασία συντεχνιακών προνομίων, ελάχιστες από τις προτάσεις του δεν θα μπορούσαν να μην έχουν διατυπωθεί από έναν αντιδραστικό ιεράρχη ή έναν πολιτευτή παλαιάς κοπής.

Νέοι είναι βέβαια και οι ακτιβιστές φασίστες που μαγαρίζουν την πατρίδα πιάνοντάς τη στο στόμα τους και οι οποίοι καταγγέλλουν τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης όταν δεν φωτογραφίζονται ή δεν κάνουν δηλώσεις σε αυτά. Το «νεανικό» τους κίνημα έχει όραμα να εισαγάγει θαλάμους αερίων από τη Γερμανία της δεκαετίας του 1940, όπως μας διαβεβαίωσε πρόσφατα από τηλεοράσεως ένας εκ των υποψηφίων βουλευτών του.

Ανάλογη αποθέωση με τη βιολογική νεότητα γνωρίζουν και τα «νέα μέσα» του Διαδικτύου. Τι κι αν στο κίνημα των Αγανακτισμένων, που ξεκίνησε από το Facebook, επωάστηκε το αυγό του φιδιού και νομιμοποιήθηκε ο αντιδραστικός λόγος των εχθρών του δημοκρατικού πολιτεύματος; Τι κι αν το μοναδικό «φρέσκο» στοιχείο που εντόπιζε κανείς στις ανακοινώσεις του κ. Καμμένου, ο οποίος επίσης ξεκίνησε τη «νέα» του πορεία από το Facebook, ήταν η ρήξη με την ελληνική ορθογραφία;  

Σημασία για ορισμένους εξ ημών δεν είχε το μήνυμα, αλλά το μέσο.

Παρακολουθώντας επίσης κανείς τι κινείται στο Twitter και την ελληνική «μπλογκόσφαιρα», διαπιστώνει ότι πράγματι υπάρχουν διαμάντια στον κυβερνοχώρο, αλλά βρίσκονται κρυμμένα κάτω από βόθρους. 

KOINΩΝΙΑ στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Στους 18χρονους εαυτούς μας

EΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του ΝΙΚΟΥ ΧΡΥΣΟΛΩΡΑ

Δεν υποστηρίζω ότι διαθέτω στατιστικά αξιόπιστο δείγμα για να εξαγάγω ασφαλή συμπεράσματα, αλλά από τις συζητήσεις μου με σημερινούς 20άρηδες αποκομίζω την εντύπωση ότι είναι πολύ πιο έτοιμοι για τις δυσκολίες του εργασιακού βίου από την προηγούμενη γενιά.  

Δεν τρέφουν αυταπάτες ότι θα «βολευτούν κάπου στο Δημόσιο», ότι ένα πτυχίο θα τους εξασφαλίσει το μέλλον ή ότι το εισόδημα των γονιών θα είναι πάντοτε δεδομένο ως ασφάλεια για τις όποιες κακοτοπιές.

Αντιθέτως, όταν εγώ και οι φίλοι μου τελειώναμε το σχολείο πριν από 15 χρόνια, μέσα στη γενική ευφορία της «ισχυρής Ελλάδας» που ετοιμαζόταν να μπει στο ευρώ και να φιλοξενήσει τους Ολυμπιακούς Αγώνες, πραγματικά δεν ξέραμε πού πατάμε. 

Οταν ξέσπασε η κρίση και οι παλαιές βεβαιότητες κατέρρευσαν, χάσαμε τη γη κάτω από τα πόδια μας. Το αποτέλεσμα είναι ότι χιλιάδες νέοι σήμερα, στην πιο παραγωγική τους ηλικία, δεν είναι σε θέση να προσαρμοστούν στο νέο περιβάλλον και μια ολόκληρη γενιά κινδυνεύει να πάει στράφι. 

Αν μπορούσα, λοιπόν, να γυρίσω 15 χρόνια πίσω και να πιω έναν καφέ με τον 18χρονο εαυτό μου και την παρέα του, θα είχα -νομίζω τουλάχιστον- πολλά χρήσιμα πράγματα να τους πω:

Πρώτα απ' όλα, θα τους προειδοποιούσα να μην ακούν τους γονείς και την οικογένειά τους ειδικά σε θέματα οικονομικής διαχείρισης και επαγγελματικών επιλογών. Θυμάμαι, για παράδειγμα, που άκουγα τότε από τους μεγαλύτερους να λένε με ύφος νομπελίστα ότι «η γη δεν χάνει ποτέ την αξία της». Ε, λοιπόν, όπως αποδείχθηκε τη χάνει και την παραχάνει, από 20 έως 60% μάλιστα, ανάλογα με την περιοχή όπου βρίσκεται το ακίνητο. Σήμερα, εκατοντάδες χιλιάδες Ελληνες που είχαν επενδύσει όλη την περιουσία τους σε σπίτια και οικόπεδα βρίσκονται παγιδευμένοι ανάμεσα σε τοίχους, τους οποίους πλήρωσαν χρυσάφι την εποχή της φούσκας και σήμερα ούτε να τους νοικιάσουν ούτε να τους πουλήσουν μπορούν.

Στον υποθετικό καφέ με τον 18χρονο εαυτό μου και τους φίλους μου, θα τους έλεγα επίσης να μην επιλέξουν σπουδές με μοναδική εργασιακή διέξοδο το Δημόσιο, γιατί αν προσέξουν καλά τα νούμερα θα αντιληφθούν ότι ο μελλοντικός εργοδότης τους είναι τόσο ανεύθυνος, ώστε να οδεύει ολοταχώς προς τη χρεοκοπία. Αλλωστε, η νοοτροπία ότι θα μας λύσει το εργασιακό μας πρόβλημα το κράτος ήταν τότε τόσο κυρίαρχη, ώστε δεν βλέπαμε τι γίνεται. Ακούγαμε ανθρώπους να αυτοπροσδιορίζονται ως «αδιόριστοι καθηγητές» και δεν αναρωτιόμασταν καν για ποιο λόγο επειδή κάποιος πήρε ένα πτυχίο φιλολογίας έχει τη βεβαιότητα ότι θα μπει στο Δημόσιο. Τώρα που ήλθε ο λογαριασμός για κάθε εξωφρενική απαίτηση και απαράδεκτο προνόμιο της μεταπολίτευσης, καταλάβαμε πραγματικά πόσο θάλασσα τα είχαμε κάνει.

Θα προειδοποιούσα επίσης τους 18χρονους εαυτούς μας να έχουν Σχέδιο Α΄ και Β΄ για τη ζωή τους. Οτι αν διαβάσουμε λίγο νεοελληνική ιστορία θα διαπιστώσουμε ότι δεν υπήρξε ούτε μία γενιά που να μην πέρασε μία σοβαρή κρίση. Οπότε δεν υπήρχε λόγος να ελπίζουμε ότι εμείς θα τη γλιτώσουμε. Και αν μου απαντούσαν ότι η ζωή κουρελιάζει πολλές φορές τα σχέδια των ανθρώπων, θα έλεγα ότι αυτό είναι αλήθεια, αλλά σε μία μάχη το πιθανότερο είναι να κερδίσει ο στρατηγός που είναι προετοιμασμένος, παρά αυτός που αφήνει τα πράγματα στην τύχη.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Σούσι, δραχμές και επανάσταση

Του ΝΙΚΟΥ ΧΡΥΣΟΛΩΡΑ

Με αφορμή τον θόρυβο που προκλήθηκε από τη δημοσιοποίηση της λεγόμενης «λίστας Λαγκάρντ» και τη γενικότερη συζήτηση που έχει ανάψει για τις καταθέσεις Ελλήνων στην Ελβετία, μπορούν να γίνουν ορισμένες γενικότερες διαπιστώσεις για τη φερεγγυότητα όσων ψωμίζονται βρίζοντας την τρόικα και τους Ευρωπαίους, τόσο στη χώρα μας όσο και στο εξωτερικό.

Τα τελευταία δύο χρόνια εκατοντάδες προβεβλημένοι δημοσιογράφοι, ακαδημαϊκοί και αναλυτές μάς παραδίδουν μαθήματα αντίστασης και καλούν τους Ελληνες να επαναστατήσουν εναντίον των ξένων «δυνάμεων κατοχής». Πολλοί από αυτούς (όσοι παρακολουθούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τον δημόσιο διάλογο στα ΜΜΕ γνωρίζουν σε ποιους αναφέρομαι) είτε είναι ξένοι είτε είναι Ελληνες που ζουν μόνιμα στο εξωτερικό. Ο μισθός τους καταβάλλεται δηλαδή κάθε μήνα σε σκληρό νόμισμα, οι καταθέσεις τους είναι ασφαλείς σε λίρες, δολάρια ή ευρώ και εκείνοι εργάζονται σε πανεπιστήμια, μέσα ενημέρωσης ή θεσμικά όργανα της καπιταλιστικής Δύσης (και όχι της Κούβας περιέργως). Με άλλα λόγια, γνωρίζουν ότι καμία επίπτωση δεν θα έχουν στη ζωή τους αν εμείς ακολουθήσουμε τη συμβουλή τους και -εκδιώκοντας τους Ευρωπαίους- επιστρέψουμε στη δραχμή. Δεν έχουν να χάσουν τίποτε, οπότε λένε ό, τι θέλουν. 

Εφόσον όμως είναι τόσο σίγουροι για το μαγικό ελιξίριο κατά της κρίσης που μας προτείνουν, γιατί δεν μεταφέρουν τις αποταμιεύσεις τους στη χώρα μας και δεν ζητάνε από τους εργοδότες τους, σε ένδειξη αλληλεγγύης για τη χειμαζόμενη Ελλάδα, να καταθέτουν κάθε μήνα τον μισθό τους σε ελληνικές τράπεζες; 

 Γνωρίζουν άλλωστε την αγγλική έκφραση που προκαλεί όσους λένε μεγάλα λόγια να «βάλουν τα λεφτά τους εκεί που είναι το στόμα τους», οπότε διερωτώμαι αν σε αυτήν την περίπτωση θα είχε τέτοια ζέση ο ανένδοτος κατά της Ευρωζώνης αγώνας τους.

Εκτός από την εκπατρισμένη Αριστερά του σούσι και του χαβιαριού όμως, υπάρχει και το εσωτερικό μέτωπο. Διερωτώμαι δηλαδή πόσα από τα δεκάδες δισεκατομμύρια που έχουν κάνει φτερά από την Ελλάδα τα τελευταία δύο χρόνια ανήκουν στους «αντιμνημονιακούς επαναστάτες». 

Φυσικά, δεν είναι παράνομο να μεταφέρεις χρήματα στο εξωτερικό, εφόσον βέβαια προκύπτουν από δηλωμένα στην εφορία εισοδήματα. Ομως, τόσο η άκρα αριστερά όσο και η άκρα δεξιά, αλλά και οι δημοσιογράφοι που εκφωνούν καθημερινά Φιλιππικούς κατά των Βρυξελλών, μας διαβεβαιώνουν ότι τίποτε κακό δεν θα μας συμβεί αν «εκπαραθυρώσουμε τους τροϊκανούς». Ορισμένοι μάλιστα πάνε ένα βήμα παραπέρα, υποστηρίζοντας ότι «το νόμισμα δεν είναι ταμπού», προκειμένου να διαφυλαχθεί η εθνική μας ανεξαρτησία. Αν λοιπόν όλοι αυτοί πραγματικά εννοούν όσα λένε, τότε δεν θα έπρεπε να έχουν ούτε ένα ευρώ μέσα σε σεντούκια, θυρίδες ή λογαριασμούς του εξωτερικού. Σε διαφορετική περίπτωση, μπορούν να κατηγορηθούν ότι είναι ύποπτοι για κερδοσκοπία εις βάρος της πατρίδας τους, αφού ελατήριο του αντιμνημονιακού τους αγώνα θα μπορούσε να είναι το υπερκέρδος που θα βγάλουν στην Ελλάδα από τις υποτιμήσεις της νέας δραχμής, σε σχέση με το σκληρό νόμισμα το οποίο έχουν φυλαγμένο σε ασφαλείς τοποθεσίες.

Η υποκρισία δεν σταματάει εδώ: 

Εξωγήινοι στην Ελλάδα

Του ΝΙΚΟΥ ΧΡΥΣΟΛΩΡΑ

Υποθέτω ότι αν ένας εξωγήινος διάβαζε για την οικονομική κατάντια της Ελλάδας, θα απορούσε πραγματικά για το πώς καταλήξαμε σε αυτό το σημείο. 

Θα παρατηρούσε από το διαστημόπλοιό του μια χώρα «ευλογημένη» από όλες τις απόψεις: γεωγραφικά αποτελεί φυσική πύλη εισόδου/εξόδου εμπορευμάτων από την Ασία και την Αφρική προς τα Βαλκάνια και την Ευρώπη. Τα λιμάνια της, τα αεροδρόμιά της, οι αυτοκινητόδρομοι και οι σιδηροδρομικές της γραμμές βρίσκονται (ή θα έπρεπε να βρίσκονται) σε στρατηγικά σημεία για να εξελιχθούν σε διαμετακομιστικούς σταθμούς και δίκτυα μεταφοράς αγαθών. Εχει τη μεγαλύτερη ακτογραμμή στην Ε.Ε., πιθανότατα και κοιτάσματα υδρογονανθράκων, ιδανικό κλίμα για τουριστική και αγροτική ανάπτυξη, πάνω από 200 κατοικημένα και χιλιάδες ακατοίκητα νησιά και τη δυνατότητα να εκμεταλλευτεί τα μνημεία παγκόσμιας εμβέλειας που της κληροδότησαν δύο από τους σημαντικότερους πολιτισμούς της Ιστορίας. Η χώρα αυτή έχει γίνει επίσης αποδέκτης δεκάδων δισ. ευρώ σε αναπτυξιακή βοήθεια από τους Ευρωπαίους εταίρους της, ενώ απολαμβάνει ειρήνη και σχετική πολιτική σταθερότητα εδώ και μερικές δεκαετίες. 

Πώς τα «κατάφερε» λοιπόν να βρεθεί σε αυτήν την κατάσταση; Διότι όταν οι αντικειμενικές συνθήκες είναι τόσο ευνοϊκές, αποτελεί κατόρθωμα να έχει βρεθεί σε τόσο δυσμενή θέση.

Η απορία του εξωγήινου θα λυνόταν αν επισκεπτόταν για λίγο αυτόν τον ευλογημένο τόπο και προσπαθούσε να επενδύσει το υποθετικό χρυσάφι που έφερε από τον πλανήτη του. Γρήγορα θα διαπίστωνε ότι οι κρατικοί αξιωματούχοι αυτής της χώρας θα έκαναν ό,τι μπορούν για να τον στείλουν από εκεί που ήλθε. Οτι οι λέξεις «επενδυτής» και «ιδιωτικός τομέας» θεωρούνται περίπου βρισιές από τους δημόσιους λειτουργούς και τους περισσότερους πολιτικούς της. Οτι ακόμη και να ήθελε να αγοράσει παλαιά αεροσκάφη μιας κρατικής εταιρείας που σκούριαζαν αχρησιμοποίητα, θα έπρεπε να περιμένει πάνω από έναν χρόνο. Θα έβλεπε επίσης ότι το κράτος έχει στην κατοχή του ένα από τα ακριβότερα οικόπεδα του κόσμου στο Ελληνικό, το οποίο εδώ και 13 χρόνια δεν μπορεί να αποφασίσει τι θα το κάνει. Θα παρατηρούσε πως η κατασπατάληση δημόσιων και κοινοτικών πόρων έχει αναχθεί σε υψηλή τέχνη και πως οι θεσμοί της Δικαιοσύνης και οι νόμοι λειτουργούν έτσι ώστε ακόμη και να πετάξεις λεφτά στο κατώφλι αυτής της χώρας, να απαγορεύεται να πιάσει κάποιος το φτυάρι και να τα μαζέψει. Θα μάθαινε για μελέτες, εκθέσεις και αναλυτικές προτάσεις για το πώς αυτή η χώρα θα γίνει πλούσια, οι οποίες αραχνιάζουν σε υπουργικά γραφεία.

Η Αριστερά των βολεμένων

Του ΝΙΚΟΥ ΧΡΥΣΟΛΩΡΑ

Ξεσπάθωσε πάλι προχθές ο επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ, Αλέξης Τσίπρας, εναντίον των ιδιωτικοποιήσεων που έχουν -υποτίθεται- δρομολογηθεί από την κυβέρνηση, λέγοντας ότι «ολοκληρώνουν την ισοπέδωση της οικονομίας και της κοινωνίας». 

Διαβάζοντας τις δηλώσεις του, θυμήθηκα το ρητορικό ερώτημα που διατύπωσε ο Καστοριάδης το 1974: «Πώς να συζητήσεις με ανθρώπους που σκέφτονται ότι αν κρατικοποιηθούν τα πάντα θα έχουμε επιτύχει το ουσιώδες μέρος του σοσιαλισμού;».

Η απορία αυτή είναι μία μόνο από τις δεκάδες που εγείρονται, όταν προσπαθεί να παρακολουθήσει κανείς την επιχειρηματολογία του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Για παράδειγμα, ανέκαθεν η παράταξή του διαμαρτυρόταν για το Σύμφωνο Σταθερότητας, με το οποίο έμπαινε όριο 3% του ΑΕΠ στο έλλειμμα και 60% του ΑΕΠ στο χρέος (και το οποίο οι ελληνικές κυβερνήσεις ούτως ή άλλως συστηματικά παραβίαζαν). Για ποιο λόγο όμως είναι «προοδευτική» η διόγκωση των ελλειμμάτων και η μεταφορά χρεών στις επόμενες γενεές; 

Γιατί η δημοσιονομική πειθαρχία, ο ισοσκελισμός εσόδων και εξόδων, που -με εγκληματική καθυστέρηση- προσπαθούμε τώρα να επιτύχουμε, θεωρούνται αντιδραστικές πολιτικές παραμένει επίσης μυστήριο.

Ακόμη πιο δυσερμήνευτη είναι η εμμονή του κ. Τσίπρα και των «συντρόφων» του να υπερασπίζονται τα κλειστά επαγγέλματα. Υποστήριξε άραγε ποτέ κάποιος από τους θεωρητικούς της χειραφέτησης ότι το δικαίωμα εξασκήσεως οποιασδήποτε δραστηριότητας θα πρέπει να κληροδοτείται από πατέρα σε γιο ή να μεταβιβάζεται μέσα σε κλειστές συντεχνίες;

Σε ό,τι αφορά τις ιδιωτικοποιήσεις, πράγματι, ο ΣΥΡΙΖΑ θα είχε πειστικά επιχειρήματα αν υποστήριζε ότι τα βασικά μας «δίκτυα», όπως η υποδομή ύδρευσης ή ηλεκτροδότησης, που είναι εκ της φύσεώς τους μοναδικά, οφείλουν να παραμείνουν «κοινή» περιουσία. Οπωσδήποτε όμως οι εταιρείες στοιχηματισμού δεν εμπίπτουν στην κατηγορία της στρατηγικής υποδομής και το μόνο που εξυπηρετεί η προάσπιση του «δημόσιου χαρακτήρα» τους είναι το βόλεμα ημετέρων σε προνομιούχες θέσεις. Ούτε φυσικά εξυπηρετεί το κοινό καλό η λειτουργία κρατικών οργανισμών χωρίς ουσιαστικό αντικείμενο ή η ανεξέλεγκτη διόγκωση του κράτους εις βάρος των φορολογουμένων που το συντηρούν. Οπως δεν υπηρετείται το συμφέρον των πολιτών όταν η δημόσια περιουσία εγκαταλείπεται να ρημάζει, αντί να την εκμεταλλευόμαστε ώστε να προσελκύσουμε επενδύσεις και να δημιουργήσουμε θέσεις εργασίας.

Τα αναπάντητα ερωτήματα δεν σταματούν εδώ:  

Η επώδυνη προσαρμογή

Tου Νικου Χρυσολωρα

Μπορεί στην Ελλάδα και στις υπόλοιπες χώρες του Νότου να διαμαρτυρόμαστε –και δικαίως εν μέρει– για την αντίδραση της Γερμανίας και των υπόλοιπων βορειοευρωπαϊκών κρατών στην κρίση, αλλά και στη Βόρεια Ευρώπη έχουν δίκιο να συγχύζονται και να μπερδεύονται με τα δικά μας επιχειρήματα και τις αντιδράσεις μας.

Διαμαρτυρόμαστε, για παράδειγμα, για το «μείγμα» της πολιτικής του Μνημονίου. Ας αφήσουμε για λίγο κατά μέρος το γεγονός ότι είναι δύσκολο να πειστεί ο Βέλγος πολίτης (και δανειστής μας), ο οποίος πληρώνει φόρο 45% για εισοδήματα άνω των 19.00 ευρώ και 50% για εισοδήματα άνω των 35.000 ευρώ και απολαμβάνει αφορολόγητο μόλις 6.570 ευρώ (σε μια χώρα πολύ πιο ακριβή από τη δική μας), ότι στην Ελλάδα υποφέρουμε από τα «φορομπηχτικά» μέτρα. Ή να καταλάβει ο Ιταλός που δανείζεται με 6% επιτόκιο γιατί τον αποκαλούμε «τοκογλύφο», όταν μας δανείζει εμάς με 3%. Το μεγάλο παράδοξο είναι ότι οι ελληνικές κυβερνήσεις των τελευταίων δύο χρόνων εφάρμοσαν κυρίως το δημοσιονομικό σκέλος του Μνημονίου, για το οποίο ακριβώς διαμαρτύρονται! Το σκέλος των μεταρρυθμίσεων και των μικρών και μεγάλων αλλαγών που θα μπορούσαν να βελτιώσουν την καθημερινότητά μας και να θέσουν τις βάσεις για την ανασυγκρότηση της οικονομίας μας, το παραπέμψαμε στις ελληνικές καλένδες. Το «μείγμα» μόνοι μας το χαλάσαμε, λες και το κάναμε επίτηδες ή για να επιβεβαιώσουμε τους συνωμοσιολόγους των Βρυξελλών, που υποπτεύονται ότι ένα μέρος της πολιτικής μας τάξης θέλει κατά βάθος να καταρρεύσει το πρόγραμμα και να μας πάει στη δραχμή.

Xρήμα και ευτυχία

Του Νικου Xρυσολωρα

Μέχρι πρόσφατα, όταν οι οικονομολόγοι αναφέρονταν στην «ανάπτυξη» και την «ευημερία» μιας χώρας, συνήθως εννοούσαν το απόλυτο μέγεθος, αλλά και τις ετήσιες μεταβολές στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ), δηλαδή στη συνολική αποτίμηση των αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται στην επικράτειά της. Ωστόσο, όλο και περισσότεροι ακαδημαϊκοί, επιστήμονες, αλλά και πολιτικοί, επισημαίνουν ότι τελικά το ΑΕΠ, η μέτρηση δηλαδή του υλικού πλούτου, είναι μεν χρήσιμο, αλλά όχι επαρκές εργαλείο για την εκτίμηση της ευημερίας τόσο των κρατών όσο και των πολιτών τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αλλαγής στάσης είναι η εντολή που έδωσε, το 2010, ο Βρετανός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον στη Στατιστική Υπηρεσία της χώρας του για την εξεύρεση τρόπων μέτρησης της συλλογικής και ατομικής ευημερίας, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες πέρα από το ΑΕΠ.

Πώς όμως μπορούμε να μετρήσουμε την ευημερία; 

Μια προφανής απάντηση είναι να ρωτήσουμε τους ίδιους τους πολίτες αν είναι ευχαριστημένοι από τη ζωή τους. Η αρχή έγινε από το ορεινό βασίλειο του Μπουτάν, το οποίο, το 2011, ανέλαβε πρωτοβουλία για την υιοθέτηση ψηφίσματος από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ που ζητούσε από τους ηγέτες των κρατών–μελών του Οργανισμού να δώσουν μεγαλύτερη έμφαση στην προώθηση της ευτυχίας των πολιτών τους. Το επιχείρημα του Μπουτάν είναι γνωστό: «Το χρήμα δεν φέρνει την ευτυχία».

Πράγματι, μεγάλες στατιστικές έρευνες φαίνεται να καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ο πλούτος συναρτάται μεν, αλλά δεν ταυτίζεται με την ευτυχία. Πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι η δημοσκόπηση που διεξήγαγε η εταιρεία Ipsos σε δείγμα 19.000 ατόμων από 24 κράτη, με ερώτημα αν νιώθουν «πολύ» «αρκετά», «όχι και τόσο» ή «καθόλου» ευτυχισμένοι. Σχολιάζοντας τα αποτελέσματα της έρευνας σε πρόσφατο άρθρο του, το βρετανικό περιοδικό Economist υπογραμμίζει το παράδοξο ότι εκείνοι που απάντησαν ότι είναι «πολύ» ή «αρκετά» ευτυχείς είναι περισσότεροι σήμερα (77%) απ’ ό,τι ήταν στην αντίστοιχη έρευνα του 2007 (74%), πριν δηλαδή ξεσπάσει η παγκόσμια οικονομική κρίση. 

Το δεύτερο παράδοξο είναι ότι η χώρα με τα μεγαλύτερα ποσοστά «πολύ» ευτυχισμένων ανθρώπων είναι η Ινδονησία, το μέσο κατά κεφαλήν ΑΕΠ της οποίας είναι μόλις 4.700 δολάρια τον χρόνο. Ακολουθούν η Ινδία, το Μεξικό και η Βραζιλία, χώρες επίσης αναπτυσσόμενες. Αντιθέτως, πολύ λιγότερο ευτυχισμένοι εμφανίζονται οι Ευρωπαίοι.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι πλούτος και ευτυχία δεν έχουν καμία σχέση. Φαίνεται όμως ότι οι κάτοικοι των αναδυόμενων οικονομικών υπερδυνάμεων είναι πιο ευτυχισμένοι, ίσως επειδή αναμένουν ότι οι συνθήκες ζωής τους θα καλυτερέψουν. Αντίθετα, πιο μελαγχολικοί είναι οι πολίτες των κρατών όπου οι οικονομίες βρίσκονται σε στασιμότητα, ή ακόμη και σε παρακμή, όπως στην Ευρώπη.

Επιπλέον, ανάλογες έρευνες στο παρελθόν έχουν δείξει ότι πράγματι η ευτυχία και η ικανοποίηση από τη ζωή αυξάνονται ανάλογα με το ΑΕΠ, αλλά μέχρις ενός σημείου, το οποίο προσδιορίζεται περίπου στα 25.000 δολάρια κατά κεφαλήν ετησίου εισοδήματος (περίπου 18.500 ευρώ, σε μονάδες αγοραστικής δύναμης). Από εκεί και πέρα, η αύξηση του πλούτου ελάχιστα επηρεάζει την ατομική ευτυχία.

ΗΠΑ : Η δημιουργία των θεσμών της υπερδύναμης (Το αμερικανικό ΓΕΕΘΑ, η CIA και το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας)

Των Νικου Xρυσολωρα 

και  

Χαραλαμπου Παπασωτηριου

Οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι έθεσαν οριστικό τέλος στην κοσμοκρατορία της Ευρώπης, που διήρκεσε σχεδόν πέντε αιώνες στον πλανήτη (από την εποχή της ανακάλυψης του Νέου Κόσμου). Τόσο η ηττημένη και κατεστραμμένη Γερμανία, όσο και οι οικονομικά και δημογραφικά εξαντλημένες από την πολεμική προσπάθεια παραδοσιακές δυνάμεις της ηπείρου μας (Βρετανία, Γαλλία), αδυνατούσαν πλέον να προβάλλουν στρατιωτική ισχύ σε παγκόσμια κλίμακα.  

Ηδη από το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, είχε διαφανεί ότι η επόμενη ημέρα θα ανήκε στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, προοπτική που επιβεβαιώθηκε από τις εξελίξεις στα μέτωπα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Εντούτοις, με την κατάρρευση του Γ΄ Ράιχ, κατέστη εμφανές ότι η νέα υπερδύναμη δεν διέθετε τους πολιτικούς, στρατιωτικούς και διπλωματικούς θεσμούς και μηχανισμούς, ώστε να υποστηρίξει τον ασύγκριτα αναβαθμισμένο ρόλο της. Χωρίς ενιαίο υπουργείο Αμυνας, μόνιμη υπηρεσία πληροφοριών και αντικατασκοπείας, συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας ή ΓΕΕΘΑ, η ούτως ή άλλως άπειρη στις ασκήσεις διπλωματικών ελιγμών Αμερική αδυνατούσε να επιβάλει την ηγετική της θέση στον υπόλοιπο κόσμο. 

Υπό την απειλή του ιδεολογικού, πολιτικού και οικονομικού αντιπάλου που αναδύθηκε από τις στάχτες του Πολέμου, δηλαδή της Σοβιετικής Ενωσης, οι ελλείψεις αυτές αντιμετωπίστηκαν σχετικά γρήγορα, κυρίως με τη «Νομοθετική Πράξη περί Εθνικής Ασφάλειας», της κυβέρνησης Τρούμαν. Η CIA, το Πεντάγωνο, η κραταιά πολεμική αεροπορία των ΗΠΑ και οι υπόλοιποι βραχίονες της αμερικανικής ισχύος που σημάδεψαν τον μεταπολεμικό κόσμο, γεννήθηκαν αυτή την εποχή των ραγδαίων ανακατατάξεων στους θεσμούς της χώρας. Οι μηχανισμοί αυτοί προετοίμασαν το έδαφος και για τον Ψυχρό Πόλεμο, στη διάρκεια του οποίου ο πλανήτης μας ισορρόπησε σε τεντωμένο σχοινί, πάνω από την άβυσσο του πυρηνικού ολέθρου...

Η παράδοση της σκυτάλης από τη Βρετανία στις ΗΠΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ: Oι πτωχεύσεις και οι επιτροπείες του Ελληνικού κράτους

Του Νικου Xρυσολωρα

Δύο αιώνες σχεδόν μετά την ίδρυσή του, το ελληνικό κράτος κινδυνεύει να καταλήξει σήμερα εκεί ακριβώς απ’ όπου ξεκίνησε, δηλαδή σε καθεστώς εξωτερικής «Επιτροπείας». Υπενθυμίζεται ότι η καθοριστική παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων στη ναυμαχία του Ναβαρίνου, το 1827, διέσωσε μεν την Ελληνική Επανάσταση, που έπνεε τότε τα λοίσθια, αλλά το κρατίδιο που δημιουργήθηκε αδυνατούσε να επιβιώσει οικονομικά μετά τη λαίλαπα του πολέμου και να σταθεί στα πόδια του πολιτικά. Η δολοφονία του Καποδίστρια αποτελεί ίσως την πιο τρανή απόδειξη αυτής της αδυναμίας, όπως και η οικειοθελής αναζήτηση ξένων μοναρχών για να μας κυβερνήσουν.

Τον Ιανουάριο του 1833, ο ελληνικός λαός υποδέχθηκε με ενθουσιασμό τον Οτο Φρίντριχ Λούντβιχ φον Βίτελσμπαχ, στο Ναύπλιο, ενώ οι Βαυαροί αντιβασιλείς Αρμανσμπεργκ και Μάουρερ ανέλαβαν προσωρινά το έργο της συγκρότησης της νέας Ελλάδας σε «κανονικό» κράτος. Υπό μία έννοια, λοιπόν, ήταν οι πρώτοι «επίτροποι» που προσπάθησαν να συμμαζέψουν τα του οίκου μας, με αμφιλεγόμενα πάντως αποτελέσματα.

Οι «Επιτροπείες» που ακολούθησαν τον 19ο αιώνα είχαν πάντοτε ως αφετηρία την εγκληματική κακοδιαχείριση των δημοσίων οικονομικών από εμάς τους ιδίους.  

Σημειώνεται ότι από τα 182 χρόνια της ιστορίας του, τα μισά σχεδόν, το ελληνικό κράτος τα έχει περάσει σε διαφόρων ειδών και κυμαινόμενης έντασης διαμάχες με τους δανειστές του, λόγω αθέτησης των συμπεφωνημένων υποχρεώσεών του.

Η πρώτη ελληνική στάση πληρωμών ξεκίνησε πριν καν γίνει κράτος η Ελλάδα, με τα αγγλικά δάνεια που δόθηκαν, με ληστρικό επιτόκιο και απίστευτες προμήθειες μεσαζόντων, κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Χρειάστηκε μάλιστα να περάσει μισός αιώνας για να διευθετηθούν οι συγκεκριμένες οφειλές. 

Ακολούθησε η πτώχευση του 1843, από την οποία χρειάστηκε και πάλι να περάσουν 17 χρόνια, ώστε να επέλθει συμφωνία με τους δανειστές της χώρας μας. Η δημοσιονομική αυτοσυγκράτηση, όμως, δεν διήρκεσε για πολύ. Η επεκτατική πολιτική των κυβερνήσεων Τρικούπη και Δηλιγιάννη, η παντελής διάλυση των φοροεισπρακτικών μηχανισμών, ο άκρατος δανεισμός και οι ανάγκες χρηματοδότησης της «Μεγάλης Ιδέας» οδήγησαν σε νέα στάση πληρωμών, το 1893. 

Εθνική προδοσία

Του Νικου Xρυσολωρα

«Προπαγάνδα», σύμφωνα με τα λεξικά, είναι η επιλεκτική μετάδοση πληροφοριών –ενίοτε εσφαλμένων– στο πλαίσιο οργανωμένης επιχείρησης χειραγώγησης της κοινής γνώμης προς ίδιον όφελος. 

Η προπαγάνδα δεν είναι σπάνιο φαινόμενο στην πολιτική, στη δημοσιογραφία, στον δημόσιο διάλογο. Αυτό που είναι πρωτοφανές είναι το περιεχόμενο, η στόχευση και η ένταση της προπαγανδιστικής επιχείρησης που βρίσκεται σε εξέλιξη τους τελευταίους μήνες στη χώρα μας.

Οι πρωτεργάτες και ενορχηστρωτές της εν λόγω επιχείρησης γνωρίζουν πολύ καλά ότι ο μοναδικός λόγος χάρη στον οποίο μπορούμε ακόμη να βγάζουμε χρήματα από τα ΑΤΜ και τους –έστω συρρικνωμένους– τραπεζικούς λογαριασμούς μας είναι η στήριξη που παρέχει στις τράπεζές μας το Ευρωσύστημα.  

Ξέρουν επίσης ότι η άτακτη χρεοκοπία ισοδυναμεί με εκπαραθύρωση από το ευρώ και –στη συνέχεια– έξοδο από την Ε.Ε. 

Επομένως συνειδητοποιούν τις διπλωματικές, πολιτικές και αμυντικές συνέπειες μιας τέτοιας επιλογής. Καταλαβαίνουν ότι η μετάβαση σε ένα νέο νόμισμα χωρίς καμία ανταλλακτική αξία θα δημιουργήσει ανυπέρβλητες δυσκολίες στις εισαγωγές τροφίμων, φαρμάκων, πετρελαίου και φυσικού αερίου, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την κοινωνική ειρήνη και τη δημοκρατία. Ξέρουν ότι η Ελλάδα έχει ακόμη πρωτογενές έλλειμμα, άρα ακόμη και αν δεν πλήρωνε ούτε ευρώ σε τόκους από αύριο, πάλι «μέσα» θα έμπαινε. Γνωρίζουν ακόμη πως το ελληνικό κράτος συνεχίζει να λειτουργεί, να έχει καύσιμα για τα μαχητικά και τα πυροσβεστικά του, ρεύμα για τα σχολεία του και γάζες για τους ασθενείς του, χάρη στους Ευρωπαίους φορολογούμενους. Τους Ευρωπαίους φορολογούμενους –οικοδόμους, δασκάλους, αγρότες, ή υπαλλήλους– τους οποίους προτείνουν χωρίς αιδώ να φεσώσουμε, βάζοντάς τους στην ίδια μοίρα με τους κερδοσκόπους και τους ιδιώτες πιστωτές μας. Τέλος, γνωρίζουν ότι, όπως σε κάθε ναυάγιο, έτσι και στη χρεοκοπία, αυτοί που επιβιώνουν είναι οι επιβάτες της πρώτης θέσης.

«Η αλφαβήτα των Μνημονίων».

Tου Nικου Xρυσολωρα

Πολύ καλά έκαναν ο κ. Χρυσοχοΐδης, η κ. Κατσέλη και ποιος ξέρει πόσοι άλλοι συνάδελφοί τους, της αντιπολίτευσης και της συμπολίτευσης, που δεν διάβασαν το Μνημόνιο. Δεν είχε και δεν έχει κανένα νόημα να σπαταλήσει κανείς τις πέντε - έξι ώρες που χρειάζονται για να μελετηθούν οι 90 περίπου σελίδες του.  

Ολη η φιλοσοφία του κειμένου είναι ούτως ή άλλως προβληματική. Και αυτό, διότι βασίζεται στη θεμελιώδη, αλλά εσφαλμένη πεποίθηση ότι ο κ. Τόμσεν και οι συνεργάτες του έχουν απέναντί τους φερέγγυους συνομιλητές, κυβερνήτες μιας ανεπτυγμένης χώρας του δυτικού κόσμου. Λόγω του συγκεκριμένου λογικού σφάλματος, το Μνημόνιο δεν μπόρεσε ποτέ να εφαρμοστεί και η Ελλάδα απέτυχε σε όλες τις αξιολογήσεις (με την εξαίρεση της πρώτης).

Η πικρή αλήθεια είναι ότι πριν φτάσουμε να συζητάμε για το συγκεκριμένο Μνημόνιο, τον ρεαλισμό των ποσοτικών στόχων που θέτει, το βάρος που δίνει στις δαπάνες και τα έσοδα κλπ., θα έπρεπε στην Ελλάδα να εφαρμοστεί ένα άλλο Μνημόνιο. Ας το ονομάσουμε «η αλφαβήτα των Μνημονίων».

Πρώτα απ’ όλα, το Μνημόνιο αυτό θα περιείχε ως βασικό όρο ότι απαγορεύεται, υπό την απειλή άμεσης διακοπής της χρηματοδότησης της χώρας μας, σε οποιονδήποτε διαχειρίζεται χαρτοφυλάκιο του κράτους να σπαταλάει τρεις ώρες ημερησίως σε ραδιοτηλεοπτικές εμφανίσεις. Ακόμη καλύτερα, η απαγόρευση εμφάνισης σε τηλεπαράθυρο θα όφειλε να ήταν καθολική σε περιπτώσεις κρίσης όπως η σημερινή. Για την ενημέρωση των πολιτών, το κάθε υπουργείο θα διέθετε εκπρόσωπο Τύπου αντί για τον νάρκισσο υπουργό αυτοπροσώπως, όπως συμβαίνει σε όλα τα σοβαρά κράτη.

Δεύτερος όρος, απαράβατος και αυτός, θα έπρεπε να είναι ότι οι υπουργοί απαγορεύεται διά ροπάλου να μπλογκάρουν στο Διαδίκτυο, με εκτενή άρθρα για την πορεία του Ολυμπιακού στο πρωτάθλημα. Αντ’ αυτού, τις ώρες που σχεδίαζαν να αφιερώσουν στη μελέτη του 4-4-2 στην μπάλα, θα υποχρεούντο να τις αφιερώσουν στην καταπολέμηση του 4-4-2 στις εφορίες.

Τρίτη προϋπόθεση του Ειδικού Μνημονίου για την Ελλάδα θα ήταν ότι όποιος υπηρετεί σε θέσεις ευθύνης, ανώτερου ή μεσαίου μετακλητού στελέχους, διοικητή δημόσιου οργανισμού και συναφή αξιώματα, θα πρέπει να έχει βγάλει τουλάχιστον 1 (ολογράφως: ένα) μεροκάματο στον κανονικό κόσμο της εργασίας, εκτός δηλαδή κομματικού σωλήνα.

Αλυσοδεμένη χώρα

Tου Nικου Xρυσολωρα

Η Ελλάδα δεν είναι απλώς «ένα απέραντο φρενοκομείο». Oπως ακριβώς συνέβαινε παλαιότερα και στα ψυχιατρεία παρωχημένου τύπου, έτσι και στο δικό μας συλλογικό «ίδρυμα», η δομή, οι κανόνες, οι κώδικες συμπεριφοράς και οι προϋποθέσεις επιβίωσης παραπέμπουν σε τριτοκοσμική φυλακή.

Μόνο σε τέτοιες φυλακές ισχύει το δίκαιο του δυνατού, του καπάτσου, του ικανού να ελίσσεται μέσα σε ένα πλέγμα σχιζοφρενικών ρυθμίσεων. Μόνο στη φυλακή επιβιώνει όχι όποιος σέβεται τον κοινό χώρο, αλλά όποιος τον καταπατά προς ίδιον όφελος. Μόνο στη φυλακή συμμετέχουν στα κοινά βάρη όχι όσοι τυπικά υποχρεούνται, αλλά όσοι, λόγω θέσεως στην αυθαίρετη εσωτερική ιεραρχία, δεν μπορούν να τα αποφύγουν. Μόνο εκεί υπάρχουν «φυλές» που απολαμβάνουν τόσο προκλητικής ατιμωρησίας και εξωθεσμικών προνομίων.  

Πού αλλού εκτός από τις φυλακές ισχύουν κανόνες συμβίωσης σχεδιασμένοι να δυσκολεύουν τη ζωή, πού αλλού η αλληλεγγύη ισχύει μόνο για τους «δικούς μας ανθρώπους»;

Ενα «τμήμα μεταγωγών» είναι και το εκπαιδευτικό μας σύστημα, αφού επί δεκαετίες απονέμει πτυχία που χρησιμεύουν μόνο ως εισιτήρια για τη φυλακή της λογικής - το ελληνικό Δημόσιο. 

Μέχρι της τελευταίας ρανίδος

Του Νικου Χρυσολωρα

«Πώς να συζητήσει κανείς με ανθρώπους που νομίζουν ότι αν κρατικοποιηθούν τα πάντα, τότε θα έχει γίνει ένα μεγάλο βήμα προς τον σοσιαλισμό;» διηρωτάτο, το 1974, ο Κορνήλιος Καστοριάδης, απογοητευμένος από τον κρατισμό των παλιών του συντρόφων.

Με ανάλογη απογοήτευση μπορεί να αναρωτηθεί κανείς, στη ρημαγμένη Ελλάδα του 2011, πώς είναι δυνατόν να αντιδρούν στο άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων, πολιτικές δυνάμεις που αγωνίζονται, υποτίθεται, για την ισότητα ευκαιριών, δικαιωμάτων και υποχρεώσεων.  

Πώς μπορούν να υποστηρίζουν ότι οι πολίτες δεν μπορούν να ακολουθήσουν τη σταδιοδρομία της επιλογής τους, επειδή συγκεκριμένες δραστηριότητες είναι «καπαρωμένες» από εκείνους που έλαβαν τις σχετικές άδειες επί χούντας ή κληρονόμησαν αυτές τις άδειες ή τις αγόρασαν, αποκρύπτοντας σκανδαλωδώς το πραγματικό τους κόστος από την εφορία. 

Δημοκρατική βία

Tου Nικου Xρυσολωρα

Η μεγαλύτερη ίσως «παρανόηση» που ενσωματώθηκε στην πολιτική κουλτούρα της μεταπολίτευσης αφορά τη χρήση βίας από το κράτος. Κάθε προσπάθεια της συντεταγμένης πολιτείας να καταστείλει παραβατικές συμπεριφορές καταγγέλλεται ως ανάλγητη, αυθαίρετη και καταπιεστική, ενώ όποτε τα όργανά της προσπαθούν να επιβάλουν τον νόμο, οι κινήσεις τους είναι άτσαλες, ανερμάτιστες και αναποτελεσματικές. Οι λόγοι που εμπεδώθηκε στην Ελλάδα η αντίληψη ότι στις Δημοκρατίες απαγορεύεται η χρήση βίας από το κράτος είναι εν μέρει κατανοητοί (μετεμφυλιακός αυταρχισμός, δικτατορία), αλλά σήμερα απολύτως παρωχημένοι.

Αυτό που μένει είναι το αποτέλεσμα, ότι δηλαδή ζούμε σε μία χαοτική πραγματικότητα, η οποία –τηρουμένων των αναλογιών– παραπέμπει στην αναρχική δυστοπία, που περιέγραψε ο Τόμας Χομπς, στον «Λεβιάθαν». Η καθημερινότητα, κυρίως στις μεγάλες πόλεις, έχει καταστεί σχεδόν ανυπόφορη: ένας εφιαλτικός αγώνας επιβίωσης, κατά τη διάρκεια του οποίου δεν μπορεί κανείς να προβλέψει τι θα του ξημερώσει – αν θα μπορεί να κινηθεί στους δρόμους, αν θα έχει ρεύμα στο σπίτι, αν θα υπάρχουν μέσα μαζικής μεταφοράς, αν θα μπορέσει να πάρει το πλοίο ή το αεροπλάνο και ούτω καθεξής.

Η επιβολή κυρώσεων σε όσους παρανομούν, τους κάθε λογής τζαμπατζήδες και τραμπούκους, είναι η εξαίρεση, όχι ο κανόνας, ενώ οι νόμοι αλλάζουν συνεχώς και σπανίως εφαρμόζονται. Η ασφάλεια δικαίου, η δυνατότητα προγραμματισμού, η προστασία από το έγκλημα, η καθαριότητα και η προσβασιμότητα στον δημόσιο χώρο, αγαθά τόσο αυτονόητα σε μία ανεπτυγμένη δημοκρατική κοινωνία, στην Ελλάδα έχουν εκλείψει, επειδή η Πολιτεία δειλιάζει να επιβληθεί, φοβούμενη μήπως κατηγορηθεί δήθεν για αυταρχισμό. 

Η δημοκρατία όμως υπονομεύεται και ξεφτιλίζεται, όχι όταν επιβάλλεται η τήρηση των νόμων, αλλά όταν ο καθείς μπορεί και τους γράφει στα παλαιότερα των υποδημάτων του, χωρίς να φοβάται ότι θα τιμωρηθεί. Με άλλα λόγια, επειδή ακριβώς το κράτος έχει αποποιηθεί του δικαιώματός του στο μονοπώλιο της βίας, η χώρα έχει χωριστεί σε αρματολίκια: από τα Ζωνιανά μέχρι την Κερατέα και από τον Αγιο Παντελεήμονα μέχρι τα Εξάρχεια, τοπικές ομάδες «φυλάρχων» και μιλίτσιες επιβάλλουν τους δικούς τους κανόνες διέλευσης και κοινωνικής συμβίωσης. Αρματολίκια έχουν καταντήσει και οι δημόσιες υπηρεσίες, τα πανεπιστήμια, οι ΔΕΚΟ, τα λιμάνια και οι δρόμοι, με αναμενόμενο αποτέλεσμα οι παντελώς απροστάτευτοι πολίτες να έχουν αποσύρει την εμπιστοσύνη τους από τους δημοκρατικούς θεσμούς.

Φυσικά, κανένα από τα θεμελιακά κείμενα της κλασικής ή σύγχρονης πολιτικής θεωρίας δεν ταυτίζει τη δημοκρατία με τη «μη βία». Μόνο σε κάτι εκθέσεις ιδεών επιπέδου Τετάρτης Δημοτικού, η δημοκρατία παρουσιάζεται ως ένα πολίτευμα «ξεδοντιασμένο» και άοπλο, που δεν έχει δικαίωμα να υπερασπιστεί τον εαυτό του από εκείνους που αποπειρώνται την de facto κατάλυσή του.

Εξυπακούεται, βεβαίως, ότι η δημοκρατική βία διαφέρει ριζικά από εκείνη που χρησιμοποιούν τα αυταρχικά καθεστώτα. Διέπεται από πολύ συγκεκριμένους κανόνες, έχει όρια σαφή, τα οποία καθορίζονται από τη Βουλή και ελέγχονται από τη Δικαιοσύνη. Σε κάθε περίπτωση, όμως, η τήρηση των νόμων δεν επαφίεται στην καλή διάθεση του καθενός μας. Δεν είναι προαιρετική, ούτε εξαρτάται από την πολιτική συγκυρία. Εν ανάγκη, επιβάλλεται και διά της βίας. Και φυσικά, δεν έχει δικαίωμα η κάθε κυβέρνηση να «δίνει σήμα» στην Αστυνομία και τη Δικαιοσύνη να κάνουν τα στραβά μάτια όταν οι νόμοι καταπατούνται. Γιατί τότε, υπονομεύει τη Δημοκρατία στον ίδιο ακριβώς βαθμό που την υπονομεύουν και οι κάθε λογής «αρματολοί και κλέφτες», οι οποίοι διαρκώς πληθαίνουν σε αυτή τη χώρα.

Ευτυχισμένες μέρες

Του Νικου Xρυσολωρα

Ανεξάρτητα από τις πολιτικές μας διαφορές και τις διαφωνίες μας για τα μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής, το σίγουρο είναι ότι μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας βρίσκεται εδώ και μήνες σε κατάσταση πένθους. Επιχειρηματίες που ασφυκτιούν, αλλά και νεόπτωχοι της εποχής, ιδιωτικοί, αλλά και δημόσιοι υπάλληλοι που βλέπουν τις αποδοχές τους να συρρικνώνονται, ελεύθεροι επαγγελματίες που δοκιμάζονται, αλλά και άνεργοι που έχασαν τις δουλειές τους λόγω της ύφεσης, αναπολούν τις «ευτυχισμένες μέρες» πριν από την κρίση, που χάθηκαν.  

Σημείο αναφοράς παραμένει το περίφημο πλέον εκείνο καλοκαίρι του 2004, όταν «όλα μπορούσαν να συμβούν». Οπως συνήθως σε τέτοιες περιπτώσεις, ο θανών δεδικαίωται - οι σκοτεινές πλευρές του «εκλιπόντος» συγχωρούνται. Θυμόμαστε, κυρίως, ότι άλλος λίγο, άλλος πολύ, προ του αιφνιδίου θανάτου του ελληνικού οικονομικού μοντέλου, «κάπως τα βολεύαμε» και τώρα προσπαθούμε να συμφιλιωθούμε με την ιδέα του τέλους.

Αν υποθέσουμε ότι στην περίπτωσή μας ισχύει το αμφισβητούμενο μοντέλο της Ελίζαμπεθ Κιούμπλερ-Ρος για τα πέντε στάδια του πένθους (άρνηση, θυμός, διαπραγμάτευση, κατάθλιψη, αποδοχή), τότε το πρώτο που έχει να παρατηρήσει κανείς είναι ότι δεν βρισκόμαστε όλοι στην ίδια φάση. Μολονότι άπαντες σχεδόν έχουμε ξεπεράσει πια το στάδιο της άρνησης («η ελληνική οικονομία είναι θωρακισμένη», «λεφτά υπάρχουν»), πολλοί παραμένουν προσκολλημένοι στον θυμό και την οργή, ενώ ακόμη περισσότεροι έχουν περιπέσει σε σιωπηρή κατάθλιψη.

Οι οργισμένοι κατηγορούν την τρόικα και το Μνημόνιο για την απώλειά τους. Είναι λογικό. Πρόκειται για τους πιο εύκαιρους αποδιοπομπαίους τράγους, έστω και αν η κατανομή των βαρών της προσαρμογής είναι δική μας υπόθεση. Αυτό που βολικά παραβλέπουμε είναι ότι ο βασικός λόγος της δοκιμασίας που διέρχονται σήμερα οι πολίτες (δίκαιοι και άδικοι), δεν είναι το Μνημόνιο, αλλά το τέλος των δανεικών, με τα οποία συντηρούνταν τα απίστευτα ελλείμματα στους προϋπολογισμούς και χάρη στα οποία βολευόμασταν οι περισσότεροι. Από τη στιγμή που οι αγορές -αδιάφορο στην προκειμένη για ποιο λόγο- έπαψαν να δανείζουν την Ελλάδα, τρόπος επιστροφής στην προ Μνημονίου τάξη πραγμάτων δεν υπάρχει, είτε προχωρήσουμε σε χρεοστάσιο, αναδιάρθρωση, έξοδο από το ευρώ, είτε όχι.

Είναι κάτι το οποίο συστηματικά αποκρύπτουν οι προπαγανδιστές της χρεοκοπίας.αφήνουν επιμελώς να εννοηθεί ότι αν «φύγει η τρόικα» και προχωρήσουμε σε διαγραφή χρεών, τότε όλα θα γίνουν όπως πριν. Μόνο οι έντιμοι από αυτούς παραδέχονται ότι ο δρόμος που προτείνουν δεν είναι στρωμένος με ροδοπέταλα.  Ισως από άγνοια, ίσως από σκοπιμότητα (ειλικρινά δεν ξέρω τι είναι χειρότερο),

Ωστόσο, αυτή η αόριστη παραδοχή δεν φτάνει, ειδικά όταν ο θεωρητικά αδαής περί τα μακροοικονομικά αποδέκτης του μηνύματος τη συγκρίνει με τη σκληρή πραγματικότητα της εποχής του Μνημονίου. Αν ήθελαν να θέσουν, λοιπόν, το δίλημμα με ειλικρίνεια, το λιγότερο που θα έπρεπε να κάνουν είναι να περιγράψουν τις δυσκολίες της πρότασής τους, μέχρι και την τελευταία φρικιαστική λεπτομέρεια.

Γιατί, ας μη γελιόμαστε, σε όποια οδό και να καταλήξουμε τελικά, η πραγματικότητα θα είναι αμείλικτη. Και το τελευταίο στάδιο του πένθους είναι η αποδοχή της. Η αναγνώριση δηλαδή ότι ζούσαμε τις «ευτυχισμένες μέρες» μας όπως ακριβώς και η Γουίνι, ηρωίδα στο ομώνυμο έργο του Μπέκετ: Θαβόμασταν σταδιακά μέσα στην άμμο, υποκρινόμενοι ότι δεν συμβαίνει τίποτα. Συνεχίζαμε αμέριμνοι τη ρουτίνα μας, μέχρι που η άμμος μάς έφτασε μέχρι τον λαιμό. Από εκεί και ύστερα, η μοίρα μας ήταν προδιαγεγραμμένη.

Ισως η μεγαλύτερη πρόκληση των καιρών, επομένως, είναι να ξεπεράσουμε το πένθος για το οικονομικό μοντέλο που μας άφησε μέρες. Φυσικά, η απεξάρτηση της κοινωνίας από τον κρατικό κορβανά θα είναι εξαιρετικά επίπονη διαδικασία.

Από τη μία πλευρά, οι πολίτες θα πρέπει να συμβιβαστούν με την ιδέα ότι δεν μπορούν να προσβλέπουν πλέον σε μια θέση στο Δημόσιο για την οικονομική τους αποκατάσταση, αφού το κράτος θα συνεχίσει να συρρικνώνεται, στο ορατό τουλάχιστον μέλλον, ενώ οι συνθήκες εργασίας και οι αμοιβές που παρέχει θα επιδεινώνονται, απλούστατα γιατί δεν υπάρχουν δανεικά να το συντηρήσουν.  

Από την άλλη, και ο -κάθε άλλο παρά άσπιλος και αμόλυντος- ιδιωτικός τομέας είναι αναγκασμένος να μάθει να λειτουργεί χωρίς κρατικές εργοληψίες, επιχορηγήσεις και χαριστικές ρυθμίσεις, διότι δανεικά λεφτά, τελικά, δεν υπάρχουν. 

Το κυριότερο, οφείλουμε να συνειδητοποιήσουμε ότι οι κοινωνίες που επιβραβεύουν την επίδειξη του δανεικού πλούτου, την γκλαμουριά, τις οικογενειακές γνωριμίες, την αμετροέπεια και τα αποτελέσματα της πλαστικής χειρουργικής, περισσότερο από τη δημιουργικότητα, την καινοτομία και την εργατικότητα, είναι καταδικασμένες να μην επιβιώσουν στο απολύτως ανταγωνιστικό οικονομικό περιβάλλον της εποχής μας. Γιατί σύντομα θα είναι αργά, ακόμη και για τα μαύρα πέπλα...