10/12/ΧΧΧΧ - ΗΜΕΡΑ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΒΡΑΒΕΙΩΝ ΝΟΜΠΕΛ: Νομπελ Φυσικής 2025 παίρνουν οι Τζον Κλαρκ, Μισέλ Ντεβορέ και Τζον Μαρτίνις

BREAKING NEWS
The Royal Swedish Academy of Sciences has decided to award the 2025 #NobelPrize in Physics to John Clarke, Michel H. Devoret and John M. Martinis “for the discovery of macroscopic quantum mechanical tunnelling and energy quantisation in an electric circuit.” pic.twitter.com/XkDUKWbHpz

— The Nobel Prize (@NobelPrize) October 7, 2025

 Με το Νόμπελ Φυσικής τιμήθηκαν για τις πρωτοποριακές τους ανακαλύψεις στον τομέα της Κβαντομηχανικής οι επιστήμονες Τζον Κλαρκ, Μισέλ Ντεβορέ και Τζον Μαρτίνις.

Οι τρεις επιστήμονες τιμήθηκαν με το βραβείο για «την ανακάλυψη της μακροσκοπικής κβαντομηχανικής σήραγγας και της κβαντοποίησης της ενέργειας σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα».

«Το φετινό βραβείο Νόμπελ Φυσικής παρέχει ευκαιρίες για ανάπτυξη της επόμενης γενιάς της κβαντικής τεχνολογίας, περιλαμβανομένης της κβαντικής κρυπτογραφίας, των κβαντικών υπολογιστών και των κβαντικών αισθητήρων», ανέφερε στην ανακοίνωσή της η Επιτροπή Νόμπελ.

Και οι τρεις νικητές έχουν...

 

10/12/ΧΧΧΧ - ΗΜΕΡΑ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΒΡΑΒΕΙΩΝ ΝΟΜΠΕΛ: Νομπελ Φυσικής 2023 παίρνουν οι Pierre Agostini (The Ohio State University, Columbus, HΠΑ), Ferenc Krausz (Max Planck Institute of Quantum Optics, Garching and Ludwig-Maximilians-Universität München, Γερμανία) και Anne L’Huillier (Lund University, Σουηδία…) «για την ανάπτυξη πειραματικών μεθόδων που παράγουν παλμούς φωτός διάρκειας attosecond για την μελέτη της δυναμικής των ηλεκτρονίων στην ύλη».

 

Το Νόμπελ Φυσικής 2023 απονεμήθηκε στους: στους Pierre Agostini (The Ohio State University, Columbus, HΠΑ), Ferenc Krausz (Max Planck Institute of Quantum Optics, Garching and Ludwig-Maximilians-Universität München, Γερμανία) και Anne L’Huillier (Lund University, Σουηδία…) «για την ανάπτυξη πειραματικών μεθόδων που παράγουν παλμούς φωτός διάρκειας attosecond για την μελέτη της δυναμικής των ηλεκτρονίων στην ύλη». Υπενθυμίζεται ότι 1 attosecond=1×10⁻¹⁸ sec =0,000000000000000001 sec.

Τα πειράματα με το φως αποτυπώνουν τις πιο σύντομες στιγμές

Οι τρεις βραβευμένοι με Νόμπελ Φυσικής 2023 με τα πειράματά τους, έδωσαν στην ανθρωπότητα νέα εργαλεία για την εξερεύνηση του κόσμου των ηλεκτρονίων μέσα στα άτομα και τα μόρια. Οι Pierre Agostini, Ferenc Krausz και Anne L’Huillier ανέδειξαν έναν τρόπο δημιουργίας εξαιρετικά σύντομων παλμών φωτός που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη μέτρηση των ταχέων διεργασιών στις οποίες τα ηλεκτρόνια κινούνται ή μεταβάλλεται η ενέργειά τους.

Τα ταχέως κινούμενα γεγονότα ρέουν το ένα μετά το άλλο όταν γίνονται αντιληπτά από τον άνθρωπο, ακριβώς όπως μια ταινία που αποτελείται από ακίνητες εικόνες γίνεται αντιληπτή ως συνεχής κίνηση. Αν θέλουμε να διερευνήσουμε πραγματικά πολύ σύντομα γεγονότα, χρειαζόμαστε ειδική τεχνολογία. Στον κόσμο των ηλεκτρονίων, οι αλλαγές συμβαίνουν σε λίγα δέκατα του αττοδευτερόλεπτου (1 attosecond=1×10⁻¹⁸ sec) .

Μετρείστε τα δεκαδικά του ατοδευτερολέπτου (όταν εκφράζεται σε δευτερόλεπτα) και συγκρίνετε με τον αριθμό των μηδενικών της ηλικίας του σύμπαντος (όταν αυτή εκφράζεται σε δευτερόλεπτα). Τι παρατηρείτε;

Τα πειράματα των βραβευθέντων φυσικών παρήγαγαν παλμούς φωτός τόσο σύντομους που μετρώνται σε ατοδευτερόλεπτα, αποδεικνύοντας έτσι ότι αυτοί οι παλμοί μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να πάρουμε εικόνες διεργασιών μέσα στα άτομα και τα μόρια.

Το 1987, η Anne L’Huillier ανακάλυψε ότι πολλοί υπερτόνοι φωτός προέκυψαν όταν μετέδιδε το υπέρυθρο φως λέιζερ διαμέσου ενός ευγενούς αερίου. Οι υπερτόνοι προκαλούνται από το φως του λέιζερ που αλληλεπιδρά με τα άτομα του αερίου, δίνοντας σε μερικά ηλεκτρόνια επιπλέον ενέργεια που στη συνέχεια εκπέμπεται ως φως. Η Anne L’Huillier συνέχισε να εξερευνά αυτό το φαινόμενο, θέτοντας τις βάσεις για μεταγενέστερες ανακαλύψεις.

Ένα σύστηµα µπορεί να δονηθεί µε πολλούς τρόπους. Ο χαµηλότερος σε συχνότητα τρόπος δόνησης ονοµάζεται θεµελιώδης. Οι τρόποι οι οποίοι είναι ακέραια πολλαπλάσια (ή σχεδόν ακέραια) ονοµάζονται αρµονικοί (harmonics). Ο όρος πρώτη αρµονική αναφέρεται στον θεµελιώδη τρόπο δόνησης. Πολλά δονούµενα συστήµατα έχουν τρόπους δόνησης οι οποίοι δεν είναι ακέραια πολλαπλάσια του θεµελιώδη τρόπου. Αυτοί οι τρόποι ονοµάζονται υπέρτονοι (overtones). Μπορούµε να θεωρήσουµε ότι οι αρµονικές είναι µία ειδική περίπτωση υπερτόνων. Θα πρέπει να σηµειωθεί ότι ο όρος αρµονικές περιλαµβάνει και τον θεµελιώδη τρόπο, ενώ αυτό δεν ισχύει στην περίπτωση των υπερτόνων.

Το 2001, ο Pierre Agostini πέτυχε να παράγει και να διερευνήσει μια σειρά από διαδοχικούς παλμούς φωτός, στους οποίους κάθε παλμός διαρκούσε μόλις 250 attoseconds. Ταυτόχρονα, ο Ferenc Krausz πραγματοποιούσε ένα άλλο είδος πειράματος, ένα πείραμα που κατέστησε δυνατή την απομόνωση ενός μόνο παλμού φωτός που διήρκεσε 650 attoseconds.

Οι συνεισφορές των βραβευθέντων επέτρεψαν τη διερεύνηση διαδικασιών που είναι τόσο γρήγορες που στο παρελθόν ήταν αδύνατο να μελετηθούν.

«Μπορούμε τώρα να ανοίξουμε την πόρτα στον κόσμο των ηλεκτρονίων. Η φυσική του Attosecond μας δίνει την ευκαιρία να κατανοήσουμε μηχανισμούς που πρωταγωνιστούν ηλεκτρόνια. Το επόμενο βήμα θα είναι η αξιοποίησή τους», λέει η Eva Olsson, Πρόεδρος της Επιτροπής Νόμπελ Φυσικής.

Υπάρχουν πιθανές εφαρμογές σε...

 

ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΑΓΡΑΜΜΑΤΟΠΛΗΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: «Γιατί να μάθω Φυσική, άμα δεν γίνω φυσικός;»

 

Του ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΡΑΛΗ

Οχι το «γιατί να μάθω Φυσική άμα δεν γίνω φυσικός» δεν είναι στίχος από κάποιο ρεμπέτικο, αλλά πάντως εκφράζει με ακρίβεια τον «πόνο» πολλών μαθητών και φοιτητών που πρέπει να μάθουν Φυσική στο λύκειο ή και στο πανεπιστήμιο, χωρίς να πρόκειται για μάθημα ενταγμένο στον στενό κύκλο της ειδικότητας που σπουδάζουν. 

Κατ’ ανάλογο τρόπο υποθέτω πως και το θέμα του 3ου Πανελλήνιου Εκπαιδευτικού Συνεδρίου της Ενωσης Ελλήνων Φυσικών (Θεσσαλονίκη 18-20 Μαρτίου), «Διδασκαλία της Φυσικής και σημερινή πραγματικότητα: ποια Φυσική θέλουμε να διδάσκεται», φαντάζει σαν κάτι εξειδικευμένο που αφορά μόνο την επαγγελματική κατηγορία όσων διδάσκουν Φυσική.  

Ομως τα πράγματα δεν είναι καθόλου όπως φαίνονται (που είναι άλλωστε και μία χαρακτηριστική αρχή της Φυσικής, όπως π.χ. με τον πρώτο νόμο του Nεύτωνα σε σχέση με την αντίστοιχη θεώρηση του Αριστοτέλη). Κι αυτό επειδή αυτή η τάση της εξειδίκευσης που εκφράζεται με το αφοπλιστικό «τι μου χρειάζεται» βρίσκεται σε αντίθεση, τόσο σε σχέση με την σημασία της φυσικής στην καλλιέργεια κριτικής σκέψης (αναγνωρισμένη από την εποχή της Αρχαίας Ελλάδας), όσο και με την κατάλυση των παραδοσιακών ορίων των από πολλά χρόνια διαμορφωμένων περιοχών στους χώρους της επιστήμης και της τεχνολογίας, που πραγματοποιείται με μεγάλη ταχύτητα στην εποχή μας (αρκεί να δει κανείς πόσοι φυσικοί κάνουν στο εξωτερικό μεταπτυχιακό στο απαιτητικό financial engineering).  

Το ζήτημα της καλλιέργειας της δημιουργικής σκέψης και της επίλυσης σύνθετων προβλημάτων που θέτει η 4η Βιομηχανική Επανάσταση ως πρόβλημα του άμεσου μέλλοντος έχει ήδη τεθεί κατά τον Διαφωτισμό, έχοντας μάλιστα τις απαρχές του στην Αρχαία Ελλάδα. Χαρακτηριστική είναι η σύνδεση που κάνει ο Έρβιν Σρέντιγκερ της φιλοσοφίας με τη φυσική στην Αρχαία Ελλάδα στο βιβλίο του «Η φύση και οι Έλληνες». Επιπλέον, έχει ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ότι ο Διαφωτισμός συνδέθηκε εξαρχής με το πολιτικό πρόταγμα για περισσότερη δημοκρατία γιατί ήταν η εξουσία που απαγόρευε τότε τη «δημόσια χρήση της έλλογης δύναμης των ανθρώπων» κατά την περίφημη φράση του Καντ. Είναι άλλωστε γνωστό πως ένας από τους σημαντικούς σταθμούς που προετοίμασαν τη Γαλλική Επανάσταση ήταν η έκδοση της Εγκυκλοπαίδειας από τους Γάλλους διανοούμενους της εποχής. Μάλιστα, θα συναντήσουμε τη φυσική και μεταξύ των κειμένων του Ελληνικού Διαφωτισμού για τη μόρφωση του Γένους (ναι το θέμα μας συσχετίζεται και με την πρόσφατη επέτειο της Επανάστασης του 1821).

Είναι γνωστή η φράση του Ρήγα, «όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά» η οποία, όπως σημειώνει ο ίδιος οφείλεται στον ελβετό ιατρό Χάλερ. Αυτό που ίσως είναι λιγότερο γνωστό, είναι πως ο Ρήγας έγραψε αυτή τη φράση στο βιβλίο του «Φυσικής Απάνθισμα» το οποίο έγραψε με σκοπό να συμβάλει στη διαφώτιση του λαού, ώστε (ο λαός) να αποκτήσει «την παραμικράν ιδέαν περί της ακαταλήπτου φυσικής» και να καταπολεμήσει τις διάφορες προλήψεις και δεισιδαιμονίες που οφείλονται στην έλλειψη κατανόησης των φυσικών αιτίων των φυσικών φαινομένων. 

Το ότι με το μάθημα της φυσικής καλλιεργείται ταυτόχρονα ο ορθός λόγος κατά τη μελέτη του φυσικού κόσμου, στο πλαίσιο της αναζήτησης των αιτίων πίσω από την επιφάνεια των φαινομένων, μαζί βέβαια με τις ποικίλες τεχνολογικές εφαρμογές, έχει αναγνωριστεί από όλα τα σύγχρονα εκπαιδευτικά συστήματα. 

Πράγματι, η Φυσική είναι ένα μάθημα που συνδυάζει και αναπτύσσει ίσως τις περισσότερες δεξιότητες μεταξύ των μαθημάτων που διδάσκονται στο λύκειο (θεωρητική αντιμετώπιση απλών αλλά και σύνθετων φαινομένων με θεωρία που μπορεί να θεμελιωθεί και να οικοδομηθεί ικανοποιητικά (στο λύκειο), όπως και συνδυασμός ποιοτικής και ποσοτικής θεώρησης με καλό επίπεδο μαθηματικών). 

Όμως, εδώ γίνεται σημαντικό και επίκαιρο το ερώτημα του συνεδρίου της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών, για το «ποια Φυσική θέλουμε να διδάσκεται, στη σημερινή πραγματικότητα». Γιατί, όπως παρατηρεί ο Τόμας Κουν, στο βιβλίο του για τη «Δομή των Επιστημονικών Επαναστάσεων», μέσα στην εξέλιξη ενός συστήματος, μπορεί να μεταβάλλονται οι έννοιες, χωρίς όμως μεταβολή των όρων που τις περιγράφουν. Αν λοιπόν δεν παίρνουμε υπ’ όψη αυτές τις μετατοπίσεις, μιλάμε με ασύμβατες περιγραφές και γενικεύσεις.  

Και, πράγματι, στη σημερινή ελληνική πραγματικότητα, έχει αποκατασταθεί σταδιακά μέσα στα χρόνια μετά την «Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση» μία κανονικότητα, όπου σχεδόν όλοι λύνουν τις ασκήσεις με τον ίδιο τρόπο, υποτιμούν τη θεωρία περιορίζοντάς την σε ένα σύνολο χρήσιμων τύπων, χωρίς αποδείξεις τις περισσότερες φορές και μετατρέπουν τη διαδικασία επίλυσης προβλημάτων, που είναι άλλωστε και από τα πρώτα ζητούμενα στην εποχή της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης, σε μία διαδικασία σχεδόν τυπολατρικής επανάληψης προδιαγεγραμμένων κινήσεων.  

Δηλαδή η αντιμετώπιση των φαινομένων μέσα από τη θεωρία και η συνακόλουθη εξειδίκευσή της στο κάθε φορά συγκεκριμένο πρόβλημα (που αποτελεί τον πυρήνα της κριτικής σκέψης) υποκαθίσταται από τέτοιες προδιαγεγραμμένες σειρές κινήσεων που εμφανίζονται στους μαθητές ψευδεπίγραφα ως τρόποι σκέψης και επίλυσης προβλημάτων, ενώ ουσιαστικά πρόκειται για εκμάθηση έτοιμων λύσεων και επανάληψή της εφαρμογής τους, όπως σε τελετουργικό τυπικό, σε παρόμοια προβλήματα.  

Τα παραπάνω δείχνουν μία τουλάχιστον από τις αιτίες των αστοχιών των διαφόρων εκπαιδευτικών διορθωτικών επεμβάσεων, ότι γίνονται δηλαδή με βάση ονομαστικούς προσδιορισμούς, χωρίς αντίληψη των πραγματικών όρων λειτουργίας του εκπαιδευτικού συστήματος στην πράξη. Ετσι, π.χ., η διδασκαλία της Φυσικής, κατά την πρακτική της εφαρμογή στις ημέρες μας, προφανώς αντιστρατεύεται όλα τα οφέλη που προσφέρει το μάθημά της, κάνοντας να φαντάζει (δυστυχώς) απολύτως ορθολογική η εξειδίκευση προς όσους και μόνο θέλουν να γίνουν φυσικοί (τι νόημα έχει άλλωστε η συσσώρευση τύπων και μεθόδων εφαρμογής;), οδηγώντας σε ισορροπία σε επίπεδο χαμηλότερων απαιτήσεων και προσδοκιών.  

Οπότε η συζήτηση πάνω στο τι Φυσική θέλουμε να διδάσκεται στις σημερινές συνθήκες...

 

10/12/ΧΧΧΧ - ΗΜΕΡΑ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΒΡΑΒΕΙΩΝ ΝΟΜΠΕΛ: Νομπελ Φυσικής 2020 παίρνει ο Βρετανός Roger Penrose, ο Γερμανός Reinhard Genzel και η Αμερικανίδα Andrea Ghez για την έρευνά τους σχετικά με τις "Μαύρες Τρύπες"

Ο Πένροουζ τιμήθηκε με το διάσημο βραβείο επειδή ανακάλυψε πως ο σχηματισμός μιας μαύρης τρύπας είναι κάτι που προβλέπεται από τη θεωρία της γενικής σχετικότητας, ενώ οι Γκέντσελ και Γκεζ τιμήθηκαν για «την ανακάλυψη ενός συμπαγούς υπερμεγέθους αντικειμένου στο κέντρο του γαλαξία μας», εξήγησε η επιτροπή του Νόμπελ ανακοινώνοντας το βραβείο στη Στοκχόλμη.

Το βραβείο συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 10 εκατ. κορωνών Σουηδίας (1,1 εκατ. δολάρια).

Η Andrea Ghez έγινε η τέταρτη γυναίκα στην ιστορία των βραβείων που λαμβάνει το νόμπελ Φυσικής.

Από τα 113 Νόμπελ έως τώρα, τα 47 έχουν δοθεί σε έναν επιστήμονα, τα 32 έχουν μοιραστεί δύο Νομπελίστες, ενώ τα υπόλοιπα 34 έχουν δοθεί σε τρεις ταυτόχρονα. Συνολικά, το Νόμπελ Φυσικής έχουν πάρει 212 επιστήμονες, εκ των οποίων ένας -ο Τζον Μπάρντιν- είναι ο μοναδικός που το έχει πάρει δύο φορές, το 1956 και το 1972.

Ο νεότερος Νομπελίστας ήταν 25 ετών, ο...

 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ και ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ: Μια παράξενη σύμπτωση

Του ΗΛΙΑ ΜΑΓΚΛΙΝΗ


Απόνερα της πρόσφατης, ιστορικής φωτογράφισης μαύρης τρύπας στο Διάστημα: την 1η Σεπτεμβρίου του 1939, την ημέρα που ξεσπάει στην Ευρώπη ο πόλεμος, από ένα παράξενο γύρισμα της τύχης, δημοσιεύονται συμπτωματικά στο ίδιο αμερικανικό επιστημονικό περιοδικό περιωπής δύο εργασίες. 


Η μία είχε ως θέμα την πυρηνική σχάση και την υπέγραφαν ο Δανός Νιλς Μπορ και ο Αμερικανός Τζον Αρτσιμπαλντ Ουίλερ. 


Η δεύτερη εργασία είχε ως θέμα αυτό που από το 1967 και μετά θα γινόταν γνωστό ως «μαύρες τρύπες», δηλαδή, άστρα μεγάλης μάζας που καταρρέουν στο άπειρο. Συγγραφείς ήσαν οι Ρόμπερτ Οπενχάιμερ και Χάρτλαντ Σνάιντερ.


Το όνομα του Οπενχάιμερ συνδέθηκε αργότερα έντονα με το θέμα του άρθρου των Μπορ - Ουίλερ, την πυρηνική σχάση. Εξαιτίας του πολέμου, το άρθρο των Μπορ - Ουίλερ βρέθηκε στην καρδιά του κολοσσιαίου αμερικανικού εγχειρήματος που οδήγησε στις ατομικές βόμβες και στον μεταπολεμικό πυρηνικό εξοπλισμό.


Ο Οπενχάιμερ μάλιστα ήταν που διηύθυνε το πρόγραμμα «Μανχάταν» στο Νέο Μεξικό, όπου τον Ιούλιο του 1945 πραγματοποιήθηκε η πρώτη ατομική δοκιμή, ανοίγοντας τον δρόμο για τον βομβαρδισμό της Χιροσίμα με το «Μικρό Αγόρι» είκοσι ημέρες αργότερα: έναν στενόμακρο σκουπιδοτενεκέ με πτερύγια, όπως αποκαλεί τη βόμβα ο συγγραφέας Ντέιβιντ Μποντάνις, που έκανε 43 δευτερόλεπτα για να σκάσει από τη στιγμή που τον «ξέρασε» το αμερικανικό βομβαρδιστικό Β-29, με τη λάμψη της έκρηξης να φτάνει έως την τροχιά του φεγγαριού, ένα μέρος της να επιστρέφει πίσω, στη Γη, το μεγαλύτερο μέρος της όμως να συνεχίζει έως τον Ηλιο και πέρα από αυτόν.


Ο Ουίλερ, με τη σειρά του, διηύθυνε και αυτός το πρόγραμμα κατασκευής των πρώτων πυρηνικών αντιδραστήρων στον κόσμο στη Δυτική Ακτή, όπου και παρασκευάστηκε το πλουτώνιο-239, το οποίο χρησιμοποιήθηκε στη δεύτερη βόμβα, τον «Χοντρό Αντρα», που έπεσε στο Ναγκασάκι. 


Ο Οπενχάιμερ «γέννησε» τη βόμβα της Χιροσίμα και ο Ουίλερ αυτή του Ναγκασάκι.  


Ο Οπενχάιμερ υπέφερε μετά από ενοχές, ο Ουίλερ, πάλι, αισθανόταν ένοχος επειδή είχε καθυστερήσει τη δημιουργία της ατομικής βόμβας, αδυνατώντας έτσι να σώσει εκατομμύρια ζωές στρατιωτών, μεταξύ αυτών και του αγαπημένου του αδελφού, ο οποίος έπεσε μαχόμενος στο ιταλικό μέτωπο τον Οκτώβριο του 1944.


Εξαιτίας του πολέμου, οι φυσικοί δεν είχαν χρόνο για θεωρητικές έρευνες πάνω στην αλλόκοτη κατάσταση ενός άστρου που καταρρέει και αφοσιώθηκαν ολόψυχα στην πυρηνική φυσική. Κι ωστόσο, ο Ουίλερ ήταν που το 1967 έκανε γνωστό τον όρο «μαύρη τρύπα». Οι περισσότεροι φυσικοί πίστευαν ότι ναι μεν οι μαύρες τρύπες προκύπτουν από τις εξισώσεις της γενικής θεωρίας της σχετικότητας, όμως το σύμπαν αποκλείεται να επιτρέπει τη φυσική ύπαρξή τους.  

Σήμερα ξέρουμε ότι...

ΕΠΙΣΤΗΜΗ και ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ: Αλλάζει το… κιλό;

Του Strange Attractor

Εδώ και λίγα 24ωρα το κιλό μετριέται αλλιώς.

Δεν μιλάω για τη Βαρβάκειο αγορά, ή το καπάνι της Θεσσαλονίκης, η τον πλανώδιο Μήτσο με το Ντάτσουν, όπου το κιλό ποικίλλει ως βάρος από ζυγαριά σε ζυγαριά.

Μιλάω για το παγκόσμιο πρότυπο του κιλού, το οποίο είναι ένα κομμάτι μέταλλο (κράμα πλατίνας και ιριδίου), που φυλάσσεται από το 1889 σε έναν αεροστεγή θάλαμο στο Διεθνές Γραφείο Μέτρων και Σταθμών στο Sevres της Γαλλίας…

Υπάρχουν και αρκετά αντίγραφά του σε άλλα σημεία του πλανήτη, τα οποία χρησιμοποιούνται για την βαθμονόμηση των ζυγών, και για να είμαστε πάντα σίγουροι ότι ένα κιλό ζυγίζει όντως χίλια γραμμάρια.

Στο εξής όμως το κιλό θα μετριέται με ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια.

Το βάρος του δεν θα εξαρτάται από το κομμάτι μετάλλου που λέγαμε, αλλά θα υπολογίζεται βάσει μιας σταθερής της φυσικής.

Γιατί; 

Διότι τα φυσικά αντικείμενα, όσο καλά κι αν προστατεύονται από τα στοιχεία της φύσης, τις κλιματικές εναλλαγές, κλπ. πάντα αλλάζουν. Ακόμη και τα μόρια του αέρα μπορεί να συντελέσουν σε αυτό.

Έτσι, εδώ και καιρό οι ειδικοί επιστήμονες άρχισαν να εντοπίζουν πολύ μικρές, σχεδόν μη ανιχνεύσιμες διαφορές στη μάζα του πρωτότυπου σε σχέση με εκείνη των απανταχού αντιγράφων του.

Διαφορά βάρους, που σύμφωνα με τους ειδικούς ισοδυναμεί με το βάρος μιας… βλεφαρίδας.

Μικρή διαφορά πλην όμως σημαντική, αν θέλουμε να είμαστε ακριβείς.

Όπως λοιπόν λένε οι επιστήμονες του National Physical Laboratory της Βρετανίας, εκεί όπου φιλοξενείται ένα αντίγραφο του πρωτότυπου,  μια τέτοια διαφορά μπορεί να είναι αποδεκτή όταν μιλάμε για μια σακούλα ζάχαρη, αλλά θεωρείται απαράδεκτη για την επιστήμη, ειδικά όταν πρόκειται να ζυγίσουμε με λεπτομερή ακρίβεια δοσολογίες στην φαρμακευτική βιομηχανία.

Έτσι, στο εξής το κιλό θα βασίζεται στη σταθερά του Planck, κάτι που θα εξασφαλίσει το ότι ποτέ δεν θα αλλάξει βάρος.

Πρόκειται για...

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΡΙΖΟΠΛΗΚΤΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Ελληνική πρωτοτυπία στην Εκπαίδευση: Οι Δάσκαλοι θα επιμορφώνουν τους καθηγητές Φυσικής!

Άρθρο της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών

Μία πρωτότυπη, κατά πάσα πιθανότητα σε παγκόσμιο επίπεδο, προκήρυξη του Ινστιτούτου Τεχνολογίας Υπολογιστών και Εκδόσεων (ΙΤΥΕ-Διόφαντος), που εδρεύει στην Πάτρα, έχει προκαλέσει την οργισμένη αντίδραση των Φυσικών στη Μέση Εκπαίδευση.

 

Ας δούμε τα πράγματα με τη σειρά. 

Το ΙΤΥΕ δημοσίευσε στο διαδίκτυο την τελευταία ημέρα του Ιουλίου πρόσκληση ενδιαφέροντος για επιστημονικούς συνεργάτες, οι οποίοι θα συνάψουν μονοετή σύμβαση έργου ιδιωτικού δικαίου για την εκπόνηση επιμορφωτικού και ενημερωτικού υλικού για τις ειδικότητες Γεωλόγων, Χημικών και Φυσικών στα ΤΠΕ, δηλαδή στην επιμόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση Τεχνολογιών και Πληροφορικής στην Εκπαίδευση. Η πολυσέλιδη προκήρυξη, με κωδικό έργου Π87531_07-2018, καθορίζει με σαφήνεια το αντικείμενο της σύμβασης έργου, τη χρονική διάρκεια, τις αμοιβές, το χώρο εργασίας, τα απαιτούμενα και επιθυμητά προσόντα.

 

Έτσι, για τους Γεωλόγους ως απαιτούμενο προσόν κρίνεται το πτυχίο Γεωλογίας, για τους Χημικούς το πτυχίο Χημείας και για τους Φυσικούς το πτυχίο… Δασκάλου! Μάλιστα, όπως αναφέρεται στην προκήρυξη, ενώ για τους Γεωλόγους και τους Χημικούς απαιτείται δεκαετής, τουλάχιστον, εμπειρία στη Μέση Εκπαίδευση, για τον Φυσικό απαιτείται εικοσαετής εμπειρία στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση!

 

Οι Φυσικοί κατηγορούν το ΙΤΥΕ ότι πρόκειται στο σύνολό της περί μίας φωτογραφικής προκήρυξης, η οποία δεν μπορεί να τεκμηριωθεί στοιχειωδώς με κανένα επιστημονικό τεκμήριο.

 

Η Ένωση Ελλήνων Φυσικών, μέσω δελτίου τύπου εξέφρασε τη δυσφορία και την αγανάκτηση του συνόλου των Φυσικών για τη μεταχείριση ενός εκ των θεμελιωδών πυλώνων της Επιστήμης και της Τεχνολογίας, εκ μέρους του Υπουργείου Παιδείας και των φορέων του.

 

Σύμφωνα με την Ε.Ε.Φ., το μάθημα της Φυσικής δέχεται συστηματική επίθεση, που φθάνει, πλέον, σε επίπεδα τουλάχιστον ενοχλητικά, κρίνοντας ότι η απαξίωση της Φυσικής στη Μέση Εκπαίδευση συνεχίζεται με μεθοδικότητα που προκαλεί προβληματισμό και ανησυχία. Προβληματισμό, γιατί πρόκειται για ένα εκ των βασικών μαθημάτων σε όλα τα σύγχρονα εκπαιδευτικά συστήματα και ανησυχία, γιατί, προφανώς, δε φαίνεται να απασχολεί τους φορείς του Υπουργείου Παιδείας το παρόν και το μέλλον των Ελλήνων μαθητών. Και καθώς η επίμαχη προκήρυξη σχετίζεται με την επιμόρφωση εκπαιδευτικών, θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς αν το Υπουργείο Παιδείας ενδιαφέρεται πραγματικά γι’ αυτό το θέμα ή αν απλώς εξυπηρετούνται άλλες σκοπιμότητες.

 

Ως ενδεικτικό της απαξίωσης της Φυσικής στη Μέση Εκπαίδευση, αναφέρεται από την Ε.Ε.Φ.  ...

10/12/ΧΧΧΧ - ΗΜΕΡΑ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΒΡΑΒΕΙΩΝ ΝΟΜΠΕΛ: Νομπελ Φυσικής 2017 παίρνουν οι Rainer Weiss, Barry Barish και Kip Thorne

Το Νόμπελ φυσικής για το 2017 δίδεται στους Rainer Weiss,  Barry Barish και  Kip Thorne "για την καθοριστική συμβολή τους στον ανιχνευτή LIGO και την παρατήρηση των βαρυτικών κυμάτων."

Στις 14 Σεπτεμβρίου του 2015, τα βαρυτικά κύματα του σύμπαντος, για τα οποία είχε μιλήσει πριν 100 χρόνια ο Άλμπερτ Άινσταϊν, κατέστη εφικτό να παρατηρηθούν μέσω του συμβολομέτρου LIGO, ενός ερευνητικού προγράμματος στο οποίο έλαβαν μέρος πάνω από 1.000 επιστήμονες από περισσότερες από 20 χώρες.

Ο Ράινερ Βάις, γεννημένος το 1932, είναι αμερικανός φυσικός γνωστός για τη συνεισφορά του στην βαρυτική φυσική και αστροφυσική. Είναι ομότιμος καθηγητής Φυσικής στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης και πρόεδρος της Ομάδας Εργασίας COBE.

Ο Μπάρι Μπαρις, γεννημένος το 1936, είναι αμερικανός καθηγητής Πειραματικής Φυσικής στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Καλιφόρνια και θεωρείται ειδήμων στα βαρυτικά κύματα.

Ο Κιπ Θορν, γεννημένος το 1940, είναι αμερικανός θεωρητικός φυσικός γνωστός για τις συνεισφορές του στη θεωρία της βαρύτητας και στην αστροφυσική. Επί μακρόν φίλος και συνάδελφος του Στήβεν Χόκινγκ και του Καρλ Σέιγκαν, σταδιοδρόμησε ως καθηγητής της Θεωρητικής Φυσικής στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Καλιφόρνια και θεωρείται ως ένας από τους κορυφαίους ειδικούς παγκοσμίως στις αστροφυσικές πτυχές της Θεωρίας της Σχετικότητας.

Από την ιστορία

Ένα από τα ερωτήματα που έθεσε ο Αϊνστάιν ήταν και το εάν η παραμόρφωση του χωρόχρονου συμβαίνει «αστραπιαία» ή μεταδίδεται με τη μορφή κυμάτων. Η αναζήτηση του Einstein για μια απάντηση, τον οδήγησε σε μία εκπληκτική εκτίμηση: ακριβώς όπως υπάρχουν κύματα φωτός που μεταφέρουν ενέργεια από μέρος σε μέρος, έτσι θα πρέπει να υπάρχουν και βαρυτικά κύματα, τα οποία μεταφέρουν ενέργεια από τόπο σε τόπο. 

Θεώρησε, δηλαδή, ότι οι βαρυτικές δυνάμεις ακτινοβολούνται προς τα έξω σαν τα κύματα που δημιουργούνται από την πτώση μιας πέτρας στο νερό μιας λίμνης. 

Από πού όμως θα προέρχονταν τέτοια κύματα βαρύτητας; 

Ο Einstein υπέθεσε ότι τα κύματα αυτά θα εκπέμπονταν από...

ΒΡΑΒΕΥΣΕΙΣ - ΕΠΙΦΑΝΕΙΣ ΕΛΛΗΝΕΣ: Στην Ελληνίδα φυσικό Ασημίνα Αρβανιτάκη το διεθνές βραβείο «New Horizons»

Η Ελληνίδα φυσικός Ασημίνα Αρβανιτάκη, κάτοχος της έδρας «Αρίσταρχος» στο Ινστιτούτο Φυσικής Perimeter του Καναδά, τιμήθηκε με το διεθνές βραβείο "New Horizons in Physics" (Νέοι Ορίζοντες στη Φυσική).
 

Η Ασημίνα Αρβανιτάκη, που θεωρείται μια από τις πιο ελπιδοφόρες νέες φυσικούς διεθνώς, αναγνωρίσθηκε για την πρωτοποριακή διεπιστημονική έρευνά της, η οποία γεφυρώνει τη θεωρία και το πείραμα στη σωματιδιακή φυσική, μέσα από μικρής κλίμακας πειράματα, που η ίδια έχει αναπτύξει.  

Ασχολείται με θεωρίες πέρα από το Καθιερωμένο Πρότυπο της Φυσικής, όπως η υπερσυμμετρία, η σκοτεινή ύλη και οι έξτρα διαστάσεις.

 

Η απονομή των βραβείων έγινε στις 4 Δεκεμβρίου  το βράδυ στο Ερευνητικό Κέντρο Ames της Αμερικανικής Διαστημικής Υπηρεσίας (NASA) στην Καλιφόρνια. Μεταξύ άλλων, η Ελληνίδα φυσικός και άλλοι πέντε επιστήμονες τιμήθηκαν με το βραβείο "New Horizons" που αφορά νέους πολλά υποσχόμενους επιστήμονες και μοιράσθηκαν ένα εκατομμύριο δολάρια.

 

Η Ασημίνα Αρβανιτάκη αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και πήρε το διδακτορικό της από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ της Καλιφόρνια, με καθηγητή έναν άλλο Έλληνα φυσικό, τον Σάββα Δημόπουλο. Το 2014 εντάχθηκε στο καναδικό Ινστιτούτο Perimeter, όπου στις αρχές του 2016 ανέλαβε τη νέα έδρα θεωρητικής φυσικής «Αρίσταρχος» με χρηματοδότηση οκτώ εκατομμυρίων δολαρίων από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.

«Το Perimeter επέλεξε την Ασ. Αρβανιτάκη ακριβώς, επειδή είναι...

10/12/ΧΧΧΧ - ΗΜΕΡΑ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΒΡΑΒΕΙΩΝ ΝΟΜΠΕΛ: Νομπελ Φυσικής 2016 παίρνουν οι David J. Thouless, F. Duncan Haldane Μ και J. Michael Kosterlitz

Το φετινό βραβείο Νόμπελ φυσικής απονεμήθηκε κατά το ένα ήμισυ στον David J. Thouless, από το Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον στο Σιάτλ, και το άλλο ήμισυ στους F. Duncan Haldane Μ, από το Πανεπιστήμιο του Πρίνστον στην Καλιφόρνια και J. Michael Kosterlitz, από το Πανεπιστήμιο Μπράουν στο Ρόουντ Άιλαντ, για τις ανακαλύψεις τους όσον αφορά την θεωρητική κατανόηση των μυστηρίων της ύλης και δημιουργίας  νέων προοπτικών στην ανάπτυξη καινοτόμων υλικών.

Οι David Thouless, Duncan Haldane, και Michael Kosterlitz έχουν χρησιμοποιήσει προηγμένες μαθηματικές μεθόδους για να εξηγήσουν παράξενα φαινόμενα στις σπάνιες φάσεις (ή καταστάσεις) της ύλης, όπως των υπεραγωγών, των υπερρευστών ή των λεπτών μαγνητικών ταινιών. Οι Kosterlitz και Thouless μελέτησαν φαινόμενα που συμβαίνουν σε έναν επίπεδο κόσμο – σε επιφάνειες ή στο εσωτερικό εξαιρετικά λεπτών στρωμάτων που μπορούν να θεωρηθούν δισδιάστατα, συγκρινόμενα με τις τρεις διαστάσεις (μήκος, πλάτος και ύψος) με τα οποία συνήθως περιγράφουμε πραγματικότητα. Ο Haldane έχει μελετήσει επίσης την ύλη που σχηματίζει καταστάσεις τόσο λεπτές που μπορούν να θεωρηθούν μονοδιάστατες.

Η φυσική που διαδραματίζεται στην επιπεδοχώρα είναι πολύ διαφορετική σε σχέση μ’ αυτή που γνωρίζουμε στον τρισδιάστατο κόσμο που μας περιβάλλει.

Παρά το γεγονός ότι η πολύ αραιά κατανεμημένη ύλη συνίσταται από εκατομμύρια άτομα και η συμπεριφορά του κάθε ατόμου μπορεί να εξηγηθεί χρησιμοποιώντας την κβαντική φυσική, τα άτομα ως σύνολο εμφανίζουν εντελώς διαφορετικές ιδιότητες. Νέα συλλογικά φαινόμενα ανακαλύπτονται συνεχώς σε αυτές τις δισδιάστατες επιφάνειες, και η φυσική της συμπυκνωμένης ύλης είναι σήμερα ένα από τα πιο υποσχόμενα πεδία στη φυσική.

Οι τρεις βραβευθέντες έκαναν τις καθοριστικές ανακαλύψεις τους χρησιμοποιώντας τοπολογικές έννοιες στη φυσική. Με τη σύγχρονη τοπολογία ως εργαλείο, το φετινοί νομπελίστες παρουσίασαν εκπληκτικά αποτελέσματα, τα οποία άνοιξαν νέα πεδία έρευνας και οδήγησαν στη δημιουργία νέων και σημαντικών εννοιών σε διαφόρους τομείς της φυσικής.

Η κβαντική φυσική γίνεται ορατή στις χαμηλές θερμοκρασίες

Κατά βάθος, όλη η ύλη διέπεται από τους νόμους της κβαντικής φυσικής. Τα αέρια, τα υγρά και τα στερεά είναι οι γνωστές φάσεις της ύλης, όπου τα κβαντικά φαινόμενα είναι συνήθως κρυμμένα πίσω από τυχαίες ατομικές κινήσεις. Αλλά σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες, κοντά στο απόλυτο μηδέν (-273 βαθμοί Κελσίου) η ύλη αποκαλύπτει νέες φάσεις και συμπεριφέρεται με μη-αναμενόμενους τρόπους. Η κβαντική φυσική, η οποία ως γνωστόν λειτουργεί μόνο στον μικρόκοσμο, ξαφνικά γίνεται ορατή στον μακρόκοσμο (εικ. 1).

Εικόνα 1: Οι φάσεις της ύλης. Οι πιο γνωστές φάσεις είναι η αέρια, η υγρή και η στερεή. Ωστόσο, σε εξαιρετικά υψηλές ή χαμηλές θερμοκρασίες η ύλη εμφανίζεται και σε άλλες, πιο εξωτικές φάσεις.

Οι συνηθισμένες μετατροπές φάσεων της ύλης συμβαίνουν όταν η θερμοκρασία μεταβάλλεται. Για παράδειγμα, μία τέτοια μετατροπή φάσης συμβαίνει όταν ο πάγος, ο οποίος αποτελείται από «όμορφα τακτοποιημένους» κρυστάλλους, θερμαίνεται και λιώνει προς υγρό νερό, μια πιο χαοτική φάση της ύλης.  Όταν παρατηρούμε τα λιγότερο γνωστά δισδιάστατα υλικά, ανακαλύπτουμε φάσεις της ύλης που δεν έχουν ακόμη διερευνηθεί πλήρως.

Περίεργα πράγματα συμβαίνουν στις χαμηλές θερμοκρασίες. Για παράδειγμα, η αντίσταση που συνήθως αντιμετωπίζουν όλα τα κινούμενα σωματίδια, ξαφνικά παύει να υπάρχει. Αυτό συμβαίνει όταν το ηλεκτρικό ρεύμα ρέει χωρίς καμία αντίσταση σε ένα υπεραγωγό, ή όταν ένας στρόβιλος σε ένα υπερρευστό περιστρέφεται για πάντα χωρίς να επιβραδύνεται.

Ο Ρώσος Pyotr Kapitsa, στη δεκαετία του 1930, ήταν ο πρώτος που μελέτησε συστηματικά τα υπερρευστά. Ψύχοντας ήλιο-4, στους -271 βαθμούς Κελσίου, το έκανε να ρέει ανεβαίνοντας έξω από τα τοιχώματα του δοχείου που το περιείχε. Με άλλα λόγια, συμπεριφερόταν τόσο παράξενα, όπως ένα υπερρευστό, όπου το ιξώδες έχει εξαφανιστεί εντελώς. Ο Kapitsa βραβεύτηκε με Νόμπελ Φυσικής το 1978, και από τότε έχουν δημιουργηθεί διάφοροι τύποι υπερρευστών στο εργαστήριο. Το υπερρευστό ήλιο, λεπτά υμένια υπεραγωγών, λεπτά στρώματα μαγνητικών υλικών και ηλεκτρικά αγώγιμα νανονήματα είναι μερικές από τις νέες φάσεις της ύλης, που πλέον έχουν μελετηθεί εξαντλητικά.

Ζεύγη δινών αποκαλύπτουν την λύση:

ΕΠΙΣΤΗΜΗ: Ο Θείος Αλβέρτος και τα βαρυτικά κύματα

Γράφει ο Διονύσης Π. Σιμόπουλος 

Επίτιμος διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου.

(Σαν σήμερα) Σ​​τις 18 Απριλίου 1955 ο Αλβέρτος Αϊνστάιν, ο μεγαλύτερος επιστημονικός νους της σύγχρονης εποχής, πέρασε στην αιωνιότητα.  

Οπως είναι γνωστό, η μεγαλύτερη ανακάλυψη του Αϊνστάιν ήταν η διαπίστωσή του πως η βαρύτητα δεν είναι στην πραγματικότητα μια δύναμη αλλά το αποτέλεσμα της παραμόρφωσης των τεσσάρων διαστάσεων του χωρόχρονου:  

Οποιοδήποτε μικρό ή μεγάλο κομμάτι ύλης, πλανήτης, άστρο, ή γαλαξίας, παραμορφώνει τη δομή του χωρόχρονου γύρω του. Καθώς τα διάφορα αντικείμενα κινούνται μέσα στο σύμπαν είναι σαν να κυλούν μέσα, έξω και γύρω απ’ αυτές τις παραμορφώσεις, ενώ η κίνησή τους επηρεάζεται απ’ αυτές παρόλο που δεν μπορούμε να τις δούμε.  

Αντίθετα, εκείνο το οποίο βλέπουμε είναι το αποτέλεσμα που έχει στα διάφορα αυτά αντικείμενα η επίδραση της φαινομενικά μυστηριώδους δύναμης που ονομάζουμε βαρύτητα, με άλλα λόγια «η ύλη λέει στον χωρόχρονο πώς θα καμπυλωθεί και ο βαθμός καμπύλωσης του χωρόχρονου υπαγορεύει στην ύλη πώς θα κινηθεί», όπως τόσο χαρακτηριστικά έγραφε πριν από χρόνια ο αείμνηστος καθηγητής John Archibald Wheeler.

Κι όμως, ένα από τα πλέον βασικά ερωτήματα της Γενικής Σχετικότητας για την ύπαρξη βαρυτικών κυμάτων έμενε, 100 χρόνια τώρα, αναπάντητο.  

Οι αναζητήσεις του Αϊνστάιν τον οδήγησαν σε μια εκπληκτική διαπίστωση: ακριβώς όπως τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα δημιουργούνται από την κίνηση ηλεκτρικών φορτίων και διαδίδονται στον χωρόχρονο, έτσι θα πρέπει να υπάρχουν και βαρυτικά κύματα που θα δημιουργούνται από τη βίαιη μετακίνηση μεγάλων μαζών και θα εμφανίζονται ως πτυχώσεις στη δομή του χωρόχρονου.  

Ο Αϊνστάιν υπέθεσε ότι διάφορα καταστροφικά κοσμικά συμβάντα, όπως η τελική εκρηκτική κατάρρευση ενός ετοιμοθάνατου άστρου ή η σπειροειδής σύμπτυξη ενός ζεύγους άστρων νετρονίων, θα πρέπει να εκπέμπουν και κύματα βαρύτητας. Καθώς τα ταχυκίνητα αυτά κύματα θα έρχονταν σε επαφή με διάφορα σωματίδια ύλης στο Διάστημα, η ταχύτητα των σωματιδίων αυτών θα πρέπει να μεταβάλλεται έτσι ώστε και τα σωματίδια αυτά να εκπέμπουν κύματα βαρύτητας. Ακόμη όμως και μ’ αυτή την αλυσιδωτή βαρυτική αντίδραση, ο Αϊνστάιν πίστευε ότι αφού η βαρύτητα είναι η πιο αδύναμη από τις θεμελιώδεις δυνάμεις, με ισχύ 100 τρισεκατομμύρια τρισεκατομμυρίων τρισεκατομμύρια φορές μικρότερη της ηλεκτρομαγνητικής δύναμης, η επίδραση των βαρυτικών κυμάτων θα πρέπει να ήταν εξίσου αδύναμη, οπότε δεν θα μπορούσαν ποτέ να γίνουν αντιληπτά.

Μια έμμεση ένδειξη ότι τα βαρυτικά κύματα πρέπει να υπάρχουν εντοπίστηκε το 1974 από τους Αμερικανούς αστροφυσικούς Russel Hulse και Joseph Taylor, που τους χάρισε μάλιστα και το βραβείο Νομπέλ Φυσικής του 1993. Με τις μελέτες που έκαναν τότε σε ένα διπλό σύστημα άστρων νετρονίων (πάλσαρ) παρατήρησαν ότι η περίοδος της τροχιάς τους μειωνόταν, γεγονός που πρέπει να οφειλόταν στην εκπομπή βαρυτικών κυμάτων. Αν και οι μεταβολές αυτές ήταν ελάχιστες, εντούτοις αντιστοιχούσαν με μεγάλη ακρίβεια στις τιμές που προβλέπει η Γενική Σχετικότητα.  

Σήμερα όμως η έμμεση εκείνη ένδειξη έγινε άμεση με τη δημοσίευση (στις 11 Φεβρουαρίου 2016) των αποτελεσμάτων της παρατήρησης που έγινε στις 14 Σεπτεμβρίου 2015 (στις 12.51 μ.μ. ώρα Ελλάδος) για τη σύγκρουση δύο μαύρων τρυπών, η μία με μάζα 36 ηλιακών μαζών και η άλλη με 29 ηλιακές μάζες, σε απόσταση 1,3 δισεκατομμυρίου ετών φωτός από τη Γη. Λίγο πριν από τη σύγκρουση, οι δύο μαύρες τρύπες περιφέρονταν η μία γύρω από την άλλη 250 φορές το δευτερόλεπτο, ενώ η ταχύτητα περιφοράς τους έφτανε τα 150.000 χλμ. το δευτερόλεπτο. Η σύγκρουση εκείνη δημιούργησε μια μεγαλύτερη μαύρη τρύπα με μάζα 62 ηλιακές μάζες ενώ οι τρεις «χαμένες» ηλιακές μάζες μετετράπησαν σε ενέργεια βαρυτικών κυμάτων, η οποία ως ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία θα ήταν αντίστοιχη με την ενέργεια που εκπέμπουν 50 φορές όλα τα άστρα του σύμπαντος! Παρ’ όλα αυτά η παραμόρφωση που κατέγραψαν τα δύο συμβολόμετρα LIGO στη Λουιζιάνα και την Ουάσιγκτον (που είχαν δημιουργηθεί γι’ αυτού του είδους τις παρατηρήσεις) δεν υπερέβαινε τα τέσσερα χιλιοστά της διαμέτρου ενός πρωτονίου. Η πιθανότητα κάποιου λάθους στην παρατήρηση αυτή είναι μία στο εκατομμύριο, που στην ουσία αποτελεί μια βεβαιότητα! 

Οπως βεβαιότητα είναι επίσης και...

 

10/12/ΧΧΧΧ - ΗΜΕΡΑ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΒΡΑΒΕΙΩΝ ΝΟΜΠΕΛ: Νομπελ Φυσικης 2014 παίρνουν οι Isamu Akasaki, Hiroshi Amano και Shuji Nakamura

Το βραβείο Νόμπελ Φυσικής 2014 δόθηκε στους Isamu Akasaki και Hiroshi Amano του Πανεπιστημίου της Nagoya και στον Αμερικανό Shuji Nakamura από το πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, για την ανακάλυψη της γαλάζιας διόδου εκπομπής φωτός (LED), που επέτρεψε την ανάπτυξη πιο αποδοτικών, πιο λαμπρών και οικονομικών λαμπτήρων, αλλά και φιλικών για το περιβάλλον.

ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΕΛΠΙΔΑΣ: Η Φυσική ως παιχνίδι με κατασκευές και πειράματα

Της ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΙΔΟΥ

«Με την "αεροδυναμική σήραγγα" μετράμε την άντωση και την οπισθέλκουσα, δηλαδή την αντίσταση του αέρα, μέσω ζυγαριών ακριβείας και παρατηρούμε ότι αν αυξήσουμε την ταχύτητα στον χώρο δοκιμών...», συνεχίζεται για 12΄ λεπτά η λεπτομερής παρουσίαση του Γρηγόρη Σκουλούδη, μαθητή Γ΄ Λυκείου από το ΓΕΛ Γαζίου Ηρακλείου Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, ο οποίος καταλήγει: «Χωρίς πειράματα δεν καταλαβαίνεις Φυσική. Δεν κάνουν όμως όλοι οι καθηγητές...». Ο νεαρός είναι μέλος της ομάδας Air Blasters και συμμετέχει στους 8ους Πανελλήνιους Αγώνες Κατασκευών και Πειραμάτων Φυσικών Επιστημών. Είναι μία από τις ομάδες των 350 συνολικά μαθητών και 85 εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης από 72 σχολεία, που έστησαν πάγκους με 180 πειράματα και κατασκευές στο 6ο ΓΕΛ Αιγάλεω. Η εκδήλωση διοργανώθηκε από το Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστημών (ΕΚΦΕ) Αιγάλεω και την Ελληνική Συντονιστική Επιτροπή του Ευρωπαϊκού Προγράμματος «Οι Φυσικές Επιστήμες στο Προσκήνιο – Ευρώπη» (Science on Stage – Europe). Εντυπωσιακά, ακόμη και για τους ειδικούς του χώρου, εκθέματα, οι οποίοι ανοίγουν νέες γέφυρες επικοινωνίας μεταξύ τους.
 

Ο Φάνης Μπάικας, μαθητής Β΄ Λυκείου, έχει περάσει πολλά Σαββατοκύριακα δουλεύοντας υπό την καθοδήγηση της φυσικού Γεωργίας Μπούλιαρη - Μαστοράκη (2ο Λύκειο Καλυβίων), για να αναπτύξει τη δική του «φωτο-πύλη». «Η ιδέα ξεκίνησε όταν στο σχολείο προσπαθήσαμε να μελετήσουμε την κίνηση ενός αμαξιδίου σε κεκλιμένο επίπεδο. Επειδή το απλό χρονόμετρο δεν μας έδινε ακριβείς μετρήσεις σχετικά με τον χρόνο που το όχημα διανύει μία συγκεκριμένη απόσταση, αποφασίσαμε να φτιάξουμε ένα σύστημα φωτοπυλών: η λειτουργία του ξεκινάει με το που διακόπτεται η δέσμη μιας ακτίνας υπέρυθρων και μόλις διακοπεί μία άλλη δέσμη, σταματάει να μετράει, ενώ το αποτέλεσμα εμφανίζεται στην οθόνη. Οι δυνατότητες εφαρμογής, πολλές». Τον λόγο παίρνει η κ. Μπούλιαρη: «Αν και στο λύκειο, ο χαρακτήρας του μαθήματος της Φυσικής είναι καθαρά εξετασιοκεντρικός, προκειμένου οι μαθητές να εξασφαλίσουν την εισαγωγή τους στο πανεπιστήμιο, υπάρχει παράλληλα ένα άσβεστο ενδιαφέρον για το εργαστήριο. Με τα λίγα μέσα που διαθέτει το σχολείο, προσπαθώ να τους κεντρίζω το ενδιαφέρον, ώστε να εμπεδώνουν τη θεωρία. Μας πιέζει όμως πολύ η ύλη, ο χρόνος. Οσο για την Τράπεζα Θεμάτων; Ανεξάρτητα από τα αρνητικά σχόλια, στην Α΄ και τη Β΄ Λυκείου διαπιστώνουμε πλέον μεγαλύτερη ανταπόκριση από τους μαθητές».
 

Κατά την περιήγηση στον χώρο, καθηλώνει τον επισκέπτη αφενός η ευρηματικότητα που διακρίνει τα εκθέματα/πειράματα, αφετέρου το υψηλό επίπεδο των μαθητών – ακόμη και των πρώτων τάξεων του γυμνασίου. Οπως τα 12χρονα και 13χρονα παιδιά που ήρθαν από το 2ο Γυμνάσιο Σταυρούπολης Θεσσαλονίκης: «Με το πείραμά μας, υπολογίζουμε τον όγκο και την πυκνότητα των υγρών, μετρώντας την υδροστατική πίεση με δύο μανόμετρα ή δύο αισθητήρες ακριβείας. Μας βοηθάει να καταλάβουμε αν υπάρχει νοθεία ή απάτη στην ποσότητα της βενζίνης ή του πετρελαίου που αγοράζουμε – σήμερα ειδικά που ο κόσμος χρειάζεται να κάνει οικονομία», εξηγούν η Ευαγγελία, η Ελένη και ο αδερφός της, Κωνσταντίνος. Πώς προέκυψε η ιδέα; «Μέσα από την ανταλλαγή απόψεων στη Λέσχη Φυσικής του σχολείου μας, που λειτουργεί μετά το σχόλασμα, με τη βοήθεια του καθηγητή μας, κ. Παπαγεωργίου. Βιντεάκια, εφαρμογές, πειράματα... έτσι καταλαβαίνουμε καλύτερα πως η Φυσική –όπως και η Βιολογία– είναι μέσα στην καθημερινότητά μας. Είναι το ωραιότερο μάθημα – κι ας γίνεται εκτός σχολείου!».


«Φιλοδοξία του προγράμματος είναι να εξασφαλιστεί στους Ευρωπαίους πολίτες το ελάχιστο επίπεδο γενικών γνώσεων στις Φυσικές Επιστήμες, μέσω ενημέρωσης, υψηλού επιπέδου δραστηριοτήτων, καινοτόμων μεθόδων διδασκαλίας, αναδεικνύοντας έτσι τη σύνδεσή τους με την καθημερινή μας ζωή», επισημαίνει η κ. Ευγενία Τσιτοπούλου - Χριστοδουλίδη, υπεύθυνη του ΕΚΕΦΕ Αιγάλεω και «ψυχή» της Ελληνικής Επιτροπής του προγράμματος. «Είναι ένα ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό πρόγραμμα, που ξεκίνησε το 2000 από το CERN, την ESA και το ESO. Μετά τη διακοπή χρηματοδότησης από την Ε.Ε. (2008), τη σκυτάλη πήραν οι 28 συμμετέχουσες στο πρόγραμμα ευρωπαϊκές χώρες, δημιουργώντας ένα επιστημονικό, μη κερδοσκοπικό, σωματείο.
 

Φέτος, απονεμήθηκαν 7 βραβεία, ενώ η κεντρική εκδήλωση του προγράμματος Science on Stage – Europe θα πραγματοποιηθεί στις 17-20 Ιουνίου 2015 στο Queen Mary University (www.science-on-stage.eu).  


Το επίπεδο της χώρας μας; 


«Υψηλό. Βραβεία στις 5 από τις 7 διοργανώσεις», τονίζει η κ. Τσιτοπούλου. Τέτοιου είδους διοργανώσεις δεν απευθύνονται σε διάνοιες «αλλά στο ευρύ κοινό», δηλώνει. «Αν ρωτήσετε 10 τυχαίους ανθρώπους στον δρόμο ποιο ήταν το πιο βαρετό μάθημα στο σχολείο, οι 9 θα σας πουν “η Φυσική”, επειδή τη συσχετίζουν μόνο με ασκήσεις. Εμείς, θέλουμε να δείξουμε τη χαρά της Φυσικής, τη σύνδεσή της με την καθημερινή ζωή. Πολλοί νομίζουν πως δεν τους αφορά και αιφνιδιάζονται μόλις τους πεις: “Το βλέπεις αυτό; Το κάνεις κάθε μέρα”».

EΠΙΣΤΗΜΗ: Η κιβωτός του Νώε μπορεί να επέπλεε με 70.000 ζώα!

Μέχρι και 70.000 ζώα θα μπορούσε να μεταφέρει η Κιβωτός του Νώε χωρίς να βυθιστεί, αν χτιζόταν σύμφωνα με τις διαστάσεις που αναφέρονται στη Βίβλο, σύμφωνα με επιστήμονες του πανεπιστημίου του Leicester.

Η κιβωτός του Νώε θα μπορούσε να επιπλεύσει ακόμη και αν μεταφέρονταν στο εσωτερικό της δύο ζώα από κάθε είδος, υπολόγισαν οι επιστήμονες.
Αν και οι ερευνητές δεν είναι σίγουροι πως τελικά όλα τα ζώα θα χωρούσαν σε αυτό το τεράστιο σκάφος, είναι βέβαιοι όμως πως θα άντεχε το βάρος των 70.000 πλασμάτων χωρίς να βυθιστεί.
Μια ομάδα μεταπτυχιακών φοιτητών από το Τμήμα Φυσικής και Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο του Leicester, μελέτησε τις ακριβείς διαστάσεις της Κιβωτού, όπως αναφέρονται στο βιβλίο της Γένεσης.
Σύμφωνα με τη Βίβλο, ο Θεός έδωσε εντολή στο Νώε να κατασκευάσει ένα σκάφος με διαστάσεις 300 πήχεις μήκος, 50 πήχεις πλάτος και 30 πήχεις ύψος – συνιστώντας ξύλο gopher (έτσι αναφέρεται στη Βίβλο) για την τεράστια σωσίβια λέμβο.
Οι φοιτητές υπολόγισαν πως η εβραϊκή και αιγυπτιακή μέθοδος μέτρησης πήχεων αντιστοιχεί στα 48,2 εκατοστά, με αποτέλεσμα η Κιβωτός να έχει μήκος 144 μέτρα.
Χρησιμοποιώντας τις διαστάσεις αυτές, όπως επίσης και την αρχή του Αρχιμήδη για την πλευστότητα καθώς και το μέγεθος των ζώων, κατέληξαν στο συμπέρασμα πως η Κιβωτός του Νώε θα μπορούσε να επιπλεύσει.
 

Προηγούμενη έρευνα είχε δείξει ότι περίπου 35.000 είδη ζώων θα μπορούσαν να είχαν σωθεί από τον Νώε.
Οι μαθητές έπρεπε να αντικαταστήσουν το ξύλο gopher με ξύλο κυπαρισσιού, καθώς οι ειδικοί σε Βιβλικά θέματα συνεχίζουν να εικάζουν πως αυτό πρέπει να ήταν το ξύλο gopher.
Ο φοιτητής Τόμας Μόρις, 22 ετών, δήλωσε: 

10/12/ΧΧΧΧ - ΗΜΕΡΑ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΒΡΑΒΕΙΩΝ ΝΟΜΠΕΛ: Νομπελ Φυσικής 2013 παίρνουν οι Πίτερ Χιγκς και Φρανσουά Ενγκλέρ

Το Νόμπελ Φυσικής 2013 απονέμεται στον Βρετανό Πίτερ Χιγκς (84 ετών) και τον Βέλγο Φρανσουά Ενγκλέρ (80 ετών) για την ανακάλυψη του μηχανισμού μέσα από τον οποίο η ύλη αποκτά τη μάζα της.

Σύμφωνα με τη Βασιλική Ακαδημία Επιστημών της Σουηδίας, η επιλογή τους έγινε «για τη θεωρητική ανακάλυψη ενός μηχανισμού που συμβάλλει στην κατανόηση της προέλευσης της μάζας των υποατομικών σωματιδίων, η οποία επιβεβαιώθηκε πρόσφατα από την ανακάλυψη του προβλεπόμενου στοιχειώδους σωματιδίου στα πειράματα ATLAS και CMS του Μεγάλου Επιταχυντή Αδρονίων του CERN».

ΠΡΟΣΩΠΑ: Ενα αστέρι της φυσικής γεννιέται!

Toυ ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΚΡΙΚΚΗ

Σε ηλικία 15 ετών κατάφερε ό,τι προσπαθούν άλλοι επιστήμονες σε όλη τους τη ζωή. Να δουν κάποια εργασία τους και μαζί το όνομά τους να φιλοξενείται στην περίφημη επιθεώρηση «Νature» και μάλιστα στο εξώφυλλο!

Ο Νιλ Ιμπάτα είναι μαθητής λυκείου στο Στρασβούργο με ιδιαίτερη έφεση στην κοσμολογία. Ο πατέρας του Ροντρίγκο Ιμπάτα είναι ερευνητής στο Αστρονομικό Παρατηρητήριο Στρασβούργου και ο μικρός Νιλ τον βοήθησε σε μία μεγάλη έρευνα που διενήργησε μαζί με άλλους συναδέλφους του. Μελέτησαν νάνους γαλαξίες που περιβάλλουν τον γαλαξία της Ανδρομέδας, ο οποίος βρίσκεται πιο κοντά απ' όλους τους άλλους στον δικό μας. Ο 15χρονος Νιλ ανέπτυξε ένα υπολογιστικό μοντέλο που φανέρωσε ότι οι νάνοι γαλαξίες περιφέρονται γύρω του σε «αγαστή συνεργασία» υπό τη μορφή λεπτού δίσκου.

Ο πατέρας του Νιλ δήλωσε πως είναι πολύ υπερήφανος για τον γιο του, και «όχι κατ' ανάγκη επειδή έκανε τη συγκεκριμένη ανακάλυψη». Η εργασία κοσμεί ολόκληρο το εξώφυλλο του «Νature». Ο 15χρονος μαθητής συνεργάστηκε με συναδέλφους του πατέρα του για να αποκτήσει εξοικείωση με τη γλώσσα προγραμματισμού υπολογιστών Python. Στη συνέχεια, όπως είπε ο νεαρός στην εφημερίδα «Le Monde», o πατέρας του τού ζήτησε να βοηθήσει την ομάδα με την κωδικοποίηση των δεδομένων που είχαν συγκεντρώσει μέχρι στιγμής ώστε να τροφοδοτηθεί το υπολογιστικό τους μοντέλο που θα τους έδειχνε τη συμπεριφορά των νάνων γαλαξιών.

Ο Νιλ χρειάστηκε μια εβδομάδα για να το επιτύχει αυτό τον περασμένο Σεπτέμβριο, αξιοποιώντας τα πολύ καλά μαθηματικά του. Αλλωστε μέχρι να ολοκληρωθεί το υπολογιστικό μοντέλο, δεν είχε εκμυστηρευτεί σε κανέναν την ενασχόλησή του με αυτό. Παρά τη μεγάλη χαρά που ένιωσε για την παγκόσμια αποδοχή των αποτελεσμάτων του μοντέλου στο οποίο συνεισέφερε πολλά, δεν είναι σίγουρος αν θα ήθελε να ακολουθήσει τα βήματα του πατέρα του στην αστροφυσική.

Η περιπέτεια της λέξης "σώμα" -- Πως το Μποζόνιο απο "αναθεματισμένο" έγινε "θεϊκό" !!!

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ

Για την ιστορία των λέξεων, πώς ξεκινούν και πού μπορούν να φθάσουν σημασιολογικά, είναι χαρακτηριστική η προέλευση στη Φυσική αυτού τού σωματιδίου που φέρει τον τίτλο «το σωματίδιο τού Θεού», αποδίδοντας το αγγλικό «God particle».

Οπως μάθαμε από τον Δημήτρη Νανόπουλο και από άλλες πηγές στις οποίες ανατρέξαμε, το σωματίδιο αυτό (το μποζόνιο, όπως είναι αλλιώς γνωστό) δεν είναι παρά «το σωματίδιο τού Higgs», τού μεγάλου Αγγλου θεωρητικού φυσικού Peter Higgs. 

Η ύπαρξη τού μποζονίου, που θεωρείται ότι αποτελεί τη βάση κάθε άλλης μορφής μάζας, (αγγλ. boson, από το όνομα τού Ινδού θεωρητικού φυσικού Satyendra Nath Bose), αποτελούσε πειραματικό ζητούμενο για περισσότερα από τα τελευταία 30 χρόνια. Αποτελούσε «θεωρητική υπόθεση» τού Peter Higgs στο πλαίσιο τού «Βασικού Προτύπου» (Standard Model) τής φυσικής των στοιχειωδών σωματιδίων (particle physics). Είχε δε τόσο ταλαιπωρήσει τους ερευνητές, ώστε ο διάσημος αμερικανός φυσικός Leon Lederman γράφοντας (μαζί με τον Dick Teresi) ένα βιβλίο για το θέμα (το 1993), μίλησε για το «αναθεματισμένο σωματίδιο» (goddamn particle)! 

Τo τίμιο ζάρι, το άτιμο Μποζόνιο και οι Μπόζο με τα ράσα

Γράφει ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΤΣΙΚΑΣ

(katsikas.george@gmail.com)

«Δεν μπορώ να δεχθώ ότι ο Θεός παίζει ζάρια με το σύμπαν. »

Αλβέρτος Αϊνστάιν, 1879-1955, Γερμανοεβραίος φυσικός

«Ο Αϊνστάιν έκανε λάθος όταν είπε ότι «o Θεός δεν παίζει ζάρια». Αν αναλογιστούμε τις μαύρες τρύπες θα δούμε ότι ο  Θεός  όχι απλά παίζει ζάρια με το σύμπαν αλλά πολλές φορές τα ρίχνει εκεί που δεν....... φαίνονται»

Steven Hawkins 1942-,Bρετανος Φυσικός

Κάποτε, πριν από χρόνια ένας φτωχός αλλά  τετραπέρατος πιτσιρικάς,  μαθητής γυμνασίου που τον βοηθούσα στα Μαθηματικά και τη Φυσική γιατί δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να πληρώνει φροντιστήρια  με είχε ρωτήσει:

-«Κύριε εσείς που έχετε σπουδάσει ψηφιακά ηλεκτρονικά και επιστήμη υπολογιστών ποιά κατά τη γνώμη σας είναι η μεγαλύτερης σημασίας κατασκευή που έκανε ποτέ ο άνθρωπος?»

Ομολογώ πως αν το ίδιο ερώτημα δεν είχα κληθεί να το απαντήσω πρώτιστα για τον εαυτό μου και μάλιστα μετά από προβληματισμό χρόνων, ο μάγκας μάλλον ακόμα θα με περίμενε. Δεν τον καθυστέρησα όμως  δευτερόλεπτο

-«Το τίμιο ζάρι»!

-"Μα πως είναι δυνατόν να ισχύει αυτό κύριε όταν υπάρχουν όλα αυτά τα αεροπλάνα, τα computers, τα διαστημικά λεωφορεία, οι δορυφόροι και γενικότερα όλα τα σύγχρονα  τεχνολογικά θαύματα του κόσμου μας?"

-«Όλα αυτά τα θαύματα που έφτιαξαν γίγαντες της επιστήμης εκμεταλλευόμενοι συσσωρευμένη γνώση αιώνων απευθύνονται αυστηρά προς ανθρώπινα χέρια. Δισεκατομμύρια μεν αλλά ανθρώπινα  Το τίμιο ζάρι όμως είναι το μόνο ανθρώπινο κατασκεύασμα που οι εν λόγω γίγαντες το «έβαλαν» μέχρι και μέσα στο χέρι του Θεού!»