"Κόμμα = Ομάς ανθρώπων, ειδότων ν' αναγιγνώσκωσι και ν' αρθογραφώσιν εχόντων χείρας και πόδας υγιείς, αλλά μισούντων πάσαν εργασίαν, οίτινες ενούμενοι υπο ένα οιονδήποτε αρχηγόν, ζητούσι ν' αναβιβάσωσιν αυτόν δια παντός μέσου εις την έδραν πρωθυπουργού, ίνα παρέχη αυτοίς τα μέσα να ζώσι χωρίς να σκάπτωσι"
Εμμανουήλ Ροΐδης , Έλληνας πεζογράφος και κριτικός (1836-1904)


Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟ ΚΩΛΟΧΑΝΕΙΟ: Αόρατο νέφος που τρελαίνει

 

Ο,τι δεν λύεται, κόπτεται. Οπως η πυκνή και αντιφατική πραγματικότητα της παραθαλάσσιας διασκεδασούπολης με τη φραγή στα ντεσιμπέλ μετά την 11η βραδινή…  

Δεκαετίες τώρα η νυχτερινή Ποσειδώνος αναπτυσσόταν με τις ευλογίες των αρμοδίων σε αυτό που είναι σήμερα και λειτουργούσε περήφανη και βεβαία για την ηχητική ελευθερία/ασυδοσία της. 

 Τα δεδομένα είναι σωρηδόν με το μέρος των δημάρχων, και στη μάχη των επιχειρημάτων μοιάζουν νικητές. Θα νικήσουν και στην πράξη; 

Ο σκοπός τους ταράζεται από την ουσία της παγιωμένης ύπαρξης των καταστημάτων: την ηδύτητα του ξεφαντώματος διά του βρόντου της μουσικής.

Ο κανονισμός των Δήμων Αλίμου και Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης εκτείνεται και στη χρήση θορυβωδών μηχανημάτων· χορτοκοπτικά, φυσητήρες, αλυσοπρίονα μόνο καθημερινές από 11 π.μ. έως 2 μ.μ. Το ζητούμενο δεν είναι η απόλυτη σιωπή, που γεννά τους αγίους, τους φιλοσόφους και τους ποιητές, αλλά η σχετική ησυχία σε πόλεις και προάστια περιαστικής σύναξης όπου αναρριχόμαστε ο ένας στο κεφάλι του άλλου για να κατοικήσουμε. Ο θόρυβος, πολυπαραγοντικός, παταγώδης, ωτορρηκτικός, δαιμονιώδης, δεν είναι αυτός που ήταν άλλοτε σε εύρος, ένταση, υφή. Χειραφετήθηκε από το ανθρώπινο στόμα, το ανθρώπινο χέρι, και έκτοτε κορυφώνεται. Μόνο μέσα στην τελευταία 15ετία η ηχορρύπανση έχει εξαπλασιαστεί. Τα ήσυχα μέρη εκλείπουν με ρυθμό ταχύτερο από εκείνον της εξαφάνισης των ειδών.

Ωστόσο ο θόρυβος πάντα ενοχλούσε τους ανθρώπους.  

Μελετητές τοποθετούν το πρώτο διάταγμα κατά του θορύβου στον 6ο αι. π.Χ. Στην αρχαία Σύβαρη, ανθηρή ελληνική αποικία στον Κόλπο του Τάραντα, αγγειοπλάστες, μεταλλουργοί, έμποροι δραστηριοποιούνταν έξω από τα τείχη της πόλης ένεκα του παραγόμενου θορύβου· εκτός ζούσαν και τα κοκόρια. Ο Ιπποκράτης (5ος αι. π.Χ.) ήταν ο πρώτος που μίλησε για εμβοές – το κουδούνισμα στα αυτιά από την παρατεταμένη έκθεση στον θόρυβο. Το 44 π.Χ. ο Ιούλιος Καίσαρας απαγόρευσε την κυκλοφορία των κάρων στους δρόμους της Ρώμης από τη 10η βραδινή έως την ανατολή του ηλίου. Το 1595, στο Λονδίνο, την πιο θορυβώδη πόλη της εποχής, απαγορεύτηκαν οι αιφνίδιες κραυγές μέσα στην ηρεμία της νύχτας, οι καβγάδες, το ξυλοφόρτωμα γυναικών και υπηρετών, τα ολονύχτια τραγούδια και γλέντια. Το 1660 εφευρέθηκε το μεγάφωνο. Το 1713 Ιταλός γιατρός απέδωσε την κώφωση των Βενετών χαλκουργών και το 1831 Βρετανός γιατρός την κώφωση των σιδηρουργών στο θορυβώδες επάγγελμά τους. Η εφεύρεση της ατμομηχανής το 1770 επιτάχυνε τη βιομηχανική επανάσταση που εκτίναξε τα επίπεδα του θορύβου. Κατόπιν πιέσεων Λονδρέζων διανοουμένων (Μπάμπατζ και Ντίκενς), το 1864 επιβλήθηκαν διά νόμου περιορισμοί στη μουσική του δρόμου. 

1906: εφευρέθηκε ο πρώτος ενισχυτής ήχου. 1907: απαγορεύτηκαν τα άσκοπα σφυρίγματα πλοίων στα λιμάνια των ΗΠΑ. 1957: υπογράφηκε στο Σικάγο το πρώτο διάταγμα που καθόριζε τα μέγιστα επίπεδα θορύβου. 1969: το Διεθνές Μουσικό Συμβούλιο της UNESCO διακήρυξε «το δικαίωμα του καθενός στη σιωπή», χαρακτηρίζοντας οχληρή την ένταση της ηχογραφημένης ή ζωντανής μουσικής σε ιδιωτικούς και δημόσιους χώρους – την ίδια χρονιά οι Rolling Stones έγραφαν στο εξώφυλλο του άλμπουμ τους Let it Bleed, «αυτός ο δίσκος πρέπει να ακουστεί δυνατά». 1971: ο ΠΟΥ αποφάνθηκε ότι ο θόρυβος αποτελεί απειλή για την ανθρώπινη ευημερία. 1972 ο πρώτος αμερικανικός νόμος για τον έλεγχο του θορύβου. 1979 η πρώτη ελληνική διάταξη για τα επιτρεπόμενα όρια θορύβων.

Ανω των 85 ντεσιμπέλ το ανθρώπινο αυτί παθαίνει. Σε συνεχή έκθεση, και το νευρικό, ορμονικό, αγγειακό σύστημα· υψηλή αρτηριακή πίεση, καρδιακές παθήσεις, διαταραχές ύπνου, άγχος οι συνηθέστερες βλάβες. Το σώμα δεν προσαρμόζεται. Ο θόρυβος είναι όπλο. Γονατίζει κρατούμενους, αιχμαλώτους, εχθρούς, δικτάτορες (Μανουέλ Νοριέγκα). Ο θόρυβος τρελαίνει. 

«Βήματα των Εριννύων», ακατάσχετη η διαδρομή τους, δεν ακούγεται πια κανένας εσωτερικός ήχος.

Τον ψάχνουν στις μητροπόλεις σε ζώνες χαμηλής ηχορρύπανσης, πίσω από φυσικά και τεχνητά ηχοπετάσματα, σε καταφύγια ησυχίας, νησίδες στα βαθιά των παρενεργειών της προόδου. Εφαρμόζουν θεραπείες κατά του νέφους που σέρνεται πάνω μας, πλατύ κι αόρατο, ως ηχητικό αντίγραφο του ουρανού. 

Πικρό το «φάρμακο» στην αθηναϊκή Ριβιέρα, συνορεύει με...

 

ΚΟΡΩΝΟΪΟΣ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Νίκες και μπλόφες

Της ΤΑΣΟΥΛΑΣ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ

Οι πόλεμοι συνεχίζονται χωρίς τον Αρη, κι αν οι θεοί δεν παρεμβαίνουν πια στα γεγονότα, αυτά δεν μοιάζουν λιγότερο αναμενόμενα. Παλιές πρακτικές παλινορθώνονται περιμένοντας να φθαρούν ξανά στο μέλλον. 

Η πολιτικοποίηση του τρέχοντος υγειονομικού αγώνα δρόμου, ο νέος Ψυχρός Πόλεμος με πρόσχημα την υγεία, έχει ξεκινήσει από καιρό. Ομως ένας τον έφερε στο προσκήνιο σπεύδοντας να δηλώσει ότι αυτός κέρδισε τη μάχη των μαχών – το ποιος θα το έβρισκε και νήπιο μόνο από το όνομα του εμβολίου, Sputnik V. Αγνωστης αποτελεσματικότητας, κατά τους ειδικούς, καθώς ανακοινώθηκε –και πουλήθηκε– πριν ακόμη διενεργηθεί η κρίσιμη φάση 3, των μαζικών δοκιμών, αποκάλυψε το πόσο εύκολα τίθεται το εθνικό όφελος και κύρος πάνω από τη δημόσια υγεία.  

Το Sputnik V, ευθεία αναφορά στον ανταγωνισμό για την κατάκτηση του Διαστήματος, που σε πρώτη φάση κερδήθηκε από την ΕΣΣΔ (εκτόξευσε τον Sputnik 1, τον πρώτο τεχνητό δορυφόρο, στις 4 Οκτωβρίου 1957), στο τέλος όμως από τις ΗΠΑ, είναι μια «δήλωση» για τη ρωσική πρωτιά και σ’ αυτό το πεδίο.

Ο Τραμπ διέθεσε τεράστια ποσά για την αγορά εκατοντάδων εκατομμυρίων δόσεων τεσσάρων υποψήφιων εμβολίων ενώ ονόμασε τη δική του κούρσα για την παρασκευή εμβολίου «επιχείρηση Warp Speed» (ταχύτητες διαστημοπλοίων Star Trek).  

H Κίνα ξεκίνησε τη χορήγηση δικού της υποψήφιου εμβολίου στον κινεζικό στρατό.  

Προπαγανδιστικά πυροτεχνήματα επίδοξων πλανηταρχών.
Πλην της Ρωσίας, των ΗΠΑ (4 εμβόλια υπό δοκιμή) και της Κίνας (5 εμβόλια υπό δοκιμή), στους δρομείς των εντυπώσεων προστίθεται η Βρετανία, με το εμβόλιο της Οξφόρδης και τα  πολλά οφέλη για τον Μπόρις Τζόνσον. 

Βέβαια δεν είναι οι μόνοι, 165 εμβόλια είναι υπό παρασκευή, 30 δοκιμάζονται σε ανθρώπους, οκτώ βρίσκονται στη φάση 3.

Αναβίωση της παλιάς αντιπαλότητας Ανατολής - Δύσης, τη στιγμή που ο ιός δεν κοιτά καθεστώτα, οικονομίες, σύνορα.  

Ο Ψυχρός Πόλεμος (1947-1987) σοβούσε σε ένα κλίμα έντονου ανταγωνισμού ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις. 

Σήμερα...

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΡΑΚΙΤΣΑΡΙΟ: H πολυκατοικία γερασμένη αλλά ζωντανή, κυβερνάει ακόμη την Αθήνα

Της ΤΑΣΟΥΛΑΣ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ

Η πολυκατοικία, όχι τόσο η νεοφύτευτη, υπερύψηλη, καμπυλοειδής, όσο η γερασμένη, με τα άδεια διαμερίσματα, τα εγκαταλελειμμένα ισόγεια μαγαζιά, την προβληματική θέρμανση και τις διαρκείς μάχες για τη συλλογή κοινοχρήστων, είναι που χαρακτηρίζει την ελληνική πρωτεύουσα, την κυβερνάει σαν οντότητα δυναστική.

Την άσχημη Αθήνα, την κατεστραμμένη από την αντιπαροχή, με τις μονότονες, άχαρες κατασκευές, να ξεχύνονται μιλιούνια κατά τη θάλασσα και τους απαλούς λόφους.  


Αμέτρητες οι καταδίκες του αθηναϊκού μοντέλου οικιστικής ανάπτυξης, ελάχιστες οι θετικές θεωρήσεις της βουερής πλατιάς τσιμεντένιας πολιτείας, όπως εκείνη σε πρόσφατο άρθρο στο Bloomberg που μιλάει αντίθετα για οικοδομική μοναδικότητα. 


Θυμίζει την αντοχή της ελληνικής πολυκατοικίας στον χρόνο, εξαίρει τη συμβολή της στη συγκρότηση του φιλικού, ζωντανού προσώπου της πόλης με τη φιλοξενία διαφορετικών χρήσεων και την κάθετη συνύπαρξη σε ένα κτίριο διαφορετικών τάξεων (στα ρετιρέ τα υψηλότερα κοινωνικά στρώματα, στους χαμηλότερους ορόφους τα ταπεινότερα), όταν σε άλλες μητροπόλεις απλώνονται ταξικά διαχωρισμένες γειτονιές. Αναδεικνύει, όχι την ελληνική κατάρα αλλά την ελληνική κτιριακή ιδιομορφία, την εντυπωσιακή ιδιαιτερότητα της πανελλήνιας και πολυεθνικής σύναξης ανάμεσα σε κατακόρυφους τσιμεντένιους πυλώνες. Τη σπανιότητα μιας χρωματιστής ζωής –οικογένειες να τρώνε σε μπαλκόνια πάνω από κατάμεστα καφενεία και εστιατόρια.

Στη χώρα μας υπάρχουν καταγεγραμμένες 6.384.353 κατοικίες, πρώτες και δευτερεύουσες, εξοχικές και ιδιοκατοικούμενες, προς πώληση και ενοικιαζόμενες (κενές σε ποσοστό 35,3%). Το 44,7% βρίσκεται σε πολυκατοικίες – το 68% κατασκευασμένες έως το 1980.

Η πρώτη πολυκατοικία στην Αθήνα, επταώροφη, εμφανίστηκε το 1917, Φιλελλήνων και Οθωνος, στην πλατεία Συντάγματος. Ακολούθησαν κι άλλες, όμως ώθηση στην εξάπλωση των πολυώροφων οικοδομών έδωσε η θέσπιση, το 1929, της οριζόντιας ιδιοκτησίας: ένα κτίριο μπορούσε πλέον να ανήκει σε περισσότερους από έναν ιδιοκτήτες.

Η μεταπολεμική συνέχεια είναι γνωστή. Ραγδαία οικοδόμηση χωρίς μελέτη και έλεγχο της ποιότητας και του αστικού τοπίου, με φορολογικό και στεγαστικό μονόδρομο την αντιπαροχή, περαιτέρω κατάτμηση της γης, ακόμη πιο μεγάλα ύψη, ακόμη πιο βολικοί συντελεστές δόμησης, με αντιστάθμισμα τη θετική επίπτωση στην οικονομία, στην κοινωνική ενσωμάτωση και συνοχή. Μια άλλη Αθήνα αναδύθηκε με ευρύτατη κοινωνική συναίνεση.
 

Το 1950 στην Αθήνα υπήρχαν 1.000 πολυκατοικίες. Μεταξύ 1950 και 1980 κατασκευάστηκαν άλλες 35.000 αλλάζοντας όχι μόνο την όψη αλλά και την κοινωνική γεωγραφία της πόλης (Θ. Μαλούτας, Σ. Σπυρέλλης).  


Επειτα, με τον συνωστισμό κτιρίων και τροχοφόρων υποβαθμίστηκε η αθηναϊκή αστική γειτονιά, και, μετά το ’80, ξεκίνησε η μετακίνηση των μεσαίων και υψηλών στρωμάτων προς τα προάστια. Η αλλαγή χρήσης του υπογείου και ισογείου (αποθήκες, πιλοτή κ.ά.) και οι μικρές πλέον ποιοτικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των ορόφων εξασθένησαν στα νέα κτίρια τον κάθετο κοινωνικό διαχωρισμό, όμως οι τυπικές πολυκατοικίες της αντιπαροχής εξακολουθούν να στεγάζουν το μεγαλύτερο ποσοστό όσων ζουν σε πολυκατοικίες (75% στον Δήμο Αθηναίων).

 

Τα κενά της εγκατάλειψης κάλυψαν οι πληθυσμοί των μεταναστών και άλλαξαν φυσιογνωμία οι γειτονιές. Η κρίση έφερε τις δικές της αλλαγές. Ομως, ορισμένα από τα βασικά στην κοινωνικά ανάμεικτη ζωή των πολυκατοικιών έμειναν ίδια. «Βλέπεις κάποιον στη σκάλα ή στο ασανσέρ και δεν σε χαιρετά. Στέκεται μπροστά σου σαν κολόνα πάγου, φοβάσαι να τον χαιρετήσεις κι εσύ», έγραφε η Μαρία Ιορδανίδου στην «Αυλή μας». «Τα μούτρα των συγκατοίκων μου ας μην τα ξέρω. Ξέρω όμως τη φωνή τους, το βήχα τους. Ξέρω της διπλανής μου τον αναστεναγμό και το βογκητό (…) το κρεβάτι της είναι δίπλα στο δικό μου και μας χωρίζει ένας τοίχος…».

Η ζωή δεν είναι εύκολη μέσα στον μικρόκοσμο της κοινωνικής και φυλετικής ποικιλότητας, ούτε η συνύπαρξη φέρνει την αρμονία, αλλά συχνά το αντίστροφο. Ξενοφοβία, προσβολές, χλεύη, διαχωρισμοί. Ολα ενοχλούν, οι ομιλίες, οι αμανέδες, οι μυρωδιές… Κοινωνικά χαρακώματα κρυμμένα κάτω από την εντυπωσιακή στα μάτια του περιηγητή συμβίωση καθ’ ύψος.

Πίσω από το μπετόν, που δεν επιτρέπει παρεισδύσεις, αμασκάρευτη όλη η τρέχουσα ζωή.  


Η παλιά πολυκατοικία...

ΚΟΡΩΝΟΪΟΣ, ΕΠΙΣΤΗΜΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ Μ@Λ@ΚΙ@: Επιστήμονες στην «πυρά» του παραλόγου

Της ΤΑΣΟΥΛΑΣ ΚΑΡΑΙΣΚΑΚΗ

Ο φανατικός μπορεί και να σκοτώσει όποιον αρνηθεί την «αλήθεια» του, εκείνον που θα ρίξει από το βάθρο τους τα είδωλα που χάλκευσε.  


Φρουρούς αναγκάστηκε να προσλάβει ο Αμερικανός λοιμωξιολόγος Αντονι Φάουτσι προκειμένου να προστατευθεί ο ίδιος και η οικογένειά του από φανατικούς αρνητές της λοίμωξης COVID-19. Ο επί 35 χρόνια επικεφαλής του Ινστιτούτου Αλλεργιών και Λοιμωδών Ασθενειών των ΗΠΑ – έχει υπηρετήσει έξι προέδρους– δέχεται συνεχείς απειλές καθώς αρνείται, σε μια χώρα με 5 εκατ. κρούσματα και 162.000 θανάτους, να αποκρύψει ή να υποβαθμίσει, όπως η ηγεσία της, την έκταση και τη σοβαρότητα της μεταδοτικής νόσου.
 
Απειλές για τη ζωή του είχε δεχθεί και ο Γερμανός λοιμωξιολόγος Κρίστιαν Ντρόστεν, που κατηγορήθηκε ότι ακολουθούσε μια μυστική κυβερνητική ατζέντα (εισηγήθηκε το κλείσιμο των σχολείων), αλλά και ο καθηγητής επιδημιολογίας Καρλ Λάουτερμπαχ, για την επιφυλακτικότητα που είχε εκφράσει στη χαλάρωση των μέτρων. Ο Λάουτερμπαχ, όπως και ο Ντρόστεν, έλαβαν μεταξύ άλλων, πλήρες υγρού φιαλίδιο εργαστηρίου με την ένδειξη «θετικό» και την παρότρυνση «πιες το, μετά θα έχεις ανοσία». 


Δεν εξασθενεί η ρητορική μίσους στα κοινωνικά δίκτυα κατά επιστημόνων που τάσσονται υπέρ της λήψης μέτρων. Αντίθετα θεριεύουν οι αντιεπιστημονικές ιδεολογίες και οι φοβικές αντιδράσεις απέναντι στα εν γένει επιστημονικά συμπεράσματα, και μάλιστα στη σημερινή κοινωνία της γνώσης όπου είναι περισσότερο από ποτέ αναγκαία η διάδοση των επιστημών για την αντιμετώπιση των οξύτατων κοινωνικών αποκλεισμών.

Βέβαια η επιθετικότητα αυτή δεν μπορεί να συγκριθεί με εκείνη άλλων εποχών, που δεν έμενε στις απειλές.  


Οταν ξέσπασε τον 19ο αιώνα επιδημία χολέρας στην Ευρώπη, γιατροί κατηγορήθηκαν ότι αυτοί προκαλούσαν με δηλητήρια τον θάνατο των φτωχών ανθρώπων (στην πραγματικότητα προσπαθούσαν να απολυμάνουν τον αέρα), ότι πλούτιζαν από την ασθένεια, και αρκετοί δολοφονήθηκαν.

Κάτι διόλου καινοφανές· ως γνωστόν, στην ιστορία συναρθρώνονται οι πολλές επαναλήψεις με τις λίγες αποκαλύψεις. Οι κοινωνίες, συχνά, όχι μόνο ύψωναν φραγμούς στην επιστημονική αρωγή, κοιτούσαν με καχυποψία τις καινοτόμες ιδέες, τις νέες ανακαλύψεις, αλλά και τις πολεμούσαν με λύσσα. Εξοβέλιζαν πιονιέρους, τους φυλάκιζαν, τους βασάνιζαν, κατέστρεφαν ή διαστρέβλωναν το έργο τους, τους θανάτωναν. 


Υπατία. Η φιλόσοφος, μαθηματικός, αστρονόμος, επικεφαλής της νεοπλατωνικής σχολής στην Αλεξάνδρεια, δολοφονήθηκε άγρια από πλήθος φανατικών χριστιανών το 415. 


Τζορντάνο Μπρούνο. Σύμβολο της μάχης ενάντια στον σκοταδισμό, φυλακίστηκε για επτά χρόνια από την Ιερά Εξέταση ως αιρετικός, βλάσφημος φιλόσοφος, στασιαστής, δεν μετανόησε και κάηκε στην πυρά το 1600, μαζί με όλα τα αντίτυπα των βιβλίων του. Το Σύμπαν, έλεγε μεταξύ άλλων, είναι ανοιχτό, απέραντο και χωρίς κανένα κεντρικό σημείο αναφοράς. Ο κόσμος μας είναι άπειρος, κέντρα και ορόσημα δεν υπάρχουν, μόνο αστρονομικές σχέσεις μεταξύ σωμάτων. Ο ήλιος μας δεν είναι το κέντρο του Σύμπαντος. 


Γαλιλαίος. Καταδικάστηκε από το Ιεροδικείο της Ρώμης το 1633 σε κατ’ οίκον περιορισμό και πέθανε όσο ακόμη εξέτιε την ποινή του. 


Νίκολα Τέσλα, επινοητής του εναλλασσόμενου ρεύματος, εφευρέτης του ραδιοφώνου, αγωνίστηκε πολύ για να πείσει ότι η εκπομπή αλλά και η λήψη ραδιοκυμάτων ήταν δική του εφεύρεση, καθώς στηριζόταν σε 13 δικές του πατέντες, και όχι του Μαρκόνι. Εξοστρακίστηκε ως τρελός επιστήμων. 


Βίκτωρ Σαουμπέργκερ. Πατέρας της παραγωγής ζωντανού νερού και ενέργειας από τη στροβιλοειδή κίνηση του ψυχρού υγρού στοιχείου· χαρακτηρίστηκε ανισόρροπος, περιθωριοποιήθηκε, καταδιώχθηκε.
 
Στον πυρήνα των αντιδράσεων απέναντι στην επιστήμη βρίσκονται από καταβολής της, η αδυναμία κατανόησης των νέων δεδομένων από μη ειδικούς, αλλά και η στρέβλωσή τους από υποτιθέμενους ειδικούς. Με την έκρηξη της παραπληροφόρησης στο Διαδίκτυο, όπου ο κάθε επιρρεπής σ’ αυτήν χρήστης υιοθετεί με ευκολία ψευδοεπιστημονικές ιδέες και μυθεύματα και τα διαδίδει, σίγουρος για την αλήθεια τους, έχει ανοίξει για ένα ορισμένο κοινό, μια βαθιά τάφρος αλογίας. Αν στα παλιά χρόνια οι επιδημίες ήταν θεόσταλτες τιμωρίες, σήμερα είναι προϊόν κακόβουλου εργαστηρίου ή οργανωμένου αυταρχικού σχεδίου. Ο ίδιος σκοταδισμός. Το ίδιο γητευτικό καταφύγιο της ψεύτικης ύπαρξης.

Για τον Νίτσε, «το βασικό στοιχείο στη μαύρη τέχνη του σκοταδισμού δεν είναι ότι θέλει να σκοτεινιάσει το φως της αντίληψής μας, αλλά ότι...

ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΑΝΘΡΩΠΟΣ: Τα χρώματα του κύκνου

Της ΤΑΣΟΥΛΑΣ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ

Η ακλόνητη πίστη ότι «όλοι οι κύκνοι είναι λευκοί» διαψεύστηκε το 1697 όταν Ολλανδός εξερευνητής ανακάλυψε στην Αυστραλία μαύρους κύκνους, και μία από τις πλέον διαδεδομένες βεβαιότητες κατέρρευσε. 

Μαύρο κύκνο (ή λευκό κόρακα) χαρακτήριζαν οι αρχαίοι το ανήκουστο. 

Σήμερα «μαύρος κύκνος» ονομάζεται κάθε παντελώς απροσδόκητο συμβάν με τεράστιες κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις. 

 Ο κορωνοϊός δεν είναι «μαύρος κύκνος», διαβεβαίωσε ο επινοητής του όρου, στοχαστής Νασίμ Νίκολας Ταλέμπ, στο πρώτο επεισόδιο της σειράς Microsoft Synthesis, που παρουσίασε ο Παύλος Τσίμας. Είναι μάλλον «λευκός κύκνος», κάτι απολύτως προβλέψιμο, λέει. Επιστήμονες, εμπειρογνώμονες, αναλυτές (ο ίδιος ο Ταλέμπ, ο Μπιλ Γκέιτς, o Αντονι Φάουτσι, η Λόρι Γκάρετ κ.ά.) είχαν προειδοποιήσει για τη σοβαρή πιθανότητα εμφάνισης του πλέον κοινού από τα ανθρώπινα δεινά, ενώ ο ΠΟΥ είχε καλέσει τις κυβερνήσεις να προετοιμαστούν ακριβώς για μια πανδημία που θα προκαλούσε επιπλέον χάος στην παγκόσμια οικονομία.

Από το 2007 που ο Ταλέμπ συνέγραψε το βιβλίο «Ο Μαύρος Κύκνος», ο όρος έγινε μόδα στα χρηματοοικονομικά και κατέληξε μια στερεότυπη έκφραση για όλα τα αιφνίδια κακά. Οσοι τη χρησιμοποιούν, συχνά κατηγορούνται ότι επιχειρούν να κρύψουν πίσω από τον παράγοντα τύχη την ανικανότητά τους να προβλέψουν και να διαχειριστούν κρίσεις ή την απροθυμία τους να δαπανήσουν χρήματα σε συστήματα που θα προετοίμαζαν τις κοινωνίες για ξαφνικές συμφορές.

Ο Ταλέμπ σημειώνει ότι η συζήτηση γύρω από τα χρώματα των κύκνων και άλλων όντων του ζωικού βασιλείου (η Μισέλ Γουάκερ βάφτισε «γκρίζο ρινόκερο» τον προφανή κίνδυνο που υποτιμάται –κρίση του 2008– και ο Ταλέμπ «γκρίζο κύκνο» τον μερικώς προβλέψιμο κίνδυνο – σεισμό) απομακρύνει από την ουσία. 

Για τον ελληνορθόδοξο, κατά πολλούς εριστικό και αλαζόνα, Νεοϋορκέζο από τον Λίβανο, δεν έχει τόση σημασία ο αριθμός των προβλέψεων όσο η πρόληψη, που μετατρέπει το απρόοπτο κακό σε αναμενόμενο. Δηλαδή, τίποτα το καινούργιο.  

«Η πρόληψη είναι καλύτερη από τη θεραπεία» (Ιπποκράτης, Ερασμος),  
«Πρόσεχε το μέλλον» (Περίανδρος), 
«Διά τον φόβον των Ιουδαίων» (Ιωάννης),  
«Το να φοβάσαι το χειρότερο, γιατρεύει το χειρότερο» (Σαίξπηρ),  
«Του άγιου άναβε ένα κερί και του διαβόλου δέκα»… 

Ομως ο «μαύρος κύκνος»...

ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Κι ο πεζός φοβάται τα κύματα

Της ΤΑΣΟΥΛΑΣ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ

Τι είναι ασφαλές και τι όχι; 

Οταν υπεισέρχονται πολλές εκδοχές, δεν χωρούν μονοσήμαντες απαντήσεις.  

Είναι ασφαλής η κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών στην παραλία; 

Μάλλον ναι, αν το ποτό καταναλωθεί, π.χ. στην ακρογιαλιά αγναντεύοντας το λουλακί θαλασσόφρυδο ή στο τραπεζάκι του καφενείου, κατά μόνας ή στο πλαίσιο της παρέας.  

Μάλλον όχι, αν συνοδεύει έναν ξέφρενο χορό, σώμα με σώμα, δεκάδων παραθεριστών που έχουν κατρακυλήσει σε αυτήν τη δαντελωτή πλευρά της γης από κάθε σημείο του ορίζοντα, και ενθαρρύνει ομαδικές βουτιές στην πισίνα του beach bar που βράζει και αποβράζει. Βέβαια, το πάρτι δεν θέλει μόνο ποτό, αλλά και μουσική –προφανώς γι’ αυτό είχε αρχικά απαγορευθεί– και παραβίαση του μέτρου της τήρησης αποστάσεων.

Είναι ασφαλές ένα αεροδρόμιο σε χώρα με υψηλό αριθμό κρουσμάτων;  

Ναι, είναι ασφαλές, λέει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Αεροπορική Ασφάλεια (EASA), εάν έχει κριθεί ως ασφαλής η περιοχή όπου βρίσκεται το αεροδρόμιο, με βάση το επιδημιολογικό προφίλ της. Δηλαδή άλλο Λονδίνο (μη ασφαλής περιοχή) κι άλλο Εδιμβούργο (ασφαλής) – 13 βρετανικά αεροδρόμια έχουν χαρακτηριστεί υψηλού κινδύνου. Αλλο Μιλάνο (μη ασφαλές) κι άλλο Ρώμη (ασφαλής) – μόνο τέσσερις νομοί της Β. Ιταλίας βρίσκονται στη «μαύρη» λίστα του EASA. Ο βαθμός ασφάλειας θα υποχωρούσε, αν σημαντικός αριθμός Ιταλών από τη Λομβαρδία ταξίδευε μέσω Ρώμης.

Κοινωνίες που έχουν στερηθεί την ασφάλεια είναι οι κοινωνίες μας, έλεγε ο κοινωνιολόγος Ούλριχ Μπεκ. Ο κόσμος που δημιουργήσαμε, ισχυριζόταν, έχει ξεφύγει από τον έλεγχό μας. Δεν υπάρχει τίποτα βάσιμο. Ενας ωκεανός άγνοιας μας χωρίζει από το ενδεχόμενο και τις συνέπειές του. Και από χρόνια πριν, διέβλεπε ότι το ασφαλές θα ταυτιζόταν με την αναστολή των ισχυόντων για χάρη του κοινού καλού. Οι κίνδυνοι, κίνδυνοι παγκόσμιοι, σημείωνε, που αλλάζουν τις κοινωνικές σχέσεις, την εξουσία, την πολιτική, και οι οποίοι οδηγούν άλλους σε υστερικές αντιδράσεις και άλλους σε υπερβολική επανάπαυση, εκπορεύονται όχι από τη χαμηλή αλλά την υπερβολικά υψηλή ανάπτυξη.  

Τα ρίσκα αυτά, καρποί των επιλογών του πολιτισμού μας, ακυρώνουν κάθε υπόσχεση ελέγχου, ορθολογισμού και υπευθυνότητας σε έναν διασυνδεδεμένο κόσμο.  

Ενας λανθασμένος χειρισμός από μια χώρα μπορεί...

ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Στόχος, η όψη και η υπόσταση

Τα άλματα προόδου, οι σύγχρονες αντιλήψεις, τα νέα ήθη δεν ημέρεψαν τα καταστροφικά πάθη, δεν δάμασαν την ορμή της εκδίκησης και το πιο φρικαλέο από τα κοινά όπλα ακόμη χρησιμοποιείται σε αποτρόπαιες πράξεις. 

Τα κίνητρα άφθαρτα: ερωτική προδοσία, ζηλοτυπία, αθέτηση της υπόσχεσης γάμου, κακοποίηση, ζητήματα τιμής, οικονομικές ή άλλου τύπου διαφορές, υποτιθέμενες βλάβες που είχε προκαλέσει το θύμα στον δράστη, ενοχλητική δράση, όπως στην περίπτωση της Κούνεβα.  

Μερικές δεκάδες είναι οι επιθέσεις με βιτριόλι, συνολικά, στα ελληνικά αστυνομικά χρονικά. Ομως είναι συχνότερες αλλού, τόσο στον ανεπτυγμένο κόσμο (από συμμορίες νέων στη Μεγάλη Βρετανία, που διατηρεί την αρνητική πρωτιά) όσο και στον αναπτυσσόμενο (ΝΑ Ασία, υποσαχάρια Αφρική, Λατινική Αμερική).

Σε βιομηχανική κλίμακα το βιτριόλι άρχισε να παρασκευάζεται το 1740 και χρησιμοποιήθηκε για βίαιους σκοπούς όταν ξεκίνησε να πωλείται σε χαμηλές τιμές ως λευκαντικό και καθαριστικό. 

Η πρώτη επίθεση καταγράφηκε το 1785 στην Αγγλία.  

Στη συνέχεια οι επιθέσεις με βιτριόλι έλαβαν διαστάσεις μάστιγας στον δυτικό κόσμο. 

Το 1854 συνελήφθη στη Νέα Υόρκη ο «άνδρας με το βιτριόλι», ο Θεόδωρος Γκρέι, για δεκάδες επιθέσεις κατά γυναικών· κουβαλούσε πάντα μαζί του έναν ψεκαστήρα με οξύ κρυμμένο στο μανίκι του.  

Κατά το α΄ μισό του 19ου αι. οι διαφορές μεταξύ εργατών και των εργοδοτών τους κατέληγαν συχνά σε επιθέσεις με βιτριόλι κατά μηχανημάτων, αργαλειών, υφασμάτων, πριονιστηρίων ή και των ιδιοκτητών τους. Ούτε τα ζώα γλίτωναν από το οξύ που διαβρώνει εφιαλτικά τους ζώντες ιστούς, όταν στόχος ήταν να πληγούν έμμεσα τα αφεντικά τους.  

Μεταπολεμικά, το πλαίσιο διάθεσης του θειικού οξέος άλλαξε, μαζί με τις συνήθειες, και οι επιθέσεις στη Δύση περιορίστηκαν. Ομως δεν εκμηδενίστηκαν. Και έχουν αποκλειστικό στόχο το ανθρώπινο πρόσωπο, την παραμόρφωσή του, μαζί με την πρόκληση αβάσταχτου πόνου, την οριστική καταστροφή της εικόνας και της ομαλής ζωής του θύματος. Ενα μάτι σβησμένο, ένα πρόσωπο ρημαγμένο, σκεπασμένο από την οδύνη, τη σιωπή. 

Στο πρόσωπο αναγνωρίζει κανείς ό,τι αγαπά, είναι η εικόνα του μυαλού, το ύφος και το ένδυμα των σκέψεων, ο δείκτης της ψυχής.  

Είναι αυτό που διακρίνει τον έναν άνθρωπο από τον άλλον. Μέσο έκφρασης, γέφυρα επικοινωνίας. 

Το πρόσωπο, με όλα τα σημάδια που σώρευσαν πάνω του οι καιροί, είναι μαζί...

ΚΟΡΩΝΟΪΟΣ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Απέκτησε ξανά όρια ο ουρανός


Θα ταξιδέψουμε με άκρα προσοχή, με βεβαιώσεις καλής υγείας, φαρμακευτικά βοηθήματα, ψηφιακά εργαλεία ανίχνευσης της ασφαλέστερης διαμονής. Ο τουρισμός θα ημιλειτουργήσει, με υγειονομικά πρωτόκολλα και χρηματοδοτικές ενισχύσεις και η κίνηση ανθρώπων θα χαράξει –μετά το πρώτο κύμα της πανδημίας– δειλές γραμμές στον φλοιό και στον αέρα της Γης.

Ο άνθρωπος ήταν πάντα σε κίνηση, επί χιλιετίες πολυώδυνα, πολυήμερα, με αβέβαιη την άφιξη στο τέλος της διαδρομής, μέσα από κακοτράχαλα βουνά, δύσβατα μονοπάτια, φουσκωμένα ποτάμια, αγριεμένες θάλασσες, στέπες, ερήμους, απροφύλακτες διαδρομές που λυμαίνονταν ληστές. Στην αρχή με τα πόδια, με τα ζώα, ύστερα με τον τροχό –χειραμάξια, κάρα, αραμπάδες, σούστες, λαντό, παμφορεία, ατμήλατα τρίκυκλα, βενζινοκίνητα τετράτροχα, τρένα. Στις θάλασσες, με σχεδίες, κωπήλατα, ιστιοφόρα, διήρεις και τριήρεις, γαλέρες, γαλεάτσες, γαλούνια, φούστες, τρεχαντήρια, σκούνες, μπρίκια, φρεγάτες, ατμόπλοια, υπερωκεάνια. Στον αέρα, με αερόστατα, αερόπλοια, ανεμόπτερα, αεροπλάνα.

Οι ταξιδευτές ήταν έμποροι, σταυροφόροι, διπλωμάτες, προσκυνητές των Aγίων Tόπων, κυνηγοί αγίων λειψάνων και θρησκευτικών κειμηλίων, κατάσκοποι, τυχοδιώκτες, αρχαιολόγοι και αρχαιοκάπηλοι, ιεραπόστολοι, επίσκοποι και καλόγεροι, γιατροί, λόγιοι, συγγραφείς, γεωγράφοι, χαρτογράφοι, φυσιοδίφες, βοτανολόγοι, τοπιογράφοι, αρχιτέκτονες και μηχανικοί, καραβοκύρηδες, θησαυροθήρες, κουρσάροι, γλεντοκόποι, εξόριστοι και φυγάδες, απογοητευμένοι της καρδιάς και της πολιτικής, μεγιστάνες και ταπεινοί άνθρωποι.

Οι Ρωμαίοι ταξίδευαν και για αναψυχή – στα εξοχικά τους στην Πομπηία και τις Βάιες. 

Οι Βίκινγκς εποίκισαν τη Γροιλανδία και ανακάλυψαν κατά λάθος την Αμερική (985 μ.Χ.). 

Ο Μαγγελάνος πέθανε κατά τον περίπλου της Γης (1521).  

Εκδόθηκε ο πρώτος τουριστικός οδηγός (1552). 

Ο Mοντέν έγραψε τα ταξιδιωτικά του ημερολόγια (1580). Η νέα ευρωπαϊκή ελίτ άρχισε να μυείται στον πολιτισμό και τις κλασικές αρχαιότητες, σε Λονδίνο, Παρίσι, Βενετία, Φλωρεντία, Ρώμη, Αθήνα. Τα ταξίδια έγιναν για τους Αγγλους εθνικό πάθος. Καλύτερες άμαξες, καλύτεροι δρόμοι, πολυτελείς λουτροπόλεις, στις μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις τα πρώτα ξενοδοχεία, εστιατόρια, καφενεία. Με τη Γαλλική Επανάσταση το «γκραν τουρ» εξέπνευσε. Ομως η Βιομηχανική Επανάσταση έφερε τη μεσαία τάξη πιο κοντά στα ταξίδια. 

Ο Τόμας Κουκ έστησε το πρώτο ταξιδιωτικό γραφείο στον κόσμο (1841). 

Κοινωνικός τουρισμός στην Αγγλία (1871). 

«Ο γύρος του κόσμου σε 80 ημέρες» (1873). 

Η πρώτη κατασκήνωση στη Ζυρίχη (1875). 

Ο πρώτος ξενώνας για νέους στο Παρίσι (1925).

Παρά ταύτα, μόνο τις τελευταίες δεκαετίες το ταξίδι, η φυγή προς το άγνωστο, έγινε ανώδυνο, με σχεδόν μηδενικούς κινδύνους· η διέλευση ηπείρων υπόθεση μερικών ωρών.  

Η πρόσφατη επιδημία επανέφερε τις σκιές της αβεβαιότητας, τα ερωτήματα για την έκβαση της περιήγησης, εκείνη την πανάρχαια αγωνία για ατυχή συμβάντα. Αφαίρεσε από τον επιβάτη τον ρόλο του εξερευνητή, που θα περιδιάβαινε τον κόσμο για να τον επεκτείνει κατά μερικές εσωτερικές μοίρες, να ζήσει τη δική του ηρωική εποποιία, τη μεγάλη περιπέτεια. Στη μετά κορωνοϊό εποχή μοιάζει δύσκολο να προσγειωθεί κάποιος στα ελληνικά νησιά και εξωπραγματικό να καταδυθεί στον χρυσοφόρο πυρήνα της τουριστικής βιομηχανίας, επιλέγοντας άλλη ήπειρο, τον εξωτικό προορισμό που τα φθηνά αεροπορικά εισιτήρια κατέστησαν ρουτίνα. Να κατευθυνθεί προς τα υψίπεδα της ανατολής, τον Κόλπο Χαλόνγκ του Βιετνάμ, τα Ηφαίστεια της Καμτσάτκα στη Ρωσία, στο Σινικό Τείχος, τα τροπικά δάση της Σουμάτρα, τη χαμένη Ατλαντίδα των Μάγιας στο Μεξικό, το Μάτσου Πίτσου των Ινκας στο Περού, τα νησιά της Ωκεανίας.

Ο ιός ύψωσε απαγορευτικό. Στέρησε από το ταξίδι την ελευθερία κινήσεων, την ξένοιαστη ανενδοίαστη μύηση στα μυστήρια του κόσμου. 

Η μετακίνηση έγινε...

ΚΟΡΩΝΟΪΟΣ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Το σωτήριο κενό ανάμεσά μας

Σε αποστάσεις οι μαθητές στις τάξεις, σε αποστάσεις οι επιβάτες στο μετρό, στα λεωφορεία, σε αποστάσεις τα τραπεζάκια έξω (και μέσα), με εναλλάξ βάρδιες και ασύρματη παρακολούθηση η δουλειά στα γραφεία, όπως στην Αυστραλία, όπου «χάρτες θερμότητας» θα ενημερώνουν τους εργοδότες για την τήρηση των διαστημάτων.

Κοινωνική απομόνωση των νοσούντων υφίσταται από καταβολής ιστορίας (οι λεπροί, όταν δεν εξορίζονταν, ήταν υποχρεωμένοι να φορούν κουδούνια ώστε να ειδοποιούν τους άλλους για την παρουσία τους). Φυσική απόσταση μεταξύ πολιτών επιβάλλεται από τις μεγάλες πανδημίες, όταν οι άνθρωποι δεν λογάριαζαν τον χρόνο με γενιές, ούτε με χρόνια, αλλά με μέρες, με στιγμές.  


Στη νεότερη ιστορία, από τα επιτυχέστερα παραδείγματα κοινωνικής αποστασιοποίησης, είναι εκείνο του Σεντ Λούις των ΗΠΑ στην πανδημία της γρίπης του 1918, όταν οι Αρχές επέβαλαν λουκέτα, μάσκες και αποστάσεις (έδωσε θηριώδη αγώνα ο επίτροπος υγείας Μαξ Στάρκλοφ, με συνεχείς δημόσιες ομιλίες) και κατέγραψαν ελάχιστους θανάτους. Αντίθετα στη Φιλαδέλφεια, όπου επιτράπηκαν συγκεντρώσεις και παρελάσεις για τον εορτασμό της λήξης του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και δεν εφαρμόστηκε η αύξηση του φυσικού χώρου μεταξύ των ανθρώπων, θρήνησαν χιλιάδες θύματα.

Οι ΗΠΑ ήταν τότε η πρώτη χώρα που επέβαλε μέτρα ατομικής προστασίας και κοινωνικής απομάκρυνσης, ως πρώτη γραμμή άμυνας ενάντια στην επιδημία απουσία φαρμάκου. Αξιωματικός της υγειονομικής υπηρεσίας του Σαν Φρανσίσκο πυροβόλησε τρία άτομα όταν αρνήθηκαν να φορέσουν μάσκα. Στην Αριζόνα, η αστυνομία έκοβε πρόστιμα των δέκα δολαρίων σε όσους συλλαμβάνονταν χωρίς προστατευτικά μέσα. Οσες πόλεις δεν βιάστηκαν να αναστείλουν τα μέτρα, απέφυγαν ένα δεύτερο κύμα θανάτων.

  
Στην Ελλάδα, το 1918, στη Δυτική Μακεδονία, στις Σποράδες και στην Πάτρα, που σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες επλήγησαν εντονότερα από τη γρίπη, οι οδηγίες των γιατρών για αποφυγή συνωστισμού και κοινωνικών επαφών μόνο πλημμελώς τηρούνταν.

Η μόδα δεν είναι το πρώτο πράγμα που σκέφτεται κανείς ως στρατηγικό μέσο φυσικής απομάκρυνσης, όμως η ένδυση συνεισέφερε στην αποτροπή της εγγύτητας, την παρεμπόδιση της στενής επαφής, όχι μόνο προκειμένου να διασφαλίσει την κοινωνική προστασία, να απομακρύνει ενοχλητικούς μνηστήρες (το κρινολίνο της βικτωριανής εποχής, η ογκώδης εσωτερική φούστα με τα μεταλλικά ελάσματα και διάμετρο μέτρων, λειτουργούσε ως φράγμα μεταξύ φύλων, τάξεων και φυλών), αλλά και για να δώσει λύσεις σε υγειονομικές κρίσεις. Αυτός ο αδιανόητος κώνος, εργαλείο καταπίεσης των γυναικών, όπως και τα τεράστια καπέλα αργότερα, έσωσαν πολλές από τις επιδημίες χολέρας και ευλογιάς. 


 Νωρίτερα, κατά τον Μεσαίωνα, στις επιδημίες πανώλης, που για αιώνες, κατά κύματα, έσβηναν εκείνον τον εσωτερικό ήλιο ο οποίος μας κάνει να πιστεύουμε στην ανωτερότητά μας απέναντι στην υπόλοιπη ύλη, οι γιατροί φορούσαν ένα βαρύ πανωφόρι καλυμμένο με κερί, πλατύγυρο καπέλο και μάσκα που κατέληγε σε ένα μακρύ αιχμηρό ράμφος πουλιού ως φυσικό εμπόδιο της επαφής με τον ασθενή. Γυαλί έκλεινε τα ανοίγματα των ματιών ενώ το υπερμέγεθες ράμφος, παραγεμισμένο με αρωματικά βότανα και μπαχαρικά, λειτουργούσε και ως φίλτρο αέρα. Εμοιαζαν οι γιατροί πλάσματα στην όψη τρομακτικά, αλλόκοτα, καθώς περιφέρονταν ανάμεσα σε ζωές - κρυμμένους θανάτους. 


H απόσταση, παλιά όσο η Βίβλος, αν και ενοχοποιείται για κλονισμό του ψυχικού ισοζυγίου, συνέβαλε στην αποτροπή της γρήγορης συσσώρευσης νέων κρουσμάτων, συχνά δραστικότερα από τις ιατρικές ή φαρμακολογικές παρεμβάσεις, ήταν το κλειδί για την ισοπέδωση της καμπύλης. 


Η τήρηση αποστάσεων δεν ήταν αποτέλεσμα της επιστημονικής κατανόησης του τρόπου μετάδοσης των ασθενειών – συντελέσθηκε στο τέλος του 19ου αι.· η ανάγνωση της γενετικής αλληλουχίας των παθογόνων μικροοργανισμών, η χαρτογράφηση του γενεαλογικού δέντρου και των μεταλλάξεών τους επιτεύχθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες. Η εμπειρική παρατήρηση υπαγόρευε πάντα τα μέτρα προστασίας. 


Παράδειγμα.  


Επιδημία χολέρας στο Λονδίνο του 1854. Πληθώρα θανάτων γύρω από τις δημόσιες αντλίες νερού. Αφαιρέθηκαν οι λαβές των αντλιών και ταχέως περιορίστηκε ο αριθμός των θυμάτων.  


Μοιάζει δύσκολη η τήρηση της φυσικής απομάκρυνσης σήμερα, που όλες οι αποστάσεις έχουν καταργηθεί, που από καιρό δεν υφίσταται κοινωνική φραγή στη σωματική οικειότητα, όμως...

ΚΟΡΩΝΟΪΟΣ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Η υγεία τίκτει το φιλί και το φιλί τη φιλία

Της ΤΑΣΟΥΛΑΣ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ

Κοινή πράξη τρυφερότητας ο χαιρετισμός με φιλί, στο ένα ή και στα δύο μάγουλα, μία, δύο, τρεις ή και τέσσερις φορές, έχει τεθεί σε επ’ αόριστον αναμονή. 

Τα δύο πρόσωπα δεν μπορούν πια να έρθουν κοντά, τα χείλη να ακουμπήσουν το δέρμα του άλλου, να νιώσουν τη δροσιά ή τη θέρμη του, τη στιλπνάδα ή την απαλότητά του. Οι δυο αύρες να μπλεχτούν μεταξύ τους αστραπιαία. Η γρήγορη επαφή να γίνει μνήμη –και ευθύνη– του σώματος.  

Ο χαιρετισμός περιορίζεται στο από απόσταση κούνημα του χεριού, μετατοπίζοντας το κέντρο των αισθήσεων, στο άγγιγμα των αγκώνων, στο χτύπημα στην πλάτη, στο ποδοβολητό, στο πάτημα των ποδιών, στο ινδικό namaste ή το ταϊλανδέζικο wai –ενωμένες παλάμες μπροστά στο στήθος και μικρό σκύψιμο του κεφαλιού–, στην ιαπωνική υπόκλιση ή άνοιγμα των χεριών σε τόξο, στον χαιρετισμό α λα Γουχάν – γρήγορο δεξί και αριστερό λάκτισμα των ποδιών. Σήκωμα καπέλου σήμερα δεν υφίσταται...

Το φιλί, λοιπόν, από το αρχαίο ρήμα φιλώ –αγαπώ–, δεν συνιστάται ή έχει επισήμως απαγορευτεί, όπως στην Ιταλία.  

Ξανασυνέβη στην Ιστορία. 

Απαγορεύτηκε περίπου το 30 μ.Χ. επί Τιβέριου, προκειμένου να ανακοπεί η εξάπλωση της λέπρας.  

Απαγορεύτηκε το 1439, στην Αγγλία, σε κύμα πανώλης, κατά τη διάρκεια τελετών προς τιμήν του Ερρίκου του 6ου ώστε να μην τεθεί σε κίνδυνο η ζωή του νεαρού τότε βασιλιά.  

Απαγορεύτηκε το 1575 στην Ιταλία όταν επανεμφανίστηκε ο Μαύρος Θάνατος, και στη Νάπολη, ιδιαίτερα εκτεθειμένο και βαρέως πληγέν λιμάνι, επί αντιβασιλείας Ουρτάδο δε Μεντόθα, τιμωρούνταν με θάνατο.

Μολονότι το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού δεν χαιρετά, λόγω κουλτούρας, με φιλί, αυτό έχει εγγραφεί στα γήινα κατάστιχα ως η πλέον εύγλωττη εκδήλωση οικειότητας, αναγνώρισης, φιλίας – ο μέσος άνθρωπος περνά 336 ώρες –δύο εβδομάδες– της ζωής του φιλώντας.

Στην αρχαία Ελλάδα, το φιλί, αυτή η γέφυρα ανάμεσα στα λόγια και στις πράξεις, αποτελούσε έκφραση σεβασμού, ικεσίας (ο Πρίαμος φιλά το χέρι του Αχιλλέα ικετεύοντας για την παράδοση της σορού του Εκτορα), αλλά και δήλωση κοινωνικής θέσης, αξιώματος. 

Οπως και σε άλλους αρχαίους πολιτισμούς, ο υψηλά ιστάμενος φιλούσε τον ισότιμο άνδρα στα χείλη (όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος για τους Πέρσες της ίδιας τάξης) και τον κοινωνικά κατώτερο στο μάγουλο, ενώ υπήκοοι, υπηρέτες, σκλάβοι φιλούσαν το χέρι, τα πόδια, τον χιτώνα ή ακόμα και το έδαφος που πατούσε ο ηγεμόνας τους. 

Οι Ρωμαίοι, μαζικά ρέποντες στο φιλί, διέθεταν διαφορετικές λέξεις για το φιλί στο μάγουλο ή στο χέρι (osculum), το φιλί στα χείλη (basium) και το βαθύ παθιασμένο φιλί στο στόμα (savolium). Ο Οβίδιος και ο Κάτουλλος τα υμνούσαν. 

Πέραν του κοινωνικού ή ερωτικού, είχαν και οικονομικό ή πολιτικό περιεχόμενο. Λόγω διαδεδομένου αναλφαβητισμού, τα φιλιά χρησίμευαν για τη σφράγιση συμφωνιών, αλλά και την προσέλκυση ψηφοφόρων. Πρακτικές που άλλαξαν με την παρακμή της Ρώμης και την άνοδο του Χριστιανισμού. 

Το φιλί ως έκφραση οικειότητας εξέπνευσε, έγινε το «φιλί της φιλανθρωπίας» του Απόστολου Πέτρου, το «ιερό φιλί» του Απόστολου Παύλου, το «φιλί της ειρήνης» ως ένδειξη αμοιβαίας συγχώρεσης, το φιλί του σεβασμού (ασπασμός των εικόνων), το φιλί αυτοπροσφοράς και ταπεινότητας (φίλημα των ποδιών).

Το κοινωνικό φιλί επανεμφανίστηκε τον 11ο αι. στη Μεσαιωνική Ευρώπη, ως έξοδος της φιλίας και των οικείων σχέσεων από τον έλεγχο της οικογένειας και της κοινωνίας, ως μια απελευθερωτική προσωπική επιλογή. Προϊόν της ανάγκης για χαλάρωση της πατριαρχικής τάξης.

Σήμερα, σχεδόν σε όλον τον δυτικό κόσμο, είναι τόσο διαδεδομένος ο χαιρετισμός με φιλί στο μάγουλο, μεταξύ ηγετών και απλών πολιτών, που η παράλειψή του εκλαμβάνεται ως έκφραση ψυχρότητας ή αντιπάθειας και επιβάλλει την παροχή εξηγήσεων – «είμαι κρυωμένος, δεν σας φιλώ». Πλέον δεν απαιτεί καμία αιτιολόγηση.

Τώρα, και μέχρι ο ιός να εξημερωθεί, μπορούμε, διαφεύγοντας τις ισόβιες αποφάσεις, μόνο θεωρητικά να μιλάμε για τα δύο σταυρωτά φιλιά σε Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Ουγγαρία, Ρουμανία, Γαλλία (στην Προβηγκία τρία και στην Κοιλάδα του Λίγηρα τέσσερα), Βραζιλία κ.ά., για τα τρία φιλιά σε Ελβετία, Ολλανδία, Πολωνία, Σερβία, Ρωσία κ.ά., για το ένα φιλί σε Βέλγιο, Μεξικό, Κολομβία, Αργεντινή κ.ά., για τα οκτώ φιλιά σε ορισμένες περιοχές του Αφγανιστάν, για τα ανδρικά φιλιά στη μύτη στο Ομάν, το άγγιγμα του Εσκιμώου με τη μύτη, το γρήγορο φιλί στα χείλη σε Νότια Αφρική και Αυστραλία, το φιλί στον αέρα...

Στον σημερινό ανέπαφο πλανήτη της ψηφιακής επικοινωνίας, που επιχειρεί με την εικόνα να δεσμεύσει την καρδιά...

ΚΟΡΩΝΟΪΟΣ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Ανέπαφος νέος κόσμος

Της ΤΑΣΟΥΛΑΣ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ

Κοινωνική απόσταση στο σπίτι, στον δρόμο, στο σούπερ μάρκετ, στα φαρμακεία, στα μέσα μεταφοράς, στα Ι.Χ.  


Το μαζικότερο πείραμα που έγινε ποτέ στην ανθρωπότητα του συγχρωτισμού, της φυσικής εγγύτητας, της σωματικής επαφής.

Αποτρέπει τη διασπορά του ιού, λένε οι ειδικοί, αποδυναμώνει το ιικό φορτίο και άρα μειώνει τον αριθμό των βαρέως νοσούντων, είναι μαζί με την καραντίνα (εγκλεισμός μη νοσούντων που ενδέχεται να εκτέθηκαν στον ιό) και την απομόνωση (των νοσούντων) το μόνο βέβαιο όπλο ενάντια στον εχθρό. Δεν είναι πρόβλημα, είναι η λύση. Μετατρέπει τον κάθε μεμονωμένο πολίτη σε στρατιώτη στο δικό του μέτωπο.

Από τους βιβλικούς χρόνους ήταν όπλο η απομόνωση –σε ορισμένες περιόδους εξαιρετικά επιθετικό (λοιμοκαθαρτήρια, λαζαρέτο, ξερονήσια)–, το «πάγωμα» δραστηριοτήτων, όμως, είναι πρωτόγνωρη η τήρηση αποστάσεων ανάμεσα στους ανθρώπους σε όλα τους τα περιβάλλοντα, σχεδόν στο σύνολο του γήινου πληθυσμού. Δεν είναι κάτι δύσκολο στην ψηφιακή εποχή, που εξασφαλίζει τη συνύπαρξη αποκλείοντας τον συγχρωτισμό, που τοποθετεί στη θέση της απουσίας την εικονική παρουσία, που αντικαθιστά τη σωματική απομάκρυνση με την ψηφιακή επικοινωνία. Ανακλάσεις, ίσως, ενός μέλλοντος, που όχι οι άνθρωποι αλλά τα άβαταρ ή οι ρεπλίκες τους θα έρχονται σε στενή επαφή.

Το γνωρίζουμε από βρέφη. Η εικόνα δεν αναπληρώνει το φυσικό πλησίασμα, το βαθύ βλέμμα, τη σωματική αφή. Οι επαφές των σωμάτων απαλύνουν τον πόνο, μειώνουν την αγωνία, δυναμώνουν την αλληλεγγύη, βάζουν μπροστά μια εσωτερική μηχανή. Η εγγύτητα δεσμεύει την καρδιά. Τα χέρια που σφίγγουν το ένα το άλλο, η θέρμη της αναπνοής, μνήμες και ευθύνες του σώματος στο παρόν και στο μέλλον. Στο σώμα διδασκόμαστε τον κόσμο.

Τα πίξελ της εικόνας κατεβάζουν θερμοκρασίες, παραμερίζουν ερωτήματα, μετατοπίζουν το κέντρο των νοημάτων, διασπούν την κοινωνική ταυτότητα, αδειάζουν τα εσωτερικά τοπία. 


Ομως, έχουμε ήδη εθιστεί στη νέα μας απόκοσμη ζωή. Βλέπουμε σε ταινίες συνωστισμένα πεζοδρόμια, πλημμυρισμένες στον κόσμο πλατείες, συναντήσεις ανθρώπων, χειραψίες, φιλιά και ξαφνιαζόμαστε, μοιάζουν με...

ΚΟΡΩΝΟΪΟΣ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Παλιά ερωτήματα πίσω από τη σχισμένη αυλαία

Της ΤΑΣΟΥΛΑΣ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ
 

Οι καταστροφές κάνουν τους ανθρώπους σοφότερους, παρέχουν τη γνώση για την επανόρθωση λαθών, την εγκατάλειψη συνηθειών και πρακτικών που έκαναν τις κοινωνίες ευάλωτες, λένε επιστήμονες και φιλόσοφοι.  

Από τις αρχές του ’90 ο τότε πρόεδρος της Παγκόσμιας Κτηνιατρικής Εταιρείας Απόστολος Ράντσιος έλεγε, όπως και πολλοί άλλοι ειδικοί, ιδίως μετά και τις μεγάλες διατροφικές κρίσεις –νόσος των τρελών αγελάδων, διοξίνες, υπερκατανάλωση αντιβιοτικών (άνω του 50% της παγκόσμιας παραγωγής σκευασμάτων τελευταίας γενιάς) από ζώα, μελαμίνες– και τις συνεχείς υπερβάσεις των περιβαλλοντικών ορίων, ότι οι εξελίξεις τρέχουν πριν από τη δυνατότητα του ανθρώπου να αντιμετωπίζει τα «ατυχήματα», οι πανδημίες ελλοχεύουν και σε μια ορισμένη στιγμή ξεσπούν. Είναι μια εμπειρία που η ανθρωπότητα αποκτά μετά κάθε μεγάλη κρίση, καταστρώνει σχέδια –στο πιο ανεπτυγμένο κομμάτι της- και μετά... τα ξεχνάει. Η ζωή στην κόψη συνεχίζεται, οι κίνδυνοι γίνονται θολοί και το επόμενο κακό αιφνιδιάζει, σαν ποτέ να μην είχε προβλεφθεί. Ρέπουμε στο να αναμένουμε την κατακτημένη κανονικότητα, όχι την απροσδόκητη συμφορά.

Με τι υλικά θα χτιστεί το νέο;  

Με το καταστάλαγμα της πικρής γνώσης ή με τη λάβα νέων επεκτατικών ορέξεων, που εύκολα ικανοποιούνται σε στιγμές χάους;  

Οι πανδημίες επηρεάζουν όχι μόνο την υγεία – μετράμε καθημερινά τις απώλειες σε δεκάδες χιλιάδες θύματα και σε εκατομμύρια κρούσματα παγκοσμίως. Οχι μόνο την οικονομία – θα επακολουθήσει, είπε η γενική διευθύντρια του ΔΝΤ Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, μια κρίση ισχυρότερη της Μεγάλης Υφεσης· η μείωση του παγκόσμιου ΑΕΠ υπολογίζεται στα 5 τρισ. δολάρια· ήδη 10 εκατ. Αμερικανοί έμειναν άνεργοι μέσα σε λίγες εβδομάδες όταν ο αντίστοιχος αριθμός ήταν 8,8 εκατ. από το 2008 έως το 2010 στις ΗΠΑ. Οι πανδημίες επηρεάζουν και τους στόχους μας, τους εξυγιαίνουν ή τους καταβαραθρώνουν –ίσως όχι για πολύ, αλλά για τόσο χρόνο ώστε να χαθεί η ευκαιρία– σε καιροσκοπικές, ατομικιστικές, ή στενά εθνικιστικές βάσεις. (Επαναλαμβάνεται συχνά από επίσημα χείλη ότι η Ευρώπη, ο κόσμος, πρέπει να δράσουν συλλογικά· ο «σώζων εαυτόν σωθήτω», οι αυταρχισμοί Τραμπ, Πούτιν, Μπολσονάρο δεν αποδίδουν καθώς όλοι βρισκόμαστε στην ίδια βάρκα.) Τέλος, οι πανδημίες επηρεάζουν και τις ιδέες μας για τον δισδιάστατο κόσμο μας, τον συσκευασμένο σε κουτάκια αλλά ευπόρθητο σε παγκόσμια δεινά, για το ευεπίφορο σε φανατισμούς, αντιφατικό, άνισο πλανητικό χωριό μας.  

Διασκορπίζουν τον χρόνο και τη διαδοχή, εισκομίζουν αβεβαιότητες, ενταφιάζουν βλέψεις, παρουσιάζουν μια φύση αχαρτογράφητη, σαν να σκίζεται η αυλαία της πραγματικότητας και να μην μπορούμε ακόμη να δούμε τίποτα από την άλλη πλευρά.

Τα παραπάνω, μαζί με τον φόβο της αρρώστιας, του θανάτου, την απώλεια οικείων, τη θρυμματισμένη κανονικότητα, την αίσθηση της κοινής ανθρώπινης μοίρας απέναντι στη λαίλαπα, επαναφέρουν τα βαθύτερα υπαρξιακά ερωτήματα που απασχολούσαν πάντα τον άνθρωπο σε μεγάλες κρίσεις. 

Το ζήτημα της αρχής και το ζήτημα του τέλους, το νόημα και την αξία της ύπαρξης. Δηλαδή, τα ερωτήματα που βασάνιζαν κάποιον όταν ο κόσμος ήταν πεπερασμένος και αμετάβολος, όταν δεν υπήρχε το κράτος ως μηχανισμός πειθαρχίας και προφύλαξης και στους λοιμούς ευδιάκριτα χαρασσόταν η γεωγραφία της κόλασης, μας βασανίζουν απαράλλακτα και τώρα, στους καιρούς των συστημάτων υγείας, του διευρυμένου σε διαστάσεις απείρου, επιστημονικού, τεχνολογικού, κοσμικού σύμπαντος, της εμπιστοσύνης στους ειδικούς, της λατρείας των επιστημόνων, των νέων ημίθεων, με τον αλτρουιστικό ηρωισμό του Προμηθέα και την τόλμη του Ικαρου.

Ερωτήματα που δεν αλλοιώνονται από τις νέες μορφές επικοινωνίας, διάδρασης, κοινωνικότητας, συνύπαρξης σε έναν χώρο άυλο, ψηφιακό, από τη μεταφορά των επαφών μεταξύ οικείων, των σχέσεων μεταξύ πολιτικής και βιολογικής ζωής στο cloud, από τη μετάλλαξη του απτού κόσμου σε ασώματο.

Μόνο οι απαντήσεις διαφέρουν. 

Κάθε εποχή, από την αρχή της Ιστορίας, από τότε που οι άνθρωποι εγκατέλειψαν τους νεολιθικούς οικισμούς και άρχισαν να ζουν σε πόλεις, επιχειρεί να ανασυστήσει μια νέα σκέψη.  

Ποια θα ήταν αυτή σήμερα; 

Ας υποθέσουμε: 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Νέες κούρσες εξοπλισμών, λιγότερες συμφωνίες


Πάνε χρόνια τώρα που ο πυρηνικός εξοπλισμός έχει σταματήσει να περνά από το λεπτό κόσκινο του παγκόσμιου ελέγχου.

Δεν είναι μόνο η αποδέσμευση του Ιράν από την ετοιμόρροπη συμφωνία του 2015 (παύση της κατασκευής πυρηνικών όπλων από το Ιράν με αντάλλαγμα οικονομικές διευκολύνσεις και άρση οικονομικών κυρώσεων), από την οποία οι ΗΠΑ είχαν αποχωρήσει –με το πρόσχημα της παραβίασης των όρων της– επιβάλλοντας νέες κυρώσεις.

Εδώ και δύο δεκαετίες έχουν ξεθωριάσει οι πολυμερείς συμφωνίες για τον πυρηνικό αφοπλισμό, καθώς οι εννέα κάτοχοι πυρηνικών οπλοστασίων επενδύουν τεράστια ποσά στην αναβάθμισή τους. Δεν έχουν τέλος οι κομπασμοί Τραμπ, Πούτιν, Κιμ Γιονγκ Ουν περί υπεροπλίας, περί αόρατων βαλλιστικών πυραύλων με απεριόριστο βεληνεκές και ταυτόχρονα οι απειλές προς όσους επιχειρούν να αναπτύξουν τις ίδιες πηγές ολέθρου.  


Μέσα στο 2019, Τραμπ και Πούτιν, ο πρώτος τον Φεβρουάριο και ο δεύτερος τον Ιούνιο, ακύρωσαν την ιστορική συμφωνία Γκορμπατσόφ - Ρέιγκαν του 1987 για την εξάλειψη των κινητών χερσαίων βαλλιστικών πυραύλων μέσου βεληνεκούς (καταστράφηκαν 2.692 πύραυλοι εγκατεστημένοι σε ευρωπαϊκές χώρες και σοβιετικά εδάφη), ανοίγοντας πλέον παράθυρο για την επανεμφάνισή τους στη Γηραιά Ηπειρο.  


Το 2001 είχε ματαιωθεί και η κρίσιμη συμφωνία του 1972 για τον περιορισμό των αντιβαλλιστικών πυραύλων. 


Πλέον, η μόνη ισχύουσα συμφωνία ελέγχου των εξοπλισμών και της χρήσης των 14.000 ετοιμοπόλεμων πυρηνικών όπλων που κατέχουν τα κράτη (από περίπου 78.000 την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου), είναι η START· αν δεν ανανεωθεί, θα λήξει τον Φεβρουάριο του 2021. 


Από το 1959, που υπογράφηκε η πρώτη συνθήκη για τον πυρηνικό αφοπλισμό (αφορούσε την απαγόρευση των πυρηνικών δοκιμών στην Ανταρκτική), έχουν τεθεί σε ισχύ 14 συνθήκες για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων, την καταστροφή κεφαλών, τη μείωση στρατηγικών όπλων κ.ά.  


Η πλέον πρόσφατη (2017), εκείνη του ΟΗΕ για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Οπλων, μένει στα χαρτιά, καθώς την μποϊκοτάρουν –λόγω Β. Κορέας και Μ. Ανατολής– όλες οι πυρηνικές δυνάμεις (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Ινδία, Πακιστάν, Ισραήλ, Γαλλία, Βρετανία, Βόρεια Κορέα), όπως και οι χώρες που διατηρούν νατοϊκά πυρηνικά όπλα στο έδαφός τους (Βέλγιο, Ολλανδία, Γερμανία, Ιταλία και Τουρκία), στο πλαίσιο του δόγματος της πυρηνικής αποτροπής.

Η διεθνής αρχιτεκτονική του πυρηνικού αφοπλισμού σταδιακά καταρρέει.  


Η γνώση του κινδύνου (ένας περιορισμένος πυρηνικός πόλεμος θα είχε 2 δισ. θύματα, κλιματική αλλαγή και λιμό στο 1/4 της Γης)...

ΗΡΩΙΚΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΗΣ ΕΛΠΙΔΑΣ: Το μονόσπιτο ως πατρίδα

Της ΤΑΣΟΥΛΑΣ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ

Δεν εγκαταλείπει τη γη της η Ρηνιώ Κατσοτούρχη, η μοναδική κάτοικος της Κινάρου, ακόμη και στις πιο παρατεταμένες κακοκαιρίες, χωρίς ρεύμα, τηλέφωνο, προμήθειες. Φρικιά στη σκέψη ότι η νησίδα των 4,5 τ.χλμ. μεταξύ Λέρου και Αμοργού θα μπορούσε να μεταβληθεί σε ακατοίκητο βράχο χωρίς καμία δραστηριότητα· ναι μεν με αιγιαλίτιδα ζώνη, αλλά χωρίς δικαίωμα στην υφαλοκρηπίδα και στην αποκλειστική οικονομική ζώνη, σε terra nullius, γη με αδιευκρίνιστο καθεστώς, γκρίζo...  


Αυτός είναι ο εφιάλτης της – τον επαναφέρουν αρκετές φορές την ημέρα τα τουρκικά αεροσκάφη που σχίζουν επιθετικά τον ουρανό πάνω της: τι θα απογίνει ο τόπος της όταν εκείνη φύγει από τη ζωή.

 
Ετσι ερήμωσε η Πλάτη, μεταξύ Καλύμνου και Ψερίμου, όταν αρρώστησε και πέθανε τον Σεπτέμβριο, στα 70 του, ο επονομαζόμενος «Πλατάρχης», ο Μιχάλης Λαμπρόπουλος, που είχε εγκατασταθεί εκεί προς 20ετίας για να στεριώσει σπιτικό στο νησί.

 
Τα γειτονικά Λέβιθα –6 μίλια ανατολικά της Κινάρου– κρατούν γερά. Από το 1820 η οικογένεια Καμπόσου δεν έχει εγκαταλείψει ποτέ τη νησίδα των 9 τ.χλμ. Τέσσερα άτομα τον χειμώνα (ο 78χρονος Δημήτρης Καμπόσος, η γυναίκα του Ειρήνη, οι γιοι τους Μανώλης και Αναστάσης), δέκα με δώδεκα το καλοκαίρι, όταν καταφθάνουν από την Πάτμο οι σύζυγοι και τα παιδιά των δύο γιων και οι οικογένειες των άλλων δύο παιδιών τους. Ασχολούνται με την κτηνοτροφία –ποιμαίνουν 650 αιγοπρόβατα και παράγουν τυρί και μυζήθρα–, τη γεωργία, την αλιεία, το καλοκαίρι υποδέχονται στο ταβερνάκι τους επιβάτες ιστιοφόρων. Η πολυπόθητη οικονομική ζωή, ώστε να οριοθετηθεί γύρω από βραχονησίδες υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, αποκτάται και μόνο με την ποιμνιοβοσκή, όπως παλιότερα στα Ιμια και στην Καλόλιμνο – στην τελευταία διαβιούν πλέον μόνο οι στρατιώτες που επανδρώνουν το τοπικό φυλάκιο. Η παρουσία κοπαδιών στα Ιμια υποδήλωνε οικονομική δραστηριότητα, το πηγαινέλα του αιγοβοσκού προσυπέγραφε την ελληνικότητά τους.

Βραχονησίδες, λέξη για εμάς με βαρύ φορτίο. Ξυπνούν όχι εικόνες ερημικών παραδείσων, αλλά φόβους – διαρκής η τυραννία των τουρκικών βλέψεων. 

  

Ομως, η Ρηνιώ στην Κίναρο, ο Δημήτρης στα Λέβιθα, ο Μιχάλης Κάβουρας στο Μαράθι, η δασκάλα Μαρία-Φαίδρα Τσιαλέρα του μοναδικού μαθητή στους Αρκιούς των 44 κατοίκων, η Ειρήνη Ντούσκου στη Δοκό, μια χούφτα άνθρωποι σπαρμένοι στον Αγιο Μηνά, στη Σαμιοπούλα, στο Φαρμακονήσι, στα Αντίψαρα, στο Γαϊδουρονήσι, στο Πελαγονήσι, στην Περιστέρα, στο Πιπέρι, στο Γυαλί..., δεν είναι μονάχα ακατάβλητοι βιγλάτορες των ελληνικών οριζόντων, σκοπιωροί των αλίμενων ακτών, ζωντανοί κυματοθραύστες αμεταγύριστων ορέξεων – από 5 έως... 152 ελληνικά νησιά, νησίδες και βραχονησίδες, από τη Ζουράφα, ανατολικά της Σαμοθράκης, έως τη Γαύδο στο Λιβυκό Πέλαγος διεκδικεί κατά καιρούς η Τουρκία, αμφισβητώντας την ελληνική κυριότητα. Δεν είναι φυγόκοσμοι μοναστές, που ευτυχούν αποκλειστικά στους θαλασσοδαρμένους χερσότοπους. Μάχονται να συντηρήσουν τις ρίζες τους, να διατηρήσουν το λεπτότατο νήμα της συνέχειας στη γη τους, στα πατρογονικά χώματα που πατούν, γιατί εκεί νιώθουν πιο πολύ την Ελλάδα· να εμφυσήσουν ξανά την πνοή της ανθρώπινης δημιουργίας σε εδάφη όπου μόνο η φύση έχει απομείνει να σμιλεύει αργά κόσμους· να αντιπαλέψουν τα δυσυπέρβλητα, να δαμάσουν τα ατιθάσευτα. Με τα αγροτόσπιτά τους, τα περιβόλια τους, τα ζώα τους, την υποδοχή ταξιδευτών.

Μια ζωή με κινδύνους, όχι πάντα ευχάριστη, περιοδικά σκληρή, ενίοτε ποτισμένη με την πίκρα της κρατικής αμέλειας – δεν αρκούν οι επετειακές επισκέψεις υπουργών, υφυπουργών και στρατιωτικών κλιμακίων, καθώς δεν υφίσταται σταθερό σχέδιο όχι μόνο για τους αλμυρούς ξέμακρους βράχους που συντηρούν ανθρώπινη ζωή, αλλά και για τις πιο φιλόξενες νησίδες ανάμεσα στις 6.000 μικρές και μεγάλες κουκκίδες γης στα ελληνικά πελάγη. Από αυτές, μόνο οι 107 κατοικούνται· οι 28, με πληθυσμό κάτω από 100 κατοίκους.

Οσο ισχυρή κι αν είναι η συνείδηση του ακρίτα φύλακα, κάτι πιο απόλυτο, πιο βαθύ μοιάζει να τους συνδέει με τα ανεμοδαρμένα σιωπηλά κομμάτια γης, να τους κρατά καρφωμένους στα άγρια χώματα που προβάλλουν από τα άπατα των απάτων:  

ΣΥΡΙΖΟΞΕΦΤΙΛΑΡΑΔΙΚΟ: Ισως να αρχίσουμε από τη γλώσσα



«Ο​​​​ Μητσοτάκης λέει παπαριές». 


«Αντιλαμβάνομαι απόλυτα πως έχει μαυρίσει η ζωή των ανθρώπων, αλλά στις 21 Αυγούστου η χώρα βγαίνει από οκτώ έτη μνημόνια...». 


«It’s a crime of the past». «Ο τελικός αριθμός των νεκρών θολώνει την εικόνα». 


«Οσοι έχουμε θέση ευθύνης μπορεί να αισθανόμαστε αδικημένοι, με την έννοια αυτού που λέγεται στην καθομιλουμένη “μου έτυχε η στραβή στη βάρδιά μου”...».


Θρασύτητα ιδιαζόντως απεχθής, μπρος σε έναν τόσο υψηλό βαθμό πόνου και δυστυχίας.  


Η ανάγκη παραμονής στην εξουσία αποχαλινώνει τη γλώσσα, επειδή τα μέσα που χρησιμοποιεί για τη συντήρηση της επιρροής της είναι η ιδιοτέλεια και ο κυνισμός.


«Μπορείτε να ανοίξετε το μυαλό σας και να αφήσετε τις ετοιματζίδικες φράσεις να μπουν μέσα. Αυτές θα στήσουν τις προτάσεις σας –θα σκεφτούν ακόμη και τις σκέψεις σας ώς έναν βαθμό– και εν ανάγκη θα επιτελέσουν τη σημαντική υπηρεσία να συγκαλύψουν εν μέρει το νόημά σας ακόμη κι από σας τους ίδιους», έγραφε ο Οργουελ το 1946 (Politics and the English Language) απευθυνόμενος στους πολιτικούς. Η γλώσσα, έγραφε, «γίνεται άσχημη και ανακριβής διότι οι σκέψεις μας είναι ανόητες, αλλά η αφροντισιά της γλώσσας μας διευκολύνει τις ανόητες σκέψεις μας».


Ο πολιτικός λόγος υποστηρίζει τα ανυποστήρικτα. Επιστρατεύοντας την αοριστολογία και τους εξωραϊσμούς, αλλοιώνει τις έννοιες, εκπορνεύει τις ιδέες, βαφτίζει τα λάθη «επιτυχίες», τις παραλείψεις «ηρωικές προσπάθειες», την απώλεια «σωτηρία» («είχαμε ορισμένους νεκρούς αλλά σώσαμε και πάρα πολλούς»). Εβδομήντα χρόνια πριν, «ανυπεράσπιστα χωριά βομβαρδίζονται από αέρος, οι κάτοικοί τους διώχνονται στην ύπαιθρο, τα ζωντανά σκοτώνονται με πολυβολισμούς, οι καλύβες πυρπολούνται με εμπρηστικές σφαίρες: αυτό ονομάζεται ειρήνευση. Εκατομμύρια χωρικοί διώχνονται από τα κτήματά τους και στέλνονται στους δρόμους μόνο με όσα μπορούν να κουβαλήσουν: αυτό ονομάζεται μετακίνηση πληθυσμών ή επανόρθωση των συνόρων», σημείωνε ο Οργουελ.


Ο ανάλγητος πολιτικός δεν σκέφτεται το κοινό καλό, αλλά μόνο αυτό που μπορεί να τον ωφελήσει. «Νομίζεις», ρωτάει ο Σωκράτης τον Καλλικλή (στον «Γοργία» του Πλάτωνα), «ότι οι ρήτορες αγορεύουν αποβλέποντας πάντοτε στη ωφέλεια του λαού, με μοναδική δηλαδή έγνοια πώς θα γίνουν καλύτεροι οι πολίτες ή αγορεύουν με σκοπό να φανούν ευχάριστοι, παραμελώντας από ιδιοτέλεια εκείνο που συμφέρει στον λαό και μιλώντας του όπως μιλάμε σε μικρά παιδιά, αποκλειστικά για να τον ευχαριστήσει, αδιαφορώντας αν θα γίνει καλύτερος ή χειρότερος, αν θα υποστεί ωφέλεια ή βλάβη;».


Η αχαλίνωτη ιδιοτέλεια συγκεκριμένων πολιτικών καλλιεργεί τον κυνισμό στην κοινωνία και μετασχηματίζει τη συνύπαρξη σε ζούγκλα. «Τι είναι κυνικός; Ενας άνθρωπος που γνωρίζει την τιμή κάθε πράγματος και την αξία κανενός», έλεγε ο Οσκαρ Ουάιλντ.


Σκληρή σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής ζωής, παρά τις επαναλαμβανόμενες δακρύβρεχτες διακηρύξεις για τον τερματισμό των ανισοτήτων και τη στήριξη των αδυνάτων, συνεχίζεται –όπως επιβεβαιώνεται– η άσκηση της πολιτικής εξουσίας με εγωκεντρισμό κι αλαζονεία, έλλειψη ενσυναίσθησης και ενοχών. Απληστοι για διάρκεια, συγκαλύπτουν τις συνθήκες που τη διασκορπίζει. Δεν είναι σώφρονες, γιατί...