"Κόμμα = Ομάς ανθρώπων, ειδότων ν' αναγιγνώσκωσι και ν' αρθογραφώσιν εχόντων χείρας και πόδας υγιείς, αλλά μισούντων πάσαν εργασίαν, οίτινες ενούμενοι υπο ένα οιονδήποτε αρχηγόν, ζητούσι ν' αναβιβάσωσιν αυτόν δια παντός μέσου εις την έδραν πρωθυπουργού, ίνα παρέχη αυτοίς τα μέσα να ζώσι χωρίς να σκάπτωσι"
Εμμανουήλ Ροΐδης , Έλληνας πεζογράφος και κριτικός (1836-1904)


Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα 3η ΗΛΙΚΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα 3η ΗΛΙΚΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: « Γηροβοσκείν», φροντίζοντας τους γέρους!

Γράφει ο Ξενοφών Α. Μπρουντζάκης

Παρακολουθώντας κανείς καθημερινά τα δελτία ειδήσεων και την ειδησεογραφία γενικότερα, όλο και πιο συχνά πέφτει πάνω σε ειδήσεις που κάνουν λόγο για βασανισμούς ανήμπορων γερόντων, για ληστές που εισβάλουν σε σπίτια ηλικιωμένων και τους ξυλοκοπούν άγρια δίχως λόγο. 

Αυτές και άλλες περιπτώσεις απόλυτης αποκτήνωσης έρχονται να προστεθούν στον διάχυτο ρατσισμό της κοινωνίας που λίγο πολύ αποδοκιμάζει τις δραστηριότητες των ηλικιωμένων σπρώχνοντάς τους στην ουσία στο περιθώριο της ζωής και θέτοντας ως κεντρική αξία τις «κοιλιακές φέτες» – μέχρι να αποδειχθεί πόσο μάπα είναι το καρπούζι…

Ωστόσο, αυτή η βίαια εγκληματική συμπεριφορά απέναντι στους ηλικιωμένους δεν αποτελεί μόνο μια ανήθικη συμπεριφορά, ένα σύμπτωμα δραματικό, αλλά μια πολιτισμική βαρβαρότητα, ένα σοβαρό τεκμήριο αξιακής παρακμής.

  Ανατρέχοντας στους κυρίαρχους πολιτισμούς της ανθρωπότητας, θα διαπιστώσουμε ότι θεμέλιος λίθος των κοινωνιών τους ήταν ο ατομικός και κοινωνικός σεβασμός απέναντι στους ηλικιωμένους. Ο ελληνικός πολιτισμός του οποίου έχουμε την απίθανη τύχη να είμαστε κληρονόμοι έτρεφε βαθύτατο σεβασμό για το γήρας.

(...)

Αν ανατρέξει κανείς στο ιερό βιβλίο των Ελλήνων, την Ιλιάδα (που απ’ ότι φαίνεται, ελάχιστοι έχουν διαβάσει…) θα παρατηρήσει ότι ο γέροντας Νέστωρ με τις σοφές του συμβουλές οδηγεί στη μάχη τους Αχαιούς και ότι ο σκληροτράχηλος Αχιλλέας, αν και κυριευμένος από την μανία του, λυγίζει στην επίκληση του σεβάσμιου γέροντα Πρίαμου που του ζητά το κορμί του Έκτορα για να ταφεί σύμφωνα με το εθιμοτυπικό.

Σε ολόκληρη την ιστορία του ελληνισμού των προϊστορικών και ιστορικών χρόνων, οι γέροντες...

 

ΕΘΝΙΚΗ ΠΑΡΑΚΜΗ - ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΠΑΡΤΑΚΙΑΣ ΞΕΦΤΙΛΙΣΜΕΝΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Η τρίτη γενιά κιβωτός μνήμης και αξιών

 


Από τον Φαήλο Μ. Κρανιδιώτη 

Τα θλιβερά γεγονότα του γηροκομείου στην Κρήτη, και γιορτινές μέρες που είναι, προκάλεσαν μερικές αναπόφευκτες σκέψεις. Βασικός παράγων της ιστορικής συνέχειας του Ελληνισμού είναι η για χιλιάδες χρόνια συνοίκηση κάτω από την ίδια στέγη και των τριών γενεών.

  Παππούδες, παιδιά και εγγόνια κάποτε αποτελούσαν αδιάσπαστη ενότητα και οικονομική μονάδα, αφού όλοι συμμετείχαν στον αγώνα για την επιβίωση και τα πολλά παιδιά και εγγόνια σήμαιναν δύναμη και υποκαθιστούσαν το ανύπαρκτο κοινωνικό κράτος, αφού οι απόμαχοι της ζωής εμπιστεύονταν τους απογόνους τους για τη φροντίδα τους στα γεράματα.

Η σύγχρονη ζωή, η εσωτερική μετανάστευση, η αλλαγή επί τω κυνικότερω των αξιών διέσπασαν την ενότητα των τριών γενεών. Σε πολλές περιπτώσεις οι παππούδες στο χωριό ή στο γηροκομείο, οι γονείς στη δουλειά, όταν έχουν, και τα παιδιά στους παιδικούς σταθμούς ή με νταντάδες μαθαίνουν αλβανικά, γεωργιανά, φιλιππινέζικα κ.λπ. Και σε αρκετές περιπτώσεις κάποιοι «παρκάρουν», ακόμη και όταν οι παππούδες είναι αυτοεξυπηρετούμενοι.

Τα πρώτα στοιχεία λαϊκού πολιτισμού στα παιδιά τα δίνουν οι παππούδες και οι γιαγιάδες, που στην ελληνική οικογένεια παραδοσιακά προσέχουν τα παιδιά όταν οι γονείς εργάζονται. Τραγούδια, παραμύθια, παροιμίες, μύθοι, αφηγήσεις ιστορικών γεγονότων περνούσαν από παππού και γιαγιά σε εγγόνια, πριν καν πάνε σχολείο ή όταν ακόμη υπήρχαν ελάχιστα σχολεία και η πλειονότητα ήταν αναλφάβητοι. 

Τα καλοκαίρια, που τα περνούσαμε όλα στο Μαυρομμάτι της Βοιωτίας, ο συνονόματος παππούς μου μας μάθαινε αγροτικές δουλειές -έχω θερίσει μέχρι στάρι με το δρεπάνι-, μας έλεγε ιστορίες από τη Μικρασιατική Εκστρατεία, όπου πολέμησε, αλλά και για γεγονότα που προηγήθηκαν ή ακολούθησαν, τον Διχασμό, την Κατοχή και τη συντριβή της κομμουνιστικής χωριστικής ανταρσίας.

Η εκ πατρός γιαγιά μου, η Μαριάνθη, από το Σκουτάρο της Λέσβου, μας πρόσεχε και μαγείρευε, όταν οι γονείς μου λείπανε στη δουλειά και τον μήνα του χειμώνα που έπαιρναν οι γονείς μου την άδειά τους για να μαζέψουν τις ελιές. Μου περιέγραφε, σαν να ήταν χθες, το θωρηκτό «Αβέρωφ» να κανονιοβολεί στα ανοιχτά και τα αγήματα εμβολής του Βασιλικού Ναυτικού που αποβίβασε και απελευθέρωσαν τη Μυτιλήνη, και τους Τούρκους του χωριού να φεύγουν τρέχοντας πανικόβλητοι. 

Η φροντίδα των γονιών ήταν και είναι ένα ύψιστο ηθικό καθήκον. 

Σήμερα, όλο και συχνότερα το καθήκον αυτό παραβιάζεται και βλέπεις ηλικιωμένους ανθρώπους, που τα παιδιά τους θα μπορούσαν να τους φροντίσουν, αντί γι’ αυτό να τους κλείνουν σε γηροκομεία, εκχωρούν τη σύνταξή τους σε αυτά τα ιδρύματα και μαζί το κουρελιασμένο καθήκον στους γεννήτορές τους.  

Ο λόγος, εκτός από το να εκμεταλλευτούν το σπίτι των γονιών τους, είναι για να κάνουν τη ζωή τους χωρίς να χαλάνε την ζαχαρένια τους γι’ αυτούς στους οποίους χρωστούν τα πάντα.

Είναι σίγουρο πως υπάρχουν και γέροντες που χρειάζονται ειδική φροντίδα, που δεν μπορεί να την έχουν στο σπίτι. Είναι όμως αρκετές φορές που η εισαγωγή στο γηροκομείο είναι μια λιγότερο ή περισσότερο πολυτελής εγκατάλειψη, χωρίς άλλο λόγο από τον εγωισμό και την ανεμπόδιστη κοινωνική ζωή.

Σίγουρα δεν μπορούμε να γυρίσουμε στην εποχή της πατριάς σε μια αγροτοποιμενική Ελλάδα. Αλλά αυτό απέχει πολύ από την κτηνωδία να εγκαταλείπεις αυτούς στους οποίους χρωστάς τα πάντα, την ύπαρξή σου, την ανατροφή σου, τις σπουδές σου. 

Τι θα ήμασταν εγώ και ο αδελφός μου χωρίς τη στοργή, τη φροντίδα και το παράδειγμα των γονιών και των παππούδων μας;

Ο,τι βλέπεις κάνεις, λέει ο λαός, αλλά φαίνεται ότι δεν πιάνει σε όλους το εμπειρικό αυτό μάθημα του παραδείγματος. Κι εμείς βλέπαμε εργατικότητα, δυο ανθρώπους που έκαναν ακάματα τα πάντα για να μας φροντίσουν, να μας μορφώσουν, στερούμενοι πολλά και ταυτόχρονα, παρότι μεγαλωμένοι στα δύσκολα χρόνια της Κατοχής από λαϊκή εργατική και αγροτική οικογένεια αντίστοιχα, μας δίδαξαν, μαζί με άξιους δασκάλους, φιλοπατρία, σεβασμό στον νόμο, αγάπη για την ελευθερία και αδιαπραγμάτευτη αξιοπρέπεια. Βλέπαμε ευθύνη, αλτρουισμό υπέρ της οικογένειας, αλληλεγγύη στους συνανθρώπους.

  Πώς μπορείς ύστερα από όλα αυτά να ανταποδώσεις με εγωιστική παλιανθρωπιά; 

Θα προτιμούσα να στερηθώ τα πάντα, ώστε οι γονείς μου να ζήσουν μέχρι τέλους, όσο περισσότερα χρόνια, στο σπίτι που έφτιαξαν με τον μόχθο τους, αξιοπρεπείς και με τη δική μας φροντίδα. 

Μεγαλώνοντας, κάποια στιγμή συνειδητοποίησα κι εγώ πως δεν είμαστε αθάνατοι, γιατί ως τα 30 κάπως έτσι νιώθεις, πως όλοι και όλα θα είναι εκεί να σε περιμένουν, και έτσι άρχισα να δίνω μεγαλύτερη προσοχή και να βρίσκω λίγο χρόνο, συνειδητοποιώντας πως τίποτα δεν είναι δεδομένο και πως πρέπει έγκαιρα να πεις και να κάνεις αυτά που πρέπει. Να ανταποδώσεις.

Δεν ξέρω αν είναι ουτοπικό, αλλά εκτός από πολιτικές που να στηρίζουν τη μητρότητα, γιατί έχουμε τεράστια έλλειψη από… Έλληνες, να βελτιώνουν την ποιότητα ζωής της τρίτης γενιάς και να αρχίσουμε πάλι να διδάσκουμε εμφατικά αυτές τις αξίες, την αγάπη για την οικογένεια, τον σεβασμό στους μεγαλύτερους και τη φροντίδα τους, θα ήθελα και κάτι εξίσου σημαντικό: 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ: «Τρίτη» ηλικία: είναι δήθεν η πραγματικά «χρυσή;»

 


Γράφει ο Καθηγητής Γιώργος Πιπερόπουλος

 

     Ο γενεσιουργός πυρήνας, ο σπόρος, του σημερινού μου άρθρου προέκυψε πριν ένα χρόνο και πριν τα αυστηρά lockdown που επέβαλε η Κυβέρνηση τον Μάρτιο του 2020. Γεννήθηκε από τη συζήτηση που είχαμε στην παρέα μου (όλοι είμαστε συνταξιούχοι άνω των 65 αλλά κάτω των 85) με αφορμή την γοργά εξελισσόμενη διεθνώς και πολύ επικίνδυνη ιδιαίτερα για άτομα της τρίτης ηλικίας πανδημία του covid-19.

     Οι συζητήσεις μας συνεχίστηκαν με τηλεφωνικές επαφές και οι ανταλλαγές απόψεων επικεντρωνόταν και με σοβαρότητα και με χιούμορ στην «καχύποπτη» υπόθεση ότι κάποιοι θέλουν «να μας ξεκάνουνε» με την πανδημία που ταλανίζει δραματικά ολάκερη την Υφήλιο για να γλυτώσουν τα Κοινωνικά Ταμεία των Κρατών τις συντάξεις μας!..

     Ξεπερνώ με μπόλικο καλοπροαίρετο χιούμορ τα σχετικά με τις υποψίες, προφανώς  δικαιολογημένες από τα στατιστικά στοιχεία, για την επικινδυνότητα της «τρίτης ηλικίας» αλλά οφείλω να υπογραμμίσω τον παράγοντα «υποκείμενα νοσήματα».

     Στους 12 μήνες που πέρασαν από τον Μάρτιο του 2020 μέχρι σήμερα χάσαμε στην Πατρίδα μας περίπου 7.140 άτομα κυρίως της δικής μου γενιάς με μικρό αριθμό θυμάτων μικρότερων ηλικιών. Στο ίδιο 12μηνο διεθνώς χάθηκαν περίπου 2.662.000 συνάνθρωποί μας τρίτης ηλικίας με υποκείμενα νοσήματα.

Οφείλω όμως να υπογραμμίσω ότι τους 12 τελευταίους μήνες, όπως κάθε χρόνο,  πέθαναν από διάφορες αιτίες στην Ελλάδα περίπου 120.000 συνάνθρωποί μας και διεθνώς περισσότεροι από 56.000.000.

https://coronavirus.jhu.edu/map.html

Σήμερα θα σκιαγραφήσω τα ψυχό-κοινωνικά δεδομένα της «τρίτης ηλικίας» χρησιμοποιώντας για το θέμα μαζί με προσωπικές εμπειρίες και πηγές της πολύ πλούσιας σε αποθέματα εμπειρικών μελετών και θεωρητικών απόψεων βιβλιογραφία των επιστημών συμπεριφοράς.

     Η έβδομη δεκαετία της ζωής, τα 60 χρόνια μας, ταυτίζεται ουσιαστικά και τυπικά με την απαρχή της καθοδικής πορείας του ατόμου καθώς εμφανίζεται μια πληθώρα προβλημάτων που καθιστούν την τρίτη, την κατά επίφαση και «χρυσή» ηλικία, ως την πλέον δύσκολη, ίσως, περίοδο τη ζωής μας.

     Κυρίαρχη θέση στους προβληματισμούς του ατόμου κατέχουν τα γενικά και ειδικά προβλήματα υγείας που ο καθένας και η καθεμιά αντιμετωπίζουμε. Για μερικούς τα προβλήματα αυτά παρουσιάζουν ενοχλητική, φορές-φορές βασανιστική ένταση ενώ σε όλους επέρχεται βαθμιαία η γενική απώλεια δυνάμεων και η εξασθένιση της αντίστασης του οργανισμού σε μολύνσεις και ιώσεις.

     Η Ευρωπαϊκή Ένωση των 27 (το Ηνωμένο Βασίλειο αποτελεί ήδη παρελθόν για την ΕΕ από τον Ιανουάριο του 2019) αριθμεί περίπου 450 εκατομμύρια κατοίκους. Σε αυτό το πληθυσμιακό σύνολο των κατοίκων της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 20.3%,  δηλαδή ένας στους πέντε κατοίκους, είναι άνδρες και γυναίκες με ηλικίες άνω των 65 ετών.

     Με μια γρήγορη ματιά διαπιστώνουμε ότι στα άτομα της τρίτης ηλικίας (άνω των 65 ετών)  η Ιταλία κατέχει την πρώτη θέση με ποσοστό  22.8% (με πληθυσμό 60.5 περίπου εκατ.), στη δεύτερη βρίσκεται η Πατρίδα μας Ελλάδα με 22.5%, (με πληθυσμό 10,5 εκατ.), στην Τρίτη θέση η Πορτογαλία με 21.8%, (με πληθυσμό 10,2 εκατ.) στην ίδια θέση και η Φινλανδία με 21.8% (και πληθυσμό 5.5 εκατ.), στην τέταρτη θέση η Γερμανία με 21.5% (και πληθυσμό 83.8 εκατ.) και στην Πέμπτη θέση η Βουλγαρία με 21.3%. (με πληθυσμό 7 εκατ.).

     Καλώ την προσοχή σας στο σχετικό άρθρο της Eurostat (όσοι θέλουν μπορούν να μελετήσουν περισσότερο το μακροσκελές άρθρο χρησιμοποιώντας τον παρακάτω σύνδεσμο)

https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Population_structure_and_ageing

     Σήμερα στην Ευρώπη των 27 ελάχιστα μεγαλύτερος από τα 3 άτομα είναι ο αριθμός των εργαζομένων που καλούνται να στηρίζουν τις συντάξεις των ατόμων άνω των 65.

     Με απλά λόγια μεγαλώνει ο αριθμός των συνταξιούχων ενώ ταυτόχρονα συρρικνώνεται ο αριθμός και τα εισοδήματα των οικονομικά ενεργών πολιτών-κατοίκων της Ευρωπαϊκή Ένωσης.

     Αυτή η πραγματικότητα σίγουρα εγκυμονεί μελλοντικούς κινδύνους που, βέβαια, δεν μπορεί να διαχειρισθεί η δική μου παρέα ή άλλες παρόμοιες παρέες στους 27 της Ε.Ε.

     Στο σημείο αυτό πιστεύω ότι ίσως θα ήταν χρήσιμο να επικαλεστώ εκείνη την ανώνυμη αλλά εντυπωσιακά σοφή παρατήρηση που προσδιορίζει ότι εμείς οι άνθρωποι «χαλνάμε την υγεία μας στη νιότη προσπαθώντας να απολαύσουμε τη ζωή και να αποκτήσουμε οικονομικά αγαθά που θα χρειαστεί να ξοδέψουμε στα ‘γεράματα’ για να ξαναβρούμε την…υγεία μας!»

     Πέρα από τα γενικότερα θέματα του βιολογικού μας προβληματισμού στην έβδομη δεκαετία της ζωής μας, με τα 65 περίπου χρόνια ερχόταν πριν μας έρθουν τα Μνημόνια και η Τρόικα (τώρα τους λέμε θεσμούς), για την συντριπτική πλειοψηφία των μελών κάθε σύγχρονης αστικό-βιομηχανικής κοινωνίας και η υποχρεωτική συνταξιοδότηση από την υπηρεσία, τον οργανισμό ή την επιχείρηση όπου ίσως είχαμε αναλώσει μια ολάκερη ζωή.

     Στην φάση αυτή, στο δύσκολο αυτό πέρασμα της ζωής ξαφνικά το άτομο βρίσκεται αντιμέτωπο με τη νέα πραγματικότητα του ψυχό-κοινωνικό-οικονομικού και επαγγελματικού του παροπλισμού και έχει τώρα πιά στη διάθεσή του αυτό που μοιάζει με αμέτρητες ώρες ελεύθερου χρόνου!  Όπως διατείνεται και το λιγότερο δραστήριο μέλος της δικής μου παρέας «Να τις κάνουμε τι;» θέτοντας το ερώτημα «μάς προετοίμασαν για αυτή την εποχή της ζωής μας;»

     Πέρα από τα προβλήματα σωματικής υγείας και αποκοπής από την ενεργό συμμετοχή στο επάγγελμα ή την απασχόληση το άτομο της τρίτης ηλικίας έχει να αντιμετωπίσει και μια σειρά ψυχολογικών προβλημάτων ανάμεσα στα οποία δεν αποτελεί το λιγότερο σημαντικό και ο θάνατος του ή της συντρόφου του.

     Η «τρίτη ηλικία» χαρακτηρίζεται από μια βαθμιαία αλλά σίγουρη άμβλυνση του συναισθηματικού ρεπερτορίου κάθε ατόμου ενώ παράλληλα παρατηρούμε και μια πεισματική σχεδόν αντιμετώπιση καταστάσεων και συνανθρώπων που συνοδεύεται και από έντονη ευερεθιστότητα.

     Σίγουρα η τρίτη, «η χρυσή» ηλικία δεν είναι εύκολη καθώς ο καθένας και η καθεμιά μας αντιμετωπίζουμε πιά και το αναπόφευκτο, για κάθε ζωντανό οργανισμό αλλά μοναδικά συνειδητοποιημένο από το ανθρώπινο γένος, φάσμα του τέλους της ζωής, του θανάτου.

     Και όμως!

     Η βαθμιαία απώλεια σωματικών, διανοητικών και ψυχικών ικανοτήτων και η αποκοπή από την επαγγελματική και οικονομική δραστηριότητα μαζί με την άμβλυνση των διαπροσωπικών και ευρύτερων κοινωνικών μας σχέσεων δεν συνιστούν οπωσδήποτε την τελεσίδική καταδίκη του ατόμου σε περιθωριοποίηση.

     Άτομα της «τρίτης ηλικίας» είτε ζουν ακόμη στο δικό τους διαμέρισμα ή σε κάποιο εξειδικευμένο ίδρυμα αναπτύσσοντας νέες δραστηριότητες και νέες γνωριμίες, νέα ενδιαφέροντα για τη ζωή συνεπικουρούμενα από τις προόδους των βίο-ιατρικών και ψυχοκοινωνικών επιστημών απαλύνουν τα προβλήματα και διανοίγουν νέους ορίζοντες δημιουργικής ύπαρξης ακόμη και στην περίοδο που είναι το λυκόφως της εφήμερης ζωής μας…

     Ο τρόπος που επιλέγουμε να βιώσουμε την «χρυσή» ηλικία συνιστά...

 

ΚΟΡΩΝΟΪΟΣ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: «Ακύρωσε» φέτος τη γιορτή της 3ης Ηλικίας ο covid-19!...

 
Γράφει ο Καθηγητής Γιώργος Πιπερόπουλος

     Αισθάνομαι την υποχρέωση να εξηγήσω στους φίλους και στις φίλες αναγνώστες/στριες γιατί επέλεξα αυτόν τον τίτλο για το άρθρο μου το οποίο με περισσή ευγένεια, όπως κάνει συνήθως, φιλοξενεί σήμερα το αγαπημένο μας blog.

     Όσα χρόνια ζω ΔΕΝ βίωσα ποτέ τέτοια ανατροπή σε παραδοσιακά πρότυπα συμπεριφοράς που υπαγορεύουν:

ΔΕΝ πλησιάζουμε, ΔΕΝ αγκαλιάζουμε, ΔΕΝ φιλάμε τον παππού και την γιαγιά

ΕΠΕΙΔΗ τους…Αγαπάμε!...

     Θυμήθηκα μερικά ανατρεπτικά σλόγκαν από το βιβλίο «1984» του Orwell:

     «Ο Πόλεμος είναι Ειρήνη», «Η Ελευθερία είναι Σκλαβιά», «Η Άγνοια είναι Δύναμη»…

     Θυμήθηκα και τo σλόγκαν των Ναζιστικών Στρατοπέδων Συγκέντρωσης:

«Η Εργασία σε ελευθερώνει- ArbeitMachtFrei».

     Θα έλεγα, χωρίς να διστάσω «Ανάθεμα στον covid-19 και όσους ευθύνονται για την ύπαρξή του» αλλά δεν το κάνω όχι επειδή το θεωρώ άκομψο ή επειδή μπορεί να τιμωρηθώ για αυτό αλλά απλά επειδή πιστεύω ακράδαντα ότι «οι κατάρες δεν πιάνουν…»

     Πολλά δεινά μας φόρτωσε μέχρι τώρα η πανδημία του covid-19, πέρα από το θάνατο 1,110,000 συνανθρώπων μας, γονάτισαν οι Εθνικές Οικονομίες των 195 χωρών της γης και συρρικνώθηκε η Παγκόσμια Οικονομία.

     ΕΛΠΙΖΩ κάποια στιγμή να διεξαχθεί έρευνα, να καταλογιστούν ευθύνες και να επιβληθούν τιμωρίες!..

     Καθώς ο χειμώνας έρχεται στο Βόρειο Ημισφαίριο του Πλανήτης μας, Ευρώπη και Αμερική θα βιώσουμε, όπως λένε οι ειδικοί, ακόμη πιο άσχημες καταστάσεις με απώλειες ζωής, οικονομική δυσπραγία, ανεργία και θανάτους από καθυστερημένη περίθαλψη επειγόντων περιστατικών σε νοσηλευτικά ιδρύματα που κατακλύζονται από περιστατικά της πανδημίας…

     ΔΕΝ αγκάλιασαν την 1η Οκτωβρίου, 2020 παππούδες και γιαγιάδες τα παιδιά και εγγόνια μας αλλά μας ‘έσφιξε στην θανατηφόρα αγκαλιά του ο covid-19…

     Ανάθεμά τον, τον αλητήριο!...

     Την 1η Οκτωβρίου κάθε χρόνο, σύμφωνα με την απόφαση που πήρε η Ολομέλεια των Κρατών-μελών του ΟΗΕ στις 14 Δεκεμβρίου 1990 η ανθρωπότητα γιορτάζει «Την Παγκόσμια Ημέρα των Ηλικιωμένων ή Την Παγκόσμια Ημέρα για την Τρίτη Ηλικία…»  (resolution 45/106). 

     Σύμφωνα με τα διεθνή δημογραφικά στοιχεία το 2019 περισσότερα από 703 εκατομμύρια άτομα σε όλη τη γη είχαν ηλικίες άνω των 65 ετών. Στην Ευρωπαϊκή ΄Ένωση ένας στους πέντε κατοίκους ανήκει στην Τρίτη ηλικία ενώ τα πρωτεία κατέχουν η Ιταλία με 21,7%, η Γερμανία με 21% και η Ελλάδα με 20,9% και γοργό αυξητικό ρυθμό.

     Από καθαρά ψυχοκοινωνική άποψη, σαφώς ήταν προφητικός ο Γιώργος Ζαμπέτας, ο λαϊκός μας τροβαδούρος όταν, ίσως και για προσωπικούς λόγους καθώς πλησίαζε τα 50, τραγουδούσε το 1972 πως... «ο πενηντάρης είναι ένας νέος της εποχής...».

     Παραθέτω ένα απόσπασμα από εκείνο το κλασικό λαϊκό άσμα:

    « Όταν έπιανες τα πενήντα/ μια φορά κι ένα καιρό/ Ήθελες δυο νοσοκόμες/ κι ένα μόνιμο γιατρό/ Τώρα όμως στα πενήντα/ καλοστέκεις μια χαρά/ Και για χάρη σου οι γυναίκες/ σε περιμένουν στην ουρά…Ο πενηντάρης, ο πενηντάρης/ είναι ένας νέος της εποχής/ Κυκλοφοράει σαν εικοσάρης/ κι είναι ωραίος σαν εραστής…»

     Οι Έλληνες, όπως και οι κάτοικοι των οικονομικά ανεπτυγμένων χωρών, ζούμε όπως δείχνουν διεθνείς δημογραφικές έρευνες 20 έως 40 χρόνια περισσότερα από όσα ζούσαμε στις αρχές του 20ου αιώνα.

     Στις αρχές του περασμένου αιώνα, ο μέσος όρος ζωής για Ευρωπαίους και Αμερικανούς ήταν περίπου 47 χρόνια, ενώ σήμερα υπολογίζεται στα 78 για τους άντρες και στα 83 για τις γυναίκες.

     Η νοοτροπία, όμως, εμμένει στην άποψη ότι η ζωή μας σταματά στα 60-65 μαζί με τη συνταξιοδότησή μας καθώς ολάκερο το κοινωνικό σύστημά μας είναι δομημένο πάνω στην άποψη ότι η συνταξιοδότηση συνοδεύει, νομοτελειακά, και το τέλος της ενεργού συμμετοχής μας στα κοινά και στη ζωή.

    Ανήκω σε εκείνους που θεωρούμε σκέτο λάθος και αντιπαραγωγική αυτή τη συγκεκριμένη αντίληψη για τη ζωή και τις δραστηριότητές μας,δηλώνοντας «συνταξιούχος αλλά όχι απόμαχος και καναπεδάτος». Δυστυχώς οι περισσότεροι αποδέχονται μοιρολατρικά την περιθωριοποίηση ως 60ρηδες, ενώ η ζωή συνεχίζεται με ικανοποιητική ποιότητα για τους 70ρηδες, και προοπτικές ευνοϊκές για κάποιους 80ρηδες!

     Στην Αμερική, τη Μέκκα του παράδοξου και πρωτοποριακού, 70ρηδες και 80ρηδες δημοσιεύουν βιβλία και 60ρηδες μεγαλουργούν σε καριέρες που νωρίτερα φάνταζαν ως  «όνειρα θερινής νυκτός».

    Στις φετινές Αμερικανικές Προεδρικές εκλογές οι δύο αντίπαλοι είναι ο 74χρονος σημερινός Πρόεδρος και κάτοικος του Λευκού Οίκου κ DonaldTrump και ο 78χρονος πρώην Αντιπρόεδρος κ JoeBiden.

     Οι Έλληνες, χαριτολογώντας για τις δυσκολίες της ζωής λέγαμε «τα πρώτα είκοσι χρόνια είναι δύσκολα, μετά όλα τα συνηθίζουμε...»

     Μήπως θα πρέπει με την επιμήκυνση της ζωής να λέμε εφεξής:

ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΑΝΘΡΩΠΟΣ: Ποιος τελικά είναι «ηλικιωμένος»;

 
ΠΡΟΣΕΞΤΕ ΤΟ
Γράφει ο Δημήτρης Λινός 
Καθηγητής Χειρουργικής του ΕΚΠΑ, διευθυντής Χειρουργικής και Ακαδημαϊκών Υποθέσεων του Ομίλου «Υγεία».


Αν ρωτήσουμε τα παιδιά ή τα εγγόνια μας ξέρουμε σίγουρα την απάντησή τους, γι’ αυτό και δεν τα ρωτάμε. 
 
Αν ρωτήσουμε τον εαυτό μας, ξέρουμε σίγουρα ότι είναι οι άλλοι.

Ποτέ εμείς, που παρόλο που είμαστε κοντά ή έχουμε ήδη περάσει την επίσημη ηλικία των 65 ετών, που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και τα περισσότερα ανεπτυγμένα κράτη έχουν δεχθεί σαν το χρονικό όριο της μετάβασης ενός ατόμου στην κατηγορία των «ηλικιωμένων», δεν μπορούμε να το αποδεχθούμε.  
 
Και φαίνεται ότι τελικά έχουμε δίκιο!

 
 
Το 2017 η επιτροπή της Ιαπωνικής Γεροντολογικής Εταιρείας που για τρία χρόνια είχε μελετήσει προσεκτικά και αντικειμενικά τη διαδικασία ενηλικίωσης (όπως την ταχύτητα του βαδίσματος ή τη δύναμη του σφιξίματος του χεριού) σε διάφορες ηλικιακές ομάδες, κατέληξε ότι «ηλικιωμένοι» θεωρούνται πλέον άτομα 75 ετών και άνω. Τα άτομα ηλικίας άνω των 90 ετών ονομάζονται «πολύ ηλικιωμένοι».

Ο διάσημος καθηγητής των Οικονομικών του Stanford, John Shoven, βάσει μαθηματικών μοντέλων απέδειξε ότι αν η πιθανότητα να πεθάνεις την επόμενη χρονιά είναι 2% τότε λέγεσαι «ηλικιωμένος». Το 1920 η ηλικία αυτή ήταν τα 55 χρόνια σήμερα είναι τα 70. 
 
 Εάν η πιθανότητα είναι 4% να πεθάνεις την επόμενη χρονιά, τότε θεωρείσαι «πολύ ηλικιωμένος». Το 1920 αντιστοιχούσε σε ηλικία 65 ετών, σήμερα σε ηλικία 76 ετών.
 
 Στην ίδια μελέτη «μεσήλικας» θεωρείται ο άνδρας 60 ετών και άνω, ενώ για τις γυναίκες η «μεσήλικη» ηλικία αρχίζει στα 65, ενώ το 1920 άρχιζε στα 40. 
 
Ο καθηγητής Shoven ισχυρίζεται ότι «το να σταματήσει κανείς να εργάζεται στα 60 ή τα 70 όταν μπορεί ακόμα να πληρώνεται κανονικά και να είναι χρήσιμος στην κοινωνία, δεν βγάζει νόημα».

Μια άλλη μελέτη των Warren Sanderson και Sergei Scherbov από το Πανεπιστήμιο Stony Brook των ΗΠΑ, με χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ερευνας, έδειξε ότι η ηλικία των 65 ετών που για τους περισσότερους θεωρείται η ηλικία που κάποιος αρχίζει να θεωρείται «ηλικιωμένος» απλά δεν ισχύει πλέον. Προτείνουν ότι αντί να υπολογίζουμε τα πόσα χρόνια έχει ζήσει ήδη κάποιος από τότε που γεννήθηκε, να εξετάζουμε πόσα χρόνια του απομένουν να ζήσει βάσει του μέσου προσδόκιμου χρόνου επιβίωσης (life expectancy).

Το 2015 στην Αγγλία ο προσδόκιμος χρόνος επιβίωσης κατά τη γέννηση, ήταν για τους άνδρες τα 79 και για τις γυναίκες τα 82 έτη. Βάσει αυτής της μελέτης ένας υγιής τρόπος ζωής που αυξάνει το προσδόκιμο επιβίωσης, αυξάνει και τη διάρκεια της μέσης ηλικίας, αφήνοντας τα τελευταία 15 χρόνια της ζωής σαν την περίοδο που κάποιος θεωρείται «ηλικιωμένος». «Η μέση ηλικία αρχίζει στα 60» καταλήγουν οι ερευνητές.
 

 
Πριν από λίγα χρόνια, βοηθώντας τον ηλικίας 104 ετών ακαδημαϊκό Κωνσταντίνο Δεσποτόπουλο να ανεβεί στο βάθρο για να μιλήσει για μία ακόμη φορά στους γιατρούς της Ελληνοαμερικανικής Ιατρικής Εταιρείας, μου λέει χαμηλόφωνα «το μπαστούνι που κρατώ, οφείλεται σε πρόσφατο πέσιμο στο σπίτι μου» (εννοώντας ότι να μη διανοηθώ να σκεφθώ ότι είναι «ηλικιωμένος»). Κάπως έτσι σκέφτονται οι περισσότεροι από το 20% του πληθυσμού της Ελλάδος που είναι σήμερα σε ηλικία άνω των 65 ετών.

«Η ηλικία δεν είναι τίποτε άλλο από ένα απλό νούμερο. Είσαι τόσο ηλικιωμένος όσο αισθάνεσαι», ισχυρίζονται οι 70άρηδες που συνεχίζουν να εργάζονται, να γυμνάζονται, να ζουν μια φυσιολογική (και σεξουαλική) ζωή. Σε αυτό συμφωνεί και ο διάσημος καθηγητής της Γενετικής στο Harvard, George Church, που έχει πρωτοστατήσει στη χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος, και τώρα εργάζεται στην ανακάλυψη του μηχανισμού για την «αναστροφή της διαδικασίας γήρανσης» (aging reversal).

Πριν από λίγους μήνες, στην εκπομπή «60 minutes» του τηλεοπτικού σταθμού ABC, ο καθηγητής Church είπε: «Ηδη σε πειραματόζωα έχουμε ανακαλύψει...
 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΑΝΘΡΩΠΟΣ: Νανουρίζοντας μεγάλους

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ
Της ΡΕΑΣ ΒΙΤΑΛΗ

Εκείνες οι παλιές αρτίστες, όσες απ΄αυτές αξιώνονται βαθιά γεράματα, καταχωρούνται μέσα μου με ένα κοινό χαρακτηριστικό. Στολίζονται ως Παναγίες με τα τάματα. Και σκουλαρίκια και καρφίτσα και κολιέ και βραχιόλια και δακτυλίδια.  


Συγγνώμη. Όχι μόνο οι παλιές αρτίστες. Οι περισσότερες γυναίκες όταν μεγαλώνουν πολύ, «σημαιοστολίζονται» μπιζού. Τις χαζεύω στα θέατρα, στις μπιρίμπες τους, σε διάφορες συγκεντρώσεις τους. 


Η δική «μου» μεγάλη γυναίκα είναι αλλιώς. Η αισθητική της ήταν ανέκαθεν πρωτοποριακή, το σπίτι της είναι διακοσμημένο, λες και κατοικείται από νέο άνθρωπο. Έχει ταλέντο ζωής. Φρέσκια ματιά και διάθεση που διαφαίνεται στα πάντα. Στα έργα τέχνης που θαυμάζει, στα λουλούδια που στολίζουν τα ανθοδοχεία της, στον τρόπο που ντύνεται, στους χώρους που επιλέγει να επισκεφτεί. Βαριέται την παρέα με ανθρώπους που στερούνται την όσφρησή του σύγχρονου. Και αρκετές φορές την έχω ακούσει, να απορρίπτει κάτι ως «γεροντίστικο».  


Oχι, δεν κλείνει τα μάτια στην ηλικία της. Αυτό με μαγεύει σε εκείνη. Eχοντας απόλυτη-απολυτότατη αίσθηση της ηλικίας της, μοσχομυρίζει ζωή. Μαζί της κάνω πολλές συζητήσεις. Τόσο περιγραφική, με αριστοτεχνικό λόγο και σαρκαστικό χιούμορ…  


Τελευταία μιλάμε συχνά για το γήρας. Το άδικον του γήρατος, το ράλι της ζωής… Τι γρήγορα τρέχει η ζωή! Πάνω που έχεις γνώση των κανόνων του παιχνιδιού… Γαμώτο! «Τι κρίμα τα νιάτα να χαραμίζονται στους νέους». Από το στόμα της έχω ακούσει απίστευτες ατάκες. Θυμάμαι την περιγραφή της μόλις είχε επιστρέψει από ένα καλοκαιρινό δεκαήμερο σε ένα ξενοδοχείο. «Βεβαίως κολυμπούσα κάθε μέρα. Κάποτε παιδί μου, κοιτάζαμε να τα έχουμε καλά με τους σερβιτόρους, τώρα πια με τους ναυαγοσώστες». Μα άλλες φορές, οι κουβέντες της σηκώνουν ένα μπουρίνι θλίψης που σου αλαλιάζει χίλια συναισθήματα «Ξέρεις ποιο είναι το πιο άσχημο πράγμα στα γηρατειά; Η προοπτική. Είναι τραγικό να έχεις τον θάνατο ως προοπτική σου».  


Τα λέει αυτά, κοντοστέκεται βαριά σιωπή, στο βλέμμα της υποψιάζομαι φόβο, τρέμω μην ενωθούν τα μάτια μας τέτοιες ώρες, κάπου αλλού δήθεν κοιτάω, κοιτάμε… 


Και μετά;  


Ποιεί την ανάγκη φιλοτιμία. Πώς να το πω; Λες και δίνει μια σπρωξιά στον εαυτό της. Λες και αρνείται να πέσει αμαχητί. Λες και το πνεύμα, δυνατό, ρωμαλέο, σπρώχνει το σώμα της επιτακτικά «Σήκω!». Και την ακούς να οργανώνει ένα τραπέζι, μια έξοδο, ένα ταξίδι. 


Η δική «μου» μεγάλη γυναίκα, είναι αλλιώς σας λέω. Τόσο αριστοτεχνικά που ακουμπάει επάνω της, πότε μια συγκλονιστική καρφίτσα, πότε ένα ζευγάρι σκουλαρίκια…. Ποτέ, ποτέ, ποτέ όλα μαζί. Ποτέ! Προχθές ήταν καλεσμένη σε κάποια εκδήλωση. «Κούκλα είσαι!» σβέλτα την έκρινα. Αλλά περιέργως, πρώτη φορά είχε επάνω της, ένα σωρό στολίδια. Και σκουλαρίκια και μια καρφίτσα και ένα ρολόι και ένα στρυμωγμένο βραχιόλι και δακτυλίδια στα δυο της τα χέρια. «Τι έπαθες; Ούτε η Καλουτά!» την γέλασα.  


«Γιατί όχι; Πόσο χρόνο έχω ακόμα να τα χαρώ;».  


Η δική μου μεγάλη γυναίκα, δεν είναι τελικά και τόσο «αλλιώς».  


«Πόσο χρόνο έχω ακόμα να τα χαρώ;». Η αγωνία, ο φόβος του τέλους. Κοινός τόπος των ανθρώπων πλην φρικτά μοναχικός… Πώς μαύρισε έτσι ο ουρανός μας; Εφυγα τρέχοντας να προλάβω μια μπόρα δακρύων. Τι άδικο πράγμα το γήρας!… Να ήταν, να της αγκάλιαζα ασφάλεια, όπως πάντα εκείνη!… 


Και...

ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Ζωή πέραν της επιβίωσης


Η είδηση ήρθε από την Αμερική. Αφορούσε την αύξηση των κρουσμάτων αποπειρών αυτοκτονίας από ηλικιωμένους. Μάλιστα, επισημαινόταν ότι πρόκειται για κανονικές απόπειρες και όχι απλώς για απεγνωσμένες εκκλήσεις για φροντίδα.

Πρόκειται για ηλικιωμένους που βρίσκονται σε αναγκαστική απομόνωση εξαιτίας των περιοριστικών μέτρων ή συστάσεων για την πανδημία, μέτρων που για την ηλικιακή τους κατηγορία ούτως ή άλλως αναμένεται να παραταθούν για πολύ καιρό ακόμη, σχηματικά μέχρις ότου κλείσει ο κύκλος της πανδημίας, εφόσον ξέρουμε ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των θυμάτων είναι μεγάλης ηλικίας και με υποκείμενα προβλήματα.

Από μία άποψη, αυτή τη στιγμή οι άνθρωποι αυτοί είναι οι σχετικά τυχεροί. Απέφυγαν τον τρόπο που ο ιός στην αρχή σάρωσε τα γηροκομεία και άλλες δομές φροντίδας και φιλοξενίας ηλικιωμένων προκαλώντας μεγάλο ποσοστό της συνολικής μέχρι τώρα θνησιμότητας. Πλέον τα πρωτόκολλα είναι πολύ πιο αυστηρά.

Η επικοινωνία με άλλους ανθρώπους έχει περιοριστεί και όλες οι ομαδικές δραστηριότητες έχουν διακοπεί. Αυτό ανακόπτει τη μετάδοση, όμως τους στερεί πολλές από τις μικρές χαρές που είχαν.

Εχει γραφτεί συχνά ότι μία από τις επιπτώσεις της πανδημίας είναι ότι μας σπρώχνει να δούμε τη ζωή κυρίως στη βιολογική της υπόσταση, αυτή της απλής επιβίωσης παραβλέποντας οποιαδήποτε άλλη πλευρά ορίζει τον ανθρώπινο βίο.

Προφανώς και η διάσωση της ζωής είναι πολύ σημαντική, ιδίως εάν σκεφτούμε πόσοι άνθρωποι εξακολουθούν να βλέπουν το νήμα της ζωής τους να κόβεται πρόωρα είτε γιατί δεν έχουν πρόσβαση στις βασικές υπηρεσίες υγείας είτε γιατί δεν μπορούν να ξεφύγουν από μια συνθήκη ακραίας αποστέρησης, είτε γιατί ο μόνος τρόπος να βρουν ένα καλύτερο αύριο είναι να αναμετρηθούν με το ενδεχόμενο πνιγμού στη Μεσόγειο.

Ομως, η ανθρώπινη ζωή είναι πολλά πράγματα πέραν της απλής βιολογικής «γυμνής ζωής».  

Αφορά...

ΚΟΡΩΝΟΪΟΣ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Ενας κόσμος χωρίς τρίτη ηλικία

«Οι ηλικιωμένοι σβήνουν όπως τα κεριά». Η φράση αυτή, Γάλλου διευθυντή γηροκομείου, στοιχειώνει. Περισσότεροι από 570 τρόφιμοι γηροκομείων έχασαν τη ζωή τους από την αρχή της πανδημίας στην ανατολική Γαλλία, με τα δύο τρίτα των δομών φιλοξενίας να έχουν πληγεί από τον κορωνοϊό. Μέχρι πριν από λίγες ημέρες στην Ισπανία ο ένας στους τρεις νεκρούς βρισκόταν σε γηροκομείο. Σύμφωνα με τη στατιστική, επιστημονική και εμπειρική, υπολογίζεται ότι το 27% των θανάτων αφορά άτομα ηλικίας άνω των 85 ετών.
 
Μήπως «κάνουμε φασαρία για λίγους ηλικιωμένους και ανίκανους από τα χρόνια συμπολίτες μας»; – όπως ομολόγησε ο Σωτήρης Τσιόδρας ότι σχολίασε συνάδελφός του από το εξωτερικό. Ο ίδιος τότε, πριν από μερικές ημέρες, ανέλαβε να του απαντήσει δημοσίως, αφήνοντας τα συναισθήματά του να εκδηλωθούν: «Το θαύμα της Ιατρικής του 2020 είναι η παράταση της επιβίωσης αυτών των ατόμων, πολλοί από τους οποίους είναι μανάδες και πατεράδες μας, γιαγιάδες και παππούδες μας. Η απάντηση είναι ότι τιμάμε, σεβόμαστε και προστατεύουμε όλους, αλλά κατεξοχήν αυτούς. Δεν μπορούμε να υπάρχουμε, ούτε να έχουμε ταυτότητα χωρίς αυτούς».

Μέσα στον κυνισμό που, μεταξύ άλλων, και οι μεγάλες κρίσεις εκτοξεύουν στα ύψη, ο κ. Τσιόδρας έφτιαξε ένα μικρό αλλά στέρεο ανάχωμα. Συζητήθηκε βέβαια περισσότερο το φορτίο της συγκίνησής του, η κατάποση του λυγμού, που ήταν σαφής έστω και υποβόσκων, παρά η ουσία της δήλωσής του.

Οι πρώτες πληροφορίες για τον κορωνοϊό είχαν κάτι σχεδόν ομολογημένα «καθησυχαστικό». Πλήττει κυρίως την τρίτη ηλικία. Οταν όμως άρχισε να γίνεται σαφές ότι πρόκειται για ανεξέλεγκτη μεταβλητή χωρίς –ακριβώς– ηλικιακές προτιμήσεις, εμφανίστηκε η καλλιεργημένη εδώ και χρόνια κοινωνική αναισθησία που συνοψίζεται εύκολα στο μότο «οι γέροι είναι γέροι». Δηλαδή, στις έκτακτες συνθήκες η «επιλογή», γενικώς (ιατρική φροντίδα, προσοχή, συναισθηματική επένδυση), στρέφεται στους νέους, ενεργούς και μάχιμους.

Στην Ευρώπη, με το οξύτατο δημογραφικό πρόβλημα, ο γηράσκων πληθυσμός, από ανησυχητική καταγραφή, έγινε εύκολη λεία του κορωνοϊού.  


Σε αυτή την ψυχική στενότητα και ξηρότητα ο κ. Τσιόδρας «έσταξε» μιαν υπόμνηση: «Δεν μπορούμε να υπάρχουμε, ούτε να έχουμε ταυτότητα χωρίς αυτούς». Που σημαίνει, ίσως, ότι δεν μπορούμε να τους αφήνουμε να φεύγουν σαν να μην υπήρξαν ποτέ.


  Αρκεί γι’ αυτό, στην (α)φιλόξενη απομόνωσή μας, να κάνουμε μια σύντομη άσκηση:

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Οι μικρές ιδιωτικές κλινικές: Ένας άλλος κόσμος

Ειδικός καρδιολόγος με εξειδίκευση και πολύχρονη θητεία στην Διοίκηση  Μονάδας Εντατικής Θεραπείας
www.cardiodoctor.gr

Αυτές τις ημέρες της ευωχίας και της εορταστικής διάθεσης κανένας δε θέλει να ακούει και να μιλάει για προβλήματα. Όσο όμως κι αν αποφεύγουμε την αναφορά σε αυτά, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για θέματα υγείας, τα προβλήματα είναι εδώ και μάλιστα μερικά από αυτά είναι ιδιαιτέρως επίκαιρα.  

Ένα λοιπόν από τα προβλήματα των ημερών -και όχι μόνο- είναι το θέμα της φιλοξενίας ηλικιωμένων και ανήμπορων ατόμων τα οποία αποτελούν εμπόδια στον προγραμματισμό της οικογένειας που θέλει να φύγει από το σπίτι και να περάσει ολιγοήμερες διακοπές κάπου αλλού. Με το θέμα αυτό καταπιαστήκαμε στο άρθρο "Η κατάρα να είσαι ηλικιωμένος και ανήμπορος"

Η αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού σχετίζεται με τα ηθικά, κοινωνικά, οικονομικά, τα πολιτισμικά και προσωπικά χαρακτηριστικά του κάθε ατόμου και δε θα αποτελέσει το θέμα της σημερινής συζήτησης παρά μόνο στα σημεία που τροφοδοτεί ό,τι διαπραγματευθούμε.  

Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι το πού κατευθύνονται οι άνθρωποι που δε μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν και πρέπει κάπου να "εναποτεθούν". Το λέω με πολύ ευγενικό τρόπο γιατί στην αργκό των επαγγελματιών υγείας είναι το κλασικό "παρκάρισμα" των ηλικιωμένων και ανήμπορων.  

Κάποιοι συγγενείς επιχειρούν να μετατρέψουν το χρόνιο πρόβλημα σε οξύ και να κατευθυνθούν προς τις εφημερίες των μεγάλων δημοσίων νοσοκομείων. Εκεί όμως ήδη τις μέρες αυτές τα πράγματα σε αυτά είναι πολύ φορτωμένα και για τον λόγο αυτόν συνήθως δεν γίνονται αποδεκτές τέτοιες περιπτώσεις. Αν πάλι οι ασθενείς είναι εύποροι, τα μεγάλα ιδιωτικά νοσοκομεία με τις γνωστές χρεώσεις τους, τους κάνουν ευχαρίστως αποδεκτούς. Έτσι τις ημέρες αυτές σε μεγάλες ιδιωτικές κλινικές θα βρει κανείς πολύ σοβαρά περιστατικά και περιστατικά που δε χρειάζονται νοσηλεία αλλά "φιλοξενία". Απουσιάζουν τα πολυπληθή ενδιάμεσα περιστατικά που ως δια μαγείας δεν ανησυχούν για τα ενοχλήματά τους και έτσι δεν νοσηλεύονται σε εορταστικές περιόδους. Όμως συνήθως οι συγγενείς ούτε πλούσιοι είναι, ούτε οι ηλικιωμένοι έχουν ιδιωτικές ασφάλειες έτσι η λύση τελικά είναι οι μικρές ιδιωτικές κλινικές. 

Τι ακριβώς είναι αυτές;

Να διευκρινίσω πριν τις περιγράψω ότι οι κλινικές αυτές υπάρχουν γιατί το σύστημα περίθαλψης και κοινωνικής πρόνοιας δεν έχουν λάβει καμία μέριμνα για το πλήθος των ασθενών που δεν έχουν την οξεία νόσο που νοσηλεύεται σε μάχιμο νοσοκομείο ούτε όμως μπορούν εύκολα να μείνουν χωρίς φροντίδα στο σπίτι. 

Μια κατηγορία ανθρώπων που νοσηλεύονται σε μικρές κλινικές είναι αυτοί που έχουν κάποια προβλήματα υγείας που θα μπορούσαν να παραμείνουν σπίτι αλλά χρειάζονται κοντά τους κάποια πρόσωπα που να καταβάλουν κάποια πιο ενδελεχή προσπάθεια και φροντίδα. 

Άλλη μια κατηγορία είναι οι απλώς ανεπιθύμητοι στο περιβάλλον τους ανήμποροι άνθρωποι που "διαταράσσουν" τη λειτουργία της οικογένειας.  

Ποια κρατική δομή υπάρχει γι’ αυτούς; 

Η πιο γνωστή κρατική, και από τις ελάχιστες υπάρχουσες, αυτή στους Αγίους Αναργύρους Αττικής, το πιο γνωστό ως "άσυλο Ανιάτων" για να προσεγγιστεί πρέπει κάποιος να έχει ισχυρό πολιτικό μέσο. Για τον κοινό άνθρωπο είναι απροσπέλαστο.

Ας δούμε λοιπόν το πρόβλημα με απλά παραδείγματα. 

Ο παππούς έπαθε εγκεφαλικό και αφού συμπλήρωσε κάποιο χρόνο νοσηλείας ώστε να μην χρειάζεται πια τη νοσηλεία σε νοσοκομείο αιχμής, έρχεται η ώρα να πάρει εξιτήριο. Πού να πάει όμως αφού τρέφεται με σωληνάκι από τη μύτη, το γνωστό Levin, έχει νευρολογικό έλλειμα που τον αναγκάζει να μένει μόνιμα στο κρεββάτι, έχει καθετήρα στην κύστη ή πρέπει να ουρεί σε δοχείο;  

Υπάρχουν τα ιδιωτικά κέντρα αποκατάστασης που και ακριβά είναι και περιορισμένη διάρκεια νοσηλείας παρέχουν. 

Η λύση είναι μια μικρή ιδιωτική κλινική. 

Εκεί με το ημερήσιο νοσήλιο που παρέχει ο ΕΟΠΥΥ και είναι συνήθως μικρό, μια  αρκετά αυξημένη αλλά πάρα πολύ μικρότερη από αυτή των μεγάλων ιδιωτικών κλινικών  συμμετοχή των συγγενών που είναι επίσημη ή κάτω από το τραπέζι και μια χρέωση εξετάσεων που συνήθως γίνονται καθημερινά απλώς για να αυξάνουν το έσοδο της κλινικής, διαμορφώνεται ένα ποσό ικανό για τη συντήρηση της ιδιωτικής κλινικής. 

Εδώ υπάρχει από την αρχή μια σειρά από στρεβλώσεις. 

Κανονικά εφ’ όσον ο ασθενής χρειάζεται νοσηλεία θα έπρεπε ο ΕΟΠΥΥ να καλύπτει τα νοσήλια και όχι να υποχρεώνεται ο ασθενής σε γενναία (πολλές φορές τετραψήφια) συμμετοχή.  

Επίσης αφού η κλινική "δε βγαίνει", χρεώνει τον ασθενή εξετάσεις -που μερικές φορές δε γίνονται- που και άχρηστες και δαπανηρές για το ασφαλιστικό σύστημα είναι. Αιματολογικές, βιοχημικές, ακτινολογικές, αξονικές και μαγνητικές τομογραφίες, υπέρηχοι και άλλες πολλές εξετάσεις φορτώνουν κάθε μήνα τον λογαριασμό. Πολλές φορές επιστρατεύεται και ολιγοήμερη ή και μακροχρόνια νοσηλεία στη Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας για να αυξηθεί το νοσήλιο.  

Όπως γίνεται αντιληπτό, όλη η νοσηλεία κρύβει πολλά στοιχεία που απλώς καθιστούν το νοσηλευόμενο κερδοφόρο για την κλινική. 

Και πόσο διαρκεί αυτό; 

Μήνες και χρόνια,  μέχρι το θάνατο πολλές φορές του ασθενή. Το σύστημα του ΕΟΠΥΥ  βέβαια για να αποφύγει τέτοιες εικονικές μακροχρόνιες νοσηλείες θέτει ανώτατο χρονικό όριο, το οποίο όμως υπερβαίνεται με τη μέθοδο των εικονικών εξιτηρίων και επανεισαγωγών.  

Οι ασθενείς αυτοί θα κόστιζαν πολύ λιγότερο και θα είχαν πολύ καλύτερη νοσηλεία αν λειτουργούσαν τα συστήματα κατ’ οίκον υποστήριξης ή αν υπήρχαν ξενώνες υποστήριξης χρονίως πασχόντων όπου οι νοσηλευόμενοι δε θα αντιμετωπίζονταν ψευδώς ως οξέα αλλά όπως ισχύει, ως χρόνια περιστατικά.

Οι ιδιωτικές κλινικές έχουν προσωπικό, συνήθως χαμηλά αμειβόμενο ή και στις σύγχρονες συνθήκες κρίσης μακροχρόνια απλήρωτο και κάποιες από αυτές με μακρά ιστορία έκλεισαν τα προηγούμενα χρόνια αφήνοντας χρέη πολλών εκατοντάδων χιλιάδων σε προμηθευτές και εργαζόμενους. 

Πολλοί από τους ιατρούς και νοσηλευτές για να συμπληρώνουν το εισόδημά τους, αναλαμβάνουν κατ’ οίκον πράξεις σε όσους ασθενείς για κάποιο χρόνο βρεθούν στα σπίτια τους (αλλαγή καθετήρων, Levin,  στοιχειώδη φυσιοθεραπεία κλπ.) κι αυτό είναι κίνητρο για να συνεχίζουν να εργάζονται σε μια τέτοια κλινική. Κάποιες από τις κλινικές αυτές δεν έχουν υλικά και δεν είναι σπάνιο πριν ή κατά τη διάρκεια μιας χειρουργικής επέμβασης να σπεύδουν να δανειστούν κάτι από γειτονικές ιδιωτικές κλινικές. Κάποιος συνάδελφος αναισθησιολόγος μου είπε ότι "αποφεύγω να πηγαίνω σε χειρουργείο μικρής κλινικής γιατί εγώ τις αποκαλώ και είναι κουζίνες μάλλον παρά χειρουργεία".  

Για τις ΜΕΘ των κλινικών αυτών, που μάλιστα είναι στο σύστημα του ΕΚΑΒ και γίνονται αποδέκτες ασθενών από ακριβές ιδιωτικές κλινικές που τα νοσήλια είναι δυσβάστακτα και κάποια στιγμή οι συγγενείς δε μπορούν να τα καλύψουν και υποκύπτουν στη μεταφορά πρέπει να πούμε κάποια πράγματα.  Έχοντας ειδική εμπειρία γιατί επί δεκαετίες επισκέπτομαι αρκετές από αυτές, θα έλεγα ότι πέραν κάποιων ασθενών που χρειάζονται κάποια απλή φροντίδα όλοι οι υπόλοιποι αργά ή γρήγορα θα πεθάνουν και αυτό θα αποδοθεί όχι στην ανεπάρκειά τους αλλά σε προβλήματα του ασθενούς. Κάποτε σε κάποια  ΜΕΘ μιας από τις μεσαίες και γνωστές ιδιωτικές κλινικές π.χ.,  επισήμανα ότι ο ασθενής χρειάζεται βρογχοσκόπηση για αφαίρεση εκκρίσεων από το αναπνευστικό γιατί κινδυνεύει από ασφυξία,  για να λάβω την απάντηση ότι δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να την κάνει και να χαθεί το επόμενο εικοσιτετράωρο ο ασθενής με μια αόριστη δικαιολογία ότι έκανε ανακοπή, την εύκολη ερμηνεία ενός προαναγγελθέντος θανάτου.

Επαναλαμβάνω ότι οι ιδιωτικές κλινικές είναι απαραίτητες και χωρίς αυτές το σύστημα θα κατέρρεε, όμως αυτό συμβαίνει γιατί...

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Ο ηλικιακός ρατσισμός, η πείρα και οι διορισμοί

Αρεοπαγίτη ε.τ.

Τις τελευταίες ημέρες υπήρξαν συζητήσεις και δυσμενή σχόλια  στα ΜΜΕ σχετικά με την ηλικία του διορισθέντος και στη συνέχεια παραιτηθέντος διοικητή του νοσοκομείου Καρδίτσας. Υπερτονιζόταν η ηλικία του ως ογδοντακοντούτης, ενώ το κύριο θέμα θα έπρεπε να είναι, εάν είχε τα προσόντα, τις δυνάμεις και τις ικανότητες και με ποια κριτήρια, ως υπερέχων έναντι 19 άλλων υποψηφίων, επελέγη για να διοικήσει επιτυχώς ένα νοσοκομείο. Ο συγκεκριμένος δεν είχε ποτέ, προηγουμένως, ασχοληθεί με τον τομέα αυτό. Εάν η επιλογή έγινε λόγω του πελατειακού κράτους ή για κομματικούς λόγους  είναι θέμα πολιτικό και δεν πρόκειται να ασχοληθώ με αυτό, αλλά οι εντυπώσεις  παραμένουν και δεν είναι κολακευτικές για το πολιτικό σύστημα.  

Προσωπικά, παραμένω με την απορία, γιατί είναι τόσο επίζηλη η θέση του διοικητή του νοσοκομείου; Μήπως οι υποψήφιοι ξέρουν κάτι παραπάνω;

Πιστεύω, ότι  η προβολή της  μεγάλης ηλικίας ενός προσώπου  και ο μόνο βάσει αυτής κοινωνικός ή επαγγελματικός αποκλεισμός είναι άδικος. Θα προτιμούσα την αγγλική  έκφραση ότι δεν είναι "fair", εάν λάβομε υπόψη αυτά που οι  παλιότεροι έχουν προσφέρει και μπορούν ακόμα, εάν τους το επιτρέπουν οι δυνάμεις τους. Και ότι κατά βάση υποκρύπτεται ένας κοινωνικός  ρατσισμός  από τις νεότερες γενιές, που πολλές φορές είναι άδικα σκληρές για τις παλιότερες γενιές με το σύνθημα "τόπο στα νιάτα".  
 Κατά βάση είναι σωστό να δίνεται η ευκαιρία στους νεότερους όταν κλείνει ο κύκλος κάποιου και αποσύρεται οικειοθελώς ή βάσει νόμου λόγω συνταξιοδοτήσεως. Εξάλλου, πρέπει να τεθεί ανώτατο όριο ηλικίας για την κατάληψη ειδικών θέσεων, όπως είναι οι διοικητές των νοσοκομείων, που ισχύει άλλωστε για τις ανεξάρτητες αρχές.

Ο ρατσισμός  δεν εκδηλώνεται μόνο με φυλετικά ή χρωματικά κριτήρια ή με άλλα γνωρίσματα ή ιδιαιτερότητες, που  εμπίπτουν στην προστασία του αντιρατσιστικού νόμου. Ειρήσθω εν παρόδω, ότι η εφαρμογή του εν λόγω νόμου απαιτεί ιδιαίτερη περίσκεψη, επειδή σε πολλές  περιπτώσεις σημειώθηκαν επιεικώς υπερβάσεις με  τη  χρήση  του, όπως με τη μήνυση για ρατσισμό κατά του πατρός Αντωνίου της Κιβωτού του κόσμου, ενός Λευίτη που έχει αγκαλιάσει τους πάντες ανεξάρτητα χρώματος ή θρησκείας και προσφέρει πραγματικό φιλανθρωπικό έργο, έχοντας κερδίσει την αγάπη του κόσμου. Ίσως  πρέπει να τροποποιηθεί ο νόμος και η ποινική δίωξη να ασκείται μόνο με έγκληση και  να μην είναι  αυτεπάγγελτος.

Ο κοινωνικός ρατσισμός αναφέρεται σε άλλες καταστάσεις και όχι μόνο στην ηλικία.  

Τον συναντάμε καθημερινά  κυρίως κατά την οδήγηση ή κατά την επίδειξη πλούτου. 

Στο σημείο αυτό μπαίνω στον πειρασμό να διηγηθώ ένα περιστατικό, του οποίου ήμουν αυτόπτης μάρτυρας και συνέβη πολύ παλιά, όταν ακόμα η οδός Βουκουρεστίου δεν είχε πεζοδρομηθεί.

Μία νεαρά με μια τεράστια Jaguar cambrio προσπαθώντας  να παρκάρει  παρ’ ολίγον να πατήσει στο πεζοδρόμιο μια πολύ αξιοπρεπή κυρία με ένα σκυλάκι στην αγκαλιά που της είπε πολύ ευγενικά να προσέχει και η νεαρά της απάντησε "κομμουνίστρια είστε;". Όταν το άκουσα, έβαλα τα γέλια και η νεαρά με κάρφωσε με το βλέμμα και μου λέει "φτωχέ λαέ".  

Οι διακρίσεις αυτές, υπήρχαν ανέκαθεν σε όλες τις κοινωνικές τάξεις και δρούσαν αμφίδρομα, στον κινηματογράφο, όπως το "λαός και Κολωνάκι" και στα τραγούδια για τη φτωχολογιά. Ωστόσο, οι προκαταλήψεις αυτές έχουν κατά πολύ ξεπεραστεί. Παραμένουν, όμως, άλλες  που αναφέρονται σε σωματικά γνωρίσματα, όπως η παχυσαρκία ή το ύψος ή ο τόπος  καταγωγής. Δυστυχώς πολλές φορές τα φαινόμενα αυτά αντικοινωνικής συμπεριφοράς έχουν προκαλέσει bulling σε βάρος ανικάνων ή αδυνάτων προσώπων με σοβαρές συνέπειες. Σαφώς όλα αυτά είναι αποτελέσματα ελλείψεως παιδείας ή αγωγής  ή κοινωνικού περιβάλλοντος, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις κατευθυνόμενου  bulling.

Εκείνο όμως, που θέλω να τονίσω είναι ότι δεν πρέπει κάποιοι να αποκλειστούν a priori από το κοινωνικό γίγνεσθαι λόγω ηλικίας. Η ιστορία έχει δείξει ότι υπερήλικες έχουν προσφέρει πολύτιμες υπηρεσίες, όπως ο Θεμιστοκλής Σοφούλης που έγινε πρωθυπουργός σε ηλικία 89 ετών, ο Ξενοφών Ζολώτας, ο Churchill, o Clemenceau, o Picasso και άλλοι. Θα πρέπει, απλώς, να συνεκτιμήθει και μάλιστα πολύ αυστηρά η ηλικία μαζί με άλλα προσόντα ή δεξιότητες, με αξιολογικά πάντοτε κριτήρια και όχι πολιτικά, και με γνώμονα εάν μπορεί να προσφέρει ουσιαστικές υπηρεσίες.

Ηθικό δίδαγμα: