EΞΑΙΡΕΤΙΚΟ - ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΜΕ ΠΡΟΣΟΧΗ...
Είναι πλέον κοινός τόπος ότι στον κόσμο των social media ο καθένας ζει στη δική του προσωπική "φούσκα". Από την πρώτη κιόλας ημέρα εγγραφής, εξαιρετικά περίπλοκοι αλγόριθμοι μηχανικής μάθησης εντοπίζουν τα ενδιαφέροντα και τις αρέσκειες μας, κατατάσσοντας μας σε κοινωνικές υπο-ομάδες με πολύ καλά μελετημένα μοτίβα συμπεριφοράς και δράσης. Αυτός είναι ο τρόπος των εταιρειών κοινωνικής δικτύωσης να μας δεσμεύουν σε έναν κόσμο μαγικό, λεπτά ρυθμισμένο σαν το μάτριξ, υποδεκτικό στην ιδιοσυγκρασία μας, αυξάνοντας εν τέλει την αλληλεπίδραση μας με το περιεχόμενο που φιλοξενούν, όπως και την πιθανότητα να κάνουμε κλικ στις προβαλλόμενες διαφημίσεις.
Η αρχική σελίδα είναι ένα οικείο μέρος για όλους μας, γεμάτο φωτογραφίες από φίλους και γνωστούς, τραγούδια, όμορφα σκυλιά και γατιά, αστεία gifs. Άπαξ και σκρολάρεις αρκετά, όμως, πυκνώνουν οι ειδησεογραφικές αναρτήσεις με νέα από τον κόσμο, κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά. Σε αυτό το σημείο αρχίζει να μας απορροφά το μάτριξ. Ένα σύμπαν πολύ διαφορετικό για τον καθέναν μας, όπου τα τρέχοντα γεγονότα και οι εξελίξεις συναρμόζουν τέλεια μεταξύ τους, όπως και με τα ενδιαφέροντα και τις προϋπάρχουσες αντιλήψεις μας. Επί παραδείγματι, τη δική μου αρχική τη διανθίζουν επιστημονικά νέα, ώστε να ενημερώνομαι για τις πρόσφατες εξελίξεις στον κόσμο της έρευνας και να γράφω άρθρα, όπως επίσης κοινωνικά και πολιτικά νέα φιλελεύθερου/προοδευτικού προσήμου. Τι θα συνέβαινε, ωστόσο, αν ξαφνικά αποκτούσα πρόσβαση στο λογαριασμό ενός τρίτου; Θα ήταν οικείο θέαμα το διαρκώς ανανεούμενο μωσαϊκό των αναρτήσεων; Προφανώς, όχι.
Τελευταίως, κυκλοφορούν screenshots από την αρχική άλλων χρηστών, με αναρτήσεις όπως οι εξής:
Οι θεωρίες συνωμοσίας και τα ψευδή νέα δεν έχουν τελειωμό - το ένα πιο εξωφρενικό από το άλλο!
Συνήθως, προσπερνώ αυτά τα ντοκουμέντα ανοησίας μειδιώντας, και ομολογώ ότι αδυνατώ να πιστέψω στην ύπαρξη συμπολιτών μου, που όντως τα διαβάζουν και τα θεωρούν έγκυρα/αποκαλυπτικά. Ακριβώς γιατί ζω στη δική μου προσωπική φούσκα. Οι άνθρωποι αυτοί είναι καθημερινοί συμπολίτες μας, συγγενείς, φίλοι και γνωστοί - δε ζουν σε κάποιο γκέτο, ξέμακρα απ' τον κόσμο. Και όταν διαπιστώνουμε ότι ενδεχομένως να ασπάζονται αυτές τις εντελώς παράδοξες σε εμάς κοσμοθεωρίες, μια αμηχανία τη νιώθουμε.
Δε θα έπρεπε, όμως. Το δικό μας σύστημα λογικής ανάλυσης και θυμικής είσπραξης του περιρρέοντος κόσμου, εκπηγάζει από εγγενείς μας τάσεις που διαμορφώθηκαν υπό την επιρροή χαοτικών συνιστωσών, παραμετροποιημένων από υποκείμενες γονιδιακές, νευροβιολογικές, και οπωσδήποτε βιωματικές αιτίες.
Αποδεχόμενοι, λοιπόν, το γεγονός ότι ο καθένας ζει στο δικό του κόσμο, δίχως αυτό να είναι αφ' εαυτού καταδικαστέο, ας αναρωτηθούμε:
Γιατί κάποιοι άνθρωποι τείνουν να πιστεύουν αδιανόητες θεωρίες συνωμοσίας και καταφανώς ψευδείς ειδήσεις;
Ποια νευροβιολογική/ψυχολογική ανάγκη αντανακλά και πως διαμορφώθηκε αυτή;
Η επιστήμη έχει να δώσει κάποιες ενδιαφέρουσες απαντήσεις και σας τις παρουσιάζω, ψύχραιμα και αποστασιοποιημένα:
Το 1975, ερευνητές του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ στρατολόγησαν μία ομάδα προπτυχιακών φοιτητών, με σκοπό να λάβουν μέρος σε μια μελέτη σχετικά με την αυτοκτονία.
Στον κάθε συμμετέχοντα παρουσιάζονταν ζεύγη σημειωμάτων αυτοχειρίας. Το ένα είχε συνταχθεί από τυχαίο άτομο και το άλλο από κάποιον που αληθινά είχε αφαιρέσει τη ζωή του.
Στη συνέχεια, ζητήθηκε από τους φοιτητές να διακρίνουν ποιο εκ των δύο σημειωμάτων ήταν το γνήσιο.
Μετά από αρκετές επαναλήψεις του πειράματος, διαπιστώθηκε ότι κάποιοι εξ αυτών κατείχαν εξέχουσα ικανότητα να ταυτοποιούν τα γνήσια σημειώματα, ενώ κάποιοι άλλοι ήσαν τρομακτικά ανίκανοι, καθώς σημείωναν απελπιστικά χαμηλά σκορ.
Όπως συμβαίνει συχνά σε αυτές τις ψυχολογικές μελέτες, οι συνθήκες και τα σκορ, όλα, ήταν στημένα. Οι φοιτητές είχαν καταταχθεί εν αγνοία τους σε δύο ομάδες, η μία εκ των οποίων έπρεπε να πειστεί για την εξέχουσα ικανότητα ταυτοποίησης και η άλλη για την απογοητευτική έλλειψη αυτής. Πράγματι, αυτό και συνέβη.
Ωστόσο, όταν οι ερευνητές αποκάλυψαν την εξαπάτηση τους, αδυνατούσαν και οι δύο ομάδες να πιστέψουν ότι τα αποτελέσματα ήταν τυχαιοποιημένα. Δηλαδή, ότι οι μεν δεν κατείχαν αυτή τη σπουδαία ικανότητα και ότι οι δε δεν τα πήγαιναν χειρότερα από το στατιστικώς προσδοκώμενο.
Το συμπέρασμα;
Άπαξ και θρονιάσει μια πεποίθηση στο μυαλό μας, είναι εντυπωσιακά δύσκολο -δυσκολότερο απ' όσο υποδεικνύει η πίστη μας στην ανθρώπινη λογική- να εκριζωθεί, όσο και εάν τα νέα δεδομένα απαιτούν αναθεώρηση από μέρους μας.
Λίγα χρόνια αργότερα, μία άλλη ομάδα φοιτητών του Στάνφορντ στρατολογήθηκε, με σκοπό την αξιολόγηση μίας στρατηγικής διάσωσης εγκλωβισμένων σε πυρκαγιές.
Στην πρώτη περίπτωση, τη στρατηγική αξιοποιούσε ο πυροσβέστης Φρανκ, ο οποίος παρουσιάστηκε ως πατέρας ενός νεογέννητου βρέφους, που λάτρευε τις καταδύσεις και διάλεγε πάντοτε το ασφαλέστερο μονοπάτι για να διασώσει μία ανθρώπινη ζωή. Σύμφωνα με τους ανώτερους της υπηρεσίας ήταν ένας επιτυχημένος πυροσβέστης και επαγγελματίας.
Στη δεύτερη περίπτωση, η ίδια στρατηγική συνδέθηκε με τον πυροσβέστη Τζωρτζ, ο οποίος είχε ένα μικρό γιο, έπαιζε γκολφ και, παρά το γεγονός ότι διάλεγε πάντα το ασφαλέστερο μονοπάτι διάσωσης, είχε λάβει αρκετές παρατηρήσεις απ' τους ανώτερους της υπηρεσίας του και θεωρούνταν κακός επαγγελματίας.
Διαπιστώθηκε ότι η άποψη των φοιτητών σχετικά με τη στρατηγική διάσωσης διαμορφωνόταν ανάλογα με το αν παρουσιαζόταν σε σύνδεση με τον καλό ή κακό πυροσβέστη.
Όταν οι ερευνητές επιχειρηματολογούσαν ενάντια στην εκάστοτε άποψη, οι φοιτητές αρνούνταν να αλλάξουν γνώμη.
Τι κι αν τους παρείχαν σοβαρά στατιστικά στοιχεία και καταρριπτικά επιχειρήματα σωρό;
Καμία σημασία δεν είχε για τις ήδη διαμορφωμένες πεποιθήσεις τους.
Μετέπειτα έρευνες, κατέδειξαν...
