ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: Η ανάπτυξη του τουρισμού και τα τρόφιμα...

Του Γιάννη Ζαμπετάκη 

Επίκ. Καθ. Χημείας Τροφίμων, ΕΚΠΑ
www.zabetakis.net - izabet@chem.uoa.gr

Η Ελλάδα (ως γνωστόν) είναι ένα μαγικό μέρος. Με ιδιαίτερα ευχάριστο και υγιεινό μικροκλίμα (που ευνοεί την παραγωγή ποιοτικών τροφίμων) και ίσως τις πιο όμορφες παραλίες στη νότια Ευρώπη. Συνάμα όμως είναι και μια χώρα τόσο μα τόσο παραμελημένη σε πολλές υποδομές.

Πρόβλημα πρώτο: Φίλος μού έλεγε πριν από λίγες ημέρες για τον Δημήτρη που σπουδάζει στη Σχολή Τουριστικών Επαγγελμάτων, μόλις τελείωσε το 2ο έτος και φέτος το Καλοκαίρι κάνει την πρακτική σε μεγάλο ξενοδοχείο. Ενώ πέρσι, έχοντας τελειώσει το 1ο έτος και κάνοντας την πρακτική του, ο Δημήτρης λάμβανε 600 ευρώ τον μήνα για 10 ώρες την ημέρα «πρακτική εργασία», για τις ίδιες ώρες φέτος λαμβάνει 290 ευρώ. Δέκα ώρες την ημέρα επί 6 μέρες την εβδομάδα επί 4 εβδομάδες στο μήνα 240 ώρες εργασία με ανταμοιβή 290 ευρώ κάντε τη διαίρεση μόνοι σας... έτσι αμοίβονται οι «επί πρακτική» φοιτητές μας στη «βαριά βιομηχανία της χώρας μας», τον τουρισμό.

Πρόβλημα δεύτερο: Ο Γιώργος παράγει εξαιρετικά κρέατα, τα μπιφτέκια που πουλά είναι πραγματικά σπιτικά και όποιος τα έχει δοκιμάσει προσπαθεί ακόμη να βρει το μυστικό της νοστιμιάς τους... Έχει τη δική του φάρμα όπου εκτρέφει ζώα. Κι ένα κατσικάκι που έχει μεγαλώσει στην Καρυστία είναι σίγουρα πιο νόστιμο από ένα αντίστοιχο που έχει μεγαλώσει σε μια βιομηχανική εκτατική μονάδα. Μου έλεγε, λοιπόν, τις προάλλες με κάποια απορία και παράπονο ίσως γιατί δεν έχουμε κατοχυρώσει ως ΠΟΠ (προϊόν ονομασίας προέλευσης) το κατσίκι Καρύστου. Δεν είναι δύσκολο αλλά η κρατούσα νοοτροπία δεν μπορεί να δει τα οφέλη μιας ονομασίας ΠΟΠ Εκτός από το κατσίκι, θα μπορούσαμε να είχαμε ως ΠΟΠ και το γάλα και το τυρί που προέρχονται από το εν λόγω ζώο... Και αν σκεφτούμε γενικότερα, αναλογιστείτε πόσα τρόφιμα ΠΟΠ μπορούμε να κατοχυρώσουμε σε πανελλήνιο επίπεδο!

Πρόβλημα τρίτο: Υπάρχουν παραθεριστικά θέρετρα που είναι μόλις 45 λεπτά με το φέρι μποτ από την Αττική και λιγότερο από δύο ώρες από το «Ελευθέριος Βενιζέλος». Θα περίμενε κανείς αυτά τα μέρη (π.χ. νότια Εύβοια) να έχουν αναπτυγμένες μερικές τουριστικές υποδομές συνάμα με ΧΥΤΥ, αποχέτευση, πλήρη ανακύκλωση (και όχι μόνο για χαρτόνια, που έχουμε ακόμη στα Στύρα -και ας είναι τόσο κοντά στην Αθήνα και στις εκεί μονάδες ανακύκλωσης- κι ας ζούμε στο 2012!).

Και όμως! Υπάρχουν μερικά πράγματα που μπορεί να γίνουν άμεσα, με λίγο κόπο κι ελάχιστα ευρώ:

• Μαρίνες των 20 θέσεων η καθεμιά, με βρύση και πρίζα για κάθε θέση. Έτσι, θα μπορούσαμε να προσελκύσουμε τους «έχοντες και κατέχοντες» τουρίστες και παράλληλα να μπορέσουμε να δώσουμε αξιοπρεπείς μισθούς στα παιδιά μας (κι όχι 290 ευρώ για 240 ώρες).
• Αγροτουρισμός: Είναι απορίας άξιον που δεν υπάρχουν στην Ελλάδα μερικές μονάδες αγροτουρισμού τη στιγμή που υπάρχουν αντίστοιχες μονάδες στην Αυστρία που προσφέρουν (άκουσον άκουσον) βόλτα στη ράχη της αγελάδας (cow riding!). Κι εμείς εδώ, με κατσίκες, κότες, ελιές, αμπέλια και κρασί αλλά και εκπληκτικές παραλίες και νησάκια που θα μπορούσαμε να προσφέρουμε υποβρύχιο ψάρεμα, κανό κ.λπ., γιατί δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι ανάλογο;

Αυτός ο τόπος δεν ξέρει ακόμη πώς «να πουλά» τα προϊόντα του. Ακόμη και σήμερα, μας λείπουν μερικές κάθετες μονάδες παραγωγής-εμφιάλωσης και εμπορίας μοναδικών ελληνικών προϊόντων (π.χ. γάλα, τυρί, κρασί). Μονάδες που να εφαρμόζουν ιχνηλασιμότητα, HACCP, ISO κ.λπ. και να διαθέτουν ανάλογη πιστοποίηση ώστε τα καταλλήλως επισημασμένα προϊόντα τους να μπορούν να διατεθούν στις αγορές όλου του κόσμου!  

Η Χιλή και το νερό. Προς τα εκεί πάμε;

Του ΓΙΑΝΝΗ ΖΑΜΠΕΤΑΚΗ

Επίκουρου καθηγητή Χημείας Τροφίμων, ΕΚΠΑ

izabet@chem.uoa.gr

www.zabetakis.net

Το 1981, η χούντα του δικτάτορα Πινοσέτ νομοθέτησε τον «κώδικα νερού» και σύμφωνα με αυτόν η Χιλή σήμερα είναι ίσως η μόνη χώρα στον κόσμο που το εθνικό της νερό (σε λίμνες, ποτάμια, γεωτρήσεις κ.λπ.) είναι 100% ιδιωτικό.

Οι πρόσφατες εξαγγελίες της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ για ιδιωτικοποίηση της ΕΥΑΘ κάνουν τις παρακάτω σκέψεις μάλλον επικίνδυνα επίκαιρες...

Σύμφωνα με τον «κώδικα νερού», τα δικαιώματα νερού μπορούν να πωλούνται από τους γαιοκτήμονες σε μεσάζοντες ή ακόμα και απ'ευθείας σε μεταλλευτικές εταιρείες. Και έτσι έχουν αρχίσει να κάνουν την εμφάνισή τους αγγελίες για πώληση νερού όπως αυτή:«Πωλούνται δικαιώματα νερού, ισόβια στον ποταμό Τολτέν, Τοποθεσία: 1 χιλιόμετρο από τη Βιγιαρίκα, Χιλή, Ποσότητα: 3.000 λίτρα το δευτερόλεπτο, Τύπος: Για κατανάλωση, Τιμή: 634.000 ευρώ».

Εχει ανθήσει ένα εμπόριο νερού: φτωχοί αγρότες και Ινδιάνοι πωλούν το νερό της περιοχής τους για λίγες χιλιάδες δολάρια. Η συνέχεια όμως είναι τραγική: η κακοδιαχείριση του νερού (από τους αγοραστές και τις μεγάλες βιομηχανίες της χώρας) οδηγεί σε εκτεταμένη ερημοποίηση.

Ετσι, οι αγρότες που πούλησαν το νερό τους, σε λίγα χρόνια δεν έχουν πρόσβαση σε καθαρό νερό και είναι αναγκασμένοι να μεταναστεύσουν στις πόλεις.

Ενώ στη χώρα μας η πρόσβαση σε καθαρό και πόσιμο νερό είναι (ακόμα! Φευ!) συνταγματικό μας δικαίωμα και το κόστος του στην Αθήνα είναι περίπου ευρώ 2,70/m3, στη Χιλή το νερό είναι ιδιωτικό και το κόστος του είναι περίπου ευρώ 2,60/m3.

Συνυπολογίζοντας όμως τον μέσο μηνιαίο μισθό στη Χιλή ( ευρώ 215), τότε είναι απ τό το πρόβλημα πρόσβασης σε πόσιμο νερό που αντιμετωπίζουν σήμερα οι κάτοικοι εκεί. Πρόβλημα που έχει τα γενεσιουργά του αίτια στον «κώδικα νερού».

Στη Χιλή, η πιο μεγάλη εταιρεία εξόρυξης χαλκού σε παγκόσμια κλίμακα είναι η Codelco με παραγωγή 24 ώρες το 24ωρο, 365 μέρες τον χρόνο, με έσοδα $11.000 ανά λεπτό της ώρας και με ετήσια παραγωγή 380.000 τόνων χαλκού.

Παράλληλα, όμως η εν λόγω εταιρεία είναι ίσως και η πιο υδροβόρα εταιρεία της χώρας: καταναλώνει 1.900 λίτρα νερού ανά δευτερόλεπτο! Με άλλα λόγια, σε μια μέρα η Codelco χρησιμοποιεί για την εξόρυξη χαλκού τόσο νερό όσο καταναλώνουν σε μια μέρα 432.000 Αμερικανοί πολίτες.

Το μεταλλείο χαλκού Chuquicamata είναι το πιο διάσημο, χαϊδευτικά «El Chuqui» (αν μπορούμε να μιλήσουμε χαϊδευτικά γι'αυτό το θηρίο με βάθος 1km)! Συνεπώς, το νερό μειώνεται και η ποιότητά του υποβαθμίζεται. Η λειψυδρία είναι πλέον ορατή. Για να αποφευχθεί αυτό το σενάριο δίψας, η αφαλάτωση των υδάτων του Ειρηνικού ωκεανού είναι πλέον η μόνη λύση. Σε επίπεδο θαλάσσης παράγεται πόσιμο νερό αλλά με ακριβή τεχνολογία.

Το κόστος άντλησής του στα επίπεδα των ορυχείων είναι ασύμφορο και έτσι αυτό το ακριβό νερό διοχετεύεται στις πόλεις. Παράλληλα, οι μεταλλευτικές εταιρείες συνεχίζουν την υδροβόρα εξορυκτική τους πρακτική σε ανοικτά μεταλλεία. Με αποτέλεσμα σήμερα η περιοχή Quillagua της Χιλής να είναι πλέον το πιο ξηρό μέρος του πλανήτη μας.

Για να έχουν όλοι οι κάτοικοι πρόσβαση σε πόσιμο νερό, το Ανώτατο Δικαστήριο της Χιλής πήρε μια σημαντική απόφαση στα τέλη Νοεμβρίου του 2009: οι κάτοικοι των περιοχών Chusmiza και Usmagama έχουν δικαίωμα σε παροχή νερού 9 λίτρων ανά δευτερόλεπτο. Αυτή η δικαστική απόφαση ήταν εναντίον της εταιρείας εμφιάλωσης Agua Mineral Chusmiza που επιθυμούσε πρόσβαση σε όλο το υδατικό δυναμικό της περιοχής.

Εμείς είμαστε... σοσιαλιστές

Σήμερα, που συζητείται στην Ελλάδα το πρόγραμμα ξεπουλήματος του δημόσιου αγαθού που είναι το νερό, ας θυμηθούμε τη Χιλή και τις αποφάσεις για το νερό του δικτάτορα Πινοσέτ. 

Θέλουμε να ζήσουμε και στη χώρα μας αυτό το ακραίο παράδειγμα φασισμού για το νερό που ζει η Χιλή; Και δη από μια δημοκρατικά εκλεγμένη «σοσιαλιστική» κυβέρνηση;

Χωρίς νερό δεν μπορεί να υπάρξει ζωή…

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΝΑ ΦΡΙΞΕΤΕ

Του ΓΙΑΝΝΗ ΖΑΜΠΕΤΑΚΗ

Επίκουρου καθηγητής Χημείας Τροφίμων, ΕΚΠΑ

izabet@chem.uoa.gr

www.zabetakis.net

Χωρίς νερό κανένας μας δεν μπορεί να ζήσει παραπάνω από μερικές ώρες. Χωρίς καθαρό νερό, είναι βέβαιο πως θα νοσήσουμε αργά ή γρήγορα. 

Το επόμενο πείραμα είναι τούτο: χωρίς καθαρό νερό για άλλα τρία χρόνια, πόσο θα επιβαρυνθεί η δημόσια υγεία; Σ’ αυτό το πείραμα αναζητούμε απάντηση!

Διότι… το πρόβλημα με το ρυπασμένο πόσιμο και αρδευτικό νερό στην ευρύτερη περιοχή του Ασωπού, αλλά και της Μεσσαπίας στην Εύβοια, είναι γνωστό στην πολιτεία εδώ και πολλά χρόνια -πιο συγκεκριμένα, για τον Ασωπό υπάρχουν επίσημες μετρήσεις από το 2007, ενώ για τη Μεσσαπία από το 2009. Ετσι μάλλον έκπληξη μπορεί να προκαλέσει το Δ.Τ. του ΥΠΕΚΑ στις 18.5.2011 με το οποίο ζητεί άλλα τρία χρόνια…. τοξινωμένη υπομονή από τους κατοίκους των εν λόγω περιοχών μέχρι να αποκτήσουν το αυτονόητο συνταγματικό τους δικαίωμα, που είναι πρόσβαση σε καθαρό και πόσιμο νερό.

Σύμφωνα λοιπόν με το ΥΠΕΚΑ και το σχετικό Δ.Τ. (18.5.2011)…

«Στην άμεση προώθηση ολοκληρωμένης πρότασης για την υδροδότηση της Μεσσαπίας, αλλά και της ευρύτερης περιοχής, μεταξύ Υλίκης και Ψαχνών, με στόχο την οριστική λύση στο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν σε πόσιμο νερό, προχωράει το υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής.

Σε ευρεία σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε υπό την υπουργό ΠΕΚΑ, Τίνα Μπιρμπίλη, παρουσιάστηκε στους εκπροσώπους των περιοχών που αφορά το έργο συγκεκριμένη πρόταση της ΕΥΔΑΠ, με χρονικό ορίζοντα υλοποίησης τριών χρόνων.

Σύμφωνα με τη μελέτη της ΕΥΔΑΠ, η υδροδότηση των περιοχών θα γίνει μέσω αγωγού που θα ξεκινάει από την Υλίκη και θα καταλήγει στην περιοχή των Ψαχνών. Στο έργο εντάσσεται και η κατασκευή σύγχρονης κεντρικής μονάδας επεξεργασίας νερού, η οποία θα εξασφαλίζει την απαιτούμενη ποιότητα πόσιμου νερού. Οπως επισημάνθηκε από την ΕΥΔΑΠ, στα πλεονεκτήματα του έργου περιλαμβάνονται η αξιοποίηση υποδομών που ήδη υπάρχουν και η επάρκεια σε νερό για την κάλυψη των αναγκών και σε βάθος χρόνου.

Ο προϋπολογισμός για την υλοποίηση των έργων, τόσο της πρότασης της ΕΥΔΑΠ όσο και του Δήμου Μεσσαπίων, ανέρχεται σε περίπου 18 εκατομμύρια ευρώ, ποσό το οποίο θα διατεθεί από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» (ΕΠΠΕΡΑΑ).

Ερωτήματα

Τα εύλογα ερωτήματα που προκύπτουν από αυτή τη θέση του ΥΠΕΚΑ είναι πολλά, με πιο σημαντικό όμως το εξής ερώτημα, στο οποίο θα πρέπει να πάρει θέση το υπουργείο Υγείας: με δεδομένη την ιδιότητα του εξασθενούς χρωμίου να προκαλεί καρκίνο μέσω της κατάποσης -θέση που επιτέλους αποδέχθηκε το ΥΠΕΚΑ με Δ.Τ. στις 7.2.2011- τι νερό θα πίνουν οι κάτοικοι στην περιοχή από την Υλίκη μέχρι τα Ψαχνά για τα επόμενα τρία χρόνια;

Γιατί το υπουργείο Υγείας και το ΥΠΕΚΑ κωφεύουν στις εκκλήσεις των κατοίκων της περιοχής που ζητούν άμεσα καθαρό νερό για πόση, για πλύσιμο, για άρδευση; Σήμερα! Και όχι σε… 3 χρόνια.

Στις 18.5.2011, το ΥΠΕΚΑ παραδέχθηκε το πρόβλημα του ρυπασμένου νερού και δήλωσε ότι σε 3 χρόνια θα υπάρξει λύση. Απέτυχε παταγωδώς όμως να ενημερώσει τον κόσμο… τι νερό θα πίνει, με τι νερό θα πλένεται, με τι νερό θα παράγει τα τρόφιμα… για τα επόμενα τρία χρόνια. Αυτή η ελαφρά τη καρδία αντιμετώπιση του προβλήματος από τα υπ. Περιβάλλοντος και Υγείας είναι απλά απογοητευτική. Η «αρχή της προφύλαξης» είναι άγνωστη στους νομοθετικούς κύκλους των εν λόγω υπουργείων;

Επιμύθιο…

Σύμφωνα με το ΥΠΕΚΑ, «το ποσό για το εν λόγω έργο θα διατεθεί από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη».

Με άλλα λόγια, η πολιτεία πρώτα αφήνει να ρυπανθεί τελειωτικά μια περιοχή και μετά… χρησιμοποιεί χρήματα για να φέρει νερό από άλλη περιοχή… και όλο αυτό το πράγμα… το ονομάζει αειφόρο ανάπτυξη…

Μάλλον οι λέξεις έχουν χάσει το νόημά τους…

Πόσο ασφαλείς είναι οι παιδικές τροφές;

ΓΟΝΕΙΣ ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΑ

Toυ ΓΙΑΝΝΗ ΖΑΜΠΕΤΑΚΗ

Eπίκουρου καθηγητή Xημείας Tροφίμων και Lead Auditor, EKΠA

Το θέμα των τοξικών συστατικών στις τροφές παίρνει πλέον μεγάλες διαστάσεις, μιας και ολοένα και περισσότερες αξιόπιστες μελέτες δημοσιεύονται σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά. Τελικά, δεν είναι μόνο τα ελληνικά τρόφιμα που παράγονται σε περιοχές με ρυπασμένο υδροφόρο ορίζοντα που αποτελούν εν δυνάμει διατροφικό κίνδυνο, αλλά σύμφωνα με μελέτη από το Ινστιτούτο Καρολίνσκα της Στοκχόλμης (ένα από τα πιο έγκυρα Ινστιτούτα στον κόσμο όπου μελετάται η σχέση περιβάλλοντος και υγείας) βρέθηκαν υψηλές συγκεντρώσεις απαραίτητων αλλά και τοξικών ιχνοστοιχείων σε παιδικές τροφές.

Η μελέτη
Η μελέτη των Ljung, Palm, Grander και Vahter με τίτλο «High concentrations of essential and toxic elements in infant formula and infant foods – A matter of concern» δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Food Chemistry (τόμος 127, σελ. 943-951) και συγκρίνει τα επίπεδα των απαραίτητων (δηλ. ασβέστιο, σίδηρος, ψευδάργυρος, μαγγάνιο, χαλκός, σελήνιο και μολυβδένιο) αλλά και των τοξικών (δηλ. αρσενικό, κάδμιο, αντιμόνιο, μόλυβδος και ουράνιο) ιχνοστοιχείων σε παιδικές τροφές και γάλα για νεογνά. Μελετήθηκαν εννέα δείγματα γάλακτος για νεογνά (που προορίζονται για κατανάλωση από νεογνά) και εννέα παιδικές τροφές (που προορίζονται για κατανάλωση από μωρά 4 μηνών). Όλα τα προϊόντα που αναλύθηκαν είναι διαθέσιμα στην πανευρωπαϊκή αγορά και παρασκευάζονται από τις εταιρείες Mead Johnson, Semper, Nestle, Holle, Vitagermine, Hipp και Οrganomix.

Τα ευρήματα
Τα πιο σημαντικά αποτελέσματα της εν λόγω μελέτης αφορούν τη σύγκριση μητρικού γάλακτος με τα γάλατα σε σκόνη που κυκλοφορούν στο εμπόριο για νεογνά. Όλα τα απαραίτητα και τα τοξικά ιχνοστοιχεία (εκτός του χαλκού και του σελήνιου) βρέθηκαν σε σημαντικά αυξημένα επίπεδα στα γάλατα σε σκόνη σε σχέση με το μητρικό γάλα. Με εξαίρεση ενός προϊόντος, όλα τα προϊόντα είχαν υψηλότερες συγκεντρώσεις (σε σχέση με το μητρικό) σε κάδμιο (από 1,3 ως 20 φορές!), μόλυβδο (από 1,6 ως 3 φορές) και σε ουράνιο (από 1,7 ως 46 φορές!) ενώ τρία προϊόντα είχαν αυξημένα επίπεδα αρσενικού (από 2 ως 3 φορές) σε σχέση με το μητρικό γάλα.

Οι τροφές που αναλύθηκαν ήταν σιμιγδάλι, ρυζάλευρο, βρώμη και συνδυασμοί αυτών με φρούτα. Τα πιο σημαντικά ευρήματα αφορούν τις τροφές που περιέχουν ρυζάλευρο ή ρύζι και στις οποίες βρέθηκαν συγκεντρώσεις αρσενικού από 17 ως 33 μg/kg, ενώ όλες οι άλλες τροφές περιείχαν αρσενικό σε επίπεδα 0,2 ως 3 μg/kg. Η κατανάλωση αυτών των τροφών αντί μητρικού γάλακτος οδηγεί σε αυξημένη ημερήσια πρόσληψη των ιχνοστοιχείων από τα νεογνά. Στην περίπτωση των απαραίτητων ιχνοστοιχείων αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί θετικό μιας και οδηγεί σε αυξημένη (σε σχέση με το θηλασμό) πρόσληψη σιδήρου (μέχρι και 141 φορές), μαγγανίου (από 26 ως 2800 φορές). Αν και ακόμα και τα απαραίτητα ιχνοστοιχεία σε μεγάλες συγκεντρώσεις μπορούν να αποκτήσουν τοξική δράση. Όσον αφορά τα τοξικά ιχνοστοιχεία τα ευρήματα είναι μάλλον ανησυχητικά: η κατανάλωση αυτών των τροφών οδηγεί σε αυξημένη (σε σχέση με το θηλασμό) πρόσληψη αρσενικού (από 1 ως μέχρι και 95 φορές), καδμίου (από 3 ως 270 φορές), μολύβδου (από 1-24 φορές) και ουρανίου (από 21 ως 394 φορές).

Ανάγκη επιφυλακής
Λόγω της αυξημένης πρόσληψης σε αρσενικό, στη Μεγάλη Βρετανία, συστήνεται στα παιδιά μέχρι 4,5 χρονών να μην καταναλώνουν παιδικές τροφές με ρύζι, ενώ στη Δανία η ίδια συμβουλή δίνεται για παιδιά μικρότερα των 10 κιλών σωματικού βάρους. Η ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη σε κάδμιο είναι σήμερα 2,5 μg/kg σωματικού βάρους και η εν λόγω μελέτη δείχνει ότι ένα μωρό που καταναλώνει 3 γεύματα γάλακτος και 2 γεύματα τροφής με ρύζι προσλαμβάνει κάδμιο μέχρι και 5 μg/kg σωματικού βάρους, δηλ. διπλάσιας ποσότητας από την ανεκτή! Τα αναπτυσσόμενα νεφρά των μωρών είναι ιδιαίτερα ευπαθή στο κάδμιο μέχρι την ηλικία των 3 ετών.

Ο ρόλος των ελεγκτικών αρχών
Μερικά ερωτήματα που προκύπτουν από την εν λόγω μελέτη για την χώρα μας είναι τούτα: οι ερευνητές παρασκεύασαν τις τροφές και τα γάλατα χρησιμοποιώντας απιονισμένο (καθαρό από κάθε ιχνοστοιχείο) νερό. Στην Ελλάδα, με τους τόσους ρυπασμένους υδροφορείς, κατά την παρασκευή των παιδικών γευμάτων σε κάθε σπιτικό, το νερό επιμολύνει περαιτέρω με μέταλλα τις παιδικές τροφές. Η επιβάρυνση των παιδιών μας με τοξικά μέταλλα ξεκινά από πολύ μικρή ηλικία και σήμερα αυτό είναι πλέον γνωστό. Ποια αρχή της πολιτείας ασχολείται με την αξιολόγηση και τη διαχείριση αυτού του διατροφικού κινδύνου; Ποια μέτρα θα πάρει η πολιτεία; Ποιες κατευθυντήριες οδηγίες θα πρέπει να εκδώσει ο ΕΦΕΤ;

Η Φουκουσίμα και η διατροφική αλυσίδα

Του Ιωάννη Ζαμπετάκη 

(Επικ. Καθ. Χημείας Τροφίμων, ΕΚΠΑ)

izabet@chem.uoa.gr

Δευτέρα 4.4.2011: Σε ένα αμφιθέατρο στο Πανεπιστήμιο, στο πλαίσιο του μαθήματος «Τεχνολογία Τροφίμων», η συζήτηση με τα (πνευματικά μου) παιδιά είναι σχετικά με τη Φουκουσίμα. Υπάρχουν στιγμές μαγικές που μπορεί να ζήσει ένας σάσκαλος, όταν μοιράζεται κουβέντες με τα παιδιά σαν αυτή που είχα στις 4.4.2011 συζητώντας για τα ραδιενεργά κατάλοιπα από τη Φουκουσίμα με τους τεταρτοετείς φοιτητές μου. Μια εβδομάδα πριν, τους είχα ρωτήσει να σκεφτούν τι θα έκαναν αν δούλευαν σε μία εταιρεία τροφίμων που κάνει εισαγωγές τροφίμων από την Ιαπωνία...

Αρχίσαμε να συζητάμε για τους χρόνους ημίσειας ζωής... δηλαδή το χρόνο που χρειάζεται για να μειωθεί η ποσότητα ενός στοιχείου στο μισό. Το ιώδιο 131 έχει χρόνο ημίσειας ζωής μόλις 8 μέρες, αλλά το καίσιο 137 έχει 30 χρόνια. Σκεφτείτε για πόσα χρόνια θα πρέπει να μιλάμε για επιμόλυνση.  

Στη συνέχεια της συζήτησης μιλήσαμε και για την υπαρκτή και... ανύπαρκτη νομοθεσία για τα ραδιενεργά στα τρόφιμα. Το νομικό κενό είναι μάλλον προφανές, μιλάμε για απηρχαιωμένη νομοθεσία από την εποχή του Τσερνόμπιλ. Στην Ιαπωνία, πάντως, εδώ και αρκετές μέρες έχουν αρχίσει να βρίσκουν πολλά τρόφιμα εκτός ορίων. Και το ερώτημα που τίθεται είναι γιατί να έχουμε τόσο απηρχαιωμένη νομοθεσία στην Ε.Ε. σχετικά με τα ραδιενεργά κατάλοιπα; Με τόσους πυρηνικούς αντιδραστήρες στις χώρες της Ε.Ε.; Η Κομισιόν δεν θα έπρεπε να είχε προβλέψει το κίνδυνο επιμόλυνσης της διατροφικής αλυσίδας με ραδιενεργά κατάλοιπα και να επικαιροποιήσει τη νομοθεσία; Ή μήπως τα λόμπι της πυρηνικής ενέργειας παγώνουν και τις νομοθετικές πράξεις στα τρόφιμα;

Στην Ιαπωνία, πάντως, πριν από λίγες μέρες, όπως ανακοίνωσε η διαχειρίστρια εταιρεία Tepco, το πλουτώνιο εντοπίστηκε σε πέντε σημεία στο χώμα μέσα στο πυρηνικό εργοστάσιο της Φουκουσίμα. Ωστόσο, οι εκπρόσωποι της Tepco ανέφεραν ότι οι ποσότητες οι οποίες βρέθηκαν δεν είναι επιβλαβείς για τη δημόσια υγεία. Αν σκεφτούμε το πόσες ανακρίβειες έχουν ειπωθεί από τους εκπροσώπους της εν λόγω εταιρείας, τότε μάλλον θα πρέπει να ανησυχούμε!

Το ισότοπο με πυρηνικές εφαρμογές είναι το πλουτώνιο 239... με χρόνο ημίσειας ζωής... μόλις 24.100 χρόνια! Δηλαδή σε 24.100 χρόνια μένει 0,5 g πλουτώνιου 239 από 1 g πλουτώνιου 239... Με άλλα λόγια, για πόσους αιώνες θα ζει ο ιαπωνικός λαός με τα πυρηνικά κατάλοιπα της Φουκουσίμα;

Για να αποκτήσουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα του ολέθρου στη Φουκουσίμα πρέπει να σκεφτούμε και την επιμόλυνση που θα προκληθεί στη θάλασσα από το νερό με υψηλά επίπεδα ραδιενεργών καταλοίπων που ξεβράζει το πυρηνικό κουφάρι της Φουκουσίμα. Έτσι, έχουμε την πλήρη καταστροφή: νερό, θάλασσα, αέρας και έδαφος γεμάτα με ραδιενεργά κατάλοιπα με χρόνο ημίσειας ζωής από μερικά χρόνια έως 24.100 χρόνια Σκεφτείτε τώρα για πόσους αιώνες θα πρέπει να θεωρούμε επιμολυσμένη την εκεί διατροφική αλυσίδα και πόσα εκατομμύρια άνθρωποι θα αρρωστήσουν τόσο άμεσα όσο και μέσα στις επόμενες δεκαετίες. 

Ακόμα και σήμερα έρχονται στο φως μελέτες για την επίπτωση στην υγεία των ανθρώπων από τα κατάλοιπα του ατυχήματος του Τσερνόμπιλ. Ας αναλογιστούμε τώρα για πόσες δεκαετίες θα διαρκέσει το δράμα της Fukushima. Και τι θα πρέπει, άραγε, να κάνουν τόσο μα τόσο πολλοί άνθρωποι στην Ιαπωνία για να αποκτήσουν πρόσβαση σε καθαρό νερό και σε μη επιμολυσμένα τρόφιμα; Η αλιεία και η κτηνοτροφία για πόσα χρόνια θα διαταραχθούν; Ποιος θα μπορέσει να σκεφτεί και να αντιμετωπίσει όλες τις πτυχές αυτής της τραγωδίας;

Ο ιαπωνικός λαός άξιζε κάτι καλύτερο. Μετά τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, η Φουκουσίμα είναι μάλλον η χαριστική βολή σε αυτόν το χαρισματικό λαό... Φευ...

Η χημεία της γεωργίας

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΤΙ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑ ΤΡΩΜΕ

Των Ιωάννη Ζαμπετάκη

(Επικ. Καθ. Χημείας Τροφίμων, ΕΚΠΑ)

izabet@chem.uoa.gr

και

Αθανάσιου Παντελόγλου

(Χημικός-Βιοχημικός Μηχανικός, ΙΤΑΠ)

apanteloglou@gmail.com

Στην Ε.Ε. των 27, υποτίθεται ότι διατηρούμε μια σιγουριά «για το τι τρώμε». Μιας και υπάρχει μοντέρνα νομοθεσία και (υποθέτουμε) ότι γίνονται έλεγχοι «από το χωράφι έως το ράφι» στα αγρο-κτηνοτροφικά προϊόντα, στην ποιότητα τροφής που τελικά αγοράζουμε. Θεωρητικά ο καταναλωτής προστατεύεται.

Και όμως δεν είναι ακριβώς έτσι τα πράγματα. Εδώ και χρόνια έχει εμφανιστεί και λειτουργεί συστηματικά ένας «μηχανισμός παρακάμψεων» της υπαρκτής νομοθεσίας που επαναφέρει σε χρήση στις καλλιέργειες και στο χωράφι, απαγορευμένα-καταργημένα χημικά παρασκευάσματα.Ένας μηχανισμός που λειτουργεί από τις ίδιες της εθνικές κρατικές δομές έγκρισης αγροτικών φαρμάκων. Έτσι ανοίγουν πίσω πόρτες και εκμεταλλεύονται οι «τρύπες» των νόμων. Οι νόμοι παρακάμπτονται κι έτσι γυρνάμε χρόνια πίσω την ποιότητα των καταναλισκομένων ειδών τροφής. 

 Ο μηχανισμός αυτός εκμεταλλεύεται τις σχετικές διατάξεις της «Κατ’ εξαίρεση χρήση τους για 120 ήμερες λόγω ‘ανωτέρας βίας’». Υπάρχει πράγματι μια υφιστάμενη πρόβλεψη στην καθοδηγητική οδηγία 91/414/1991 για τα ζιζανιοκτόνα (αρθρ. 4, 8.4,) και την απόφαση 76/894/ΕΕ (Αρθρ 19) για την αντιμετώπιση των «εκτάκτων κινδύνων» για τα όποια όμως διευκρινίζεται ότι: Πρόκειται για έκτακτο μέτρο, που εφαρμόζεται ελεγχόμενα και σε εξαιρετικές περιπτώσεις και πάντα υπό την προϋπόθεση ότι θα ειδοποιούνται τόσο η D.G. SANCO [1] της E.E. όπως και τα κράτη – μέλη και οι καταναλωτές για το έκτακτο συμβάν, το οποίο πρέπει να μην είναι δυνατόν να αντιμετωπιστεί αλλιώς! Φαίνεται τελικά ότι στην Ε.Ε. φτάσαμε να καλλιεργούμε τα χωράφια, για παραγωγή τροφής, διαρκώς «υπό έκτακτες συνθήκες και κινδύνους». Δηλαδή, υπό το καθεστώς της «απόκλισης των 120 ήμερων» όπως χαρακτηριστικά ονομάζεται η κατάσταση. Οι 120 μέρες, στην πράξη σημαίνει μια ολόκληρη καλλιεργητική περίοδο και όταν αυτό γίνεται για 4 συνεχόμενα χρόνια, τότε εύκολα βγαίνει το συμπέρασμα ότι: Μια σειρά από καλλιεργητές, μια σειρά από εκτάσεις, σοδειές ολόκληρες και τόνοι τροφών έχουν παραχθεί με χρήση απαγορευμένων τοξικών χημικών.

Οι αριθμοί [2] είναι χαρακτηριστικοί: 

Το 2007 καταχωρίσθηκαν 59 τέτοιες περιπτώσεις «αποκλίσεων» σε ολόκληρη την Ε.Ε. που παρέτειναν τη χρήση 40 ιδιαίτερα επικίνδυνων χημικών ουσιών. 

Το 2010 όμως, καταχωρίσθηκαν 321 τέτοιες υποθέσεις, κατά τις οποίες χρησιμοποιήθηκαν 152 ιδιαίτερα επικίνδυνες χημικές ουσίες που έχουν καταργηθεί. 

Πρωταθλήτρια η Γαλλία: από 0 αποκλίσεις το 2007 πήγε στις 74 το 2010. Ενώ η Ελλάδα από 6 αποκλίσεις το 2007 ανέβηκε στις 54 το 2010! Η Πορτογαλία, από 1 (2007) σε 41 (2010) και η Κύπρος από 0 (2007) σε 18 (2010). 

Εκείνο που εντυπωσιάζει είναι οι λόγοι που επικαλέσθηκαν οι εθνικοί κρατικοί οργανισμοί για να αιτιολογήσουν την παραγνώριση του νόμου. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι κυβερνητικές παρεμβάσεις έγιναν, ζητώντας την παράταση χρήσης «αερίων αποστειρωτικών εδάφους» και μάλιστα του απαγορευμένου ως ιδιαίτερα επικίνδυνου 1,3-δι- χλωρο-προπενίου, με ιδιαίτερη εμμονή παράτασης χρήσης, στη Νότια Ευρώπη και την Ελλάδα. Γι’ αυτή την ένωση όμως υπάρχουν πλέον πολύ ασφαλέστερα και αποτελεσματικότερα υποκατάστατα. Όλες αυτές οι διαδικασίες «αιτιολόγησης επιλογών είδους» και οι αιτήσεις για κατ’ εξαίρεση συνέχιση χρήσης τους και την τελική αποδοχή τους γίνονται από την Sanco μάλλον υπό καθεστώς αδιαφάνειας και έτσι εγείρονται υποψίες και μάλλον αιτιολογημένα, που επικεντρώνονται σε μονόπλευρες «παρεμβάσεις συμφερόντων» και υποστήριξη «παλαιολιθικών γεωργικών πρακτικών» που δεν πολύ-νοιάζονται για τον καταναλωτή της τροφής.Έτσι χρησιμοποιούνται ξανά και ξανά, τα απαγορευμένα ζιζανιοκτόνα και αγρο-φάρμακα. Κάποιοι πρέπει να πουλήσουν αποθέματα και να αδειάσουν αποθήκες από απούλητα καταργημένα χημικά δραστικά υλικά. Έλα όμως που με «μαγικό τρόπο» οι αποθήκες ξαναγεμίζουν! Έτσι αυτοί οι κάποιοι ευτυχούν. Ενώ οι πολίτες-καταναλωτές μένουν απροστάτευτοι…

Μια χώρα χωρίς έρευνα μπορεί να έχει μέλλον;

Του ΓΙΑΝΝΗ ΖΑΜΠΕΤΑΚΗ

Επίκουρου καθηγητή Χημείας Τροφίμων ΕΚΠΑ

izabet@chem.uoa.gr

Την τελευταία μέρα του 2010, ο καθηγητής κ. Α. Μητσός παραιτήθηκε από την θέση του Γενικού Γραμματέα Ερευνας και Τεχνολογίας λέγοντας: «Στον χώρο της έρευνας υπάρχει ένα περίεργο φαινόμενο. Ενώ έχουμε από τη μια μεριά εξαιρετικούς ερευνητές, έχουμε ένα μέτριο επίπεδο έρευνας. Αυτό το αντιφατικό στοιχείο ήταν για μένα κρίσιμο, πώς δηλαδή μπορώ να ενισχύσω τους καλούς και να γενικεύσω την αριστεία. Η γενική απαξίωση του πανεπιστημιακού κόσμου είναι λάθος αφετηρία σκέψης. Η έννοια ότι όλοι είναι μηδενικά, για πέταμα, δεν βοηθάει στην αντιμετώπιση των προβλημάτων των πανεπιστημίων».

Ο κ. Μητσός έχει τεράστια εμπειρία στο ερευνητικό μετερίζι. Ενα μετερίζι που καλούμαστε να υπηρετήσουμε όλα τα μέλη ΔΕΠ (διδακτικό και ερευνητικό προσωπικό) των πανεπιστημίων της Ελλάδας. Η παραίτησή του προκαλεί θλιμμένες απορίες.

Μια χώρα χωρίς σοβαρή υποστήριξη στην πανεπιστημιακή έρευνα είναι απλά καταδικασμένη να υπολειτουργεί, να είναι «το γκαρσόνι» των... ανεπτυγμένων κρατών.Σήμερα, η έρευνα παίρνει μόνο το 0,5% του ελληνικού ΑΕΠ, όταν ο μέσος ευρωπαϊκός όρος υπερβαίνει το 2%! Μια χώρα που δεν χρηματοδοτεί με διαφάνεια και αξιοκρατία τους ερευνητές της και τα πανεπιστήμιά της, τι μπορεί να περιμένει από το μέλλον; Είναι απλά έρμαιο των ξένων βουλών, αμερικανικών παλιότερα, γερμανικών τώρα τελευταία... Και η επιστημονική αφαίμαξη συνεχίζεται αφού τα καλύτερα μυαλά φεύγουν προς την «Ανεπτυγμένη» Δύση και εμείς είμαστε μεν περήφανοι ως δάσκαλοι που «βγάζουμε» καλά μυαλά αλλά συνάμα γινόμαστε ολοένα και πιο φτωχοί ως κοινωνία!

Στο πανεπιστήμιο επωάζονται οι αυριανοί πολίτες, οι επιστήμονες και τα στελέχη για όλες τις οικονομικές και εμπορικές δραστηριότητες της χώρας. Το πανεπιστήμιο αν δεν έχει την απαραίτητη υποστήριξη από την πολιτεία στον κρίσιμο και καίριο τομέα της έρευνας και άρα της παραγωγής νέας γνώσης, πώς θα επιτελέσει το έργο του με επιστημονική πληρότητα και την απαιτούμενη βαρύτητα;

Κατά την τελευταία επταετία, η πολιτεία είναι ηχηρώς απούσα από την υποστήριξη της έρευνας στο πανεπιστήμιο. Η τελευταία χρηματοδότηση ερευνητών έγινε από το πρόγραμμα ΠΕΝΕΔ το... 2004! Σήμερα είναι υπό κρίση ερευνητικές προτάσεις (π.χ. Αρχιμήδης, Θαλής) αλλά κανείς δεν ξέρει πότε θα φτάσουν τα χρήματα στους ερευνητές.

Ας θυμηθούμε κάποια κουπόνια καινοτομίας που προκηρύχθηκαν το Μάρτιο του 2009 επί Ν.Δ. Η πρόταση του γράφοντος σε συνεργασία με μια ζυθοποιία είχε επιλεγεί τότε ως ένα από αυτά τα προς χρηματοδότηση κουπόνια. Μετά άλλαξε κυβέρνηση, ήρθε η τρόικα, και εκείνο το κουπόνι (με το ποσόν των ευρώ 7.000 που του αναλογεί) είναι ακόμα «παγωμένο» κάπου στη ΓΓΕΤ. Με τέτοια μη χρηματοδότηση, τι μέλλον μπορεί να έχει η χώρα;

Δεν είναι οξύμωρο το γεγονός ότι οι απόφοιτοι του ελληνικού πανεπιστημίου σταδιοδρομούν με τεράστια επιτυχία σε όλα τα ΑΕΙ σε όλη την υφήλιο και εμείς εδώ, στην «Ψωροκώσταινα» (ή μήπως «Ψωρογιώργαινα»;) αναλωνόμαστε σε μια συζήτηση υποβάθμισης των ΑΕΙ και του έμψυχου δυναμικού τους; Γιατί, κακά τα ψέματα: το πρόβλημα στο πανεπιστήμιο σήμερα δεν είναι η οικογενειοκρατία και ο νεποτισμός (που- μετά λόγου γνώσεως- συμβαίνει και σε ΑΕΙ στο εξωτερικό) αλλά η σοβαρή στήριξη από την πολιτεία του ερευνητικού ρόλου των ελληνικών ΑΕΙ. Οπως πάμε, θα είναι δύσκολο να αποκαλούμαστε μέλη ΔΕΠ χωρίς κονδύλια για έρευνα. Θα καταλήξουμε απλά ΔΠ (διδακτικό προσωπικό) στα χρόνια του ΔΝΤ... 

Παρ' όλα αυτά και σε πείσμα των καιρών, η έρευνα που γίνεται στα ελληνικά πανεπιστήμια (από όσους έχουν γνώσεις και μεράκι) εξακολουθεί να αναγνωρίζεται διεθνώς! Και αν μετρήσουμε πόσα κρατικά ευρώ αναλογούν σε κάθε επιστημονική δημοσίευση, τότε το ελληνικό πανεπιστήμιο είναι ανάμεσα στα κορυφαία στον κόσμο!

http://www.zabetakis.net/

Τα τρόφιμα χρειάζονται ασφάλεια

Άρθρο ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του Γιάννη Ζαμπετάκη

Έχουν περάσει σχεδόν πέντε μήνες από την ημέρα που ανέλαβε η νέα κυβέρνηση και το μόνο που έχουμε μάθει σχετικά με την πολιτική της για τα τρόφιμα και τους ελέγχους είναι τούτα: στις 28.1.2010 ανακοινώθηκε η μείωση των 16 οργανισμών του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων σε τρεις και στις 17.2.2010 ανακοινώθηκε το νέο Δ.Σ. του ΕΦΕΤ!

Όσον αφορά τα τρόφιμα, ενοποιούνται οι εξής οργανισμοί: Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων (ΕΦΕΤ), Ελληνικός Οργανισμός Γάλακτος και Κρέατος (ΕΛΟΓΑΚ), Οργανισμός Πιστοποίησης και Επίβλεψης Γεωργικών Προϊόντων (ΟΠΕΓΕΠ), Εθνική Επιτροπή Γάλακτος Ελλάδας, Κεντρική Αγορά Αθήνας και Κεντρική Αγορά Θεσσαλονίκης.

Δεν γνωρίζουμε ποια είναι η λογική αυτής της κυβερνητικής απόφασης, αλλά το εύλογο ερώτημα που προκύπτει είναι τούτο: πώς μπορεί να ενοποιηθεί ο ΕΦΕΤ (ελεγκτής) με την Κεντρική Αγορά (ελεγχόμενος); Και με ποια κριτήρια θα επιλέγονται τα μέλη του νέου Διοικητικού Συμβουλίου;

Τα μέλη του νέου Δ.Σ. του ΕΦΕΤ είναι αυτόματα υποψήφιοι και για τον νέο υπερ-οργανισμό; Και σε αυτό το νέο σχήμα, πού θα δοθεί η έμφαση; Στους ελέγχους, στις πιστοποιήσεις, στο γάλα ή απλά στην εξισορρόπηση των τάσεων μεταξύ γεωτεχνικών, χημικών και κτηνιάτρων;

Τα ερωτήματα μόνο ρητορικά δεν είναι! Μια και στην Ελλάδα σήμερα, στον χώρο της βιομηχανίας τροφίμων είναι πια κοινό μυστικό: μερικοί ασυνείδητοι επαγγελματίες καταστρατηγούν τον ανταγωνισμό και δηλητηριάζουν εν γνώσει τους τούς καταναλωτές! Δεν χρειάζεται να έχει επιθεωρήσει κανείς δεκάδες εταιρείες τροφίμων σε όλη την Ελλάδα και να δει από πρώτο χέρι πιστοποιητικά αμφίβολης αξιοπιστίας για ΙSΟ (ποιότητα) και ΗΑCCΡ (ασφάλεια) στα τρόφιμα, εταιρείες χωρίς καν την προβλεπόμενη άδεια λειτουργίας, τρόφιμα ανέλεγκτα για κάθε χημικό, βιολογικό ή φυσικό κίνδυνο.

Ελάχιστες εταιρείες στον ελλαδικό χώρο ενημερώνονται συνεχώς για τους νέους ανερχόμενους κινδύνους στα τρόφιμα (π.χ. αφλατοξίνες ή βαρέα μέταλλα) και το ερώτημα είναι:

πόσο ανασφαλή είναι αυτά που τρώμε; Επίσης πώς τιμωρείται ο παραβάτης, όταν πέρσι για το σκάνδαλο του ηλιελαίου δεν μάθαμε ποτέ ποια πρόστιμα υποβλήθηκαν και σε ποιες εταιρείες;

Διότι αν δεν τιμωρείται ο παραβάτης, τότε τιμωρούνται οι εταιρείες που τηρούν διαδικασίες και νόμους και ο καταναλωτής τρώγοντας ανασφαλή τρόφιμα…

Και όμως, τόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση (με την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων, ΕFSΑ) όσο και το ελληνικό κράτος (με τον ΕΦΕΤ) έχουν (θεωρητικά) τους απαραίτητους μηχανισμούς ελέγχου. Αλλά οι μηχανισμοί δεν είναι στελεχωμένοι επαρκώς, είναι πολυδιασπασμένοι και απλώς υπολειτουργούν κάνοντας ενίοτε μεγάλα επιστημονικά λάθη.

Το πιο πρόσφατο; Τον Μάη του 2008, όταν η ΕFSΑ θεώρησε λανθασμένα ότι η επιμόλυνση του ηλιελαίου ήταν ορυκτέλαιο χωρίς αρωματικούς (και άρα τοξικούς) υδρογονάνθρακες. Αλλά επιστημονική μελέτη (Εur. J. Lipid Sci. Τechnol. 2009) έδειξε ότι το 37% του επιμολυντή ήταν αρωματικοί υδρογονάνθρακες. Το πλήγμα για την αξιοπιστία της ΕFSΑ και του ΕΦΕΤ είναι απλά ανυπολόγιστο. Η ΕFSΑ είχε κάνει «απλά» λάθος παραδοχή.

Αλλά στην Ελλάδα δεν κάνουμε μόνο λάθος παραδοχές αλλά και συνεχείς εγκληματικές παραλείψεις: στις 29.1.2010 δημοσιεύθηκε η έκθεση της Διεύθυνσης Υγείας και Προστασίας Καταναλωτών της Κομισιόν σχετικά με τους ελέγχους που έγιναν σε ελληνικές εγκαταστάσεις επεξεργασίας κρέατος και γάλακτος από τις 22.6.2009 έως τις 3.7.2009. Τα συμπεράσματα με πέντε λέξεις: «Αρουραίοι κόβουν βόλτες στα σφαγεία» (όπως εύγλωττα έγραψαν «ΤΑ ΝΕΑ», 12.2.2010).

Η νέα κυβέρνηση πρέπει να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων: ο ΕΦΕΤ (ως Αρχή Ελέγχου των Τροφίμων και συνεπώς Προστασίας της Δημόσιας Υγείας και του… Ανταγωνισμού) πρέπει να επιστρέψει στον φυσικό του χώρο, δηλαδή σε έναν χώρο με ελεγκτική κουλτούρα: υπουργείο Ανταγωνιστικότητας (όπως είχαν δεσμευτεί προεκλογικά οι κ.κ. Χρυσοχοΐδης και Σαχινίδης) και να αποκτήσει ξανά το νομικό οπλοστάσιο για έλεγχο σε όλο το φάσμα των τροφίμων.

Εκτός κι αν η μετεκλογική λήθη παρασύρει και αυτήν τη θέση του ΠΑΣΟΚ όπως έχει ήδη παρασύρει τη δήλωση του κ. Χρυσοχοΐδη από τις 21.7.2008 (!) «οι τιμές των τροφίμων πρέπει να μειωθούν κατά 10%».

Είναι αναγκαία η άμεση κατάργηση του Π.Δ. 79/2007 (για επιχειρήσεις μεταποίησης προϊόντων ζωικής προέλευσης) και της απόφασης ΔΥΓ2/Γ.Π. οικ. 38295/2007 (για τον έλεγχο στο νερό) και η παράλληλη καθολική εφαρμογή της Κοινής Υπουργικής Απόφασης 052/2004 (που έξι χρόνια μετά την έκδοσή της δεν έχει ακόμα υλοποιηθεί!).

Ιδού η Ρόδος για την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και το νέο Δ.Σ. του ΕΦΕΤ.

ΠΗΓΗ: H ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΖΑΜΠΕΤΑΚΗ

Διαπλοκή επιστήμης- πολιτικής

Αρθρο ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Του ΓΙΑΝΝΗ ΖΑΜΠΕΤΑΚΗ

(Επίκουρου καθηγητή Χημείας Τροφίμων και Lead Αuditor (ΗΑCCΡ, ΙSΟ), Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Αθηνών )

Ναι! Η επιστήμη και η πολιτική πάνε χέρι- χέρι από τη στιγμή που για να υπάρξει η επιστήμη χρειάζονται χρήματα. Η ανάγκη χρημάτων για πρωτότυπη έρευνα αναγκάζει όλους τους επιστήμονες να αναζητήσουν χρηματοδότες. Οι χρηματοδότες έχουν όμως τα δικά τους «θέλω». Και έτσι, τα επιστημονικά «επιθυμώ» αλληλεπιδρούν με τα χρηματοδοτικά «θέλω» και «πρέπει», και το αποτέλεσμα οδηγεί σε αυτό που λέμε ψευδεπίγραφη επιστήμη (junk science).

Βεβαίως από την αρχή ύπαρξης της επιστήμης, ο επιστήμονας που θέλει να την υπηρετεί με αίσθημα ατομικής και κοινωνικής ευθύνης, πρέπει αρχικά να θέτει σε κάθε επιστημονική εργασία του ένα ρεαλιστικό επιστημονικό ερώτημα. Στη συνέχεια, χρησιμοποιεί τα διαθέσιμα επιστημονικά εργαλεία (θεωρίες, αξιώματα, πειραματικές τεχνικές) για να απαντήσει στο ερώτημα που έχει θέσει ή του έχει ανατεθεί. Αν του έχει ανατεθεί από χρηματοδότες όμως εμπλεκόμενους με την εύνοια της απάντησής του, τότε το ήθος του επιστήμονα είναι πιο σημαντικό από την αξία του. Κάπως έτσι έχουμε φτάσει σήμερα να έχουμε ελληνικές φαρμακευτικές εταιρείες να χρηματοδοτούν επιστημονικές έρευνες υπαγορεύοντας το αποτέλεσμα που τις ευνοεί, ελληνικά ινστιτούτα μελετών να έχουν άποψη για θέματα άσχετα με την αρμοδιότητά τους (π.χ. τοξικότητα του εξασθενούς χρωμίου) ή επιδημιολογικές μελέτες στον Ασωπό με απευθείας ανάθεση από το ΚΕΕΛΠΝΟ και όχι με ανοικτό διαγωνισμό. Αν όλα αυτά δεν λέγονται ψευδεπίγραφη επιστήμη, τότε πώς τα αποκαλούν οι εμπνευστές τους;

Για να απαντήσουμε πληρέστερα σε αυτά τα θεμελιώδη ερωτήματα, ίσως να πρέπει να ανατρέξουμε σε ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία στον χώρο του Περιβαλλοντικού Δικαίου: «Περιβαλλοντικοί κίνδυνοι: διαπλοκή επιστήμης, δικαίου και πολιτικής». Σύμφωνα με τον συγγραφέα Γιώργο Μπάλια, «ο εντοπισμός του κινδύνου είναι η διαδικασία προσδιορισμού των βιολογικών, χημικών ή φυσικών παραγόντων, στους οποίους η έκθεση μπορεί να έχει δυσμενή αποτελέσματα στην υγεία του ανθρώπου και στο περιβάλλον. Στηρίζεται σε μία ή περισσότερες από τις παρακάτω τέσσερις πηγές πληροφόρησης: στα ελεγχόμενα τεστ σε ανθρώπους, στις επιδημιολογικές μελέτες, στα πειράματα στα ζώα και στις συγκρίσεις των φυσικών ή χημικών ιδιοτήτων του εξεταζόμενου παράγοντα με εκείνες γνωστών επικίνδυνων παραγόντων».

Είναι ευρέως αποδεκτό ότι η πιο αξιόπιστη και έγκυρη απόδειξη της τοξικότητας προέρχεται από ελεγχόμενα τεστ σε ανθρώπους. Ενώ οι επιδημιολογικές μελέτες είναι ουσιαστικά στατιστικές συγκρίσεις μεταξύ ανθρώπων που εκτέθηκαν σε έναν παράγοντα (π.χ. βαρέα μέταλλα) περισσότερο από το κανονικό και αυτών οι οποίοι εκτέθηκαν λιγότερο ή καθόλου.

Στην Ελλάδα, όμως, είναι μάλλον αδύνατον να κάνουμε επιστημονικώς πλήρεις επιδημιολογικές μελέτες μιας και δεν έχουμε στοιχεία για καρκινογενέσεις σε ανθρώπους που δεν έχουν εκτεθεί σε καρκινογόνους παράγοντες. Μη έχοντας τέτοια στοιχεία, είναι μάλλον ανέφικτο να γίνει συσχέτιση της συχνότητας καρκινογένεσης σε περιοχή με καρκινογόνους παράγοντες (για παράδειγμα στον Ασωπό ή στη Μεσσαπία, όπου το νερό είναι επιμολυσμένο με βαρέα μέταλλα) με περιοχές αναφοράς (όπου δεν υπάρχουν καρκινογόνοι παράγοντες).

Αδιέξοδο λοιπόν; Στην Επιστήμη όμως δεν υπάρχουν αδιέξοδα και η πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού. Έτσι, ανακαλύψαμε μια «νέα» μέθοδο: Ανάλυση Κόστους/Οφέλους (ΑΚΟ). Μετράμε πόσοι θάνατοι θα αποφευχθούν κάνοντας εμβόλιο για μια ασθένεια (π.χ. γρίπη από ιό Η1Ν1), πόσοι θάνατοι θα προκληθούν με το εμβόλιο και παίρνουμε μια πολιτική απόφαση. Κυνικό; Κι όμως αληθινό!

Κι όμως αυτός είναι ο τρόπος σκέψης στη σύγχρονη ζωή. Μετράμε την ωφέλεια, τη διαιρούμε με το κόστος και έχουμε μια ΑΚΟ για κάθε θέμα: το εξασθενές χρώμιο, το νέφος της Αθήνας, τη λειψυδρία.

Αν η ανάλυση μας δίνει μικρά νούμερα, όλα καλώς. Έχουμε την επιστημονική προμετωπίδα για να συνεχίσουμε. Αν μας δίνει υψηλά νούμερα, τότε αλλάζουμε τον ορισμό του κόστους. Όλα σχετικά είναι!

Έτσι δεν μας έχει πει εδώ και έναν αιώνα ο Αλβέρτος Αϊνστάιν; Στον ορισμό του κόστους θα κολλήσουμε τώρα; Εν καιρώ κρίσης; Ας αφήσουμε τους συναισθηματισμούς. Η βιομηχανία θέλει ανάπτυξη και μερίσματα. Τα επιστημονικά ερωτήματα είναι για τους αδαείς αργόσχολους...

ΠΗΓΗ http://www.zabetakis.net/?p=2210