RADAR: Ο ΑΓΡΥΠΝΟΣ ΦΡΟΥΡΟΣ: ΦΙΛΙΑΣ Β.

Του Χρίστου Στεργ. Μπελλέ

Ο Βασίλης Φίλιας επέλεξε συνειδητά και βιωματικά, με κύριο όπλο παρά πόδας την Παιδεία, να φυλάγει Θερμοπύλες, σ’ έναν τόπο, όπου «κλαδεύει τα δένδρα σε θάμνους», σ’ έναν τόπο, όπου «κεφαλή προεξέχουσα, πυρ…», σ’ έναν τόπο όπου ασύστολα και υποκριτικά τιμά μετά θάνατον, σ’ έναν τόπο όπου εξιδανικεύει τους αποθαμένους και θάβει τους ζωντανούς, σ’ έναν τόπο ευκαιρίας, «πεδίο βολής φτηνό», όπου ξένοι κι αυτόχθονες αργυρώνητοι αθλούνται ασύστολα, πωλώντας, όσο-όσο, τα πανανθρώπινα τιμαλφή του και οι αρχαίοι ημών πρόγονοι θεωρούνται έωλοι και ανωφελείς. Και, όμως, μίλησε και με την Ιστορία και με την Ελλάδα, αλλιώς, λεβέντικα, καθαρά και αντισυστημικά, γνέφοντάς τους με νόημα: «άφες αυτοίς»…

Ο Βασίλης Φίλιας είχε ήθος, με την ομηρική, έννοια της λέξης, όπου ήθος, σημαίνει τόπο, πατρίδα. Σεργιάνιζε στις γειτονιές του κόσμου κρατώντας σφιχτά το χέρι της μεγάλης του ερωμένης, που δεν ήταν άλλη από τη γενέθλια γη, την πατρίδα, την Ελλάδα. Και τούτο μακράν από σωβινισμούς, μεγαλοϊδέες και φανατισμούς. Για τον Φίλια, πατρίδα δεν είν' το κράτος, οι θεσμοί, τα σταλίκια. Είναι, προπάντων, η γλώσσα, η παράδοση, η Ιστορία και ο πολιτισμός, όλα αυτά που διαφορετικά και επιγραμματικά ονομάζουμε προγόνους, ρίζες. Και όλα αυτά καταυγάζουν και εξακτινώνονται μέσα από τα 33 βιβλία του, τα άρθρα του, τις διαλέξεις του, τις ατέρμονες συζητήσεις του, τις ανησυχίες του, μέχρι την τελευταία ρανίδα της ζωής του.

Ο Βασίλης Φίλιας είχε ήθος, με τη σύγχρονη έννοια της λέξης, όπου ήθος, σημαίνει τρόπο, στάση ζωής. Τούτο το «παιδί» του λόγιου Ερμή, μα και του Άρη, είχε, προπάντων, στάση ζωής, που νοηματοδότησε με αδιαπραγμάτευτους, απαράβατους κώδικες αξιών, που βίωνε ζώντας λιτά, σεμνά και χαμηλόφωνα, αποφεύγοντας τη δημοσιότητα και την τύρβη της αγοράς, πόρρω απέχων απ’ τη σημερινή φοβισμένη διανόηση, τον πνευματικό κόσμο του «δήθεν», των πανηγυριών, των τελετών, των δεξιώσεων, της αφασίας, της σπουδαρχίας, της αιδήμονας, ενοχικής σιωπής.

Τούτος ο παμμέγιστος Δάσκαλος γνώριζε πως η βαθιά και πολύπλευρη κρίση εδράζεται σε σταθερές διαχρονικές παθογένειες, με το έλλειμμα Παιδείας κυριότερη αιτία και αιτιατό της παρακμής. Γνώριζε, επίσης, πως όταν μια κοινωνία παρακμάζει, πρώτα απ’ όλα παρακμάζει η γλώσσα, μιας και η γλώσσα ενσαρκώνει τη σκέψη και η σκέψη μετουσιώνεται σε γλώσσα. Πρόκειται, ακριβώς, για δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Ομιλούμε για τη γλώσσα που ο Κικέρων ήθελε να διαλέγονται οι θεοί: «ει θεοί διαλέγονται, τη των Ελλήνων γλώττη χρώνται». Ομιλούμε για γλώσσα θεμέλιο της ταυτότητας και της υπόστασής μας, μιας και «δεν κατοικούμε μια χώρα, κατοικούμε μια γλώσσα και μια Ιστορία». Μέχρι τη στιγμή της «κατάληξής» του, υπήρξε Πρόεδρος στο ιστορικό Πολιτιστικό Σωματείο «Ελληνική Γλωσσική Κληρονομιά», με απροσμέτρητη γλωσσική και εθνική προσφορά.

Πίστευε, ακράδαντα, πως το μείζον πρόβλημα του ανθρώπου είναι...

Tου Χρίστου Στεργ. Μπελλέ

chbelles@gmail.com

Στις 12 Φεβρουαρίου άνοιξε πανιά για το στερνό ταξίδι, το αμετάκλητο, στη γειτονιά των Αγγέλων, στο δικό του αστέρι, ο Καθηγητής, Βασίλης Φίλιας. Άφατη η απώλεια, τα λόγια φτωχά να συμπυκνώσουν το μέγεθος της επιστημονικής, πνευματικής και αγωνιστικής του εμβέλειας και προσφοράς. Τούτο το άρθρο ας εκληφθεί κερί τιμής, μνήμης, συλλογικής ευγνωμοσύνης, για τούτο τον πνευματικό γίγαντα, τον ασπέδιστο επαναστάτη.

Ο Βασίλης Φίλιας του Ιωάννη και της Αλεξάνδρας, υπήρξε – μέχρι τελευταίας ρανίδας της ζωής του – εμβληματική φυσιογνωμία, γενναίος, αγέρωχος, ασυμβίβαστος, ανυπότακτος, σε αρχές, αξίες, ιδεώδη και «πιστεύω», ένας αληθινός επαναστάτης τόσο στο Ακαδημαϊκό όσο και το Κοινωνικο-πολιτικό Μέτωπο.

Εξ Αθηνών ορμώμενος σπούδασε Νομικά στο ομώνυμο Πανεπιστήμιο, συνέχισε τις σπουδές του στα Θεωρητικά Οικονομικά στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου και στην Κοινωνιολογία στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου, απ’ όπου και η διδακτορική διατριβή του με θέμα: «Η σχέση των κοινωνικά σημαντικών παραγόντων στην Κοινωνιολογία του Μαξ Βέμπερ». Στο Πανεπιστήμιο του London School of Economics, μετεκπαιδεύεται στα Οικονομικά της Ανάπτυξης.

Το 1975, αναγορεύθηκε Υφηγητής Κοινωνιολογίας στην Πάντειο Ανώτατη Σχολή Πολιτικών Επιστημών (ΠΑΣΠΕ) και, το 1977, Καθηγητής Κοινωνιολογίας. Υπήρξε θεμελιωτής της σύγχρονης Κοινωνιολογίας στην Ελλάδα, κοινά αποδεκτός ως «Πατριάρχης της Κοινωνιολογίας». Κατά τα έτη 1981 και 1982, διετέλεσε Πρύτανης της ΠΑΣΠΕ και, αργότερα, κατά την περίοδο 1985-1989, υπήρξε Ιδρυτής και Πρόεδρος του Τμήματος Κοινωνιολογίας του μετονομασθέντος, Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών. Αναμφίβολα, όμως, κατά την περίοδο 1975-1989 μαζί με τον αείμνηστο, Σάκη Καράγιωργα και άλλους διωχθέντες απ’ τη Χούντα Καθηγητές, ανύψωσαν το κύρος της Σχολής στο υψηλότερο επιστημονικό επίπεδο, με πρωτεύουσα θέση στα ΑΕΙ της χώρας.

Υπήρξε επί σειρά ετών Καθηγητής στη Σχολή Εθνικής Άμυνας και τη Σχολή Πολέμου της Πολεμικής Αεροπορίας, διευθυντής σύνταξης στην «Αεροπορική Επιθεώρηση» του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας, καθώς και Αντιπρόεδρος του Διεθνούς Κέντρου Παιδείας και Πολιτισμού «Ιωνία», τα δύο τελευταία χρόνια.

Πολυπράγμων, πολυσχιδής, πολύπλαγκτος, με ασύλληπτο φάσμα γνώσεων – για όσους τον γνώρισαν – παραπέμπει στους πλατωνικούς «Πανεπιστήμονες» και τούτο δεν αποτελεί σχήμα λόγου, αν προστεθεί στα υπόψη η αποστεωμένη μονοθεματική επιστημονική εξειδίκευση, που έχει η συντριπτική πλειοψηφία των ποικιλώνυμων δασκάλων. Υπήρξε μαρξιστής, που πίστευε στην ανανέωση της μαρξιστικής σκέψης, γι’ αυτό και ως παράλληλος μελετητής του Μαξ Βέμπερ πρότεινε στα συγγράμματά του συγκερασμό των κοινωνιολογικών προσεγγίσεων των δύο αυτών μεγάλων κοινωνιολόγων.

Υπήρξε βιωματικός δάσκαλος (του άρεσε ιδιαίτερα το πρόσημο του δασκάλου), με την έννοια ότι η διδασκαλία του ήταν συμβατή με τη στάση ζωής του, με τον κώδικα αξιών του. Τούτο το φαινόμενο δασκάλου είναι δυσεύρετο, σπάνιο και παραπέμπει στο Σωκράτη, το Χριστό.

Έγραψε περισσότερα από 33 βιβλία, καθώς και αλογάριαστες σπουδαίες μελέτες και άρθρα. Το βιβλίο του, χάριν παραδείγματος, «ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΥΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, η νόθα αστικοποίηση 1800-1864» – που έγραψε φυλακισμένος ων και με παντελή έλλειψη συνέργων έρευνας, συνιστά βιβλίο-εργαλείο sine qua non για την κατανόηση και ενδελεχή μελέτη της Νεότερης Ιστορίας μας. Με το τεράστιο πνευματικό έργο και τη στάση ζωής του σπέρνει αΐδιους σπόρους (όχι υβρίδια) Άνοιξης, στους λειμώνες της Πατρίδας, της Ύπαρξης, μα και στις καρδιές περιλειπομένων και επιγενομένων.

Αντιστασιακός εξ απαλών ονύχων, μαθητής ων, οργανώθηκε στην «Ιερά Ταξιαρχία» (νεολαιίστικο παράρτημα της ΠΕΑΝ του Κώστα Περρίκου) και αντιστάθηκε θαρραλέα στους Γερμανούς συμμετέχοντας σε πλέον των 20 πολύνεκρων διαδηλώσεων, όπου σε νυκτερινή δράση τραυματίστηκε σοβαρά στην παλάμη από σφαίρα γερμανού στρατιώτη. «Τα βλέπεις αυτά, είναι τα μεγαλύτερα εύσημά μου», μου εκμυστηρευόταν κάθε φορά που έβλεπα τους τύπους των επαναστατικών ήλων του… και δεν ήταν λίγοι…

Υπήρξε από τους πρωτεργάτες των αγώνων για την ανατροπή της επτάχρονης δικτατορίας Παπαδόπουλου – Ιωαννίδη, όντας επικεφαλής, μαζί με τον αείμνηστο Σάκη Καράγιωργα, της «Δημοκρατικής Άμυνας», της πιο ισχυρής αντιστασιακής οργάνωσης στο εσωτερικό της χώρας. Συνελήφθη τον Ιούνιο του 1968 και καταδικάστηκε από το Έκτακτο Στρατοδικείο σε 18,5 χρόνια φυλάκιση και αφέθηκε ελεύθερος τον Αύγουστο του 1973, στο πλαίσιο της γενική αμνηστίας. Ακόμα κι απ’ την φυλακή έστελνε αντιδικτατορικά άρθρα, σε εφημερίδες του εξωτερικού. Συγκλονίζει η επιτιμητική του προειδοποίηση στους άνδρες που τον συνέλαβαν, καθώς διαπίστωσε προπηλακιστικές διαθέσεις. Αποτεινόμενος στον επικεφαλής, με βλοσυρό ύφος τον κεραυνοβόλησε: «Προσέξτε, δεν είμαι ελεήμων προλετάριος, είμαι ένας φανατισμένος αστός». Και αρκούσαν μόνο οκτώ λέξεις για να αυτοβιογραφηθεί και να ταυτοποιηθεί επαναστατικά και ανυπότακτα…

Σε πρόσφατη συζήτησή μας, μου εκμυστηρεύτηκε τον ανείπωτο θαυμασμό, την αγάπη, το σεβασμό που περιέβαλλαν το Σάκη και εκείνον οι ποινικοί κρατούμενοι στις φυλακές Καλαμίου (φυλακές Ιτζεβίν) και Αλικαρνασσού. Ήταν και οι δύο τους, ως γνωστόν, τρόφιμοι των φυλακών, ύστερα από απόφαση του Στρατοδικείου της Χούντας, για αντίσταση κατά της Αρχής. «Αυτή η αποδοχή υπήρξε το λαμπρότερο φωτοστέφανό μας» μου εξομολογήθηκε..

Δάσκαλε, συναγωνιστή, συμπαραστάτη, συνοδοιπόρε, Αντιπρόεδρε (στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο «Ιωνία»), φίλε μου αγαπημένε.

Ξέρω πως...