ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΑΓΡΑΜΜΑΤΟΚΑΤΣΑΠΛΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: H Pisa της ελληνικής εκπαίδευσης συνεχίζει να γέρνει επικίνδυνα

Της Έφης Μπάσδρα

Καθηγήτριας στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ.

Χθες ο ΟΟΣΑ ανακοίνωσε τα αποτελέσματα του διαγωνισμού του προγράμματος PISA (Programme for International Student Assessment) που πραγματοποιήθηκε το 2018.
 

Ο διαγωνισμός PISA οργανώνεται ανά τριετία και αφορά σε: τρεις δεξιότητες, -την κατανόηση κειμένου, τα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες-, που πρέπει να έχουν οι 16χρονοι μαθητές ολοκληρώνοντας την υποχρεωτική τους εκπαίδευση. 

Τα αποτελέσματα για την Ελλάδα είναι χειρότερα από αυτά του 2015 για τα οποία έγινε πολύς λόγος, αναζητήθηκαν οι αιτίες και έγιναν προτάσεις. Τρία χρόνια μετά, το αποτέλεσμα είναι μηδέν εις το πηλίκον!

Διεθνώς πρώτη χώρα αναδεικνύεται η Κίνα, με δεύτερη τη Σιγκαπούρη και ακολουθεί από την Ευρώπη η Εσθονία, η Φιλανδία, η Ιρλανδία των μνημονίων και συμπληρώνει την πρώτη δεκάδα η Πολωνία. Εμείς ούτε λόγος.... μακράν πίσω...

Η παραπάνω λίστα αν εξεταστεί σωστά μπορεί να παράξει πολλά και χρήσιμα συμπεράσματα. Για την οικονομία της συζήτησης ας περιοριστούμε στα της ευρωπαϊκής γειτονιάς μας γιατί η Κίνα και η Κορέα ξεκινούν από τελείως διαφορετική με μας κουλτούρα και εφαρμόζουν τελείως διαφορετικά εκπαιδευτικά συστήματα.

Στα τέλη της δεκαετίας του ’60 οι Φινλανδοί αποφάσισαν να μεταρρυθμίσουν το εκπαιδευτικό τους σύστημα και να βάλουν τα πραγματικά θεμέλια για την ανάπτυξη της χώρας τους. Υπάρχει μάλιστα και ένας αστικός μύθος που αναφέρει ότι φιλοδοξία τους ήταν να χτίσουν ένα καλύτερο σύστημα από αυτό της γειτονικής τους Σουηδίας. Το νέο σύστημα άρχισε να εφαρμόζεται στις αρχές της δεκαετίας του ’70, και μέχρι σήμερα προχωρούν βελτιώνοντας το συνεχώς. Μέχρι πριν μερικά χρόνια σκόραραν πάντα πρώτοι. Αλλά και η δεύτερη πανευρωπαϊκά θέση δεν είναι και άσχημα. Πενήντα συναπτά έτη οι Φιλανδοί έχουν «κολλήσει» σε ένα σύστημα στο οποίο ομονόησαν και το οποίο συστηματικά βελτιώνουν και διορθώνουν από το 1970 μέχρι σήμερα.

Μάθημα πρώτο: Καλό εκπαιδευτικό σύστημα δεν χτίζεται χωρίς συναίνεση και διάρκεια. Αλλαγές κάθε τρεις και λίγο σαν το εκκρεμές, μία από δω και μία από κει, έχουν τα αποτελέσματα που βλέπουμε για την χώρα μας.

 

Η Εσθονία είναι μία μικρή χώρα που στη δεκαετία του ’90 έκανε τα πρώτα της βήματα ως ανεξάρτητο κράτος και μόλις το 2004 έγινε μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από τότε μας εκπλήσσει συνεχώς. Από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες χώρες της ΕΕ, από τις πρώτες χώρες σε μετρήσεις οικονομικής ελευθερίας, πολιτικών ελευθεριών και ελευθερίας του τύπου, πολύ μπροστά στην ψηφιακή διακυβέρνηση, και τώρα πρώτη πανευρωπαϊκά στις επιδόσεις της Pisa. Που κρύβεται το μυστικό της; Στην ισότητα των ευκαιριών και στις συνεχείς μικρές αλλαγές όπως δηλώνουν οι αρμόδιοι. Η σχετική νομοθεσία που χρονολογείται από το 1992 διασφαλίζει τις ίδιες δυνατότητες και για όλες τις μειονότητες καθώς και τη δια βίου μάθηση για όλους τους Εσθονούς.

Μάθημα δεύτερο: Καλό εκπαιδευτικό σύστημα χτίζεται παρέχοντας ίσες ευκαιρίες και χωρίς αποκλεισμούς. Τα παιδιά της περιφέρειας έχουν τις ίδιες ευκαιρίες με τα παιδιά των αστικών κέντρων. Σαν πρότυπα σχολεία στην περιφέρεια μου ακούγεται!

 

Με την Ιρλανδία μοιάζουμε σε πολλά. Διαφέρουμε σε περισσότερα όπως η πρόσφατη αντιμετώπιση των μνημονίων, η αποφασιστικότητα, ο σχεδιασμός και η στοχοπροσήλωση των Ιρλανδών. Σε πρόσφατο άρθρο μου αναφορικά με την εκπαίδευση στην Ιρλανδία αναδείχτηκε η εκλογικευμένη αντίληψη και ο σχεδιασμός των Ιρλανδών με στόχο τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και τις προοπτικές των πολιτών. Σήμερα η Ιρλανδία φιγουράρει στη θέση οκτώ του διαγωνισμού Pisa αφήνοντας πίσω χώρες με μεγάλη παράδοση και ιστορία στην εκπαίδευση.

Μάθημα τρίτο: Καλό εκπαιδευτικό σύστημα δεν χτίζεται χωρίς μακροχρόνιο και εξειδικευμένο σχεδιασμό που να καλύπτει τις ανάγκες της χώρας.

 

Όλες οι παραπάνω χώρες έχουν...

ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ - ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ - ΥΠΑΡΚΤΟΣ (ΥΠΟ ΑΦΑΝΙΣΜΟ) ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Πού πήγαν τα παιδιά στην Ελλάδα;

Γράφει η  Έφη Μπάσδρα 

Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών, πρώην πρόεδρος Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών

Την αναστολή λειτουργίας 31 δημοτικών σχολείων και 69 νηπιαγωγείων, για το σχολικό έτος 2019-2020, στην Κεντρική Μακεδονία, λόγω έλλειψης μαθητών, προβλέπει απόφαση την οποία υπέγραψε ο περιφερειακός διευθυντής Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας. 

Ένα από τα καταλυτικά φαινόμενα της δεκαετούς κρίσης που χτύπησε τη χώρα ήταν και η μεγάλη μείωση των γεννήσεων. Η δημογραφική κρίση αρχίζει πλέον να μας κουνάει το δάχτυλο απειλητικά και να απαιτεί λύσεις.

 

Από την άλλη, στα χρόνια της κρίσης πάνω από μισό εκατομμύριο νέοι εγκατέλειψαν τη χώρα, άτομα σε αναπαραγωγική ηλικία.  

Ο συγχρονισμός αυτών των δύο παραγόντων είναι για τη χώρα μας καταλυτικός, με τα πρώτα αποτελέσματα να φαίνονται ήδη στον σχεδιασμό και τον προγραμματισμό της νέας σχολικής χρονιάς.

Τριάντα ένα δημοτικά σχολεία και 69 νηπιαγωγεία αναστέλλουν τη λειτουργία τους μόνο στην Κεντρική Μακεδονία! Η δεκαετής ύφεση δημιούργησε τη μικρότερη μεταπολεμικά γενιά της Ελλάδας, όπως φαίνεται από τα παιδιά που φτάνουν τώρα σε ηλικία δημοτικού. Οι 118.000 γεννήσεις του 2009 έχουν μειωθεί στις 88.500 για το 2017, υπολειπόμενες πλέον και από τον αριθμό των θανάτων.

 

Το ποσοστό γεννητικότητας στην Ελλάδα της κρίσης, με 1,35 γεννήσεις ανά γυναίκα, είναι σήμερα από τα χαμηλότερα στην Ευρώπη. Ένας σταθερός πληθυσμός απαιτεί ποσοστό γεννητικότητας 2,1, αρκετά μακριά και από το ποσοστό του 1,5 της προ κρίσης εποχής. Αν κανείς συνυπολογίσει και τον παράγοντα μετανάστευση, η κατάσταση μάλλον φαντάζει δραματική, καθώς διαγράφεται η εικόνα μιας συρρικνωμένης και αποδυναμωμένης Ελλάδας για τα χρόνια που θα έρθουν. Η Εurostat εκτιμά ότι τις επόμενες έξι δεκαετίες ο ελληνικός πληθυσμός των 10,7 εκατομμυρίων θα μειωθεί κατά 32%.

 

Η χώρα μετρά ήδη έναν χρόνο μετά την τυπική λήξη των μνημονίων. Πέρα από τα συσσωρευμένα προβλήματα στην οικονομία, τη δημόσια διοίκηση, την ασφάλεια, την παιδεία, η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη καλείται να αντιμετωπίσει τη σημαντικότερη ίσως πρόκλησή της. Και παρά τα άμεσα μέτρα που ήδη ανακοινώθηκαν από την αρμόδια υφυπουργό Εργασίας για στήριξη των νέων ζευγαριών, η παράμετρος μετανάστευση και brain drain μένει να αντιμετωπιστεί.

 

Σε λιγότερο από δύο χρόνια, η χώρα μας θα γιορτάσει τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821 που οδήγησε στη θεμελίωση του νεότερου ελληνικού κράτους. Ίσως το μεγαλύτερο καθήκον και υποχρέωση αυτής της κυβέρνησης είναι...

ΔΙΕΘΝΗ ΣΟΥΡΓΕΛΑ - ΣΥΡΙΖΟΦΑΣΙΣΤΑΡΑΔΙΚΟ: Το «L'État, c'est moi» έχει ιστορικό κόστος

Γράφει η Εφη Μπάσδρα 

Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Ο Αλέξης Τσίπρας εκλέχτηκε για πρώτη φορά βουλευτής το 2009, με ένα κόμμα που συμπλήρωνε δεν συμπλήρωνε 4%. 

Πέντε και κάτι χρόνια μετά γίνεται πρωθυπουργός της χώρας και κερδίζει δύο συνεχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις.
 

Ανέβασε σε δυσθεώρητα ποσοστά το κόμμα του και μοίρασε ρόλους εξουσίας σε πρόσωπα που ούτε το είχαν φανταστεί ποτέ στη ζωή τους. Σκεφτείτε μόνο τον Καρανίκα τού «η καριέρα είναι χολέρα»! Είναι φυσικό λοιπόν να έχει αποκτήσει ρόλο αδιαμφισβήτητου ηγέτη στον χώρο του, κάτι σαν τον Φιντέλ, ή ακόμη και τον Μεγάλο Τιμονιέρη.  

Αυτός βέβαια αγάπησε τον ρόλο του Μαδούρο, αλλά αυτά θα τα αποτιμήσει η Ιστορία.  

 Είναι και η στήριξη του διεθνούς παράγοντα! Εδώ προτάθηκε για Νόμπελ! Ελλείψεως ισχυρού αντίπαλου δέους και φωνών αμφισβήτησης εντός ΣΥΡΙΖΑ, μοιάζει να το έχει πιστέψει απόλυτα.

 

Έτσι ισχύει το «L'État, c'est moi» στο κόμμα του, δηλαδή κουμάντο κάνω εγώ και μόνο. 

Η αίσθηση αυτή του απόλυτου μονάρχη έχει μεταφερθεί και στη διακυβέρνηση της χώρας, κινούμενος πολλές φορές οριακά και στις γραμμές της δημοκρατίας. Μόνος του και με τους αυλικούς του συσκέπτεται, μόνος του και πίσω από τους τοίχους του Μαξίμου αποφασίζει. Και άντε αυτό να αφορούσε μόνο τις οικονομικές παραμέτρους της ζωής μας. Κακά, άσχημα θα μπορούσε να διορθωθεί, με κόστος μεγάλο είναι η αλήθεια, από τους επόμενους. Όταν όμως αποφασίζει για εθνικά θέματα και κυρίαρχα δικαιώματα του ελληνικού κράτους, ανατρέπει διεθνείς συνθήκες που κερδήθηκαν με κόπο και επιμονή, αυτό έχει κόστος για τις γενιές που θα 'ρθουν. Και εδώ είναι Βαλκάνια! Δεν είναι παίξε γέλασε! Οι άνεμοι και ο καιρός αλλάζουν αναπάντεχα! Αλλωστε οι συμφωνίες και οι συνθήκες κρίνονται εκ του αποτελέσματος σε βάθος χρόνου.

 

Προχθές ο Αλέξης Τσίπρας αποφάσισε με την επικύρωση της συμφωνίας των Πρεσπών στην ελληνική Βουλή, ότι στη γείτονα χώρα οι Μακεδόνες κάτοικοι ομιλούν τη μακεδονική γλώσσα! Διαγράφοντας Ιστορία αιώνων, υπέγραψε τη δική του επαίσχυντη καταγραφή, ενισχύοντας τον αλυτρωτισμό της γείτονος.  

Θα τα βρούμε μπροστά μας! Μία κακή συμφωνία, τις διαδικασίες της οποίας ξεκίνησε χωρίς αποχρώντα λόγο ο ίδιος (;), χωρίς την παραμικρή συνεννόηση με τα άλλα κόμματα, χωρίς τη βοήθεια και τη συμβουλή επιφανών και έμπειρων Ελλήνων διπλωματών, με τη λουδοβίκεια λογική του απόλυτου μονάρχη. 

Αυτό έχει ιστορικό κόστος! Η επικύρωση της συμφωνίας βαρύνει αποκλειστικά τον ίδιο! Και μόνον! 

 

Δίπλα στο όνομα του Αλέξη Τσίπρα ως πρωθυπουργού της Ελλάδος στις μηχανές αναζήτησης φιγουράρει το εθνόσημο. 

Τιμήθηκε από τον ελληνικό λαό με την ύψιστη τιμή εμπιστοσύνης, την ψήφο του! Προχθές στον λόγο του στη Βουλή απευθυνόμενος σε συναδέλφους του εκπροσώπους του έθνους, είπε επιτιμητικά: «Καθίστε κάτω... Τώρα μιλάει ο πρωθυπουργός της χώρας!».

 

Δυστυχώς, δεν νομίζω ότι...

ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΣΥΡΙΖΟ-ΤΣΟΓΛΑΝΟ-ΑΓΡΑΜΜΑΤΟΠΛΗΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Μόνο χτίστες!

Γράφει η  Έφη Μπάσδρα

Καθηγήτρια στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ

«Εμείς είμαστε οι γκρεμιστές, γιατί εμείς είμαστε και οι κτίστες». Κάτι τέτοια έλεγε ο Αλέξης Τσίπρας το 2013. Από τότε κύλησαν πολύ μνημόνιο και ψεύτικες υποσχέσεις στο αυλάκι του άκρατου λαϊκισμού του. Η Ιστορία τελικά έχει μανίες... Τα καταγράφει όλα και κάνει κι απολογισμό... Γκρεμιστές και μόνο! Αυτός είναι ο απολογισμός! Το χτίσιμο το άφησε για τους επόμενους! 

Και το χτίσιμο αρχίζει από την Παιδεία. Και απαιτεί σχεδιασμό, συναινέσεις, στοχοπροσήλωση και τελικά εφαρμογή. Απαιτεί όμως και φαντασία και τόλμη και, κυρίως, πολιτικό θάρρος! Για να ξαναγίνει η Παιδεία πραγματική μηχανή ανάπτυξης για τη χώρα! 

Σχεδόν τέσσερα χρόνια στην εξουσία, ο ΣΥΡΙΖΑ υπήρξε «άξιος» γκρεμιστής της πολύπαθης παιδείας μας. Όταν δε απηύθυνε πρόσκληση προς το «ρωμαλέο φοιτητικό κίνημα» να αναλάβει δράση και να διώξει τους καταληψίες από τα πανεπιστήμια, αυτοί κατέλαβαν το γραφείο του υπουργού Παιδείας και απαιτούσαν να φύγει ο ίδιος. 

Ποτέ πριν, με όλα τα «στραβά» της, η ανώτατη εκπαίδευση στη χώρα μας δεν είχε φτάσει σε τέτοια απαξίωση. 

Ποτέ πριν πανεπιστήμιο της χώρας δεν έκλεινε, έστω και συμβολικά, εκφράζοντας ανησυχίες για την ασφάλεια φοιτητών και των εργαζομένων λόγω της διακίνησης και χρήσης ναρκωτικών στους χώρους του!  

Αυτή είναι λοιπόν η έννοια του ασύλου; 

Και από την άλλη, ίδρυση νέων πανεπιστημίων και τμημάτων παντού, συγχωνεύσεις και μετατροπή των ΤΕΙ σε πανεπιστήμια -έτσι άκριτα, σ’ ένα βράδυ-, υποσχέσεις για αθρόα εισαγωγή σε σχολές και κλείσιμο το ματιού προεκλογικά! 
 

Το δημόσιο πανεπιστήμιο έχει μεγάλη ιστορία. Όση σχεδόν και το νεότερο ελληνικό κράτος. Χτίστηκε με πολύ κόπο, κόστισε και κοστίζει πολλά στον Έλληνα της κρίσης σήμερα που στερείται ακόμη και τα προφανή. Από τις αίθουσες του βγήκαν φωτεινά μυαλά που διέπρεψαν σε όλη την υφήλιο. Ανέδειξε οικονομικούς παράγοντες της χώρας, ανθρώπους του πολιτισμού και της πολιτικής. Ανέδειξε και κάποιους που το χρησιμοποίησαν για ανέλιξή τους. Φευ, ως καταληψίες. Φαινόμενα της κρίσης και της γενικότερης απαξίας! 

Κάθε χρόνο, κοντά εκατό χιλιάδες νέοι αποφοιτούν από το δημόσιο πανεπιστήμιο με όνειρα και φιλοδοξίες. Κανείς δεν έχει δικαίωμα στο τσαλάκωμα του ονείρου τους! Το μισό και πλέον εκατομμύριο νέων που έχουν εγκαταλείψει την πατρίδα και αυτών που περιμένουν στη σειρά να φύγουν, γιατί εδώ όνειρα τέλος, είναι η φωνή της συνείδησής μας! 

Κάποιοι ανάλγητα τους προτρέπουν σε φυγή. Δεν μιλούσαν άλλωστε ποτέ σε νέους με όνειρα και οράματα. Η καριέρα, γι' αυτούς, είναι χολέρα και η αριστεία ρετσινιά! 

Όταν αυτή η περιπέτεια της Κίρκης τελειώσει, γιατί θα τελειώσει, το δημόσιο πανεπιστήμιο, οι αρχές του και ο πανεπιστημιακός κόσμος, όλοι εμείς, θα πρέπει...

ΣΥΡΙΖΟΞΕΦΤΙΛΑΡΑΔΙΚΟ: Ο ευφάνταστος ευπατρίδης Δον Τσίπρας της καρέκλας...

Της Έφης Μπάσδρα

Σίγουρα ο κορυφαίος Ισπανός συγγραφέας Μιγκέλ ντε Θερβάντες Σααβέδρα δεν έγραψε το αριστούργημα του «Ο ευφάνταστος ευπατρίδης Δον Κιχώτης της Μάντσας» έχοντας στο μυαλό του τον Αλέξη Τσίπρα. Υπάρχουν κάποιες εκατοντάδες χρόνια που τους χωρίζουν. Και όμως στο κλασικό αυτό έργο παρουσιάζονται όλα εκείνα τα στοιχεία της μεγαλομανίας, του θεατρινισμού, της φαντασιοπληξίας, του κομπασμού, του τυχοδιωκτισμού, του αριβισμού που διακρίνουν την πολιτική του σήμερα του Αλέξη Τσίπρα. Κάτι σαν Δον Κιχώτης, Αλέξης Τσίπρας: Βίοι παράλληλοι. Το βιβλίο έπεσε πρόσφατα στα χέρια μου και το ξαναδιάβασα.

 

Στο διάσημο έργο του Θερβάντες ο Αλόνσο Κιχάδα, ένας απλός αγρότης έχοντας διαβάσει πολλά βιβλία για τον ιπποτισμό, πιστεύει ότι είναι ιππότης, ο Δον Κιχώτης. Ισχύει ομοίως για όσους αποστηθίζοντας μαρξιστικά τσιτάτα πιστεύουν ότι είναι αριστεροί. Ο Δον ξεκινάει τα ταξίδια του με το κοκαλιάρικο άλογο του φορώντας μια παλιά πανοπλία σύμβολο ιπποτισμού, κάτι σαν επαναστατικό κοστούμι χωρίς γραβάτα! Πείθει τον γείτονα του Σάντσο Πάντσα να τον ακολουθήσει ως ιπποκόμος του με αντάλλαγμα ενός μεριδίου σε ένα νησί... νάτος και ο σύντροφος Πάνος και το υπουργείο-λάφυρο! Δυστυχώς οι περιπέτειες τους έχουν συνήθως κακή κατάληξη και γίνονται αντικείμενα γέλιου και χλευασμού.

 

Δεν μπορεί, μας κάνει πλάκα και η λογοτεχνία, σκέφτεσαι! Ειδικά όταν θυμάσαι τους απίστευτους παλικαρισμούς και γνωρίζεις το τέλος πριν καν αρχίσει, τις 17 ώρες διαπραγμάτευσης, το «Go back madam Merkel» ή «τα νταούλια που βαράνε», τα πάμφτωχα αγγλικά σε παγκόσμια θέα, την αμήχανη στάση του σώματος και τους πηχαίους τίτλους σαρκασμού και χλεύης στον διεθνή τύπο. Ή τις φοβερές περιπέτειες του ιπποκόμου Πάνου Καμένου, που δυστυχώς για μας κατέληγαν όλες στα «τέσσερα». Οι στόχοι, βλέπετε, των πρωταγωνιστών έμπλεκαν πάντα την πλαστή, φαντασιακή πραγματικότητα με την αντικειμενική αλήθεια όλων των άλλων, με καταστροφικές συνέπειες. Τα ξιφουλκίσματα στον αέρα οδήγησαν στα 450 προαπαιτούμενα του τρίτου και θανατερού μνημονίου, στο υπερταμείο και τη δέσμευση της περιουσίας των Ελλήνων για 99 χρόνια, τους ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς της πρώτης κατοικίας, το περίφημο κόψιμο του ΕΚΑΣ -τι να το κάναμε άλλωστε αφού έρχεται η ανάπτυξη... Και αυτή επίσης ακόμη μια αυταπάτη.

Στο δεύτερο τόμο του βιβλίου ο Δον Κιχώτης και ο ακόλουθός του γίνονται έρμαιο των ισχυρών, εξευτελίζονται με φάρσες εις βάρος τους, ταπεινώνονται, γίνονται γραφικοί, κατατροπώνονται. Οι παιδαριώδεις κι ανυπόστατες φαντασιώσεις τους ηττώνται ολοκληρωτικά από την αμείλικτη πραγματικότητα του κυνισμού και της δύναμης. Και αν κάποιος ξεχνά τις συμφωνίες του τελευταίου Eurogroup και την ενισχυμένη επιτήρηση ως το 2060, δεν μπορεί να κάνει το ίδιο και με την συμφωνία των Πρεσπών, την «παράδοση» της μακεδονικής γλώσσας και της μακεδονικής ταυτότητας αλλά και την χωρίς όρια επαναπροώθηση των προσφύγων.

 

Το τέλος της ιστορίας στο βιβλίο του Θερβάντες είναι σκληρό και χωρίς συναισθηματισμούς. Ο Δον Κιχώτης λίγο πριν πεθάνει έρχεται ενώπιον της οδυνηρής πραγματικότητας, καταλαβαίνει την πλάνη του και συνειδητοποιεί όλο το μέγεθος του εξευτελισμού του. Μετανιώνει και καταριέται τα ιπποτικά βιβλία που τον παρέσυραν και η κωμωδία μετατρέπεται σε δράμα.

 

Υπήρξε σχεδιασμός και υστεροβουλία; 

Ή απλά απειρία, άγνοια κινδύνου και ελαφρότητα; Ήταν μήπως η πανοπλία, η μαγική εικόνα του ιππότη, η συνάντηση με την ιστορία, ή η ηδονή της εξουσίας και η κατάκτηση της πανοπλίας-καρέκλας;
 

Ακόμη κι αν στην αρχή συμπάθησες την αφέλεια του ήρωα, η απαξία, η χλεύη, το τελικό κατάντημα, κυρίως όμως η κυνική ομολογία της «αυταπάτης» από τον ίδιο τον πρωταγωνιστή απογοητεύει, θυμώνει, οργίζει και δεν αφήνει περιθώρια για λύπηση και οίκτο. Ούτε και για μελλοντική συγχώρεση και συνέχεια...

 

Ο Θερβάντες είναι στο τέλος σκληρός και αμείλικτος με τον ήρωα του. 

Η ιστορία...