ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Ο καπιταλισμός και η επιθυμία ως ενόρμηση

Γράφει ο Δημήτρης Τσαρδάκης

Διδάκτωρ φιλοσοφίας και ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου Πατρών.

Ο καπιταλισμός είναι το κοινωνικο-οικονομικό σύστημα που επικράτησε στον πλανήτη κυρίως μετά τον 17ο αιώνα, μολονότι, και επί της ουσίας, ο καπιταλισμός έχει τις ρίζες του στον πρώτο φράχτη. Όταν, λοιπόν, ο άνθρωπος άρχισε να κατοικεί σε μία ορισμένη περιοχή, χώρισε τη γη σε αγροτεμάχια και έτσι γεννήθηκε η ιδιοκτησία που αποτελεί τη μήτρα του καπιταλισμού. Έκτοτε, ο άνθρωπος γίνεται παραγωγός και διαχειριστής του παραγόμενου προϊόντος-πλούτου, άρα γίνεται "καπιταλιστής", με την ευρύτερη έννοια του όρου.  

Στη σημερινή κατάσταση η καπιταλιστική libido στηρίζεται στην επιθυμία και στην ανάγκη. 

Η επιθυμία ως ενόρμηση είναι το κίνητρο που καθορίζει την ιεραρχική δομή του παραγόμενου προϊόντος-πλούτου. Έτσι, ο άνθρωπος γίνεται ο ρυθμιστής της ζωής του, προκειμένου να ικανοποιεί τις αναδυόμενες ανάγκες του συστήματος που είναι και δικές του ανάγκες.

Η επιθυμία βρίσκεται πίσω από κάθε ανάγκη και δεν υπάρχει ένα μέτρο ή ένα κριτήριο που να καθορίζει ποια ανάγκη πρέπει να ικανοποιηθεί και ποια όχι. Ο κύκλος των αναγκών διευρύνεται στον βαθμό που ο καπιταλισμός αναπαράγεται, προκειμένου να καταστήσει το σύστημα ικανό να επιβιώσει.  

Η επιθυμία είναι η επικρατέστερη ενόρμηση του ανθρώπου και δηλώνει την κατάσταση στην  οποία ο οργανισμός κινητοποιείται, προκειμένου να ικανοποιήσει όλο και περισσότερες ανάγκες. Ένα σούπερ μάρκετ μπορεί να μας δώσει μία γενική εικόνα περί του συστήματος αναγκών του ανθρώπου.  

Ο καπιταλισμός, ως το κυριότερο σύστημα αναπαραγωγής αναγκών, επιβιώνει επειδή ακριβώς έχει την ικανότητα να τροποποιεί και να διευρύνει συνεχώς το σύστημα αναγκών του ανθρώπου. Δεν υπάρχει τρόπος να ικανοποιηθούν όλες οι ανάγκες του ανθρώπου.  Άλλωστε, το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα θα είχε καταστραφεί,  αν υπήρχε ένα τέλος στο σύστημα αναγκών του ανθρώπου. Ας πάρουμε ως παράδειγμα το αυτοκίνητο. Κάθε χρόνο ένα καινούριο μοντέλο κάνει την εμφάνισή του στις βιτρίνες και στις εκθέσεις του αυτοκινήτου. Συγχρόνως, πρέπει να σκεφτούμε πόσα επαγγέλματα ζούνε γύρω από την παραγωγή και πώληση του αυτοκινήτου.  Οι διαφημιστικές και ασφαλιστικές εταιρίες, τα συνεργεία των αυτοκινήτων, η διακίνηση της βενζίνης και του πετρελαίου, τα λάστιχα και ένα πλήθος άλλων επαγγελμάτων γύρω από το αυτοκίνητο, την αγορά και τη συντήρησή του.

Ο καπιταλισμός είναι το σύστημα, το οποίο επιβιώνει και συνεχώς διευρύνεται όσο το σύστημα των αναγκών διευρύνεται ομοίως. Δίπλα σε κάθε επιθυμία και ανάγκη εξακτινώνεται ένα σύνολο από ψευδαισθήσεις και φαντασιώσεις του ανθρώπου. Όταν μία ανάγκη δεν μπορεί να ικανοποιηθεί, τότε ο άνθρωπος κινητοποιεί τις ψευδαισθήσεις τις οποίες ανασύρει από το υποσυνείδητο, προκειμένου να λύσει τη διαφωνία ή ασυμφωνία με την πραγματικότητα. Γύρω από το άτομο-καταναλωτή γεννιέται μία δέσμη από ψευδαισθήσεις, διαφωνίες ή ασυμφωνίες με το περιβάλλον και τότε πρέπει να κινητοποιήσει τον μηχανισμό ικανοποίησης των αναγκών, με τρόπο που να εξισορροπήσει τυχόν εκκρεμότητες.  Αλλά το ‘’παιχνίδι’’  της ικανοποίησης αναγκών δεν έχει τέλος και αυτό είναι σύμφυτο στην φιλοσοφία του καπιταλιστικού συστήματος παραγωγής. Στον καπιταλισμό οι άνθρωποι ζούνε για να καταναλώνουν, που σημαίνει διεκδικούν την ιδιότητα του καταναλωτή και αυτό γίνεται ένα με το αίτημα για περισσότερη δύναμη και εξουσία. Στο ερώτημα του Erich Fromm να "έχεις ή να είσαι" υπερτερεί το "να έχεις" για να μπορείς "να είσαι" συγχρόνως.

Στο παράδειγμα της τεχνολογίας, εδώ και δύο αιώνες,  εξυφαίνεται  ένας μύθος ότι  η σωτηρία του ανθρώπου θα έλθει μέσα από την τεχνολογία και την επιστήμη. Αυτή η προσέγγιση είναι μονομερής, διότι δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο μέτρο που να μετράει την ευτυχία του ανθρώπου. Αντίθετα, στον καπιταλισμό όσο πιο πολλά κατέχει ο άνθρωπος τόσο πιο πολλά του λείπουν.

Διαφορετικά δεν θα μπορούσε να υπάρχει ως καταναλωτής.  

Κάθε "μετάβαση" από ένα επίπεδο ανάπτυξης του πολιτισμού σε ένα ανώτερο, συνοδεύεται με ένα πλήθος νέων αναγκών.  

Αυτό σημαίνει ότι... η τεχνολογία δεν πέφτει από  τον ουρανό. Αυτή είναι ικανή συνθήκη για την ικανοποίηση και τροποποίηση των πιο ενδοτικών αναγκών. 

Είναι προφανές ότι οι άνθρωποι δεν γεννιούνται για να καταναλώνουν προϊόντα του πολιτισμού. Ωστόσο, το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα έχει όλους τους μηχανισμούς αναπαραγωγής των αναγκών, υπό την έννοια ότι αυτή είναι η δομική σύσταση του ίδιου του συστήματος. Ενδεχομένως, δεν θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για μία ανθρώπινη φύση προορισμένη για  να καταναλώνει προϊόντα του πολιτισμού.  Αυτό όμως συμβαίνει, γιατί...

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΚΟΙΝΩΝΙΑ - ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Από την επανάσταση στο "βαρελάδικο"

Γράφει ο  Δημήτρης Τσαρδάκης
Διδάκτωρ φιλοσοφίας και ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου Πατρών.   

Όλες οι εξελίξεις δείχνουν ότι η ανθρωπότητα προσάραξε σε ένα "συνεχές αδιέξοδο" και μοιάζει, πλέον, να ακολουθεί "αυτό που της συμβαίνει". 

Όλα προχωρούν στο δρόμο που έχει χαράξει ο ψηφιακός καπιταλισμός και το ιδεώδες του νεοφιλελευθερισμού, ενώ την ίδια ώρα οι καταναλωτές συνωστίζονται ασθμένως στις βιτρίνες των πολυκαταστημάτων, για να γνωρίσουν τις καινούργιες προσφορές της βιομηχανίας της κουλτούρας και τα ελκυστικά προϊόντα της. Παρά το πολυδιαφημισμένο σοσιαλιστικό αφήγημα της Αριστεράς, για μία "καθαρή" έξοδο από τα μνημόνια, ένα είναι βέβαιο, ότι ο σημερινός κόσμος γίνεται όλο και πιο αδιαφανής και γι΄ αυτό και πιο αβέβαιος, ως προς τις μελλοντικές εξελίξεις και προοπτικές της ελληνικής οικονομίας.  

Ένας μακροχρόνιος προγραμματισμός και μία "άλλη πρόταση" εξόδου από το σημερινό αδιέξοδο των μνημονίων και της οικονομικής ύφεσης, προς το παρόν δεν φαίνεται στον ορατό ορίζοντα. Και ενώ η ανθρωπότητα υποφέρει κάτω από το προαιώνιο σύνδρομο της οριστικής απελευθέρωσης του ανθρώπου από την ανάγκη, βυθίζεται ολοένα και περισσότερο στην αναπότρεπτη ανάγκη για την επιβίωσή της.

Η ιστορία έδειξε τον δρόμο "πλοήγησης" της οικονομίας και ο δρόμος αυτός είναι, πλέον, χωρίς επιστροφή. Η κατάρρευση των καθεστώτων του "υπαρκτού" σοσιαλισμού το 1989, καθώς και η πτώση του τείχους του Βερολίνου, έφεραν τα πάνω-κάτω και προκάλεσαν ένα ιδεολογικό σοκ στον κόσμο, από το οποίο, όπως φαίνεται, δεν έχει συνέλθει ακόμη. Τα μεγάλα επαναστατικά σύμβολα του Λένιν, του Τσε-Γκεβάρα, του Κάστρο κτλ., τα αποκαθήλωσαν οι ίδιοι οι λαοί από το βάθρο της ιστορίας, τα μετέτρεψαν σε προϊόντα της πολιτισμικής βιομηχανίας και σήμερα τα πωλούν ως σουβενίρ στους τουρίστες. Και μολονότι η ανεργία στις 19 χώρες του Ευρώ κυμαίνεται, κατά μέσο όρο, στο 10,4% (στη χώρα μας είναι 21,3%), η ψυχοδυναμική του ψηφιακού καπιταλισμού έχει επινοήσει μία σειρά από ελκυστικές οικονομικές παροχές (δάνεια, εκπτώσεις, πιστωτικές κάρτες, δωρο-επιταγές, τυχερά παιχνίδια κτλ), έτσι ώστε όλο και ευρύτερες μάζες εργαζομένων να βρίσκουν πρόσβαση στα πιστωτικά ιδρύματα και, συνεπώς, στην κατανάλωση των προϊόντων της καπιταλιστικής αγοράς, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την εργασία και την οικονομία.

Στη συνάφεια αυτή, ο κοινωνιολόγος Ulrich Beck μιλάει για ένα "έμφραγμα του εκσυγχρονισμού", το οποίο επικρέμεται ως απειλή ενός γενικού εμφράγματος της φιλελεύθερης οικονομίας της αγοράς. Ο ίδιος κάνει λόγο για την έλευση της "εποχής του ρίσκου", όπου όλο και περισσότεροι άνθρωποι θα ρισκάρουν όλο και περισσότερα. Την ίδια ώρα το παλιό απολυταρχικό μοντέλο οργάνωσης της κοινωνίας παραχωρεί, σταδιακά, τη θέση του στο μετα-νεωτερικό και φιλελεύθερο μοντέλο σκέψης. Οι νέες πολιτικές θεωρίες του Διαφωτισμού –αν εξαιρέσουμε τον μαρξισμό-, προτείνουν την ιδέα ότι, σε κάθε περίπτωση, και παρά τις οικονομικές κρίσεις του καπιταλισμού, μπορεί να υπάρξει σύγκλιση ανάμεσα στο γενικό όφελος της κοινωνίας (δηλαδή στη συλλογική ευημερία) και στο ατομικό κέρδος.

Οι εκσυγχρονιστικές τάσεις των σοσιαλιστών, τόσο στην Ευρώπη όσο και στη χώρα μας, προσχωρούν στην εκδοχή του νεοφιλελεύθερου μοντέλου διαχείρισης της οικονομίας και μετασχηματίζονται σε σοσιαλ-φιλελεύθερες συν-δικτυώσεις. Ενσωματώνουν, δηλαδή, στο ιδεολογικό τους οπλοστάσιο, την λογική της νεοφιλελεύθερης ανταγωνιστικής οικονομίας της αγοράς, την ίδια ώρα που παραμένουν πεισματικά στο μαρξιστικό παρελθόν και ψελλίζουν, ακόμη, τις σοσιαλ-μαρξίζουσες φόρμουλες της αμφισβήτησης του καπιταλισμού. Έτσι, οι μεταλλαγμένοι σοσιαλ-φιλελεύθεροι προσπαθούν να έχουν και τα πρόβατα σωστά και τον λύκο χορτάτο. Και ενώ εξορκίζουν τον καπιταλισμό ως το απόλυτο κακό του κόσμου, την ίδια ώρα ψελλίζουν τσιτάτα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την δημοκρατία και την αλληλεγγύη των λαών. Την ίδια στιγμή διαπραγματεύονται για τους εξοπλισμούς και τις φρεγάτες των λαών, με το επιχείρημα της ενδυνάμωσης της αποτρεπτικής ισχύος της χώρας. 

Σε έναν "σοσιαλ"-καπιταλιστικό κόσμο, όπου ανθίζει το εμπόριο των όπλων και των ναρκωτικών, και μάλιστα με τις ευλογίες των κυβερνήσεων, σε έναν κόσμο όπου τον έχουν μετατρέψει σε ένα απέραστο ναρκοπέδιο, το επαναστατικό όραμα, για την πλήρη απελευθέρωση του ανθρώπου από την εκμετάλλευση, θα πρέπει να περιμένει αρκετά ακόμη. Από την πολιτιστική επανάσταση του Μάο Τσε Τούνγκ (1966), τις σφαγές του Πολ Ποτ στην Καμπότζη (1975-1979) και από εκεί στη σφαγή των φοιτητών στην πλατεία Τιέν Αν Μεν (1989) και την κατάρρευση των καθεστώτων του "υπαρκτού" σοσιαλισμού, το ρολόι της ιστορίας δεν γυρίζει πίσω και μαζί του σάρωσε όλες τις ουτοπικές ιδεολογίες που, για έναν περίπου αιώνα, υπήρξαν το μαρξιστικό "ευαγγέλιο" του μισού πλανήτη.  

Σήμερα ο "σοσιαλ"-φιλελεύθερος καπιταλισμός και η φιλελεύθερη οικονομία της αγοράς, είτε μας αρέσει είτε όχι, κλέβει την παράσταση και μονοπωλεί τις αγορές του πλανήτη.  

Είναι αυτό, απλώς, μία ιστορική συγκυρία ή μήπως ξαφνικά ολόκληρος ο πλανήτης πόθησε τον καπιταλισμό και την ελεύθερη οικονομία της αγοράς; 

Μάλλον συμβαίνει το δεύτερο.

Να θυμίσω εδώ, ότι, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, στις αναπτυγμένες βιομηχανικές κοινωνίες, μεταξύ άλλων, λειτουργούν αποτελεσματικά οι λεγόμενοι καταπραϋντικοί και αντι-επαναστατικοί μηχανισμοί χειραγώγησης της ανθρώπινης συνείδησης. 

Η πολιτισμική βιομηχανία της κουλτούρας (βλέπε Horkheimer/Adorno) έχει σαρώσει όλους τους τομείς της εργασίας και της οικονομίας, δίνοντας μεγάλη έμφαση στις καταναλωτικές αξίες προϊόντων, τα οποία, σε κάθε περίπτωση, είναι ελκυστικά, κυρίως δε στους νέους ανθρώπους, και προσιδιάζουν στο ανθρώπινο ψυχογενετικό κίνητρο της απόλαυσης. Το επιβεβαιώνει και ο ιστορικός Eric Hobsbaum, ο οποίος παρατηρεί ότι η κοινή κουλτούρα κάθε αστικοποιημένης χώρας στα τέλη του 20ου αιώνα βασίζεται, κυρίως, στη βιομηχανία της μαζικής ψυχαγωγίας.

Ο κινηματογράφος, η τηλεόραση, η μουσική ροκ, το μαζικό ποδόσφαιρο κτλ., είναι ιδιαίτεροι καπιταλιστικοί μηχανισμοί της μαζικής ψυχαγωγίας και της τελετουργίας των συγκινήσεων. 

  Οι μαζικές συγκεντρώσεις χιλιάδων νέων στα μεγάλα στάδια, όπου προσφέρονται συναυλίες με μουσική ροκ και οι μεγάλοι ποδοσφαιρικοί αγώνες, είναι μία μόνον από τις εκδηλώσεις της μαζικής κουλτούρας του βιομηχανικού καπιταλισμού. 

Να θυμίσω εδώ, ότι...

ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Η ανακύκλωση των φαντασμάτων

Γράφει ο  Δημήτρης Τσαρδάκης
Διδάκτωρ φιλοσοφίας και ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου Πατρών.

  

Αν ρωτήσουμε έναν χιμπατζή ή έναν ελέφαντα πώς βλέπει τον "κόσμο" μας, ασφαλώς δεν θα πάρουμε καμία απάντηση, δεδομένου ότι τα ζώα δεν καταλαβαίνουν την αφηρημένη νοητική και συμβολική γλώσσα μας.  


Αν όμως, παρ΄ ελπίδα, θα μπορούσαν να καταλάβουν την ερώτησή μας, θα είχαν σκάσει στα γέλια, γιατί ένας ευφυής Sapiens θέτει στα ζώα τέτοια βλακώδη ερωτήματα.

Ακριβώς, λοιπόν, εκεί που τελειώνουν τα προβλήματα του ζώου, αρχίζουν τα ανθρώπινα προβλήματα. Πέρα από κάθε λογική κατηγορία, η οποία τακτοποιεί τα πράγματα σε μία ορθολογική βάση (όπως οι άνθρωποι κατανοούν τον ορθό λόγο), υπάρχει ένας τεράστιος εγκεφαλικός χώρος, όπου αποθηκεύονται τα συναισθήματα, οι ενοχές, οι συγκινήσεις και κυρίως οι φαντασιώσεις, με άλλα λόγια όλες εκείνες οι ενδιάθετες ψυχογενετικές ενορμήσεις, που διακρίνουν ριζικά τον άνθρωπο από τα άλλα έμβια όντα και τον ρίχνουν στην περιπέτεια του πολιτισμού.

Αυτή η ιδιαίτερη υπαρξιακή κατάσταση του ανθρώπου, συγκροτεί το ίδιο το "πεδίο εγκλεισμού" του και της ιδεολογικής του χειραγώγησης.  


Το αρχέγονο πρόβλημα του ανθρώπου ήταν, και παραμένει, η επιβίωσή του μέσα σε συνθήκες κοινωνικο-οικονομικές και πολιτικές, τις οποίες δεν μπορεί να ελέγξει, με την έννοια, ότι μετά από ένα σημείο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων, ο καπιταλισμός, ως σύστημα διαχείρισης των ανθρώπινων υποθέσεων, αυτονομήθηκε σε σχέση με την συνείδηση του ιστορικού υποκειμένου (εργατική τάξη, αστική τάξη). Έκτοτε, η ψυχογενετική φαντασίωση, ως εγκεφαλική λειτουργία, αποτελεί το προνομιακό πεδίο της εννοιολόγησης και ερμηνείας του ανθρώπινου "κόσμου", και συγκροτεί, συγχρόνως, έναν μηχανισμό απόδρασης του ανθρώπου από την πραγματικότητα, δηλαδή από το ίδιο το "πεδίο εγκλεισμού" του. Μέσα, λοιπόν, σε συνθήκες γενικευμένης αλλοτρίωσης, κάποιος μπορεί να φαντάζεται τον εαυτό του στον ρόλο τού επαναστάτη και απελευθερωτή της κοινωνίας και της ανθρωπότητας ολόκληρης από τα δεσμά της σκλαβιάς (οικονομικής και πολιτικής), δηλαδή από ένα σύστημα που καταδυναστεύει τις προσωπικές του ελευθερίες και τις συνειδησιακές του επιλογές. ’Εστι, τα επαναστατικά φαντάσματα του Μαρξ και του Λένιν πηγαινοέρχονται και ανακυκλώνονται, προκειμένου να δηλώσουν την παρουσία τους μέσα στον κουρνιαχτό των αναλύσεων για την οικονομική κρίση και την δυστυχία του ανθρώπου. 

Μέσα σε συγκεκριμένες ιστορικές συνάφειες, οι φαντασιώσεις παίρνουν ένα συγκεκριμένο εγκεφαλικό περιεχόμενο και, σε τελευταία ανάλυση, αποτελούν εκείνο το εκρηκτικό υλικό, το οποίο μπορεί, εν δυνάμει, να μετασχηματιστεί σε μία επαναστατική πράξη, ανεξάρτητα από τις αξιολογικές κατηγορίες και κρίσεις (συντηρητικές ή προοδευτικές) της ίδιας της κοινωνίας. 


Τα φαντάσματα, λοιπόν, είναι μέρος της πραγματικότητας, την οποία οι άνθρωποι βιώνουν μέσα στο ίδιο το πεδίο της αντιπαράθεσης και της σύγκρουσης των υλικών και οικονομικών συμφερόντων τους. 


 Τα φαντάσματα έχουν υλική υπόσταση, στο βαθμό που το υποκείμενο αντιλαμβάνεται τον "κόσμο" του ως ένα "εργοτάξιο" αναπαραγωγής ανθρώπινης ευτυχίας και δυστυχίας. 


Η θρησκεία αποτελεί μέρος αυτού του φαντασιακού κόσμου, στο βαθμό που εμφανίζεται ως ο τελικός κριτής μιας βιωμένης ύπαρξης και ο αιώνιος χορηγός της παγκόσμιας ευτυχίας και δυστυχίας των ανθρώπων. 

Τελικά, η ζωή, όπως την γνωρίσαμε μέχρι σήμερα, είναι...

ΚΟΙΝΩΝΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Ιστορικισμός και προφητεία

Γράφει ο Δημήτρης Τσαρδάκης 

Διδάκτωρ φιλοσοφίας και Ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου Πατρών. 

Το κείμενο περιέχεται  στο βιβλίο "Ο κόσμος από την ανάποδη" το οποίο πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις  εκδόσεις "Παπαζήση". 

Προφήτες υπήρξαν πολλοί στο παρελθόν και, ασφαλώς, θα υπάρξουν και άλλοι  στο μέλλον, για όσον καιρό ακόμη οι άνθρωποι θα μοχθούν και θα υποφέρουν για την επιβίωσή τους.

Οι προφητείες εκφράζουν τις ενδόμυχες επιθυμίες των ανθρώπων και ασκούν ιδιαίτερη γοητεία ιδιαίτερα  στους ανθρώπους που βρίσκονται σε μία κατάσταση διακινδύνευσης. Οι ρίζες του  ιστορικισμού, που συγκροτούν το προνομιακό πεδίο της προφητείας, βρίσκονται στο  πεδίο των ασυγκράτητων ψυχογενετικών ενορμήσεων  του ανθρώπου. 

Ο ιστορικός οπτιμισμός, η άποψη δηλαδή ότι η ιστορία εξελίσσεται σύμφωνα με νόμους προς όλο και ανώτερα στάδια, έχει τις ρίζες του κυρίως στους  Hegel, Comte, και  JohnSt. Mill, για να βρει  την αποθέωσή του στα κείμενα του Karl Marx.
 
Ο ιστορικισμός διακατέχεται από την έμμονη ιδέα ότι η ιστορία συγκροτείται από ορισμένους νόμους και κατά την εξέλιξή της ακολουθεί ορισμένα προδιαγεγραμμένα στάδια. Είναι σαν να ανεβαίνει κάποιος μία σκάλα σκαλοπάτι-σκαλοπάτι,  έως ότου φτάσει στην κορυφή της πορείας αυτής, όπου υποτίθεται ότι εκεί βρίσκεται και το τέλος της ιστορίας. 

Κατά την αντίληψη του ιστορικιστή υπάρχει μία ιστορική νομοτέλεια, σύμφωνα με την οποία η ανθρωπότητα θα έπρεπε να περάσει αναγκαία και αναπόφευκτα από το δουλοκτητικό στο φεουδαρχικό κι από εκεί στο αστικο-καπιταλιστικό στάδιο παραγωγής, για να καταλήξει, εντέλει, στο σοσιαλιστικό στάδιο   ανάπτυξης της κοινωνίας, που  είναι και το τελευταίο στάδιο της ανθρώπινης ιστορίας.

Μετά από αυτή την εξέλιξη η κοινωνία θα περάσει "νομοτελειακά", στη λεγόμενη "αταξική" κοινωνία, το κράτος θα "μαραθεί" και θα κηρύξει το τέλος της εκμετάλλευσης του ανθρώπου από τον άνθρωπο και το  οριστικό τέλος της ανθρώπινης ιστορίας. Η αντίληψη αυτή βρίσκει την αποθέωσή της στον μαρξισμό.  

Σύμφωνα  με τον ιστορικό υλισμό οι υλικές συνθήκες της παραγωγικής διαδικασίας αναπτύσσονται και ωριμάζουν, μέχρις ότου αρχίσουν να συγκρούονται με τις κοινωνικές και νομικές σχέσεις του συστήματος. Με την αλλαγή της οικονομικής βάσης μεταμορφώνεται ολόκληρο το "εποικοδόμημα" και έτσι οι νέες παραγωγικές δυνάμεις δεν εμφανίζονται προτού ωριμάσουν μέσα στους κόλπους της παλιάς κοινωνίας  οι υλικές συνθήκες της ύπαρξής τους(είναι η περίοδος της εγκυμοσύνης ενός επίπονου τοκετού).

Στην ιστορία του ιστορικού υλισμού αυτό που καθορίζει την κίνηση της ιστορίας είναι το ταξικό συμφέρον και η ταξική πάλη. Οι τάξεις είναι πιασμένες σαν ένα κουβάρι, μέσα σε ένα δίχτυ εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Οι ταξικές σχέσεις που χαρακτηρίζουν την κοινωνική διαδικασία  είναι ανεξάρτητες από την θέληση των εργαζομένων ανθρώπων. Με  κάποια έννοια, η ιστορία κινεί τα νήματα και οι άνθρωποι είναι οι μαριονέτες του συστήματος.Αυτή η μανιχαιστική θεωρητική περιγραφή δηλώνει την κοινωνική μηχανική της θεωρίας του Μαρξ (τα "responsα prudentium”) για την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεωνκαι την εξέλιξη της ιστορίας. Η ιστορία κινείται στις ράγες μιας προδιαγεγραμμένης πορείας και δεν μπορεί να υπάρξει καμία παρέκκλιση από την τροχιά που την έβαλαν να κινείται οι θεωρητικοί του ιστορικού υλισμού.

Στη συνάφεια αυτή, ο Vinsent παρατηρεί ότι η ταξική πάλη από μόνη της δεν μπορεί να είναι η γενική εξηγητική αρχή, μήτε στην πιο άμεση μορφή της μπορεί να θεωρηθεί η πηγή της ιστορίας. Ο ιστορικισμός του Μαρξ ευθύνεται για την αιτιοκρατική αντίληψη της ιστορίας και τα "λασπόνερά" της. Ψάχνοντας ο Μαρξ για τον νόμο της "καθολικής αιτιότητας της ιστορίας" πέφτει στον επιστημονικό ντετερμινισμό και προσπαθεί να εξηγήσει τις ταξικές αντιθέσεις και την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο με τον γενικό νόμο της οικονομίας. Στην ίδια συνάφεια ο Karl Popper παρατηρεί ότι ο Μαρξ θεώρησε ως ιδιαίτερη αποστολή του να απελευθερώσει τον σοσιαλισμό από το ηθολογικό και ενορατικό του υπόβαθρο. Ο σοσιαλισμός έπρεπε να εξελιχθεί από το ουτοπικό στο επιστημονικό του στάδιο αναφοράς. Με άλλα λόγια, έπρεπε  να βασιστεί στην επιστημονική μέθοδο ανάλυσης αιτίας και   αποτελέσματος και στην επιστημονική πρόρρηση. Και αφού δεχόταν ότι η πρόρρηση στον χώρο της κοινωνίας ταυτίζεται με την ιστορική προφητεία, ο επιστημονικός σοσιαλισμός έπρεπε να βασιστεί στη μελέτη των ιστορικών αιτίων και αποτελεσμάτων   και τελικά στην προφητεία της δικής  του  έλευσης. Στην ίδια συνάφεια, συνεχίζοντας ο Popper, γράφει ότι "ο ντετερμινισμός δεν αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση μιας επιστήμης που μπορεί να κάνει προρρήσεις. Η επιστήμη μπορεί να είναι αυστηρά επιστημονική και χωρίς αυτή την παραδοχή".

Συμπερασματικά: 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Η γυναίκα και το φεμινιστικό κίνημα

Γράφει ο  Δημήτρης Τσαρδάκης

Διδάκτωρ φιλοσοφίας του πανεπιστημίου της Φρανκφούρτης  και ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου Πατρών.

Ο φεμινισμός είναι ένα κοινωνικό και πολιτισμικό κίνημα, το οποίο συνδέθηκε με τη χειραφέτηση της γυναίκας και την απαλλαγή της από την κοινωνική καταπίεση και την εκμετάλλευση.  

Ο φεμινιστικός ακτιβισμός εδώ και έναν  αιώνα μάχεται για θέματα, όπως είναι το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του σώματος της γυναίκας (δηλαδή της σεξουαλικής απελευθέρωσης από τα ταμπού της κοινωνίας), η ενδο-οικογενειακή βία, οι άδειες και τα επιδόματα μητρότητας, η διεκδίκηση ίσων μισθών για την ίδια εργασία, η σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία, οι κοινωνικές διακρίσεις των δύο φύλων, τα στερεότυπα και η σεξουαλική βία, κυρίως από την πλευρά των ανδρών. 

Προκειμένου, λοιπόν,  να κατανοήσουμε τη σημασία του φεμινιστικού κινήματος, πρέπει να το συνδέσουμε με ορισμένα άλλα φιλοσοφικά και κοινωνικά κινήματα, τα οποία δημιούργησαν το ιδεολογικό υπόβαθρο και τις συνθήκες, προκειμένου να αναπτυχθεί το φεμινιστικό κίνημα (ή τα φεμινιστικά κινήματα).

Οι απαρχές του φεμινιστικού κινήματος ανάγονται στο κίνημα του Διαφωτισμού (17ος και 18ος αιώνας}, οπότε για πρώτη φορά ανοίγεται ο δρόμος για τη χειραφέτηση του ανθρώπου, από  τις δεισιδαιμονίες και τις προκαταλήψεις του Μεσαίωνα. Για πρώτη φορά η επιστήμη αμφισβητεί το θεολογικό δόγμα της δημιουργίας του κόσμου και την εξ΄ αποκαλύψεως αλήθεια. Με τον Διαφωτισμό  ανοίγεται ο δρόμος για την επιστημονική θεμελίωση και την ορθολογική ανάλυση του κόσμου.  Επί της ουσίας,  τα φεμινιστικά κινήματα εξαπλώνονται, κυρίως, στον λεγόμενο "δυτικό κόσμο" κατά το τέλος του 19ου και τις αρχές του 20ου  αιώνα και διεκδικούν, πλέον, δυναμικά την ισότιμη συμμετοχή της γυναίκας στην κοινωνική και πολιτική ζωή.   

Μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα η γυναίκα (δηλαδή ο μισός πληθυσμός του πλανήτη), δεν είχε το πολιτικό δικαίωμα της ψήφου και της συμμετοχής της στα πολιτικά αξιώματα. Για πρώτη φορά στην Αγγλία η γυναίκα (με τις  λεγόμενες σουφραζέτες), αποκτά το δικαίωμα ψήφου στο τέλος του 19ου αιώνα, ενώ στην Ελλάδα η γυναίκα αποκτά το δικαίωμα ψήφου το 1952.

Η πρώτη γυναίκα που εκλέγεται στο ελληνικό κοινοβούλιο τον Ιανουάριο του  1953 είναι η Ελένη Σκούρα με το κόμμα του "Ελληνικού Συναγερμού".   Εξήντα πέντε χρόνια μετά, το ελληνικό κοινοβούλιο έχει, για πρώτη φορά, μία σχετικά αναλογική αντιπροσώπευση του γυναικείου φύλου. Στις τελευταίες εκλογές εκλέχτηκαν στο ελληνικό κοινοβούλιο 63 γυναίκες, δηλαδή ποσοστό 23,3%.  Αυτό αποτελεί μία κατάκτηση της  γυναίκας  στη συμμετοχή της στην κοινωνική και πολιτική ζωή του τόπου, στη δημόσια διοίκηση και στους χώρους της εργασίας.  

Μετά από τις ολέθριες συνέπειες του πρώτου και δευτέρου παγκοσμίου πολέμου και, κυρίως, μετά από την εξέγερση του Μάη  του 1968, τα φεμινιστικά κινήματα τόσο στην Αμερική όσο και στην Ευρώπη συνδέθηκαν με το φιλοσοφικό ρεύμα του υπαρξισμού και το κίνημα του μετα-μοντερνισμού. 

Ο υπαρξισμός, ως φιλοσοφικό ρεύμα, επικράτησε κατά τον 20ο αιώνα, με κύριους εκφραστές τους Γάλλους φιλοσόφους  Gabriel Marcel,  εκπρόσωπο του θεϊστικού υπαρξισμού και τον Jean-Paul Sartre,   εκπρόσωπο του αθεϊστικού υπαρξισμού. 

Ο υπαρξισμός αμφισβήτησε μία δεδομένη "ουσία" στον άνθρωπο και ανέδειξε ως πρωταρχική "κινούσα αρχή" την  ανθρώπινη "ύπαρξη".  Ο άνθρωπος είναι, πλέον, η αιτία του εαυτού του και κανείς άλλος. Στο πλαίσιο της φιλοσοφικής ανάλυσης του αθεϊστικού υπαρξισμού, ο Θεός για πρώτη φορά κηρύσσεται έκπτωτος από τον θρόνο του.  Σημαντικό ρόλο προς την κατεύθυνση αυτή έπαιξε και η φιλοσοφία του ιστορικού υλισμού των  Marx και Engels, για την απελευθέρωση του ανθρώπου από την αλλοτρίωση και την εκμετάλλευση της εργασίας. Και μολονότι τα δύο αυτά φιλοσοφικά ρεύματα, του υπαρξισμού και του ιστορικού υλισμού, ξεκινούν από διαφορετικές  αφετηρίες,  ωστόσο συνέβαλαν ουσιαστικά στη δημιουργία των όρων για την απελευθέρωση του ανθρώπου, και φυσικά και της γυναίκας, από τη δουλεία και την εκμετάλλευση.

Το ευρύτερο πλαίσιο αναφοράς της φιλοσοφίας του υπαρξισμού είναι η άρνησή του στην  ίδια την φιλοσοφία ως αντικειμενική και θεωρητική επιστήμη και η γενική θεώρηση, ότι η φιλοσοφία είναι αναπόδραστα συνδεδεμένη με την ανθρώπινη "ύπαρξη".  Στον υπαρξισμό, η  "ύπαρξη" προηγείται της "ουσίας" του ανθρώπου. Δεν υπάρχει μία ιδιαίτερη "ουσία" του ανθρώπου, όπως μαύρος, άσπρος, κίτρινος,  αρσενικός, θηλυκός και τα λοιπά, δεδομένου ότι τα χαρακτηριστικά αυτά ο άνθρωπος δεν τα επιλέγει. Η "ύπαρξη" αποτελεί την ιδιαιτερότητα κάθε μεμονωμένου ανθρώπου, δεν αποτελείται από στατικές έμφυτες ιδιότητες και χαρακτήρες και διαμορφώνεται, συνεχώς, μέσα από την προσωπική του δράση. Με την έννοια αυτή, ο άνθρωπος είναι ο μόνος υπεύθυνος, για τη διαμόρφωση της ζωής του και του συστήματος αξιών που αυτός επιλέγει.

Αυτή είναι και η απόλυτη ελευθερία του ανθρώπου.  Ο άνθρωπος οφείλει ο ίδιος να   δημιουργεί τους κανόνες και τις προϋποθέσεις της ζωής του και να αναλαμβάνει την προσωπική ευθύνη για τις πράξεις του. Με την έννοια αυτή, ο άνθρωπος "είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος" (Sartre)  και  δεν μπορεί να παραιτηθεί από την ελευθερία του, ως την μοναδική πηγή και αιτία του αυτο-καθορισμού του. Σύμφωνα με την φιλοσοφία του υπαρξισμού,  ο άνθρωπος πετάχτηκε στον κόσμο τυχαία και, συνεπώς, είναι ο ίδιος υπεύθυνος να διαμορφώσει τις συνθήκες της ύπαρξής του. Ο Sartre, υπερβαίνοντας την "κατηγορική προσταγή" του Kant, διατυπώνει  τον υπαρξιακό  κανόνα "πράξε όπως θα ήθελες να πράττει όλη η ανθρωπότητα".  Αργότερα, κατά τη δεύτερη περίοδο της φιλοσοφικής του σκέψης, ο Sartre, επηρεασμένος από τον μαρξισμό  (μαζί με τη σύντροφό του την Simone de Beauvoir και "Το δεύτερο φύλο"), επιχειρεί να χρεώσει  την ελευθερία στο προλεταριακό κίνημα και στον αγώνα για την "αταξική" κοινωνία.

Ένα άλλο κίνημα που συνδέθηκε με τον φεμινισμό, είναι το κίνημα του μετα-μοντερνισμού.

 Το μετα-μοντέρνο είναι η ακραία έκφραση ή και η άρνηση του μοντέρνου. Ο μετα-μοντερνισμός αποτελεί αισθητική, λογοτεχνική και πολιτική φιλοσοφία.  Κάνει την εμφάνισή του αμέσως μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο (κυρίως δε μετά την εξέγερση του Μάη του 1968) και βρίσκει εφαρμογές στην αρχιτεκτονική, στη λογοτεχνία, στη μουσική και σε διάφορες άλλες μορφές της τέχνης. Σύμφωνα με τους θεωρητικούς του μετα-μοντερνισμού, δεν υπάρχουν σταθερές αρχές και αξίες, πάνω στις οποίες να βασίζεται η τέχνη. Υπάρχει μία πολλαπλότητα μορφών, οι  οποίες κάθε φορά μπορούν να εκφραστούν μέσα από το ίδιο το έργο τέχνης, σύμφωνα με τις προσωπικές αντιλήψεις και τις επιλογές του δημιουργού. Ο μετα-μοντερνισμός αναφέρεται, συχνά, σε μία πνευματική ή πολιτισμική δημιουργία, η οποία  χαρακτηρίζεται από έλλειψη μιας συγκεκριμένης δομής και ιεραρχίας.

Τόσο ο υπαρξισμός, όσο και ο μετα-μοντερνισμός κατηγορήθηκαν για τον ακραίο σχετικισμό των ιδεών και των αξιών και την απόρριψη της αντικειμενικότητας στην επιστημονική μέθοδο.  Η "αλήθεια" παρουσιάζεται, συχνά, ως ένα κοινωνικό κατασκεύασμα, όπως και η θρησκευτική πίστη, και, με την έννοια αυτή, ο άνθρωπος χάνει τις παραδοσιακές βεβαιότητες και αξίες προσανατολισμού στον κόσμο. Το ζήτημα της σχετικότητας των μορφών και των αξιών θέτει σε αμφισβήτηση ολόκληρο το οικοδόμημα της μέχρι σήμερα αντικειμενικής ύπαρξης του κόσμου και, με την έννοια αυτή, ενισχύεται η αμφιβολία και η αγωνία του ανθρώπου  για την ίδια την υπαρξιακή του κατάσταση. Η "αλήθεια" είναι κρυμμένη στην πολλαπλότητα των μορφών και αποκαλύπτεται στον βαθμό που μετουσιώνεται σε προσωπική απόλαυση του καταναλωτή.  Έτσι, το κίνημα του μετα-μοντερνισμού συνδέθηκε με τις νέες μορφές της οικονομίας του "ύστερου καπιταλισμού" και της ελεύθερης οικονομίας της αγοράς. Ο καθένας τώρα μπορεί να καταναλώνει τις  "μορφές" και τις "αλήθειες" που με τα δικά του κριτήρια επιλέγει.

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο αναφοράς, το φεμινιστικό κίνημα, παρά τις διασπαστικές του τάσεις  (πολλαπλότητα των μορφών), έχει ξεδιπλώσει όλες τις ακτιβιστικές του ενέργειες και προσπάθειες και έχει καταγράψει σημαντικές νίκες, στο επίπεδο της κοινωνικής απελευθέρωσης της γυναίκας από την καταπίεση τόσο του συστήματος, όσο και από την πατριαρχική κηδεμονία των ανδρών.  

Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη και σήμερα πολλές μουσουλμανικές χώρες, ιδιαίτερα  στην Αφρική και στην Ασία, όπου η χειραφέτηση της γυναίκας εξακολουθεί  να αποτελεί  ένα ζητούμενο, ανεξάρτητα πώς η ίδια   αισθάνεται.  Η γυναίκα εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως σεξουαλικό αντικείμενο και ως φτηνό εργατικό δυναμικό.  

Συνεπώς...

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Bisexual καπιταλισμός

Γράφει ο Δημήτρης Τσαρδάκης 

Ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου Πατρών και συγγραφέας του βιβλίου "Οι επτά ψυχές του καπιταλισμού", εκδόσεις "Σκαραβαίος" 2017.

Μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο στους κόλπους της αριστερής διανόησης της γενεαλογίας του μαρξισμού, υπήρξε μία ευφορία συζητήσεων για την επικείμενη κατάρρευση του καπιταλισμού και την εγκαθίδρυση της σοσιαλιστικής κοινωνίας των ελεύθερων από την καταπίεση και την εκμετάλλευση ανθρώπων.

Στοχαστές όπως οι Eduard Bernstein, Karl Kautsky, Herbert Marcuse, Wilhelm Reich, Erich Fromm, Henri Lefebvre, Καστοριάδης, Αξελός και άλλοι (οι περισσότεροι στρατευμένοι στα Κομμουνιστικά ή στα Σοσιαλδημοκρατικά Κόμματα), έβλεπαν ότι τα πράγματα στην πρώην Σοβιετική Ένωση (από άποψη ατομικών ελευθεριών και δικαιωμάτων) δεν πήγαιναν και τόσο καλά, σύμφωνα με το σοσιαλιστικό αφήγημα, και άρχισαν να παίρνουν αποστάσεις από τον κλασικό μαρξισμό. 

Μερικοί από αυτούς, όπως ο Erich Fromm  και ο Wilhelm Reich, στην προσπάθειά τους να κατανοήσουν το πρόβλημα στις κοινωνικο-πολιτικές του συνάφειες και στις θεωρητικές του αντιφάσεις, προσπάθησαν να ενσωματώσουν στη θεωρία τους τα νέα δεδομένα της ψυχανάλυσης και δημιούργησαν, έτσι, το κίνημα του αναθεωρητικού μαρξισμού, γνωστό και ως ρεβιζιονιστικός φροϋδο-μαρξισμός.

Επειδή, λοιπόν, η ιστορία δεν κινείται με ένα τηλεχειριστήριο, ούτε με τις αποφάσεις ενός κομματικού συνεδρίου, σε έκπληξη ολόκληρης της ανθρωπότητας, το 1989 έφερε τα πάνω κάτω. Η ιστορία αντί να οδηγήσει στην κατάρρευση του καπιταλισμού, οδήγησε στην κατάρρευση των καθεστώτων του πρώην "υπαρκτού" σοσιαλισμού και της διαχωριστικής βαρβαρότητας του τείχους του Βερολίνου.  

Μετά από αυτά τα κοσμοϊστορικά γεγονότα του 1989, η Αριστερά άρχισε να ψάχνει τους λόγους και τις αιτίες που οδήγησαν σ΄ αυτή την απροσδόκητη εξέλιξη. Τα επιχειρήματα και οι δικαιολογίες βγήκαν και πάλι από το κομματικό συρτάρι. Κατ΄ άλλους σοσιαλιστές θεωρητικούς έφταιξε ο Γκορμπατσόφ με την περεστρόικα και κατ΄ άλλους το γεγονός ότι "δεν εφαρμόστηκε σωστά ο σοσιαλισμός".  

Αστεία επιχειρήματα, περίπου για γέλια. Το να λες ότι ένα σύστημα "δεν εφαρμόστηκε σωστά", σημαίνει ή ότι το σύστημα είναι λάθος ή ότι οι άνθρωποι λάθος το σχεδίασαν. Σε κάθε περίπτωση, δεν φταίει πάντως η ιστορία που δεν υπάκουσε στην ιστορική "νομοτέλεια",  γιατί αυτή δεν κινείται ερήμην των ανθρώπων.

Η αριστερή διανόηση δεν μπήκε καν στον κόπο να μελετήσει την φύση αυτών των ολοκληρωτικών καθεστώτων, που στο όνομα της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης, κατέπνιξαν όλες τις ατομικές ελευθερίες των ανθρώπων (πράγμα που έκανε η Hannah Arendt και όχι μόνον), και αντί του υπεσχημένου "σοσιαλιστικού παραδείσου" εγκαθίδρυσαν τη "δικτατορία του προλεταριάτου" και εγκαινίασαν τους σταλινικούς διωγμούς και την βαρβαρότητα. 

Έκτοτε, ο καπιταλισμός, ως σύστημα διαχείρισης των ανθρώπινων υποθέσεων, αντί να καταρρεύσει (όπως προέβλεπε η προφητεία του Μαρξ και των επιγόνων του), άπλωσε τα πλοκάμια του σε ολόκληρο τον πλανήτη, και "καταβρόχθισε" ό,τι έβρισκε μπροστά του, ακόμη και τα μεγάλα οχυρά του κομμουνισμού  (Ρωσία, Κίνα, Κούβα κτλ.). 

Τι συνέβη, λοιπόν, και η αριστερή διανόηση "έπεσε από τα σύννεφα;’’ 

Τα πράγματα είναι τόσο απλά και, συγχρόνως, εξαιρετικά σύνθετα, αρκεί να θέλει κανείς να κατανοήσει την  ψυχολογία του καπιταλισμού και τον τρόπο που αυτός απλώνει ολοένα τα πλοκάμια του, σε συνάρτηση πάντοτε με την ψυχογενετική φύση του ανθρώπου.

Κατ΄ αρχήν, τον καπιταλισμό και την ταξική πάλη, ο Μαρξ τον ανακάλυψε με καθυστέρηση μερικών χιλιετιών. Ο καπιταλισμός, ως πρακτική και ως ιδεολογία, έχει ψυχογενετικές ρίζες και  οι απαρχές του βρίσκονται στην περίοδο που οι άνθρωποι τοποθέτησαν τον πρώτο φράχτη επάνω στη Γη, με τον οποίο χώρισαν "το δικό τους χωράφι" από "το χωράφι του γείτονα". Την ίδια εποχή (την εποχή της γεωργοκτηνοτροφικής επανάστασης), γεννήθηκε και η ιδέα της ιδιοκτησίας, η οποία έκτοτε στοιχειώνει τους ανθρώπους και "καναλιζάρει" τη συμπεριφορά τους και τις κοινωνικές επενδύσεις. Έκτοτε, ο ανταγωνισμός, η απληστία, και η ιδιοτέλεια είναι σύμφυτες ιδιότητες στην γενετική φύση του ανθρώπου. Δεν υπάρχει καμία μορφή συναλλαγής που δεν περιέχει και μία μορφή εκμετάλλευσης, ακόμη κι όταν πρόκειται για τον πατέρα με τον γιο. Καθώς επίσης κανένας νοήμων άνθρωπος δεν κάνει μία συναλλαγή με κάποιον άλλον, προκειμένου να ζημιωθεί με τη θέλησή του. 

Από την εποχή του Βούδα και του Αριστοτέλη γνωρίζουμε, ότι ο άνθρωπος φύσει επιθυμεί το ωφέλιμο και το συμφέρον. Έκτοτε, η επιθυμία είναι μία δόνηση του οργανισμού για την κατάκτηση της ηδονής, όπου η ηδονή συνδέεται πάντοτε με το ευχάριστο και το ωφέλιμο.

 Συνεπώς, ο καπιταλισμός (παρά τα όσα ισχυρίζεται η βολεμένη αριστερή διανόηση), είναι σύμφυτος με την ανθρώπινη γενετική φύση και ανταποκρίνεται στον πυρήνα του ανθρώπινου ψυχισμού, που είναι γενετικά προγραμματισμένος ‘’να έχει και να κατέχει’’ τα υλικά της φύσης και τα προϊόντα του πολιτισμού. 

Αυτός είναι ο λόγος γιατί το ανθρώπινο είδος, στο διάβα της ιστορικής του εξέλιξης, δημιούργησε έναν ιδιοκτησιακό- ναρκισσιστικό πολιτισμό, ο οποίος άπλωσε τα πλοκάμια του σε ολόκληρο τον πλανήτη και σκέπασε όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες (από την οικονομία, την πολιτική, μέχρι το ποδόσφαιρο και τη μόδα).

Δεν ισχυρίζομαι, βέβαια, ότι ο άνθρωπος γεννιέται καπιταλιστής, ή σοσιαλιστής, όπως δεν γεννιέται και χριστιανός, ή βουδιστής, ή μουσουλμάνος. Ωστόσο, η γενετική του φύση, για λόγους φυλογενετικούς, είναι προγραμματισμένη να ιδιοποιείται τα υλικά της φύσης και, κατ΄ επέκταση, τα υλικά αγαθά του πολιτισμού. Διαφορετικά δεν θα μπορούσε να επιβιώσει ως είδος και θα είχε εξαφανιστεί από τον πλανήτη, όπως εξαφανίστηκαν και πολλά άλλα είδη που δεν ανέπτυξαν μηχανισμούς άμυνας προς το εχθρικό φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον. 

Στον δυτικό κόσμο, όπου, μετά τον Διαφωτισμό και την χειραφέτηση του ανθρώπου, κατοχυρώθηκαν οι ατομικές ελευθερίες και τα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα σε μεγάλο βαθμό, κατά ένα παράδοξο τρόπο γεννήθηκε το σοσιαλιστικό κίνημα. Αφού ενδύθηκε τον μανδύα του ανθρωπισμού, εκεί όπου πήρε την εξουσία και εγκαθίδρυσε ένα αυταρχικό καθεστώς καταπίεσης των ατομικών ελευθεριών του ανθρώπου, μετέτρεψε τις κοινωνίες σε κόλαση. Δεν θα πρέπει, επιπλέον, να μας διαφεύγει, ότι κατά τα τελευταία εβδομήντα χρόνια (δηλαδή μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο μέχρι σήμερα), ο πληθυσμός του πλανήτη τριπλασιάστηκε (από 2,5 δισ. σε 7,4 δις.), πράγμα που δεν είχε συμβεί ούτε τα προηγούμενα πεντακόσια χρόνια. Κανένα άλλο σύστημα δεν θα μπορούσε να θρέψει, έστω και με άνισο τρόπο, αυτόν τον ραγδαία αυξανόμενο  παγκόσμιο πληθυσμό.

Έτσι, λοιπόν, στην εποχή μας έγινε πολύ της μόδας, η αριστερή διανόηση να απολαμβάνει όλα τα υλικά αγαθά του καπιταλισμού και, συγχρόνως, να τον επικρίνει ως το απόλυτο κακό του κόσμου.  

Κανένα άλλο σύστημα δεν θα μπορούσε σήμερα να θρέψει τα επτά και μεθαύριο τα δέκα δισεκατομμύρια του πληθυσμού του πλανήτη, αν δεν προχωρούσε στην βιομηχανική και τεχνολογική επανάσταση και στην χρηματοδότηση της επιστημονικής έρευνας, για την καταπολέμηση της χολέρας, της φυματίωσης και της ελονοσίας.  

Ο σύγχρονος bisexual καπιταλισμός έχει την ικανότητα να μεταμορφώνεται και, συγχρόνως, να μεταμορφώνει και να χειραγωγεί τα συστήματα αναγκών των ανθρώπων.

Επιπλέον, έχει την ικανότητα να ενσωματώνει στις λιμπιντικές ιδιοκτησιακές δομές του, σε ένα σύστημα το οποίο απορροφά τους κραδασμούς και τις αντιθέσεις, όλες τις φυλετικές και κοινωνικές αποχρώσεις ( άνδρες και γυναίκες, αριστερούς και δεξιούς, προλετάριους και αστούς, χριστιανούς και μουσουλμάνους κτλ.) και να χρηματοδοτεί νέους τομείς της επιστημονικής έρευνας και της τεχνολογίας. 

Ο bisexual καπιταλισμός, είτε μας αρέσει είτε όχι...

ΣΥΡΙΖΟΣΟΥΡΓΕΛΟΚΑΤΣΑΠΛΙΑΔΙΚΟ: Πίσω από τις λέξεις κρύβεται ο Αλέξης...

Γράφει ο Δημήτρης Τσαρδάκης 

Διδάκτωρ φιλοσοφίας και Ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών.

Αυτό είναι ένα συνηθισμένο σκηνικό μιας κλασσικής προεκλογικής περιόδου: Λόγια, λόγια, λόγια… Υποσχέσεις επί των υποσχέσεων, διακηρύξεις, προγράμματα, δημοσκοπήσεις, αναλύσεις επί των αναλύσεων, πληθωρικός και αμήχανος πολιτικός λόγος και ένα σωστό νυφοπάζαρο υποψηφίων βουλευτών, που πλημμυρίζουν από το πρωί ως το βράδυ τα τηλεοπτικά κανάλια. 

Δεν έχω ιδέα τι από όλο αυτό τον όγκο των πληροφοριών επηρεάζει την απόφαση των ψηφοφόρων στην τελική τους επιλογή. Ίσως από λίγο έως και καθόλου.  

Δεν είναι ανώδυνο επί τέσσερα χρόνια να υφίστασαι εντελώς τα αντίθετα από εκείνα που ο πρωθυπουργός υποσχέθηκε με το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης και τώρα να σου λέει: E, και τι έγινε; Είχαμε και μερικές αυταπάτες. 

Δεν είναι εντελώς ανώδυνο ο πρωθυπουργός προεκλογικά να υπόσχεται λαγούς με πετραχήλια και μετά να εφαρμόζει το "στρίβειν δια του αρραβώνος" και να σου λέει ότι το "στρίψαμε", αλλά φταίει το νόμισμα που κάθισε ανάποδα από ό,τι εμείς το είχαμε προγραμματίσει.

 

Δεν είναι ανώδυνο να μιλάς  για "επώδυνα αλλά αναγκαία μέτρα" και στη συνέχεια να μοιράζεις αντίμετρα, με τη μορφή της ασπιρίνης και του φιλοδωρήματος. 

Δεν είναι ανώδυνο να πουλάς και να υποθηκεύεις τη χώρα σου, για τα επόμενα, τουλάχιστον, σαράντα χρόνια (μέχρι το 2060) και μετά να λες στον "λαό" σου, ότι τον περιμένουν "καλύτερες μέρες" και ότι εσύ, ως άλλος επαναστάτης Μωυσής, είσαι ο μόνος ικανός, που μπορείς να τον οδηγήσεις στην "Έξοδο" από τα μνημόνια και την οικονομική κρίση. 

Δεν είναι ανώδυνο την ίδια στιγμή που καταρρέεις μέσα στο ψέμα και στην αναξιοπιστία σου, να υπόσχεσαι στον "ετερόκλητο" (όπως τον αποκάλεσες) λαό σου, ότι είσαι η μόνη αξιόπιστη "προοδευτική" δύναμη, που μπορεί να εγγυηθεί τον δρόμο προς την ανάπτυξη και την πρόοδο.  

Δεν είναι ανώδυνο να προστρέχεις τώρα σε εκείνους που επί τέσσερα χρόνια τους έβριζες και τους αποκαλούσες "γερμανοτσολιάδες", "φασίστες", "εθνικιστές", "λαϊκιστές" και τώρα να τους κολακεύεις και να τους εκλιπαρείς, για να υποκλέψεις και πάλι την ψήφο τους. Πολύ δε περισσότερο, που τους εθνικιστές και τους λαϊκιστές τους είχες μέσα στο κουστούμι σου και συγκυβέρνησες επί τέσσερα χρόνια μαζί τους.

 

Κάθε μύθος και κάθε παραμύθι έχει αρχή, μέση και τέλος. Και ο μύθος της Αριστεράς, ότι είναι η μόνη "προοδευτική" δύναμη, η οποία μπορεί να εγγυηθεί τη σωτηρία της χώρας και ζητάει άλλα τέσσερα χρόνια για να "ολοκληρώσει το έργο της" (ποιο έργο της άραγε; ), εδώ τελειώνει.  

Οι ευρωεκλογές έχουν δείξει πλέον την κατεύθυνση και τον δρόμο της εξόδου από την κρίση και αυτό δεν μπορεί να αλλάξει ούτε με ευχές, ούτε με προσευχές, ούτε με γιατροσόφια, ούτε με προεκλογικά τερτίπια. 

Η χώρα χρειάζεται σταθερή κυβέρνηση με πρόγραμμα και προοπτική. Χρειάζεται, προπαντός, οικονομική ανάπτυξη και αυτό σημαίνει επενδύσεις και δουλειές για τους νέους ανθρώπους, που έχουν αυτο-εξοριστεί στο εξωτερικό και όλο αυτό μέσα σε ένα κλίμα εμπιστοσύνης, αξιοπιστίας και ασφάλειας, όπου οι πολίτες θα αισθάνονται ασφαλείς, ότι ο μόχθος της εργασίας τους δεν θα πηγαίνει χαμένος. Τώρα με κουστούμια ή χωρίς κουστούμια, με γραβάτες ή χωρίς γραβάτες, με όρκους ή χωρίς όρκους, με debate ή χωρίς debate, ποσώς μας ενδιαφέρει. 

 Τον ελληνικό λαό ένα πράγμα τον ενδιαφέρει: 

ΣΥΡΙΖΟΣΟΥΡΓΕΛΟΚΑΤΣΑΠΛΙΑΔΙΚΟ: Το τέλος των ψευδαισθήσεων της Αριστεράς

Γράφει ο Δημήτρης Τσαρδάκης
Διδάκτωρ φιλοσοφίας και Ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου Πατρών.

 

"Όποιος έχει τη δύναμη να ορίζει κατά το συμφέρον του τις σημασίες των όρων, ελέγχει την κλίμακα ηθικών αξιών της κοινωνίας, αποκτά ιδεολογική κυριαρχία επ΄ αυτής. Επομένως, ιδεολογική κυριαρχία αποκτά αυτός που δίνει στα κενά κελύφη το περιεχόμενο που τον εξυπηρετεί. Αυτός, δηλαδή, που μπορεί να ελέγξει τους ιδεολογικούς μηχανισμούς του κράτους. Διαμορφώνοντας τις σημασίες, οι ιδεολογικοί μηχανισμοί αποκτούν έλεγχο του αξιακού συστήματος που υπαγορεύει στην κοινωνία το σωστό και το λάθος. Το αξιακό σύστημα είναι αυτό που κατευθύνει την πολιτική." 

(Γιώργος Πολίτης: Εξουσιαστική Αριστερά).

 

Η ψευδαίσθηση είναι η άρνηση της πραγματικότητας. Διευκολύνει τον άνθρωπο να καταπιεί ανώδυνα το πικρό ποτήρι της ζωής, όταν τα πράγματα βρίσκονται λίγο πριν από την τελική τους αποσύνθεση. 

Η "πρώτη φορά’’ Αριστερά, από την αρχή προσπάθησε να διαμορφώσει ένα νέο αξιακό σύστημα για την ελληνική κοινωνία, επιχειρώντας να ελέγξει τους ιδεολογικούς μηχανισμούς του κράτους και προσφέροντας στους πολίτες για αντάλλαγμα ένα μπουκέτο ψευδαισθήσεων.  

Η τέχνη του να καλλιεργεί κανείς ψευδαισθήσεις, είναι η άλλη όψη της κυριαρχίας ενός κομματικού σχηματισμού, που ψάχνει εναγωνίως να βρει τον εαυτό του.  Από άποψη ιδεολογικής συγκρότησης, η Αριστερά παρουσιάστηκε στο πολιτικό σκηνικό ως ένα "κενό κέλυφος’’, το οποίο έπρεπε να το γεμίσει με νέες ιδεολογικές προσμείξεις. Έτσι, πέταξε στο πολιτικό κάδρο (και μάλιστα ως αχρεωστήτως καταβληθέντα), τα μεγάλα ιδεολογικά δολώματα: Θα "σχίσω τα μνημόνια’’, θα "καταργήσω τον ΕΝΦΙΑ΄΄, θα "αλλάξω την Ευρώπη’’ και τον κόσμο ολόκληρο. Με αυτή την ιδεολογική πλατφόρμα, η Αριστερά  θα πολεμούσε το κακό στον κόσμο (τη διαπλοκή και τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα) και θα συστρατευόταν με τους "πολλούς και καταφρονεμένους’’. Έτσι γεννήθηκε η πρώτη μεγάλη ιδεολογική αυταπάτη της Αριστεράς.
 
 

Ξεκινώντας από μία σοσιαλ-μαρξιστική αφετηρία, και επιχειρώντας να ηγεμονεύσει στην ελληνική κοινωνία (πράγμα πολύ βασικό για μία διακυβέρνηση), έπεσε σε μία σειρά από αντιφάσεις, τόσο όσον αφορά το ιδεολογικό περιεχόμενο του κελύφους της, όσο και ως προς τη διαχείριση των προβλημάτων της ελληνικής κοινωνίας. Ήδη, η ιδεολογική αφετηρία της διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ είχε σημαντικά τρωθεί,από τη στιγμή που αποφάσισε να συνεργαστεί με τους ιδεολογικά ετερόκλητους εθνο-λαϊκιστές της ΑΝΕΛ. Μπορεί το ξύδι με το λάδι να το βάζεις στη σαλάτα, διότι σου προκαλεί μία νοστιμιά, αλλά στην πολιτική το μείγμα αυτό είναι ό,τι πιο αποκρουστικό. Όταν, λοιπόν,ο ΣΥΡΙΖΑ  με τους πρώτους ιδεολογικούς τριγμούς (σύμφωνο συμβίωσης, σκοπιανό, χωρισμός κράτους-εκκλησίας κτλ.),άρχισε να αντιλαμβάνεται το ασύμβατο του πράγματος, ήταν ήδη πολύ αργά γιατί, εν τω μεταξύ, η εξουσία και τα ορχεοκεντρικά της αντανακλαστικά είχαν, ήδη, επισκιάσει το ψευδο-αριστερό του προφίλ και την αρχική του προσπάθεια να ηγεμονεύσει στην ελληνική κοινωνία.

 

Προϊόντος του χρόνου, όταν ο ΣΥΡΙΖΑ άρχισε να αντιλαμβάνεται την κατάρρευση της ιδεολογικής  ηγεμονίας του μέσα στην ελληνική κοινωνία, άρχισε να λειτουργεί σπασμωδικά και να επιχειρεί μία, εκ των ένδον, χειραγώγηση του θεσμικού πλαισίου διαχείρισης του κράτους (δικαιοσύνη, παιδεία, υγεία, φυλακές, δημόσια ασφάλεια), εκβιάζοντας "μεταρρυθμίσεις’’, που δεν ήταν συμβατές με το δημόσιο αίσθημα περί κοινωνικής ορθότητας και δημοκρατικής διαχείρισης της εξουσίας. Στην προσπάθειά του να μοιράσει πιστοποιητικά "ορθοφροσύνης’’ και "προοδευτικότητας’’, και να μας "ταράξει στην νομιμότητα’’, δίχασε την ελληνική κοινωνία στους "πολλούς’’ και στους "λίγους’’, στους "προοδευτικούς’’ και στους "συντηρητικούς’’,χρησιμοποιώντας έτσι μια πολύ παλιά και χρεωκοπημένη μέθοδο προσδιορισμού ενός "συστήματος αξιών’’ μέσα στην ελληνική κοινωνία.

 

Το παιχνίδι (το "ματσάκι’’) ήδη βρίσκεται στο τέλος του. 

Η λαϊκή δυσαρέσκεια εκφράστηκε σε όλα τα επίπεδα στις ευρωεκλογές, καθώς και στις περιφερειακές και δημοτικές εκλογές και θα επαναβεβαιωθεί (όπως όλα δείχνουν) και στις επικείμενες εθνικές εκλογές, για να βάλει τέλος στις αυταπάτες και στις ψευδαισθήσεις ενός μικρού "επαναστάτη’’, που θέλησε να μιμηθεί με αυταρέσκεια τον Τσε Γκεβάρα, τον Φιντέλ Κάστρο (τον ύμνησε μάλιστα και στην κηδεία του) και τον σύντροφο Μαδούρο. 

Αφού έκανε και τα τελευταία ρουσφέτια του (όσα πρόλαβε)...

ΣΥΡΙΖΟΑΛΗΤΑΡΟΞΕΦΤΙΛΑΡΑΔΙΚΟ: H βρεγμένη γάτα…

Γράφει ο  Δημήτρης Τσαρδάκης 

Διδάκτωρ φιλοσοφίας και Ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου Πατρών

 

Μετά από τη συντριβή του ΣΥΡΙΖΑ και προσωπικά του Αλέξη Τσίπρα στις ευρωεκλογές της 26ης Μαϊου, όλοι περίμεναν τον πρωθυπουργό να βγει  και να κάνει δηλώσεις και, προφανώς, να προκηρύξει εθνικές εκλογές. 

Και πράγματι έτσι κι έγινε, με κάποιες ώρες καθυστέρηση αφότου ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα, ακριβώς στις δώδεκα τα μεσάνυχτα (πρώτη φορά έγινε αυτό!), ο πρωθυπουργός βγήκε σαν βρεγμένη γάτα μπροστά στον τηλεοπτικό φακό και αφού ψέλλισε μερικά μισόλογα για την ήττα του (την οποία και δεν παραδέχτηκε ευθέως),  ανακοίνωσε ότι θα προκηρύξει εκλογές, όπως ήταν αναμενόμενο. Την ίδια ώρα το κυβερνητικό επιτελείο άρχισε να ψελλίζει το νέο αφήγημα για την επίθεση που δέχτηκε από ‘’γνωστά κέντρα εξουσίας’’, ενώ, συγχρόνως, κατάφερε να διατηρήσει  ένα σοβαρό ποσοστό 24% από τις δυνάμεις του. 

 

Και τώρα τα πολιτικά συμπεράσματα: 

Ο ελληνικός λαός έχει και μνήμη και κριτήριο. 

Τιμώρησε την αλαζονεία και την αμετροέπεια της εξουσίας.  

Τιμώρησε εκείνους που τον ταπείνωσαν και τον πρόσβαλλαν, όταν για να υποκλέψουν την ψήφο του, τρεις μέρες πριν από τις εκλογές, του μοίρασαν εικοσάρικα και πενηντάρικα της επαιτείας. 

Τιμώρησαν εκείνους που δίχασαν τον ελληνικό λαό με τον βίαιο και ορχεοκεντρικό πολακικό λόγο της εξουσίας. 

Τιμώρησαν εκείνους που μονοπώλησαν με έναν καταγέλαστο τρόπο το ‘’ηθικό πλεονέκτημα’’ της Αριστεράς. 

Τιμώρησαν εκείνους που για να παραμείνουν όπως-όπως στην εξουσία,  αγκάλιασαν και συνεργάστηκαν με την επίσης αλαζονική εθνο-λαϊκιστική δεξιά, η οποία εξαερώθηκε κυριολεκτικά. 

Τιμώρησαν εκείνους που πούλησαν αυτάρεσκα την Μακεδονία, χωρίς καν να ρωτήσουν τον ελληνικό λαό.

 

Αλλά συνέβη και κάτι το πιο συνταρακτικό, αλλά συγχρόνως και αναμενόμενο: 

O Αλέξης Τσίπρας, με την αλλοπρόσαλλη οικονομική πολιτική του, διέλυσε τη μεσαία επιχειρηματική τάξη και  μάλιστα εσκεμμένα (προκειμένου δήθεν να βοηθήσει τους φτωχούς). Η μεσαία αστική επιχειρηματική τάξη είναι εκείνη που στηρίζει την ελληνική οικονομία και παράγει πλούτο. Ήρθε, λοιπόν, η ώρα να αποδοθούν τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα του Θεού τω θεώ. Η θυμωμένη μεσαία αστική τάξη (και όχι μόνον) εξαέρωσε τον ΣΥΡΙΖΑ και το λαϊκιστικό προφίλ  του. 

Ο Αλέξης διέλυσε τα πανεπιστήμια και τα μετέτρεψε σε χώρους, όπου, αντί να παράγεται επιστημονική γνώση, έρευνα, αναστοχασμός και αμφισβήτηση, όπως σε όλα τα πανεπιστήμια του κόσμου, παράγονται βόμβες μολότοφ και γίνεται διακίνηση ναρκωτικών.  

Τελικά...

ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΕΘΝΟΠΑΤΕΡΟΚΑΤΣΑΠΛΙΑΔΟΠΛΗΚΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: Το ορχεοκεντρικό σύνδρομο της εξουσίας

Γράφει ο Δημήτρης Τσαρδάκης 
Διδάκτωρ φιλοσοφίας και Ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου Πατρών  (*σχετικά με το θέμα βλέπε και την ενδιαφέρουσα μελέτη του Ανδρέα Μήλιου ‘’Αρχαία και σύγχρονη δημοκρατία’’, εκδόσεις ‘’Σταμούλης’’)

Κάποτε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε δηλώσει, ότι ‘’το μέλλον ενός λαού είναι άγνωστο, διότι εξαρτάται από τις επιλογές που κάνει ο ίδιος.’’  


 Αυτό σημαίνει, ότι σε μία κοινοβουλευτική δημοκρατία,  ο λαός είναι υπεύθυνος για τις επιλογές που κάνει, σε σχέση με τους άρχοντες που θέλει να τον κυβερνήσουν.  


Στο πλαίσιο αυτής της προβληματικής, κατά τα τελευταία χρόνια κυριαρχεί  στη δημόσια συζήτηση  μία καταγγελτική ρητορεία, για τις αιτίες που οδήγησαν στην κρίση του πολιτικού συστήματος και της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.  Και το ερώτημα που προκύπτει εδώ είναι:  Σε τι συνίσταται αυτή η κρίση; 


Μία ερμηνεία θα ήταν, ότι η κρίση συνίσταται στο ίδιο το μοντέλο της διακυβέρνησης και στην ιδεολογία που αυτό  εκφράζει (σοσιαλιστικό, φιλελεύθερο κτλ.). 


Μία άλλη   ερμηνεία θα ήταν, ότι η κρίση οφείλεται στις δυσλειτουργίες και στις χρόνιες παθογένειες των θεσμών. 


Τέλος, μία τρίτη  ερμηνεία θα ήταν,ότι η κρίση οφείλεται στο διεφθαρμένο κομματικό κράτος, στις κομματικές συναλλαγές και στην  διαπλοκή των συμφερόντων. 

Ας δούμε, όμως, και μία άλλη πτυχή του προβλήματος. Αν εξετάσουμε τις πολιτικές εξελίξεις και την λειτουργία του κοινοβουλίου από την μεταπολίτευση και μετά, υπάρχει μία κοινή διαπίστωση, ότι  οι κυβερνητικοί σχηματισμοί εξουσίας –μηδέ εξαιρουμένης και της Αριστεράς-,  κυβέρνησαν με το αυταρχικό μοντέλο της εξουσίας του ενός ανδρός. 


Ο μονάρχης-πρωθυπουργός αποφασίζει για όλα τα ζητήματα και αυτός   καρπώνεται ή χρεώνεται,αντιστοίχως,όλες τις επιτυχίες ή τις αποτυχίες της κυβέρνησής του. Έτσι εξηγείται, γιατί οι κυβερνητικοί βουλευτές ταυτίζονται πλήρως με τον αρχηγό τους. Αυτό το διαπιστώνει κανείς και από τον πολιτικό λόγο που εκφέρουν,  κατά περίπτωση,  όταν μιλούν δημοσίως και αναφέρονται επίμονα στο όνομα του αρχηγού του κόμματός τους.Η άποψή τους πρέπει να φιλτράρεται και να εναρμονίζεται  με τον πολιτικό λόγο και τις πολιτικές επιλογές του αρχηγού  τους.  Αυτό σημαίνει, ότι οι βουλευτές δεν έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν κατά συνείδηση στις επιλογές που κάνουν. 

Αυτό το πρωθυπουργο-κεντρικό σύστημα διακυβέρνησης, είναι,κατά τη γνώμη μου,η πρώτη αιτία της κρίσης του πολιτικού μας συστήματος. 


Μία άλλη αιτία, ίσως και η πιο σημαντική, είναι η κομματοκρατία. Το σύστημα της κομματοκρατίας είναι ένα αμιγώς ορχεοκεντρικό (με την ψυχαναλυτική έννοια του όρου) σύστημα διακυβέρνησης, το οποίο ευθύνεται, σε πρώτο βαθμό, για την κρίση του πολιτικού μας συστήματος. Κανένας δεν μπορεί να διαβεί και να προχωρήσει στους διαδρόμους της πολιτικής, αν προηγουμένως δεν περάσει ακόμη και το σπέρμα του μέσα από τον κομματικό σωλήνα. Ο σημερινός πρωθυπουργός είναι το καλύτερο παράδειγμα, που επιβεβαιώνει τον  ισχυρισμό  μου.Άλλωστε, και ο ίδιος  ομολογεί ότι μεγάλωσε μέσα στον κομματικό σωλήνα της Αριστεράς.

Άνθρωποι, λοιπόν,  από το πουθενά, μόλις βρίσκονται στο κατώφλι της εξουσίας και  αντιλαμβάνονται την δύναμή της, αρχίζουν να κουνούν το δάχτυλό τους σε όποιον βρεθεί μπροστά τους. Οι συγκεκριμένοι άνθρωποι έχουν υιοθετήσει μία ορχεοκεντρική πολιτική κουλτούρα του περιθωριακού τσαμπουκά.  


Η κυβερνώσα ‘’πρώτη φορά Αριστερά’’ αποθέωσε το ορχεοκεντρικό σύνδρομο της εξουσίας.  Ιδού  μερικά χειροπιαστά  παραδείγματα  ορχεοκεντρικού πολιτικού λόγου:


   ‘’Έπρεπε να σηκωθώ επάνω και  να πάει τρία μέτρα κάτω από τη γη’’ (υπουργός απευθύνεται προς δημοσιογράφους).Σε άλλη συνάφεια ο ίδιος υπουργός  δηλώνει:  ‘’Πρέπει να βάλουμε μερικούς φυλακή για να κερδίσουμε τις εκλογές’’. Και εκείνη η ανεκδιήγητη έπαρση ορχεοκεντρισμού: ’’Όλοι σας και μόνος μου. Σας έχω’’ (απευθύνεται στα ‘’βοθροκάναλα της διαπλοκής’’). ‘’Είσαι πολύ λίγος  για να μιλάς εσύ για μένα…’’(πρωθυπουργός στον ενικό προς εν δυνάμει  πρωθυπουργό). ’’Καθίστε κάτω, τώρα μιλάει ο πρωθυπουργός’’(προς βουλευτές του κοινοβουλίου). 

Ο ορχεοκεντρικός προσανατολισμός της εξουσίας πηγάζει από μία  αντίληψη, ότι ο λαός θα πρέπει να είναι ευγνώμων, γιατί κάποιοι αναλαμβάνουν  να ‘’θυσιαστούν’’ στο πεδίο της πολιτικής αρένας, προκειμένου  να τον σώσουν. ‘’Εμείς είμαστε οι εκλεκτοί του λαού και εμείς κρατούμε την τύχη σας και την τύχη της χώρας στα χέρια μας’’. Έτσι, μπαίνει στη συζήτηση το ζήτημα για την ποιότητα και την ικανότητα των ανθρώπων που επιλέγουμε για να μας κυβερνήσουν.  


Ποιους, λοιπόν,  επιλέγει ο λαός και με ποια κριτήρια;   


Αν τα κριτήρια είναι αμιγώς ωφελιμιστικά και  προσωποκεντρικά, τότε βρισκόμαστε μπροστά στην διακινδύνευση μιας απριόρι αποτυχίας του  εγχειρήματος της  άσκησης του δημοκρατικού δικαιώματος της ψήφου.Ίσως κάποια στιγμή θα πρέπει να τεθεί και ένα πλαφόν στη θητεία των βουλευτών, για να μην γίνεται η πολιτική επάγγελμα. Με ποια λογική, λόγου χάρη, κάποιος μπορεί να είναι πενήντα χρόνια στην πολιτική και μετά να προετοιμάζει τα παιδιά του για την διαδοχή; 


Ισχυρίζομαι λοιπόν ότι...