ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΤΣΑΡΛΑΤΑΝΟΙ στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΡΙΖΟΠΛΗΚΤΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: «Διόρισα έναν καλό φίλο μου, παιδικό»

Του Διομήδη Σπινέλλη 

Καθηγητή στο Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Οικονομικού Πανεπιστήμιου Αθηνών.

Η ομολογία του κ. Βαρουφάκη (Plan b με υποκλοπές και χάκινγκ) σχετικά με τον τρόπο που στελέχωσε τις υπηρεσίες του είναι ίσως σημαντικότερη από το ίδιο το σχέδιο κυκλοφορίας παράλληλου νομίσματος, το οποίο, ευτυχώς, δεν του δόθηκε η δυνατότητα να δοκιμάσει πάνω στη δοκιμαζόμενη χώρα μας. Συμπυκνώνει με τον πιο κυνικό τρόπο το πώς διαχρονικά οι περισσότεροι κυβερνώντες στην Ελλάδα αντιλαμβάνονται τη στελέχωση των υπηρεσιών τους.  

Στην καλύτερη περίπτωση χρησιμοποιούν τη δυνατότητα που τους παρέχεται για την επιλογή των συνεργατών τους ως μέσο για να καλύψουν τις υπάρχουσες αδυναμίες αξιοκρατικής στελέχωσης και ελέγχου της απόδοσης των στελεχών. Ετσι, αντί να χάσουν χρόνο ψάχνοντας να επιλέξουν και να διοικήσουν τους καλύτερους, διορίζουν έμπιστά τους πρόσωπα ως συνεργάτες. 

Στη χειρότερη περίπτωση, η δυνατότητα χρησιμοποιείται για να βολευτούν συγγενείς και φίλοι· μια πρακτική που δυστυχώς μάλλον ενίσχυσε παρά περιόρισε η παρούσα κυβέρνηση.
 

Το κυριότερο πρόβλημα αυτής της πρακτικής είναι ότι, αντί να διοικούν τον κρατικό μηχανισμό οι άριστοι, συχνά σε θέσεις κλειδιά καταλήγουν οι μέτριοι ή ακόμα και οι ανίκανοι. Αλλά, ακόμα και αν ο πολιτικός στελεχώσει μια καίρια θέση με έναν έμπιστο φίλο του που τυχαίνει να είναι και ικανός, πάλι η χώρα μας μένει πίσω στο τι μπορεί να καταφέρει σε σχέση με τη στελέχωση από τον άριστο. Να ένα παράδειγμα:

Το 2000 η χρηματιστηριακή αξία της Apple ήταν 4,8 δισ. δολάρια και της Microsoft 400 δισ. Σήμερα, ως αποτέλεσμα της χαρισματικής ηγεσίας των Steve Jobs και Tιm Cook η αξία της Apple είναι 701 δισ. δολάρια, ενώ της Microsoft, που σίγουρα διοικήθηκε από ικανά στελέχη, είναι 371 δισ. Φανταστείτε λοιπόν πού θα βρισκόταν σήμερα η Ελλάδα αν είχε τους αρίστους στο τιμόνι των θέσεων του κρατικού μηχανισμού.
 

Επιπλέον, όταν για τις ανώτερες θέσεις επιλέγονται οι παιδικοί φίλοι και τα κομματικά στελέχη, τότε οι πραγματικά άξιοι δημόσιοι λειτουργοί αποθαρρύνονται από το να συνεισφέρουν στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους, μιας και βλέπουν να ανταμείβονται οι γνωριμίες και τα κομματικά ένσημα, αντί για τις γνώσεις και την απόδοση στην υπηρεσία. Πολλοί μάλιστα για λόγους ευθιξίας αποφεύγουν να αναλάβουν θέσεις ευθύνης, ώστε να μην μπορεί κανείς να θεωρήσει ότι εκμεταλλεύτηκαν γνωριμίες για να αναρριχηθούν στην ιεραρχία. Ετσι κυριαρχεί και διαιωνίζεται η μετριοκρατία έναντι της αξιοκρατίας.
 

Τέλος, η συχνή εναλλαγή φίλων και γνωστών στις θέσεις κλειδιά μετά από κάθε κυβερνητική αλλαγή (οι υπηρεσιακοί τούς αποκαλούν «δεκαοκταμηνίτες»), ευνουχίζει διοικητικά τον κρατικό μηχανισμό. Χωρίς σταθερή διοίκηση δεν μπορούν να προγραμματιστούν στόχοι, μιας και κάθε νέος «φίλος παιδικός» έχει τις δικές του ιδέες για τις προτεραιότητες και τους στόχους της υπηρεσίας. Ακόμα χειρότερα, δεν υπάρχει καμία παρακολούθηση και έλεγχος της απόδοσης και των αποτελεσμάτων του κάθε φορέα, μιας και σπάνια βρίσκεται χρόνος να ωριμάσουν και να αξιολογηθούν οι όποιοι στόχοι τεθούν. Δυστυχώς αυτή η έλλειψη συνέχειας έχει ενσωματωθεί στο DNA της κρατικής μηχανής.
 

Τι πρέπει να γίνει; 

Η αλλαγή πρέπει: 

ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΤΣΑΡΛΑΤΑΝΟΙ και ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΡΙΖΟΠΛΗΚΤΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Τι πραγματικά σημαίνει «υποκλοπή των ΑΦΜ»; - Το σχέδιο του κομψεβόμενου καραφλού τσαρλατάνου μέσα από μια σειρά ερωτήσεις και τις απαντήσεις τους με απλά λόγια...

Του Διομήδη Σπινέλλη

Καθηγητή στο τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

(Έχει υπηρετήσει στο Υπουργείο Οικονομικών ως Γενικός Γραμματέας Πληροφοριακών Συστημάτων. )

Αν αληθεύουν τα όσα απίστευτα γράφονται στα μέσα μαζικής ενημέρωσης της Κυριακής, σχετικά με σχέδιο «υποκλοπής» των ΑΦΜ για να γίνονται πληρωμές, χρήσιμο είναι να επιχειρήσουμε να αποκωδικοποιήσουμε, με βάση αυτά που έχουν δημοσιευτεί, ποιο θα ήταν πραγματικά το σχέδιο. 

Παραθέτω λοιπόν μερικές εύλογες ερωτήσεις και τις απαντήσεις τους.

Γιατί ήθελε ο κ. Γ. Βαρουφάκης να υποκλέψει τους ΑΦΜ;  

Δεν υπήρχε κανένας λόγος ο υπουργός Οικονομικών να «υποκλέψει» τους ΑΦΜ. Οι υπηρεσίες του υπουργείου του έχουν το δικαίωμα να επεξεργάζονται στοιχεία με τους ΑΦΜ για κάθε νόμιμη χρήση. Πιθανολογώ ότι ο κ. Βαρουφάκης εννοούσε να  «εκμεταλλευτεί» τους ΑΦΜ, για σκοπό διαφορετικό από αυτόν που έχουν σχεδιαστεί (τη φορολογία), ως μέρος ενός συστήματος παράλληλων πληρωμών. Μπορεί, όπως συνηθίζει, να χρησιμοποίησε μια πιο ποιητική αγγλική λέξη, π.χ. "usurp" ή "appropriate", που σημαίνουν «σφετερίζομαι» ή «ιδιοποιούμαι», και αυτό τελικά να μεταφράστηκε ως «υποκλέπτω».

Άρα τι σκόπευε να κάνει το υπουργείο Οικονομικών με τους ΑΦΜ; 

Το πιθανότερο είναι ότι θα συνέδεε κάθε ΑΦΜ με έναν «λογαριασμό» μέσω του οποίου θα μπορούσαν να γίνονται πληρωμές με ένα είδος παράλληλου νομίσματος. Δηλαδή, το κράτος θα μπορούσε άμεσα να πληρώσει όλες τις πολλές και υψηλές ληξιπρόθεσμες οφειλές του (προς προμηθευτές, επιστροφές ΦΠΑ, κ.λπ.) πιστώνοντας τους λογαριασμούς ΑΦΜ των δικαιούχων με τα αντίστοιχα ποσά. Αντίστοιχα το κράτος θα μπορούσε να «πληρώσει» με τον τρόπο αυτό μισθούς και συντάξεις. Επειδή σίγουρα θα υπήρχαν μεγάλες αντιδράσεις, πιστεύω ότι ένα τμήμα των οφειλών (π.χ. 70%) θα πληρώνονταν με αυτό τον τρόπο και ένα τμήμα με κανονικά ευρώ μέσω των τραπεζών.

Τι θα μπορούσαν να κάνουν οι κάτοχοι των ΑΦΜ με τα «χρήματα» στους νέους τους λογαριασμούς;  

Υποθέτω ότι οι κάτοχοι των ΑΦΜ με «χρήματα» στο λογαριασμό τους (δημόσιοι υπάλληλοι, συνταξιούχοι, προμηθευτές του δημοσίου, εξαγωγικές επιχειρήσεις) θα μπορούσαν να μεταφέρουν τα ποσά από τον δικό τους λογαριασμό σε λογαριασμό άλλου ΑΦΜ (όχι σε λογαριασμό ευρώ σε τράπεζα.)  Η διαδικασία αυτή θα γίνονταν από μια φόρμα αντίστοιχη με αυτές του TaxisNet. Το υπουργείο Οικονομικών είχε τη δυνατότητα να νομοθετήσει ότι τα ποσά των λογαριασμών ΑΦΜ θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για κάθε πληρωμή στην Ελλάδα. Αυτό θα συναντούσε ισχυρές αντιδράσεις από την Τράπεζα της Ελλάδος και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, διότι θα συνιστούσε τη θέσπιση ενός παράλληλου νομίσματος μέσα στην ευρωζώνη. Αν ψηφιζόταν ένας τέτοιος νόμος, οι τιμές για πληρωμές με αυτό το νόμισμα θα αυξάνονταν αμέσως, μια και α) το νόμισμα ΑΦΜ δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στο εξωτερικό και β) όλοι θα περίμεναν η κυβέρνηση να κατακλύσει την αγορά με το πληθωριστικό αυτό νόμισμα. Το σίγουρο είναι ότι οι ατυχείς κάτοχοι αυτών των ποσών θα μπορούσαν να πληρώσουν με το νόμισμα αυτό τις υποχρεώσεις τους προς το κράτος (φόρους, τέλη και εισφορές κοινωνικής ασφάλισης).

Θα μπορούσε αυτό το σύστημα να λειτουργήσει; 

Το θεωρώ πολύ απίθανο. Τα πληροφοριακά συστήματα των τραπεζών στηρίζονται σε πανίσχυρες υποδομές, εξαιρετικά συστήματα ασφάλειας, ανθρωποέτη ανάπτυξης και δοκιμών. Και η πιο απλή αλλαγή (π.χ. η προσαρμογή για το έτος 2000) απαιτεί έτη προετοιμασίας. Ίσως μια νεοφυής επιχείρηση στην Καλιφόρνια να μπορούσε να στήσει ένα τέτοιο σύστημα σε 1–2 μήνες. Αλλά εμείς μιλάμε για το ελληνικό δημόσιο που διαχρονικά δυσκολεύεται να παράσχει στους πολίτες και τις πιο απλές υπηρεσίες.

Ποιες θα ήταν οι επιπτώσεις λειτουργίας του συστήματος αυτού για τη χώρα;  

EΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Από την κούνια μέχρι τον τάφο με την επετηρίδα;

Του Διομηδη Σπινελλη

Kαθηγητή στο Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Οικονομικού Πανεπιστήμιου Αθηνών.

Το «Α΄ αστέρι» είναι η πρώτη διάκριση που λαμβάνει ένα λυκόπουλο (μικρός πρόσκοπος, 7-11 ετών). Στις ΗΠΑ για να την αποκτήσει πρέπει να ικανοποιήσει 90 απαιτήσεις, στην Αυστρία 29 και στην Κύπρο 70. Αυτές οι απαιτήσεις καλύπτουν τομείς όπως γνώσεις, ικανότητες, τη φροντίδα της ψυχής και του σώματος, καθώς και προσφορά στην κοινωνία, την οικογένεια και τη φύση. Στην Ελλάδα το Σώμα Ελλήνων Προσκόπων ορίζει μόνο μία απαίτηση: να έχει πάει στις εβδομαδιαίες συγκεντρώσεις της ομάδας του επί τρεις μήνες!

Αντίστοιχη έλλειψη ουσιαστικής αξιολόγησης και (ηθικής έστω) ανταμοιβής όσων διακρίνονται με τη δουλειά τους βλέπουμε δυστυχώς στις περισσότερες πτυχές της κοινωνίας μας. 

Στο Δημόσιο σχεδόν όλοι οι υπάλληλοι λαμβάνουν τους ανώτατους βαθμούς αξιολόγησης, ενώ οι αμοιβές δεν εξαρτώνται από την απόδοση αλλά, κυρίως, από τα χρόνια στην υπηρεσία. Οι «εξετάσεις» που έδωσα για να γίνω μέλος ως μηχανικός του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος ήταν απλώς μια χαλαρή κουβέντα με τον εξεταστή. Μου μεταφέρουν ότι οι δικηγόροι προάγονται σε «παρ’ Εφέταις» και «παρ’ Αρείω Πάγω» σε πέντε και δέκα χρόνια αντίστοιχα, χωρίς ουσιαστικά να χρειαστεί να επιδείξουν κάποιο έργο. Και φυσικά, δεν μπορεί να μην αναφέρω, τον ανεκδιήγητο θεσμό του «δημοκρατικού 5» που φαίνεται ότι εφαρμόζεται σε κάποια τμήματα των ΑΕΙ.

Η αξιοθρήνητη αυτή κατάσταση δεν σημαίνει ότι σε όλους τους χώρους που αναφέρθηκα δεν υπάρχουν και πολλοί άξιοι άνθρωποι που με το έργο τους τιμούν τη δουλειά τους. Ομως η προς τα κάτω ισοπέδωση δεν τους αφήνει να ξεχωρίσουν όπως θα έπρεπε. Αντίθετα, οι λίγοι που δεν αξίζουν κρύβονται πίσω από την ουσιαστική έλλειψη αξιολόγησης.

Ευτυχώς, κάποια πράγματα έχουν αρχίσει να βελτιώνονται. Θεσπίστηκαν ξανά εξετάσεις για εισαγωγή στα πειραματικά σχολεία. Νόμοι που ψηφίστηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος στήριξης της χώρας επιβάλλουν οι αξιολογήσεις στο Δημόσιο να κατανέμουν αναλογικά τους βαθμούς και επιτρέπουν την πρόσθετη αμοιβή με βάση την εκπλήρωση συγκεκριμένων στόχων. Μακάρι αυτές οι αλλαγές να μη μείνουν στα χαρτιά. Επίσης, με βάση διατάξεις που περισώθηκαν από τον νέο νόμο για την ανώτατη εκπαίδευση τα τμήματα των ΑΕΙ αξιολογούνται σήμερα από καθηγητές του εξωτερικού.

Χρειάζεται όμως να γίνουν πολλά περισσότερα. Για παράδειγμα, στον χώρο της εκπαίδευσης, που καθορίζει το μέλλον της χώρας μας, το υπουργείο Παιδείας πρέπει επιτέλους να εγκαταλείψει το αποτυχημένο μοντέλο ασφυκτικού καθορισμού κάθε λεπτομέρειας. Αυτό έχει φέρει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (ακόμα και αυτή που παρέχουν τα ιδιωτικά σχολεία) να αξιολογείται στις τελευταίες θέσεις της κατάταξης PISA στην Ευρωπαϊκή Ενωση και τα καλά πανεπιστήμια να δυσκολεύονται υπέρμετρα να ανταγωνιστούν στο διεθνές περιβάλλον. Αντ’ αυτού θα πρέπει: 

ΠΑΙΔΕΙΑ στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Yπό διωγμό η παιδεία πληροφορικής για τα παιδιά μας

Του Διομηδη Σπινελλη

Καθηγητή στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Σύμφωνα με το νομοσχέδιο για το νέο εκπαιδευτικό σύστημα, τα παιδιά μας θα ταλαιπωρούνται ατέλειωτες ώρες για να μάθουν πώς απέδιδαν οι Αλεξανδρινοί τη γλώσσα του Ερατοσθένη, αλλά δυστυχώς ούτε που θα ακούσουν το πώς αυτός σκεφτόταν. 

Αυτό είναι τραγικό, διότι ο Ερατοσθένης (όπως και ο Ευκλείδης) βρήκαν πώς μπορούμε να λύνουμε ασύλληπτα δύσκολα προβλήματα αλγοριθμικά, δηλαδή ακολουθώντας μια σειρά από απλά συγκεκριμένα βήματα. 

Σ’ αυτόν τον υπολογιστικό τρόπο σκέψης βασίζεται η λειτουργία των ηλεκτρονικών υπολογιστών και φυσικά όλων των τεχνολογικών υποδομών της κοινωνίας μας: από τα κινητά τηλέφωνα και τα βιομηχανικά ρομπότ, μέχρι το Διαδίκτυο και τα μεταφορικά μέσα. Η επιστήμη που καλύπτει αυτές τις καταπληκτικές τεχνολογίες είναι η πληροφορική· η διδασκαλία της θα πρέπει να αποτελεί κύριο μάθημα στα σχολεία.

Σήμερα, μαζί με τα μαθηματικά, η πληροφορική αποτελεί τη βάση για τις άλλες επιστήμες, την τεχνολογία και την οικονομία. Χρησιμοποιείται στη βιολογία, στη φυσική, στη χημεία, στα μαθηματικά, στη γλωσσολογία, στην ψυχολογία, στα οικονομικά και στη στατιστική. Μας επιτρέπει να λύνουμε γιγάντια προβλήματα, να σχεδιάζουμε σύνθετα συστήματα και να αντιληφθούμε τη δύναμη και τα όρια των υπολογιστών και του ανθρώπινου εγκεφάλου. Η πληροφορική, με τις πρακτικές της εφαρμογές, ενθαρρύνει τη δημιουργικότητα επιτρέποντας στους μαθητές να κατασκευάζουν χρήσιμα συστήματα. Αναπτύσσει τόσο τη λογική τους (πώς δουλεύει αυτό;) όσο και την αισθητική τους (αυτό είναι όμορφα σχεδιασμένο!) παράλληλα με την κρίση και την εφευρετικότητα.

Εδώ πρέπει να ξεχωρίσουμε τις δεξιότητες που σχετίζονται με τις εφαρμογές της πληροφορικής (πώς γράφω ένα κείμενο σε υπολογιστή, πώς αναζητώ κάτι στο Διαδίκτυο) από την επιστήμη της πληροφορικής που εξετάζει το γύρω μας φυσικό και τεχνητό κόσμο. Είναι απαραίτητο να διδάσκουμε και τα δύο σε όλους τους μαθητές μας. Οι απόφοιτοι του σχολείου πρέπει να είναι ψηφιακά εγγράμματοι στις δεξιότητες της πληροφορικής για να λειτουργήσουν αποτελεσματικά στη σημερινή κοινωνία. Επιπλέον, όμως, πρέπει να έχουν έρθει σε επαφή με την επιστήμη της πληροφορικής για να μη γίνουν παθητικοί καταναλωτές των προϊόντων της, αλλά παραγωγικοί εργαζόμενοι, καινοτόμοι επιχειρηματίες και σκεπτόμενοι πολίτες.

Πώς πρέπει να διδάσκεται η πληροφορική στο σχολείο;