Με τον τίτλο «How Democracies Die» (Πώς κάποιες δημοκρατίες
πεθαίνουν), κυκλοφορεί εδώ και λίγες ημέρες στην Αμερική ένα βιβλίο 320
σελίδων. Συγγραφείς του, οι καθηγητές στο Harvard Steven Levitsky και
Daniel Ziblatt. Επί 20 χρόνια μελετούν τη λειτουργία πολλών δημοκρατιών
στην Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική.
Το συμπέρασμά τους είναι δυσάρεστο.
Ναι, πολλές δημοκρατίες πεθαίνουν.
Το βιβλίο σχολιάζεται ευρύτατα.
Διότι τα συμπεράσματά του συνδυάζονται με την παρούσα πολιτική κατάσταση
στις ΗΠΑ, με τους κινδύνους που αποτελούν για την αμερικανική
δημοκρατία ο πρόεδρος Τραμπ και ο τρόπος που ασκεί τις εξουσίες του.
Επειδή σε ένα ασυμμάζευτο μυαλό κυκλοφορεί η ιδέα της εκλεκτικής
συγγένειας Ντόναλντ Τραμπ και Αλέξη Τσίπρα (βλ. Βίοι παράλληλοι,
Ντόναλντ και Αλέξης, «Καθημερινή», 5 Ιουλίου 2017), παρακινήθηκα σε
σχετική έρευνα μέσω Διαδικτύου.
Αποτελέσματα: στην εποχή μας, όσες
δημοκρατίες πεθαίνουν συνήθως δεν είναι από βίαιη ενέργεια, επανάσταση,
πραξικόπημα, κίνημα, εμφύλιο πόλεμο (διαπιστώνουν οι χαρβαρντιανοί
καθηγητές). Επέρχεται με σταδιακή διολίσθηση προς τον απολυταρχισμό.
Αυτό, στις μέρες μας, συντελείται, σε διαφορετικούς βαθμούς, στη Ρωσία,
στις Φιλιππίνες, στην Τουρκία, τη Βενεζουέλα, την Ουγγαρία, την
Ουκρανία, την Πολωνία. Η διολίσθηση ξεκινάει από την εκλογική κάλπη.
Δημοκρατίες, το πιο πιθανό σήμερα, είναι να σβήσουν στα χέρια παικτών
που κατ’ αρχήν κέρδισαν την εξουσία με εκλογές.
Στην εκτίμησή τους για τους
κινδύνους της δημοκρατίας, οι συγγραφείς παρατηρούν ότι τέσσερα
προειδοποιητικά στοιχεία επισημαίνουν αν ένας πολιτικός ηγέτης είναι
επίφοβος για απολυταρχικές προθέσεις:
(1) Ο ηγέτης δείχνει χαλαρή
δέσμευση (commitment) όσον αφορά τους δημοκρατικούς κανόνες,
(2)
αρνείται τη νομιμότητα των αντιπάλων του,
(3) ανέχεται τη βία,
(4)
δείχνει πρόθυμος να περιορίσει τις πολιτικές ελευθερίες και τα μέσα
επικοινωνίας (media).
«Ενας πολιτικός που αντιδρά θετικά έστω και σε ένα
από αυτά τα κριτήρια αποτελεί περίπτωση ανησυχίας». Δυστυχώς, ο Τραμπ
αντιδρά θετικά και στα τέσσερα, διαπιστώνει ο Nicholas Kristof,
συνεργάτης-σχολιαστής των New York Times.
(1) Το πρώτο κριτήριο. Η διακυβέρνηση διά
πράξεων νομοθετικού περιεχομένου και η διά της διαδικασίας του
επείγοντος μέσα σε 3-4 ημέρες ψήφιση νομοσχεδίων εκατοντάδων άρθρων και
σελίδων δείχνουν σεβασμό των δημοκρατικών κανόνων; Οχι, καταπατείται η
δημοκρατική τάξη.
(2) Ο πρωθυπουργός, εκφραζόμενος διά του Παύλου Πολάκη
και άλλων υπουργών του, σαφώς αρνείται τη νομιμότητα των αντιπάλων του.
(3) Ανοχή της βίας. Μερικές λέξεις αρκούν: Εξάρχεια, «Ρουβίκωνας»,
Χρυσή Αυγή, ΠΑΜΕ, Πολυτεχνείο, πανεπιστημιακό άσυλο.
(4) Περιορισμός των
πολιτικών ελευθεριών και των media. Ας αρχίσω από το δεύτερο. Από την
πρώτη στιγμή του σχηματισμού της κυβερνήσεως των Συριζανέλων, ο έλεγχος
των μέσων επικοινωνίας υπήρξε η πρώτη επιδίωξη και φροντίδα τους. Με
τρόπους μεταξύ απολυταρχικής νοοτροπίας και καραγκιόζη. Δεν τα
κατάφεραν. Μίσος κατά της Δικαιοσύνης. Σήμερα επικρατεί η διαπλοκή στην
πιο ακραία της μορφή, ανοιχτά, χωρίς ίχνος ντροπής.
Οι Συριζαίοι επήραν την κυβέρνηση. Δεν τους αρκεί. Θέλουν να
καταλάβουν και την εξουσία. Το είπε η σύντροφος του πρωθυπουργού. Δεν
μπορεί παρά να εκφράζει και τις απόψεις του ιδίου· αν διαφωνούσε, θα τον
είχε χωρίσει (το είπε η ίδια).
Κατάληψη της εξουσίας από ένα κόμμα, από
έναν άνθρωπο, σημαίνει θάνατο της δημοκρατίας. Ο πρωθυπουργός, με τη
στήριξη του Καμμένου και των ΑΝΕΛ, ήδη την ασκεί ημιαυταρχικά. Και μη
μου πείτε πως δέχεστε ότι είναι η τρόικα, οι θεσμοί, οι μισητοί
δανειστές μας που κυβερνούν! Για την παραίτηση, την προφορική, φτάνει
μία λέξη στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, για τη γραπτή, ένα φύλλο χαρτί.
Οταν υπάρχει τσίπα. Ενα ρο δεν απαλλάσσει!
Για τη διολίσθηση προς τον θάνατο της δημοκρατίας υπάρχουν επιπλέον
ετούτον τον καιρό στη χώρα μας και οι αντικειμενικές συνθήκες:
