Γράφει ο Μάρκος Καρασαρίνης
Το ποδόσφαιρο ήταν ένα παιχνίδι δίχως σύνορα» διαπίστωνε το 2005 ο άγγλος ιστορικός Τόνι Τζαντ μιλώντας για τα τέλη του 20ού αιώνα στο magnum opus του Η Ευρώπη μετά τον πόλεμο.
Δεν ήταν πάντα έτσι, παρατηρούσε. Για όποιον ανήκε στη μεταπολεμική γενιά, όπως εκείνος, γεννημένος το 1948, ήταν σαφές ότι τις πρώτες δεκαετίες μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο αγώνες όπως Αγγλία – Γερμανία ή Γερμανία – Ολλανδία ήταν ως έναν βαθμό αναβιώσεις της σύρραξης. Παρά το γεγονός, θα συμπλήρωνε κανείς, ότι το 1954 το Μουντιάλ της Ελβετίας κέρδιζε η καλή Γερμανία του Ψυχρού Πολέμου, η Δυτική, η ήττα της από την Αγγλία το 1966 στον τελικό του Γουέμπλεϊ αποκαθιστούσε την ισορροπία στη σωστή πλευρά της Ιστορίας.
Μια αφήγηση των πεπρωμένων της σύγχρονης Ευρώπης μπορεί άνετα να γραφτεί χωρίς το ποδόσφαιρο, δεν είναι τυχαίο όμως ότι η ιδιαίτερη σημασία του επισημαίνεται στο έργο ενός Αγγλου.
Γνώστης της κουλτούρας της εργατικής τάξης, μελετητής των διανοούμενων του 20ού αιώνα, ο Τζαντ ήταν ο ίδιος ένας από τους πολλούς εκπροσώπους της διανόησης που αναγνώριζαν το ρόλο του ποδοσφαίρου – ή υπέκυπταν στη γοητεία του. Ο Αλμπέρ Καμί, ο Πιερ Πάολο Παζολίνι, o Γκίντερ Γκρας, ο Εδουάρδο Γκαλεάνο, ο Μανουέλ Βάθκεθ Μονταλμπάν, ο Μανόλης Αναγνωστάκης, ο Χουάν Βιγιόρο, ο Καρλ Ούβε Κνάουσγκορντ και ουκ ολίγοι άλλοι ύμνησαν τις αρετές του, αποθέωσαν τους θρύλους του, μνημείωσαν τα συναισθήματα που προκαλεί.
Για όσους το εκλαμβάνουν ως το υπέρτατο λαϊκό παιχνίδι, η σαγήνη που ασκεί σε εκφραστές της υψηλής κουλτούρας δεν παύει να εκπλήσσει.
Υπάρχουν βέβαια και εκείνοι, όπως ο Ζαν Μποντριγιάρ, οι οποίοι στο ερώτημα «άθλημα ή αθλιότης» τάσσονται υπέρ της δεύτερης. Διερευνώντας οπωσδήποτε την πολιτική και ιδεολογική διάσταση του ποδοσφαίρου μπορεί κανείς να εντοπίσει διάφορες εκφάνσεις του, θετικές και αρνητικές.
Ταυτόχρονα, όμως, στην πράξη, αποτελεί έναν από τους μείζονες ενοποιητικούς πολιτισμικούς παράγοντες της σύγχρονης εποχής, φέρνοντας σε συνομιλία πόλεις, επαγγέλματα, τάξεις, φύλα, αρχικά εντός των εθνών, έπειτα διεθνώς – κάτι που για ακόμη μία φορά πρόκειται να υπενθυμίσει στα γήπεδα του Καναδά, του Μεξικού και των ΗΠΑ το επερχόμενο Παγκόσμιο Κύπελλο.
Το ποδόσφαιρο σαγήνευε και σαγηνεύει γιατί…
