 |
Το ομόλογο του δεύτερου δανείου, Συλλογή Εταιρείας για τον Ελληνισμό και τον Φιλελληνισμό (ΕΕΦ). |
ΠΡΟΣΕΞΤΕ ΤΟ...
Γράφουν οι ΝΙΚΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ και ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ*
Πρόσφατα, η απόδοση του 10ετούς οµολόγου του ελληνικού Δηµοσίου κατέβηκε για πρώτη φορά στην ιστορία της Ελλάδος κάτω από το 1%, πράγµα που αποτελεί επίτευγµα, µετά τις περιπέτειες της τελευταίας δεκαετίας, όταν έφθασε η απόδοση των δεκαετών οµολόγων το 36,5%.
Πρόσφατα, η απόδοση του 10ετούς οµολόγου του ελληνικού Δηµοσίου κατέβηκε για πρώτη φορά στην ιστορία της Ελλάδος κάτω από το 1%, πράγµα που αποτελεί επίτευγµα, µετά τις περιπέτειες της τελευταίας δεκαετίας, όταν έφθασε η απόδοση των δεκαετών οµολόγων το 36,5%.
Αυτό µας θυµίζει τα δάνεια της Ανεξαρτησίας, τα πρώτα που συνήφθησαν από την Ελλάδα, πριν αυτή αποτελέσει επίσηµα ελεύθερο κράτος.
Πολλοί ακαδηµαϊκοί και πολιτικοί χαρακτηρίζουν τα δάνεια αυτά από το Ηνωµένο Βασίλειο «επαχθή», ή «ληστρικά», και απόδειξη εκµετάλλευσης µιας φτωχής χώρας από ξένους τραπεζίτες.
Πολλοί ακαδηµαϊκοί και πολιτικοί χαρακτηρίζουν τα δάνεια αυτά από το Ηνωµένο Βασίλειο «επαχθή», ή «ληστρικά», και απόδειξη εκµετάλλευσης µιας φτωχής χώρας από ξένους τραπεζίτες.
Συνιστούσαν όµως πράγµατι τα δάνεια αυτά εκµετάλλευση της χώρας µας και ήταν ανόητοι ή ανίκανοι οι εκπρόσωποι της Ελλάδας που συµφώνησαν τους όρους;
Τα δάνεια αυτά ήταν δύο:
Το πρώτο συνήφθη το 1824, για 36 έτη, µε εκδότη τους Loughnan Sons και Ο’ Brien, και είχε ονοµαστικό ύψος δανείου £800.000. Το ποσό που εκταµιεύθηκε ήταν £472.000 ή το 59% του ονοµαστικού ποσού. Το δάνειο διαπραγµατεύθηκαν από ελληνικής πλευράς οι Ορλάνδος και Λουριώτης.
Το δεύτερο δάνειο συνήφθη το 1825, για 36 έτη, µε εκδότη τους αδελφούς Ricardo και είχε ονοµαστικό ύψος δανείου £2 εκατ. Το ποσό που εκταµιεύθηκε ήταν £1,1 εκατ. ή το 55,5% του ονοµαστικού ποσού.
Και τα δύο δάνεια ήταν οµολογιακά, µε επιτόκιο 5% και ετήσιο χρεολύσιο 1% (αµφότερα επί του ονοµαστικού ποσού). Και στα δύο προεισπράχθηκαν τα τοκοχρεολύσια των δύο πρώτων ετών. Η σύµβαση του δευτέρου δανείου προέβλεπε τη διάθεση £250.000 για προεξόφληση οµολόγων του πρώτου δανείου, µε σκοπό τη στήριξη της τιµής τους στη δευτερογενή αγορά.
Οι όροι τότε και τώρα
Θα συγκρίνουµε τους όρους των δανείων αυτών µε όσα ισχύουν σήµερα µε τα δάνεια του ελληνικού ∆ηµοσίου.
Για την αποπληρωµή του κεφαλαίου, και οι δύο συµβάσεις προέβλεπαν την καταβολή 1% του ονοµαστικού κεφαλαίου ετησίως επί 36 έτη. Φυσικά, το άθροισµα όλων αυτών των χρεολυσίων φθάνει το 36% του κεφαλαίου, πλην όµως (θεωρητικά) αν το χρεολύσιο αυτό κατετίθετο κάθε χρόνο σε λογαριασµό µε ένα ασφαλές επιτόκιο µε τα δεδοµένα της αγοράς (5%), η κατάθεση αυτή θα έφθανε στο τέλος των 36 ετών το 100% του κεφαλαίου.
Αυτή η µέθοδος υπολογισµού της τελικής αξίας σε ένα λογαριασµό (sinking fund) ενός ποσού X επί Ψ έτη, όπου το ποσό ανατοκίζεται κάθε χρόνο µε ένα ασφαλές επιτόκιο (safe interest rate), ισχύει µέχρι σήµερα. Η µόνη διαφορά είναι ότι σήµερα το ασφαλές επιτόκιο (π.χ. το επιτόκιo της Bundesbank ή των US bonds), είναι περίπου 3% ή µικρότερο, ενώ τότε ήταν 5%.
Τα επιτόκια δανεισµού εκείνης της εποχής, τα οποία κυµαίνονταν βέβαια ανάλογα µε το ρίσκο της κάθε επένδυσης, ήταν σχεδόν διπλάσια από ό,τι σήμερα. Αυτό προκύπτει και από τη σχετική βιβλιογραφία.
Εκείνο που ξενίζει τους σηµερινούς αναγνώστες είναι η περικοπή του κεφαλαίου που τελικά εισέπραξε η επαναστατική κυβέρνηση των Ελλήνων, µε αποτέλεσµα αντί του ονοµαστικού ύψους (£800.000), να λάβει µόνο 59% (£472.000).
Τα δάνεια αυτά ήταν δύο:
Το πρώτο συνήφθη το 1824, για 36 έτη, µε εκδότη τους Loughnan Sons και Ο’ Brien, και είχε ονοµαστικό ύψος δανείου £800.000. Το ποσό που εκταµιεύθηκε ήταν £472.000 ή το 59% του ονοµαστικού ποσού. Το δάνειο διαπραγµατεύθηκαν από ελληνικής πλευράς οι Ορλάνδος και Λουριώτης.
Το δεύτερο δάνειο συνήφθη το 1825, για 36 έτη, µε εκδότη τους αδελφούς Ricardo και είχε ονοµαστικό ύψος δανείου £2 εκατ. Το ποσό που εκταµιεύθηκε ήταν £1,1 εκατ. ή το 55,5% του ονοµαστικού ποσού.
Και τα δύο δάνεια ήταν οµολογιακά, µε επιτόκιο 5% και ετήσιο χρεολύσιο 1% (αµφότερα επί του ονοµαστικού ποσού). Και στα δύο προεισπράχθηκαν τα τοκοχρεολύσια των δύο πρώτων ετών. Η σύµβαση του δευτέρου δανείου προέβλεπε τη διάθεση £250.000 για προεξόφληση οµολόγων του πρώτου δανείου, µε σκοπό τη στήριξη της τιµής τους στη δευτερογενή αγορά.
Οι όροι τότε και τώρα
Θα συγκρίνουµε τους όρους των δανείων αυτών µε όσα ισχύουν σήµερα µε τα δάνεια του ελληνικού ∆ηµοσίου.
Για την αποπληρωµή του κεφαλαίου, και οι δύο συµβάσεις προέβλεπαν την καταβολή 1% του ονοµαστικού κεφαλαίου ετησίως επί 36 έτη. Φυσικά, το άθροισµα όλων αυτών των χρεολυσίων φθάνει το 36% του κεφαλαίου, πλην όµως (θεωρητικά) αν το χρεολύσιο αυτό κατετίθετο κάθε χρόνο σε λογαριασµό µε ένα ασφαλές επιτόκιο µε τα δεδοµένα της αγοράς (5%), η κατάθεση αυτή θα έφθανε στο τέλος των 36 ετών το 100% του κεφαλαίου.
Αυτή η µέθοδος υπολογισµού της τελικής αξίας σε ένα λογαριασµό (sinking fund) ενός ποσού X επί Ψ έτη, όπου το ποσό ανατοκίζεται κάθε χρόνο µε ένα ασφαλές επιτόκιο (safe interest rate), ισχύει µέχρι σήµερα. Η µόνη διαφορά είναι ότι σήµερα το ασφαλές επιτόκιο (π.χ. το επιτόκιo της Bundesbank ή των US bonds), είναι περίπου 3% ή µικρότερο, ενώ τότε ήταν 5%.
Τα επιτόκια δανεισµού εκείνης της εποχής, τα οποία κυµαίνονταν βέβαια ανάλογα µε το ρίσκο της κάθε επένδυσης, ήταν σχεδόν διπλάσια από ό,τι σήμερα. Αυτό προκύπτει και από τη σχετική βιβλιογραφία.
Εκείνο που ξενίζει τους σηµερινούς αναγνώστες είναι η περικοπή του κεφαλαίου που τελικά εισέπραξε η επαναστατική κυβέρνηση των Ελλήνων, µε αποτέλεσµα αντί του ονοµαστικού ύψους (£800.000), να λάβει µόνο 59% (£472.000).
Πολλοί νοµίζουν ότι η διαφορά κατακρατήθηκε καταχρηστικά και εποµένως τα δάνεια ήταν «ληστρικά».
Επεσαν, λοιπόν, οι ξεσηκωµένοι Ελληνες θύµατα ξένων Σάιλοκ (όπως ο Εµπορος της Βενετίας);
Οχι βέβαια. Απλώς, οι όροι του δανείου διαµορφώθηκαν ανάλογα µε το ρίσκο.
Σήµερα, η διαµόρφωση των όρων ενός δανείου ανάλογα µε το ρίσκο γίνεται µέσω του επιτοκίου. Οσο µεγαλύτερα το ρίσκο και η διάρκεια αποπληρωµής, τόσο υψηλότερο το επιτόκιο δανεισµού. Εκείνα τα χρόνια, όµως, ακολουθούσαν µια διαφορετική πρακτική. Η δανειακή σύµβαση προέβλεπε ένα «ασφαλές» επιτόκιο (5%) και η προσαρµογή ανάλογα µε το ρίσκο γινόταν µε την αγορά των οµολόγων σε τιµή κατώτερη της ονοµαστικής. Η πρακτική αυτή χρησιµοποιείται µερικώς και σήµερα. Γινόταν δηλαδή αυτό που γίνεται και σήµερα στη δευτερογενή αγορά οµολόγων, και το επιτόκιο που εισέπραττε ο δανειστής ήταν η «απόδοση» του οµολόγου. Στην πράξη, το πραγµατικό επιτόκιο για το πρώτο δάνειο δεν ήταν το ονοµαστικό 5%, αλλά περίπου 8,47% (5/0,59).
Ακόµη, σύµφωνα µε τους όρους των δανείων, το ελληνικό κράτος πλήρωνε ετησίως 1% για χρεολύσια, ενώ θα έπρεπε να πληρώνει µόνο 0,59% για να ξεπληρώσει το ποσό που πραγµατικά είχε εισπράξει ως δάνειο.
Ως διόρθωση γι’ αυτή την επιβάρυνση των τοκοχρεολυσίων, που έφθανε το 0,70% επί του πραγµατικού κεφαλαίου, µπορούµε να την προσθέσουµε στο επιτόκιο 8,47%, και να προκύψει έτσι τελικά το πραγµατικό επιτόκιο που ήταν 9,17%.
Αντιστοίχως, στην περίπτωση του δεύτερου δανείου το πραγµατικό επιτόκιο ήταν 9,80%.
Συµπερασµατικά, διαπιστώνουµε ότι:
• Το πρώτο δάνειο ήταν οµολογιακό 36ετούς διάρκειας, ύψους £472.000 µε επιτόκιο 9,17%. Δεν ήταν δηλαδή ύψους £800.000 (µε τη σηµερινή ορολογία), µε τη διαφορά των £328.000 να κατακρατήθηκε καταχρηστικά.
• Το δεύτερο δάνειο ήταν επίσης οµολογιακό 36ετούς διάρκειας, συνολικού ύψους £1,1 εκατ. µε επιτόκιο 9,80%. Δεν ήταν δηλαδή ύψους £2 εκατ., και εποµένως και εδώ ισχύουν τα ίδια για τη διαφορά των £900.000.
Οι όροι αυτοί, και κυρίως το πραγµατικό επιτόκιο, δεν είναι καθόλου «ληστρικοί». Ειδικά αν συνεκτιµήσουµε τα ακόλουθα:
(α) Τα εχέγγυα που παρουσίαζαν οι δανειζόµενοι:
Οι επίδοξοι δανειολήπτες δεν ήταν καν ένα αναγνωρισµένο κράτος, αλλά απλώς οι εκπρόσωποι ενός επαναστατηµένου έθνους που φιλοδοξούσαν να συγκροτηθούν εν καιρώ σε κράτος, και οι οποίοι έπειτα από κάποιες αρχικές επιτυχίες είχαν µάλιστα εµπλακεί σε εµφύλιο πόλεµο. Παράλληλα, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η Οθωµανική Αυτοκρατορία αποκαλούσε το επαναστατηµένο αυτό έθνος «τροµοκράτες», ενώ η Ιερά Συµµαχία το έβλεπε ως σοβαρή απειλή για την ειρήνη στην Ευρώπη.
(β) Οτι το επίπεδο των επιτοκίων εκείνη την εποχή ήταν διεθνώς υψηλότερο από σήµερα, όπως προκύπτει από το γεγονός ότι το «ασφαλές» επιτόκιο ήταν 5%, ενώ σήµερα είναι περίπου στο µισό αυτής της τιµής.
Εποµένως, το (πραγµατικό) επιτόκιο της τάξεως του 9,5%, µε το οποίο επιβαρυνόταν η Ελλάδα, αντιστοιχεί σε ένα επιτόκιο της τάξεως του 5,5%-6% µε τα σηµερινά δεδοµένα. Οι όροι αυτοί είναι πολύ ευνοϊκοί, τουλάχιστον σύµφωνα µε αυτά που ισχύουν σήµερα, και µάλιστα όταν πρόκειται για 36ετή οµόλογα.
Οχι βέβαια. Απλώς, οι όροι του δανείου διαµορφώθηκαν ανάλογα µε το ρίσκο.
Σήµερα, η διαµόρφωση των όρων ενός δανείου ανάλογα µε το ρίσκο γίνεται µέσω του επιτοκίου. Οσο µεγαλύτερα το ρίσκο και η διάρκεια αποπληρωµής, τόσο υψηλότερο το επιτόκιο δανεισµού. Εκείνα τα χρόνια, όµως, ακολουθούσαν µια διαφορετική πρακτική. Η δανειακή σύµβαση προέβλεπε ένα «ασφαλές» επιτόκιο (5%) και η προσαρµογή ανάλογα µε το ρίσκο γινόταν µε την αγορά των οµολόγων σε τιµή κατώτερη της ονοµαστικής. Η πρακτική αυτή χρησιµοποιείται µερικώς και σήµερα. Γινόταν δηλαδή αυτό που γίνεται και σήµερα στη δευτερογενή αγορά οµολόγων, και το επιτόκιο που εισέπραττε ο δανειστής ήταν η «απόδοση» του οµολόγου. Στην πράξη, το πραγµατικό επιτόκιο για το πρώτο δάνειο δεν ήταν το ονοµαστικό 5%, αλλά περίπου 8,47% (5/0,59).
Ακόµη, σύµφωνα µε τους όρους των δανείων, το ελληνικό κράτος πλήρωνε ετησίως 1% για χρεολύσια, ενώ θα έπρεπε να πληρώνει µόνο 0,59% για να ξεπληρώσει το ποσό που πραγµατικά είχε εισπράξει ως δάνειο.
Ως διόρθωση γι’ αυτή την επιβάρυνση των τοκοχρεολυσίων, που έφθανε το 0,70% επί του πραγµατικού κεφαλαίου, µπορούµε να την προσθέσουµε στο επιτόκιο 8,47%, και να προκύψει έτσι τελικά το πραγµατικό επιτόκιο που ήταν 9,17%.
Αντιστοίχως, στην περίπτωση του δεύτερου δανείου το πραγµατικό επιτόκιο ήταν 9,80%.
Συµπερασµατικά, διαπιστώνουµε ότι:
• Το πρώτο δάνειο ήταν οµολογιακό 36ετούς διάρκειας, ύψους £472.000 µε επιτόκιο 9,17%. Δεν ήταν δηλαδή ύψους £800.000 (µε τη σηµερινή ορολογία), µε τη διαφορά των £328.000 να κατακρατήθηκε καταχρηστικά.
• Το δεύτερο δάνειο ήταν επίσης οµολογιακό 36ετούς διάρκειας, συνολικού ύψους £1,1 εκατ. µε επιτόκιο 9,80%. Δεν ήταν δηλαδή ύψους £2 εκατ., και εποµένως και εδώ ισχύουν τα ίδια για τη διαφορά των £900.000.
Οι όροι αυτοί, και κυρίως το πραγµατικό επιτόκιο, δεν είναι καθόλου «ληστρικοί». Ειδικά αν συνεκτιµήσουµε τα ακόλουθα:
(α) Τα εχέγγυα που παρουσίαζαν οι δανειζόµενοι:
Οι επίδοξοι δανειολήπτες δεν ήταν καν ένα αναγνωρισµένο κράτος, αλλά απλώς οι εκπρόσωποι ενός επαναστατηµένου έθνους που φιλοδοξούσαν να συγκροτηθούν εν καιρώ σε κράτος, και οι οποίοι έπειτα από κάποιες αρχικές επιτυχίες είχαν µάλιστα εµπλακεί σε εµφύλιο πόλεµο. Παράλληλα, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η Οθωµανική Αυτοκρατορία αποκαλούσε το επαναστατηµένο αυτό έθνος «τροµοκράτες», ενώ η Ιερά Συµµαχία το έβλεπε ως σοβαρή απειλή για την ειρήνη στην Ευρώπη.
(β) Οτι το επίπεδο των επιτοκίων εκείνη την εποχή ήταν διεθνώς υψηλότερο από σήµερα, όπως προκύπτει από το γεγονός ότι το «ασφαλές» επιτόκιο ήταν 5%, ενώ σήµερα είναι περίπου στο µισό αυτής της τιµής.
Εποµένως, το (πραγµατικό) επιτόκιο της τάξεως του 9,5%, µε το οποίο επιβαρυνόταν η Ελλάδα, αντιστοιχεί σε ένα επιτόκιο της τάξεως του 5,5%-6% µε τα σηµερινά δεδοµένα. Οι όροι αυτοί είναι πολύ ευνοϊκοί, τουλάχιστον σύµφωνα µε αυτά που ισχύουν σήµερα, και µάλιστα όταν πρόκειται για 36ετή οµόλογα.
 |
Gazette de France 10/3/1827. «Ο Τζορτζ Κάνινγκ έστειλε ένα νέο επίσημο υπόμνημα στον σουλτάνο για την ειρήνευση στην Ελλάδα. Ζήτησε την άμεση παύση των εχθροπραξιών στην ξηρά και στη θάλασσα και διαπραγματεύσεις για μια διπλωματική λύση στο ελληνικό πρόβλημα. Φαίνεται ότι η Αγγλία και η Ρωσία θα έκαναν οτιδήποτε για να σταματήσουν τον πόλεμο» |
Ζηµία για δανειστές
Η καλύτερη όµως απόδειξη ότι τα δάνεια αυτά δεν ήταν επαχθή, αλλά το αντίθετο, είναι η εξής:
