ΚΟΙΝΩΝΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: H Ελλάδα... κοιμητήριο! - Τίποτε δεν έχει αλλάξει από την εποχή που ξόρκιζε την ελληνική πραγματικότητα ο Εμμανουήλ Ροΐδης...

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Χ. ΠΑΠΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ

Ιδού τί έγραφε ο Εμμανουήλ Ροΐδης, με πίκρα αλλά και με περιπαικτική διάθεση, πριν ακριβώς 119 χρόνια –περιγράφοντας σε μεγάλο βαθμό και την σημερινή ελληνική πραγματικότητα.

Αυτήν, δηλαδή, μιας ακίνητης και βαθειά αντιφιλελεύθερης κοινωνίας, που ήδη τα πέντε τελευταία χρόνια έχει διώξει 370.000 από τα πιο καλά και δυναμικά παιδιά της. Προφανώς δε, έπεται και συνέχεια.

Από τον «Νουμά» της 29ς Αυγούστου 1904:

Μια σελίδα του Εμμανουήλ Ροΐδη

Σε μακαρίζω όχι μόνον διότι μεταβαίνεις εις θαυμαστόν τόπον, τον οποίον δεν θα ευτυχήσω εγώ παρά εις τον ύπνον μου να ίδω, αλλά και διότι απέρχεσαι εκ της Ελλάδος, όπου αδύνατον φαίνεται ν' αναπτύξη ο Έλλην όσην έλαβε παρά Θεού ικανότητα και ευφυΐαν.

Ο συγκρίνων όσα εντός της πατρίδος του πράττει, προς όσα εκτός αυτής ο Έλλην κατορθώνει, ο ερωτών τίνες έκτισαν το Ζάππειον, το Αρσάκειον και την Ακαδημίαν, ο παραβάλλων τας Αθηναϊκάς προς την εν Τεργέστη ελληνικήν εφημερίδα, και τους παρ' ημίν προς τους εν Μονάχω Έλληνας καλλιτέχνας, προ πάντων δε τα εκατομμύρια και την φήμην τιμιότητος των ημετέρων από του Λονδίνου μέχρι και των οχθών του Τάγγου εμπόρων και τραπεζιτών προς την παρ' ημίν αθλιότητα και κακοπιστίαν, κλίνει να πιστεύση ότι ενυπάρχει τι εις την ατμόσφαιραν της Νεωτέρας Ελλάδος, ικανόν να μεταβάλη τον έξυπνον εις βλάκα και τον τιμιώτερον άνθρωπον εις ιδρυτήν Εταιρείας οίαι ο «Αρχάγγελος» και η «Πιστωτική».

Όπως η Ιερουσαλήμ δια τους Εβραίους, ούτε και δια τους σημερινούς Έλληνας, είναι η Ελλάς τόπος κατάλληλος μόνον προς γεροντικήν ανάπαυσιν και αιώνιον ύπνον. 

Πολύ προτιμοτέρα η εξορία παρά να ζη τις εντός κοιμητηρίου.

Εν Αθήναις την 2 Νοεμβρίου 1896

Αν ζούσε σήμερα ο καυστικός σχολιαστής, σίγουρα θα έγραφε ότι: 

Αυτό πότε γράφτηκε??? (Και μετά ψάχνουμε να βρούμε γιατί βαράμε κανόνι...)

«Είναι αναµφισβήτητον ότι το Ελληνικόν κράτος κατά τα τελευταία αυτά έτη κινδυνεύει να εξουθενωθεί τελείως και να υποκύψει προ των Ελληνικών “µπουλουκιών”.

Κάθε οµάς ανθρώπων, συνδεοµένων από κοινά συµφέροντα και µόνον, συγκροτεί µίαν οργάνωσιν, εξασφαλίζει µερικούς δηµοσιογραφικούς ή κοινοβουλευτικούς υποστηρικτάς και υπαγορεύει έπειτα τας θελήσεις της εις το Κράτος. Αλοίµονον δε εις εκείνον, υπουργόν, δηµόσιον λειτουργόν, ή δηµοσιογράφον, ο οποίος θα ετόλµα, όχι µόνον να αντιταχθή, αλλά και να µη υποστήριξη τας αξιώσεις, αι οποίαι προεβάλλοντο. Η δύναµις των οµάδων εις την Ελλάδα έχει καταστή καταπληκτική. Και αι παραδοξότεραι των αξιώσεων κατορθώνουν να εµφανίζωνται ως δίκαιαι και να αναγνωρίζωνται αµέσως από το πτήσσον και πανικόβλητον Κράτος. Εάν τυχόν η αξίωσις είναι περισσότερον του δέοντος εξωφρενική, εάν η Κυβέρνησις καταλαµβάνεται υπό δισταγµών και προτάσσει αντιρρήσεις, αρκεί µια θορυβώδης διαδήλωσις εις τους δρόµους, διά να εγκαταλειφθούν αµέσως αι αντιρρήσεις και να συνθηκολογήσει το Κράτος.

Τι έλεγε ο Εμ. Ροϊδης για τον τύπο πριν 135 χρόνια!

«Ο ποιητής Βωδελαίρος, θέλων να εικονίση το ιδανικόν του σικχαμερού, παρέστησε πτώμα χοίρου σηπόμενον υπό τας ακτίνας θερινού ηλίου. Το ψωφήμιον κείται ύπτιον επί της χλόης, ανοικτάς έχον τας αγκάλας ως εταίρα προκαλούσα τον εραστήν. Η πλευρά αυτού είναι εστιατόριον σκωλήκων, η δε δυσωδία τοσαύτη, ώστε ο διαβάτης λιποθυμεί.

Την δύναμιν της εικόνος εκείνης δεν αμφισβητούμεν, νομίζομεν όμως ότι, αν εγνώριζεν ο ποιητής την Ελλάδα, ήθελε προτιμήση του νεκρού χοίρου ζώντα και υγιαίνοντα αντιπρόσωπον τάξεώς τίνος των παρ' ημίν δημοσιογράφων.

Προς αποφυγήν και σκιάς συγχύσεως πρέπει προ παντός άλλου να εγείρωμεν σινικόν τείχος μεταξύ των αξιότιμων ημών συναδέλφων και των κυρίων τούτων, παρέχοντες τα ιδιαίτερα γνωρίσματα άτινα διακρίνουσι τους δυναμένους να αμφισβητήσωσι την δάφνην της δυσωδίας εις τον ανωτέρω ήρωα του Βωδελαίρου.

Αι Αθήναι έχουσι πεντάκις μυρίους κατοίκους και εφημερίδας υπέρ τας εκατόν, οι Παρίσιοι κατοίκους διακοσιάκις μυρίους και πολιτικά εφημερίδας είκοσι το πολύ. Αν εις εκατόν χιλιάδας Γάλλων αναλογή μία εφημερίς, εις χιλίους Αθηναίους αναλογούσι δύο.

Εκ τούτων τρεις ή τέσσαρες συντηρούνται παρά των συνδρομητών, πέντε ίσως αποζώσιν εκ των κομμάτων, αι δε λοιπαί, αι γεννώμεναι και θνήσκουσαι καθ' εκάστην, ουδένα άλλον έχουσιν ωμολογημένον πόρον ζωής πλην της ύβρεως, της συκοφαντίας και του σκανδάλου.

Των τελευταίων αν ο αριθμός είναι μέγας, η ύπαρξις αφ' ετέρου είναι βραχεία. Τας εφημερίδας ταύτας ηθέλομεν αδικήση λέγοντες ότι ζώσι μίαν ημέραν, ως τα ρόδα. Βέβαιον όμως είναι ότι αι πλείσται αυτών θάλλουσιν επί τινας μόνον εβδομάδας, όσον δηλαδή τα σκόρδα.

Αιτία του μεγάλου αριθμού και του συντόμου βίου των εφημερίδων είναι ότι οι συντάκται αυτών θεωρούσι το δημοσιογραφικόν επάγγελμα ως απλήν βαθμίδα προς υψηλότερον στάδιον. Και τω όντι πολλοί τούτων, υβρίζοντες και συκοφαντούντες, κατορθώνουν μετ' ού πολύ να διορισθώσιν αστυνομικοί κλητήρες, σαρωταί υπουργείων, νεκροσκόποι, αγροφύλακες, δημοδιδάσκαλοι ή καρραγωγείς. Αλλοι πάλιν, ουδέν τούτων επιτυγχάνοντες ένεκα συναγωνισμού, τρέπονται εις άλλο επάγγελμα, την ψηφοθηρίαν, το λαθρεμπόριον ή την μαγειρικήν. Αλλ' αποχωρούντες του σταδίου, τον κάλαμον αυτών κληροδοτούσιν εις έτερον πλήρη ζήλου νεόφυτον δημοσιογράφον. Ωστε, αν τα πρόσωπα και τα ονόματα των φύλλων αλλάσσουσιν ανά πάσαν σελήνην, η δημοσιογραφική φάλαγξ μένει αναλλοίωτος κατά τε την ποιότητα και τον αριθμόν.

Ως οι ελεύθεροι σκοπευταί κατά τον τελευταίον πόλεμον, ούτω και οι φαλαγγίται δεν έχουσιν ομοιόμορφον στολήν, αλλά μόνον ιδιαίτερά τινα εμβλήματα, τον μεν χειμώνα σάλιον αντί επανωφορίου, το δε θέρος ιδιάζον τι άρωμα εντάλματος, καταγωγίου, τράγου και κυνισμού.

Κρίνων τις εκ του ύφους αυτών πολλάκις υποπτεύει ότι πάσχουσιν εκ λύσσης, η δε θέα και η οσμή του υποκειμένου των επιβεβαιοί ότι φοβώνται το ύδωρ».

(Απόσπασμα από το κείμενο «Δημοσιογραφικόν Δελτίον», περιοδικό «Ασμοδαίος», φ. 35, 21/9/1875).