ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ - ΕΘΝΙΚΗ ΑΜΥΝΑ: Γιατί η Τουρκία ζητά την αποστρατικοποίηση των νήσων του Αιγαίου;

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Γράφει ο ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΤΖΑΚΟΣ

 Απόστρατος Αξκος του ΣΞ και κατέχει MΑ στις Διεθνείς Σχέσεις και Στρατηγικές Σπουδές. Είναι δόκιμος ερευνητής στον Τομέα Αμυντικών Θεμάτων του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων του Παντείου Πανεπιστημίου και μέλος του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών

Στις 16 Ιουλίου, ο Τούρκος μόνιμος αντιπρόσωπος της Τουρκίας στον ΟΗΕ Feridun Sinirlioglu, παρέδωσε επιστολή στον ΓΓ του ΟΗΕ Antonio Guterres,  με την οποία κατήγγειλε ότι η Ελλάδα παραβιάζει τις υποχρεώσεις της που απορρέουν από τις Συνθήκες Λωζάννης και Παρισίων με τις οποίες της παραχωρήθηκαν τα νησιά του Αιγίου και της Μεσογείου (κατά την Τουρκία), έχοντας εξοπλίσει τα νησιά. Η στρατικοποίηση των νήσων τονίζει στην επιστολή, αποτελεί σοβαρή απειλή για την ασφάλεια της Τουρκίας.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η Τουρκία ζητά την αποστρατικοποίηση των νήσων, τα οποία ουδέποτε έχει αποκαλέσει ελληνικά νησιά.  

Οι πρώτες σποραδικές διαμαρτυρίες εκδηλώθηκαν το 1964 και αφορούσαν μόνο τα νησιά του  Ανατολικού Αιγαίου. 

Όμως είναι η πρώτη φορά που το θέμα αναφέρεται στον ΟΗΕ με επιστολή και μάλιστα για όλα τα ελληνικά νησιά.

Το ερώτημα που τίθεται είναι γιατί η Τουρκία προέβη στην αποστολή της επιστολής στον ΟΗΕ, στην παρούσα χρονική συγκυρία; 

Γιατί στην επιστολή συνδέει την ασφάλεια της με την στρατικοποίηση των νήσων;

Η θέση που εκφράζεται στο άρθρο είναι ότι η επιστολή είναι πολύ σοβαρή διότι ακριβώς απευθύνεται στα Ηνωμένα Έθνη. Ο ΟΗΕ είναι επιφορτισμένος με την διατήρηση της παγκόσμιας ειρήνης και συνεπώς παρουσιάζοντας κίνδυνο για την ασφάλεια της, η Τουρκία προσπαθεί να αποκτήσει εξωτερική νομιμοποίηση για χρήση ακόμη και στρατιωτικής ισχύος για δημιουργία επεισοδίου κατά ελληνικής νήσου στο Αιγαίο ή στην  Ανατολική Μεσόγειο. Στο άρθρο, στην πρώτη παράγραφο θα αναλυθεί εν συντομία το ιστορικό για την προσπάθεια της Τουρκίας για αποστρατικοποίηση των νήσων, ενώ στην δεύτερη θα αναφερθούν τα σοβαρά θέματα που προβάλλει η επιστολή. Εν συνεχεία θα δούμε την επιλογή του χρόνου αποστολής της επιστολής και το άρθρο θα κλείσει με επίλογο.
 

Ιστορικό Αιτημάτων για Αποστρατικοποίηση των Νήσων του Αιγαίου
 

Η παράλογη αξίωση της Τουρκίας για αποστρατικοποίηση των νήσων του Ανατολικού Αιγαίου δεν είναι καινούργια. Στο πλαίσιο της σταθερής Στρατηγικής της Τουρκίας για έλεγχο του Αιγαίου μέχρι τον 25ο μεσημβρινό, την οποία υπηρετούν με συνέπεια τόσο κεμαλικές, όσο και ισλαμικές κυβερνήσεις της, οι διεκδικήσεις έναντι της Ελλάδας αυξάνονται. Η άποψη για αποστρατικοποίηση των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου επαναλαμβάνεται πιο συχνά απο το 1990 και μετά, αφού είχε προηγηθεί η εισβολή στην Κύπρο το 1974. Αμέσως μετά την εισβολή, διατυπώθηκε και η αμφισβήτηση της δικαιοδοσίας του FIR Αθηνών με την γνωστή ΝΟΤΑΜ 714, οπότε και εκδηλώνεται ο στόχος της Τουρκίας για έλεγχο του εναερίου χώρου του Αιγαίου μέχρι τον 25ο μεσημβρινό. (Βλέπε Χάρτη 1-25ος Μεσημβρινός)

 
Αυτός ο στόχος δεν εγκαταλείφθηκε ποτέ από την Τουρκία, η οποία με την χρήση των αεροναυτικών της δυνάμεων και με την δική μας αδικαιολόγητη υποχωρητικότητα, προβαίνει σε συνεχείς παραβιάσεις του Ελληνικού Εναερίου Χώρου και των Ελληνικών Χωρικών Υδάτων από το 1974 και μετά. Το όριο αυτό του 25ου μεσημβρινού δεν είναι τυχαίο καθ’ όσον, ο συγκεκριμένος μεσημβρινός αφήνει ανατολικά του τα μεγάλα νησιά μας και φυσικά τα μικρότερα νησιά και τις νησίδες που εξαρτώνται από αυτά. (Βλέπε Χάρτη1 Αιγαίου- Βασικά ελληνικά νησιά σε μαύρο κύκλο) 

 

Στη συνέχεια έρχεται το όραμα της Γαλάζιας Πατρίδας το οποίο συνέλαβε ο ναύαρχος εα Cem Gurdeniz το 2006 και το  οποίο παρουσίασε με μια σειρά χαρτών ο επίσης  ναύαρχος εα Cihat Yayci το 2011, σε κείμενο του στην τουρκική Επιθεώρηση Στρατηγικών Ασφαλείας. (Βλέπε Χάρτη 2- Γαλάζια Πατρίδα)

Όπως φαίνεται στον Χάρτη 2, το δυτικό όριο της Γαλάζιας Πατρίδας συμπίπτει με τον 25ο μεσημβρινό. Όλα τα νησιά περιβάλλονται από αέρα και θάλασσα ο έλεγχος των οποίων είναι απαραίτητος για την διατήρηση της κυριαρχίας επί αυτών. Εάν η Τουρκία ελέγξει τον θαλάσσιο και εναέριο χώρο μέχρι τον 25ο μεσημβρινό, όχι μόνο θα αρχίζει να ροκανίζεται η κυριαρχία επί αυτών, αλλά θα πρέπει να εξασφαλίζεται η  άδεια της, ακόμα και για τον απλό ανεφοδιασμό τους. 

Η επιστολή στον ΟΗΕ λοιπόν έρχεται σε μια περίοδο που η Τουρκία δεν έχει επιτύχει τον έλεγχο του θαλασσίου και εναερίου χώρου του Αιγαίου, προκειμένου να δώσει περισσότερες επιλογές στον εαυτό της για την επιτυχία αυτού του στόχου, όπως θα δούμε στην επομένη παράγραφο.

Τι θέματα θέτει η Επιστολή

Η επιστολή εμφανίζει την Ελλάδα ως παραβιάζουσα τις Διεθνείς Συνθήκες, θέτοντας μεταξύ των άλλων,  τα εξής δυο πολύ σοβαρά θέματα, τα οποία θέτουν στην ουσία, το θέμα της κυριαρχίας της χώρας επι των νήσων:

- Η Τουρκία θεωρεί ότι τα ελληνικά νησιά, ανήκουν σε δυο ξεχωριστούς χώρους, του Αιγαίου και της Μεσογείου. Ο ισχυρισμός αυτός συμφωνεί με την θέση που είχε εκφράσει ο πρώην πρωθυπουργός Αχμέτ Νταβούτογλου ότι το Καστελόριζο και άρα οι νησίδες που εξαρτώνται από αυτό, ανήκουν στην Μεσόγειο. Δηλαδή αποσύνδεσε το Καστελόριζο από τα Δωδεκάνησα, θέλοντας να δείξει στην διεθνή κοινή γνώμη και συνεπώς και σε κάποιο Διεθνές Δικαστήριο του μέλλοντος για τις θαλάσσιες ζώνες, ότι το Καστελόριζο είναι ένα απομονωμένο νησί, λίγα μόνο μίλια από τις τουρκικές ακτές. Ο ισχυρισμός αυτός αποσιωπά το γεγονός ότι το Καστελόριζο παραχωρήθηκε μαζί με τα Δωδεκάνησα, με την Συνθήκη της Λωζάννης, από την Γαλλία στην Ιταλία και από την Ιταλία, με την Συνθήκη των Παρισίων του 1947, στην Ελλάδα.

- Η σύνδεση της στρατικοποιήσεως των νήσων, με την ασφάλεια της Τουρκίας, δείχνει με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο, ότι η Τουρκία γνωστοποιεί στην διεθνή κοινότητα ότι κινδυνεύει. Ότι οι ελάχιστες στρατιωτικές δυνάμεις που υπάρχουν σε κάθε νησί μας για την αντιμετώπιση της 4ης τουρκικής Στρατιάς, αποτελούν απειλή για την ασφάλεια της. Η δε απειλή στις Διεθνείς Σχέσεις συνδέεται κατά βάσιν, με στρατιωτικές δυνατότητες.  (Απειλή = Δυνατότητες Χ Κίνητρο για ενέργεια, κατά τον Colin Gray) Ένας από τους τρόπους που έχει ένας διεθνής δρών για την αντιμετώπιση μιας απειλής, είναι και το προληπτικό χτύπημα για την απομείωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της απειλής.  Η επιστολή εκτιμάται ότι αφήνει ανοικτό ένα τέτοιο ενδεχόμενο, εάν παρουσιαστεί ή δημιουργηθεί η κατάλληλη ευκαιρία επί τούτω.

- Η αναφορά ξεχωριστά σε Αιγαίο και Μεσόγειο, γίνεται για δυο κυρίως λόγους:

- Για να δείξει η Τουρκία ότι κινδυνεύει από όλα τα ελληνικά νησιά, από Σαμοθράκη μέχρι και Καστελόριζο, και άρα όλα μπορούν να αποτελέσουν στόχο προληπτικού χτυπήματος. Αυτό δίνει την δυνατότητα στην Τουρκία να συνδυάσει ενέργεια σε νησιά και νησίδες διαφόρων μεγεθών, σε διάφορα σημεία του Αιγαίου. Μέσα σε όλους τους συνδυασμούς, εκτιμάται ότι θα περιλαμβάνεται το Καστελόριζο, για πολλούς λόγους που δεν αναλύονται στο παρόν άρθρο.

- Για να μην επιτρέψει στις ελληνικές υπηρεσίες πληροφοριών, την ακριβή εκτίμηση της εκδηλώσεως του χώρου της κυρίας προσπαθείας, ώστε να μην υπάρξει συγκέντρωση δυνάμεων σε συγκεκριμένο νησιωτικό σύμπλεγμα, τον κατάλληλο χρόνο. 

 
Επιλογή του Χρόνου Αποστολής της Επιστολής

Η επιλογή του προσωποπαγούς καθεστώτος Ερντογκάν της Τουρκίας, για αποστολή της επιστολής την συγκεκριμένη χρονική συγκυρία, πρέπει να ληφθεί πολύ σοβαρά υπ’ όψιν από τις ελληνικές υπηρεσίες, καθ’ όσον:

 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ - ΤΟΥΡΚΙΑ - ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: Ο Νέο-Οθωμανισμός και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις

Του Ανδρέα Ματζάκου

Απόστρατου Αξιωματικού του ΣΞ και κατόχου MSc στις Διεθνείς Σχέσεις και Στρατηγικές Σπουδές από το Πάντειο Πανεπιστήμιο.

Μετά την επικράτηση του Κόμματος της Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) στην γείτονα το 2002, ο θρησκευτικός χαρακτήρας του κράτους, ήρθε στο προσκήνιο.  

Υπεύθυνοι γι’ αυτήν την αλλαγή, ο τότε πρωθυπουργός Ταγίπ Ερντογκάν και ο τότε καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο πανεπιστήμιο Μπιλκέντ της Κων/πολης και νυν πρωθυπουργός, Αχμέτ Νταβούτογλου.

Στο βιβλίο του «Το Στρατηγικό Βάθος» το οποίο γράφτηκε το 2001,  ο Αχμέτ Νταβούτογλου περιγράφει το όραμα του για την εξωτερική πολιτικής της Τουρκίας, την οποία και έθεσε σε εφαρμογή η κυβέρνηση του AKP. 

Πολλοί θεώρησαν ότι από τότε ξεκίνησε μια νέα πολιτική πορεία, μια νέα εποχή για την Τουρκία, πιο κοντά στον τρόπο συμπεριφοράς των προηγμένων δυτικών κρατών που έχουν εμπεδωμένα  δημοκρατικά πολιτεύματα και ισχυρούς πολιτειακούς θεσμούς.  Στην εντύπωση αυτή συνέβαλε και η αναθέρμανση του ενδιαφέροντος της Τουρκίας για ένταξη στην ΕΕ. 

Είναι όμως έτσι; Μπήκε πράγματι η Τουρκία σε μια νέα εποχή; Διέπονται οι σχέσεις της με τα γειτονικά της κράτη από το Διεθνές Δίκαιο; Βελτιώθηκαν οι ελληνοτουρκικές σχέσεις;

Εισαγωγή

Από τα πρώτα κιόλας χρόνια της θητείας του Ερντογάν στο τιμόνι της τουρκικής κυβερνήσεως, η εφαρμοσθείσα δραστηριότητα στην εξωτερική πολιτική, ονομάστηκε από πολλούς αναλυτές ως Νέο-οθωμανισμός. Μετά από μια 12ετία εφαρμογής του στην πράξη και με την εμπειρία που αποκτήθηκε παρατηρώντας τις δραστηριότητες της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, τόσο έναντι των κρατών της περιφέρειας της, όσο και έναντι της Ελλάδας, το συμπέρασμα που βγαίνει είναι ότι ο Νέο-οθωμανισμός δεν έφερε κάτι καινούργιο στην διεθνή συμπεριφορά της Τουρκίας. 

Δεν έκανε την Τουρκία πιο δημοκρατική ή πιο διαλλακτική, ούτε ομαλοποίησε τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Συνεχίζεται η πίεση στην Ελλάδα με την διάπραξη σωρεία παραβιάσεων και την προβολή παραλόγων απαιτήσεων σε βάρος των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων, ιδίως στο Αιγαίο.

Πάνω σ’ αυτά τα προβλήματα, ήρθε να προστεθεί και η ανεμπόδιστη ροή παρανόμων μεταναστών και προσφύγων προς την Ελλάδα, αφού η Τουρκία δεν αστυνομεύει επαρκώς τα παράλια της.  Η θέση που εκφράζει το άρθρο είναι ότι, ο Νέο-οθωμανισμός δεν είναι τίποτα άλλο παρά συνέχεια του Κεμαλισμού, αλλά με άλλο πρόσωπο.  

Η Τουρκία παρέμεινε ένα επεκτατικό κράτος που προσπαθεί να εκμεταλλευτεί κάθε ευκαιρία για άσκηση επιρροής ή για επέκταση σε βάρος των γειτόνων της, παραβλέποντας τις διεθνείς συνθήκες και το διεθνές δίκαιο. Στο άρθρο θα ορισθεί αρχικά τι είναι ο Νέο-οθωμανισμός, θα εξεταστεί από πότε εμφανίστηκε, θα συγκριθεί με τον Κεμαλισμό, θα εξεταστούν οι σχέσεις που η Τουρκία ανέπτυξε με βασικούς γείτονες της και με την Ελλάδα από το 2003 και μετά και, τέλος θα εξαχθούν συμπεράσματα για τις επιπτώσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Εμφάνιση Νέο-οθωμανισμού

Ο Νέο-οθωμανισμός εκφράστηκε δειλά πρώτα από τον Τουρκούτ Οζάλ την δεκαετία του 80 και μετά έντονα από τον Ισμαήλ Τζέμ, που όντας ΥΠΕΞ την δεκαετία του 90, δήλωνε: «Αν η Τουρκία θέλει να γίνει μια χώρα με κάποια σημασία για τον υπόλοιπο κόσμο, θα πρέπει πρώτα να αγκαλιάσει το παρελθόν της ως αυτοκρατορικής δυνάμεως και να εμπλέξει την άμεση γειτονιά της».

Γιατί ο Νέο-Οθωμανισμός αναπτύσσεται την δεκαετία του 90; 

Διότι τότε βρήκε κενά που δημιουργήθηκαν από την κατάρρευση της ΕΣΣΔ στις δημοκρατίες του Καυκάσου και την διάλυση της Γιουγκοσλαβίας στα Βαλκάνια.

Τον Οζάλ και τον Τζέμ, ακολούθησε ο κ. Νταβούτογλου γράφοντας: «Επιθυμούμε νέα Βαλκάνια, βασισμένα σε πολιτικές αξίες, οικονομική αλληλεξάρτηση και πολιτισμική ώσμωση. Αυτά ήταν τα Οθωμανικά Βαλκάνια».

Κολλητική ουσία του Νέο-οθωμανισμού, αποτελεί η ισλαμική θρησκεία. Γι’ αυτό και οι υπάρχουσες μουσουλμανικές μειονότητες παίζουν πολύ μεγάλο ρόλο στη δυνατότητα επιρροής της Τουρκίας στις χώρες υπάρξεως των.

Σε αδρές γραμμές Νέο-οθωμανισμός είναι η επέκταση της Τουρκίας έξω από τα σύνορα της, η επιστροφή στον τρόπο λειτουργίας των ενοποιημένων κάτω από το οθωμανικό κράτος Βαλκανίων και η λειτουργία του εσωτερικού της Τουρκίας, χωρίς το παλαιό σχήμα του Κεμαλισμού.

Νέο-Οθωμανισμό / Κεμαλισμός

Από πολλούς δεν έχει γίνει αντιληπτό, ότι ο Νέο-Οθωμανισμός όχι μόνο πατάει, αλλά είναι η συνέχεια του Κεμαλισμού.  

Ο Κεμάλ, αφού ανέλαβε την εξουσία με το κίνημα των Νεοτούρκων, είχε ως κυρία επιδίωξη την εμπέδωση του τουρκικού έθνους στη Μικρά Ασία με την ταύτιση κάθε μουσουλμάνου με τον Τούρκο, στη βάση της κεμαλικής εθνικής ιδεολογίας. Για να γίνει αυτό, έπρεπε να καταλυθεί το χαλιφάτο, όπως και έγινε το 1923.

Αν δεν είχε γίνει αυτή η προεργασία από τον Κεμάλ, δεν θα μπορούσε ποτέ η Τουρκία να ανοιχτεί στην περιφέρεια της. 

Ο Κεμαλισμός στηριζόταν αποκλειστικά στη στρατιωτική απειλή στο εξωτερικό, παράλληλα με την καταστολή στο εσωτερικό. 

Ο Νέο-οθωμανισμός δείχνει πιο διαλλακτικός, αφού για την διείσδυση του σε χώρες στόχους χρησιμοποιεί πιο πολύ την «ήπια ισχύ». Μέρος αυτής της στρατηγικής ήταν και η διανομή φθηνών τουρκικών τηλεοπτικών σειρών που προσπαθούσαν να δείξουν, ότι οι αξίες της τουρκικής κοινωνίας δεν είναι διαφορετικές από αυτές των βαλκανικών ή δυτικών  χωρών.

Ελληνοτουρκικές σχέσεις:

Παρά την εκπεφρασμένη θέση της Ελλάδας για διευκόλυνση της εισόδου της Τουρκίας στην ΕΕ, ούτε οι παραβιάσεις του Εθνικού Εναερίου Χώρου (ΕΕΧ) σταμάτησαν, ούτε αυτές των Εθνικών Χωρικών Υδάτων (ΕΧΥ), αλλά και τυχόν επέκταση των ΕΧΥ στα 12 νμ, αποτελεί αιτία πολέμου για την γείτονα.

Μάλιστα κάτω από τον κίνδυνο η Ελλάδα να ανακηρύξει ΑΟΖ, η οποία με βάση της Σύμβαση της Θάλασσας, θα συνδέεται με αυτήν της Κύπρου μέσω της νήσου Μεγίστης, ο κ. Νταβούτογλου θεωρεί ότι η νήσος αυτή ανήκει στη Μεσόγειο και όχι στο Αιγαίο.

Πλέον αυτών, μια ματιά στο θέμα της Κύπρου αρκεί για να γίνει αντιληπτό ότι τίποτα δεν άλλαξε στη σύγχρονη Τουρκία, αφού η Νεο-οθωμανική εξωτερική πολιτική όχι μόνο δεν κατέκρινε τη χρήση βίας από τους Κεμαλιστές το 1974, αλλά συνεχίζει στον ίδιο στόχο χρησιμοποιώντας όμως όλο και περισσότερο την «ήπια ισχύ» της οικονομίας και της διπλωματίας, μέσω της διατηρήσεως ζωντανών των απ’ ευθείας διαπραγματεύσεων και σχέσεων των «κοινοτήτων».

Δεν έχει υπάρξει ούτε μια φορά που Τούρκος διπλωμάτης να έχει αποκαλέσει τα ελληνικά νησιά του Αιγαίου, ως ελληνικά. Όποτε το επίσημο τουρκικό κράτος αναφέρεται σ’ αυτά, τα ονομάζει ως «νησιά του Αιγαίου». Και βεβαίως δεν πρέπει να μας διαφεύγει, ότι από το 1974 και μετά, ο στόχος της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής είναι η Τουρκία να αποκτήσει δικαιώματα Έρευνας και Διάσωσης και τις αρμοδιότητες του FIR Αθηνών, δυτικά του 25ου μεσημβρινού. 

Γιατί του 25ου μεσημβρινού και όχι κάποιου άλλου; 

Γιατί...