ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΘΑΡΜΑΤΑ - ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Ο Πούτιν και οι μύθοι της δυτικής παρακμής

Toυ Paul Krugman / THE NEW YORK TIMES


Η εισβολή του Βλαντιμίρ Πούτιν στην Ουκρανία είναι –πρώτα και κύρια– ένα έγκλημα.  

Υπήρξε, όμως, και ατόπημα. Σε λιγότερο από πέντε εβδομάδες, ο Πούτιν καταρράκωσε το στρατιωτικό κύρος της Ρωσίας, έπληξε την εθνική της οικονομία και ενίσχυσε τις δημοκρατικές συμμαχίες, τις οποίες ήλπιζε να υπονομεύσει. 

Πώς μπορεί να διέπραξε τέτοιο καταστροφικό σφάλμα;

Το σύνδρομο του δικτάτορα προσφέρει μέρος της απάντησης. Ο Πούτιν περιστοιχίζεται από κόλακες. Ολες οι ενδείξεις συνηγορούν ότι οδηγήθηκε στον βάλτο αυτόν έχοντας πεισθεί από τη δική του προπαγάνδα.  

Εχουμε, ωστόσο, λόγους να πιστεύουμε ότι ο Πούτιν, όπως και πολλοί θαυμαστές του στη Δύση, πίστευε ότι οι σύγχρονες δημοκρατίες είναι παρηκμασμένες και ανίκανες να προβάλουν αντίσταση.

Η παρακμή της Δύσης, όμως, δεν έχει να κάνει με την υπονόμευση των παραδοσιακών οικογενειακών αξιών, αλλά με τον πόλεμο που δέχονται οι δημοκρατικές αξίες, όπως μέσω της αμφισβήτησης του κράτους δικαίου και της αδυναμίας να αποδεχθούμε την ήττα της παράταξής μας σε εκλογές (βλέπε Ντόναλντ Τραμπ και Ρεπουμπλικανικό Κόμμα).  

Η άποψη ότι τα χαλαρά ήθη καταστρέφουν τις μεγάλες δυνάμεις χρονολογείται από τα βάθη των αιώνων. Η χολιγουντιανή εκδοχή της πτώσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας την αποδίδει στα όργια της άρχουσας τάξης, η οποία δεν είχε χρόνο να πολεμήσει τους επελαύνοντες βαρβάρους.

Οι σημερινοί Αμερικανοί συντηρητικοί μοιάζει να ενοχλούνται λιγότερο από τη χαλάρωση των σεξουαλικών ηθών, παρά από την αποσάθρωση του παραδοσιακού ανδρισμού. Σχολιαστής του Fox μιλούσε πρόσφατα για την «αρρενωπότητα» του κινεζικού στρατού, αντιπαραβάλλοντάς τη με τη «θηλυπρέπεια» των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων.

Ο συντηρητικός γερουσιαστής του Τέξας Τεντ Κρουζ δημοσίευσε πρόσφατα μήνυμα στο Twitter, όπου συνέκρινε βίντεο στρατολογίας για τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις με εικόνες Ρώσου αλεξιπτωτιστή με ξυρισμένο κεφάλι. Αντί λεζάντας στις δύο εικόνες, ο Κρουζ ανέφερε ότι ένα «πολιτικώς ορθό και ευνουχισμένο» στράτευμα δεν αποτελεί καλή ιδέα για την εγγύηση της αμερικανικής ασφάλειας.  

Θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να γνωρίζαμε την τύχη του ανώνυμου Ρώσου αλεξιπτωτιστή μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. 

Οι βαριές απώλειες που υπέστη, πάντως, ο «αρρενωπός» ρωσικός στρατός από τις πολύ ασθενέστερες ουκρανικές δυνάμεις επιβεβαίωσαν αυτό που κάθε μελετητής της Ιστορίας γνωρίζει: οι σύγχρονοι πόλεμοι δεν κερδίζονται με εκδηλώσεις ανδροπρέπειας, αλλά χάρη στον καλό ανεφοδιασμό, στη γρήγορη συντήρηση οχημάτων και στις αξιόπιστες επικοινωνίες. Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι όσοι παριστάνουν τους σκληρούς, συνήθως δεν είναι όσο σκληροί θα ήθελαν.  

Η αντίδραση του Πούτιν στην αποτυχία του στρατού στην Ουκρανία θυμίζει πολύ τον Τραμπ, με την επιμονή του ότι όλα πάνε σύμφωνα με το σχέδιο, αρνούμενος να προβεί σε αυτοκριτική και εκφράζοντας παράπονα για την αριστερή «κουλτούρα ακύρωσης».

Η πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας δεν οφειλόταν σε δήθεν ηθική παρακμή, αλλά...

 

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ και ΚΟΙΝΩΝΙΑ: Γιατί δεν είναι όλες οι δουλειές ίδιες; (Why Don’t All Jobs Matter?)

Του PAUL KRUGMAN / THE NEW YORK TIMES

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ συνεχίζει να υπόσχεται πως θα φέρει πίσω θέσεις εργασίας στη βιομηχανία γαιάνθρακα.  

Ωστόσο, οι λόγοι που έχουν οδηγήσει σε πτώση της απασχόλησης σε αυτόν τον τομέα –ο αυτοματισμός, η πτώση της ζήτησης για ηλεκτρική ενέργεια, το φθηνό φυσικό αέριο, οι τεχνολογικές εξελίξεις στην αιολική και ηλιακή ενέργεια– εξακολουθούν να υφίστανται.  

Το υπουργείο Οικονομικών αρνήθηκε (ορθώς) επίσημα να πει πως η Κίνα χειραγωγεί το νόμισμά της, οπότε θα κάνει κάτι ουσιαστικό η κυβέρνηση Τραμπ ώστε να φέρει πίσω θέσεις εργασίας στα ορυχεία και στη μεταποίηση; 

 Πιθανότατα όχι.

Επιτρέψτε μου, όμως, να ρωτήσω κάτι διαφορετικό: Γιατί επικεντρώνεται ο δημόσιος διάλογος για τη μείωση της απασχόλησης τόσο έντονα στα ορυχεία και στη μεταποίηση, ενώ αγνοούνται, ουσιαστικά, οι μεγάλες απώλειες σε θέσεις εργασίας σε ορισμένους τομείς των υπηρεσιών;  

Στο περιοδικό των Times δημοσιεύθηκε ρεπορτάζ για την παρακμή των παραδοσιακών εμπορικών καταστημάτων εξαιτίας του ανταγωνισμού από τα ιντερνετικά. Οι φωτογραφίες, όπου από τη μια πλευρά υπάρχουν τεράστια εμπορικά κέντρα χωρίς καθόλου ενοικιαστές και από την άλλη τεράστιες αποθήκες που περιέχουν το στοκ των ιντερνετικών καταστημάτων ήταν καθηλωτικές.  

Αναλογιστείτε τι έχει συμβεί με τα εμπορικά πολυκαταστήματα.  

Τη στιγμή που ο κ. Τραμπ περηφανευόταν πως έσωσε μερικές εκατοντάδες θέσεις εργασίας στη μεταποίηση, η Macy’s ανακοίνωνε πως σκοπεύει να κλείσει 68 καταστήματα και να απολύσει 10.000 εργαζομένους. 

Η Sears, ένα ακόμη εμβληματικό πολυκατάστημα, έχει εκφράσει «σοβαρή αμφιβολία» κατά πόσον θα καταφέρει να αποφύγει τη χρεοκοπία. Συνολικά, απασχολούνται σήμερα περίπου 30% λιγότεροι εργαζόμενοι σε πολυκαταστήματα συγκριτικά με το 2001. Δηλαδή έχουν χαθεί μισό εκατομμύριο παραδοσιακές θέσεις εργασίας, 18 φορές περισσότερες απ’ όσες χάθηκαν στα ορυχεία την ίδια περίοδο. Στον τομέα της δημοσιογραφίας χάθηκαν την ίδια περίοδο 270.000 θέσεις εργασίας.

Οπότε γιατί δεν αποτελεί η διάσωση θέσεων εργασίας στον τομέα των υπηρεσιών βασικό στοιχείο της πολιτικής ρητορείας όσο η υπόσχεση για διάσωση θέσεων εργασίας στα ορυχεία και στη μεταποίηση;

Μια απάντηση θα μπορούσε να είναι πως το κλείσιμο ορυχείων και εργοστασίων μπορεί ορισμένες φορές να οδηγήσει στον μαρασμό ολόκληρων κοινοτήτων με τρόπο που δεν μπορεί να συμβεί εξαιτίας του κλεισίματος ενός εμπορικού κέντρου. 

Ενας δεύτερος λόγος, λιγότερο σοβαρός, για τον οποίο αυτοί οι δύο τομείς έχουν κερδίσει σε πολιτική σημασία, σε αντίθεση με τις υπηρεσίες, είναι η ανάγκη να αναδειχθούν «κακοί». Οι δημαγωγοί μπορούν να πουν στους ανθρακωρύχους ότι για την απώλεια θέσεων εργασίας φταίνε οι φιλελεύθεροι και η νομοθεσία τους για την προστασία του περιβάλλοντος. Μπορούν να πουν στους βιομηχανικούς εργάτες ότι οι κακοί ξένοι πήραν τις θέσεις εργασίας τους. Και μπορούν να υποσχεθούν πως θα φέρουν πίσω τις δουλειές μολύνοντας και πάλι την Αμερική, υιοθετώντας σκληρή στάση στο εμπόριο κ.τ.λ. Αντιθέτως, είναι μάλλον δύσκολο να κατηγορήσουν τους φιλελεύθερους ή τους ξένους για την παρακμή της Sears. 

Τέλος, δύσκολα μπορεί να αποφύγει κανείς το συμπέρασμα πως δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στη μεταποίηση και ιδιαίτερα στον τομέα των ορυχείων επειδή είναι πιο πιθανό οι εργαζόμενοι εκεί να είναι άντρες και μάλιστα λευκοί σε πολύ μεγαλύτερο ποσοστό συγκριτικά με ολόκληρη την αγορά εργασίας. 

Ομως, με ρωτάτε, τι μπορούμε να κάνουμε ώστε να σταματήσουμε την πτώση της απασχόλησης στις υπηρεσίες; 

Οχι πολλά, αλλά το ίδιο ισχύει για τη μεταποίηση και τα ορυχεία. Μπορούμε, ωστόσο, να...

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΡΙΖΟΠΛΗΚΤΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Οι τσαμπουκαλεμένοι γραφικοί έστειλαν αδιάβαστο και τον νομπελίστα Κρούγκμαν!

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΕΤΡΑΚΗ

Ακόμη και ο Πολ Κρούγκμαν, πάντοτε καλόπιστος και με θετική προδιάθεση παρατηρητής της ελληνικής κρίσης, δήλωσε ότι έμεινε άφωνος. Οτι δεν πίστευε αυτό που είδαν τα μάτια του. Δηλαδή ότι η ελληνική κυβέρνηση, η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, έπαιξε αυτό το παιχνίδι του «Δαβίδ με τον Γολιάθ», όπως έγραψε η «Ουάσιγκτον Ποστ», και έχασε φυσικά, καθώς δεν είχε κανένα σχέδιο.  

Ο κ. Κρούγκμαν δεν μπορούσε να πιστέψει, όπως ο ίδιος έγραψε, ότι η κυβέρνηση αυτή άφησε να περάσει τόσος καιρός και να εξαντληθούν όλα τα «όπλα» της χωρίς να έχει σχέδιο για την επομένη κίνηση. Και με βάση αυτό το συμπέρασμα ο Αμερικανός νομπελίστας εμφανίστηκε απαισιόδοξος για το εάν θα μπορέσει η τρέχουσα κυβέρνηση να υλοποιήσει αυτά για τα οποία δεσμεύθηκε.

 

Θα μου πείτε ότι δεν χρειάζεται να είσαι νομπελίστας, ούτε να λέγεσαι Κρούγκμαν, για να καταλήξεις στο συμπέρασμα στο οποίο όλο και περισσότεροι καταλήγουν. Ακόμη και οι Ισπανοί το πήραν το μήνυμα και άφησαν τους Podemos να αναπολούν τα υψηλά ποσοστά δημοτικότητας, καθώς είδαν πού οδηγούν πειράματα και ακροβασίες χωρίς να έχεις σχέδιο...

 

Κάποιοι στην Αθήνα νομίζουν ότι ο κόσμος είναι πιο όμορφος και το μέλλον της χώρας πιο λαμπερό επειδή απλώς και μόνον από τις καραμπόλες που έγιναν βρέθηκαν υπουργοί. Και δεν λέμε για τους Πολάκηδες, τους Χαϊκάληδες, τη Σία κ.λπ. Είναι για τους Κατρούγκαλους που ονειρεύονται «αντάρτικα» από το ασφαλές γραφείο τους. Γιατί ο κ. Κατρούγκαλος αποκηρύσσει τις «Βάρκιζες». Αλλά στη Βάρκιζα η Αριστερά κατέθεσε τα όπλα. Στις Βρυξέλλες πριν από μερικές ημέρες η αριστεροδεξιά κυβέρνηση κατέθεσε και τα όπλα και την ψυχή της... Κρατήσαμε την εξουσία, λέει ο κ. Κατρούγκαλος. Αλλά όλοι γνωρίζουμε ότι την εξουσία αυτή του την έχουν αφήσει για διαχείριση ο Σόιμπλε και ο Ντάισελμπλουμ.  

Κατέθεσαν και παρέδωσαν όπλα και ψυχή για να μείνουν υπουργοί και να εφαρμόσουν το εντελώς αντίθετο από εκείνο που πρέσβευαν και υπόσχονταν. Και συγχρόνως απαιτούν να τους χειροκροτούμε και να τους αποθεώνουμε για τη... συνέπειά τους.

 

Δυστυχώς για τον Π. Κρούγκμαν: 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Οσα δεν γνωρίζει για το ελληνόφωνο κωλοχανείο ο Κρούγκμαν

Γράφουν οι Μαργαρίτα Κατσίμη,  Πάνος Τσακλόγλου και  Αποστόλης Φιλιππόπουλος 

Καθηγητές στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Ο παγκοσμίου φήμης οικονομολόγος, και κάτοχος βραβείου Νόμπελ, Πολ Κρούγκμαν έχει επανειλημμένα αρθρογραφήσει στον Τύπο, υποστηρίζοντας την έξοδο της Ελλάδας από το ενιαίο ευρωπαϊκό νόμισμα.  


Αν και από επαγγελματική συνείδηση αισθανόμαστε πολύ αμήχανοι να εκφράζουμε διαφορετικές απόψεις από έναν κάτοχο βραβείου Νόμπελ, ο οποίος γνωρίζει την οικονομική επιστήμη πολύ καλύτερα από εμάς, ας μας επιτραπούν κάποιες διευκρινίσεις σχετικά με την περίπτωση της Ελλάδας.


Ο Κρούγκμαν υποστηρίζει ότι μια οικονομία όπως η ελληνική υποφέρει επειδή η δημοσιονομική λιτότητα (που, δυστυχώς, απαιτείται) δεν μπορεί να συνδυασθεί με νομισματική ανεξαρτησία (δηλαδή, στην περίπτωση της Ελλάδας, με έξοδο από το ευρώ και υιοθέτηση εθνικού νομίσματος), κάτι που θα επέτρεπε «χαμηλό κόστος δανεισμού» και έτσι την τόνωση της οικονομίας. Αυτό είναι ένα από τα βασικά επιχειρήματά του στο πρόσφατο άρθρο στην εφημερίδα New York Times, «Συνταγή για την τέλεια καταστροφή».



Ας μας επιτραπεί όμως να αναφέρουμε τα παρακάτω. 


Πρώτον, η περίπτωση του Καναδά, που αναφέρει σαν παράδειγμα ο Κρούγκαν, είναι διαφορετική. Στην Ελλάδα, τα επιτόκια δανεισμού είναι πολύ υψηλά, όχι λόγω αυστηρής νομισματικής πολιτικής (αντίθετα, η ΕΚΤ ακολουθεί πολύ χαλαρή πολιτική από το 2008), αλλά λόγω των προβλημάτων φερεγγυότητας της ελληνικής οικονομίας που αντανακλώνται στο λεγόμενο country risk. Αρα, για να μειωθούν τα υψηλά επιτόκια δανεισμού στην Ελλάδα, πρέπει να μειωθεί το country risk.


Δεύτερον, οι κύριοι προσδιοριστικοί παράγοντες του country risk στη χώρα μας είναι το υψηλό δημόσιο χρέος και το υψηλό εξωτερικό χρέος. Tο υψηλό δημόσιο χρέος αντανακλά δημοσιονομικά ελλείμματα εδώ και δεκαετίες, ενώ το υψηλό εξωτερικό χρέος αντανακλά μεγάλα εμπορικά ελλείμματα από τις αρχές του 2000. Δηλαδή, τα πολύ χαμηλά επιτόκια (λόγω εισόδου στην Ευρωζώνη) οδήγησαν σε μυωπικά υψηλό δανεισμό, τόσο από την πλευρά του ιδιωτικού τομέα όσο και από την πλευρά της κυβέρνησης. Ο δανεισμός προσφέρθηκε από υπεραισιόδοξες ευρωπαϊκές ιδιωτικές τράπεζες (αυτά έως το 2008-9).


Τρίτον, με βάση τα παραπάνω, για να μειωθούν τα επιτόκια δανεισμού, πρέπει να μειωθούν το δημόσιο και το εξωτερικό χρέος. Μέχρι στιγμής αυτή η μείωση έχει γίνει (συνειδητά ή όχι) μόνο μέσω της λιτότητας. Ομως, όπως αναφέρει και ο Κρούγκμαν, αυτό οδηγεί σε φαύλο κύκλο. Το μείγμα της οικονομικής πολιτικής των τελευταίων ετών δεν είναι το σωστό: έχει αγνοήσει βασικές οικονομικές αρχές και κίνητρα. Επρεπε να είχε στηριχθεί κυρίως σε μεταρρυθμίσεις και ένα σταθερό μακροοικονομικό περιβάλλον. Η αβεβαιότητα των τελευταίων μηνών ήταν το τελειωτικό χτύπημα.



Τέταρτον, είναι άραγε καλύτερα να εγκαταλείψουμε το ευρώ, να τυπώσουμε εθνικό νόμισμα και να κάνουμε μια μεγάλη υποτίμηση αυτού του νέου αδύναμου νομίσματος;  

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Η Ελλάδα στο χείλος του γκρεμού

Του PAUL KRUGMAN  / THE NEW YORK TIMES
 

«Δεν νομίζετε ότι θέλουν να αποτύχουμε;». Αυτό είναι το ερώτημα που άκουσα πολλές φορές κατά τη διάρκεια μιας σύντομης επίσκεψης μου στην Αθήνα. 

Η απάντησή μου ήταν ότι δεν υπάρχουν «αυτοί» - ότι η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει ένα ενιαίο μπλοκ αδιάλλακτων πιστωτών, οι οποίοι θα προτιμούσαν να δουν την χρεοκοπία και την έξοδο της από το ευρώ, παρά να αφήσουν μια αριστερή κυβέρνηση να πετύχει, ότι υπάρχει περισσότερη καλή θέληση, στην άλλη πλευρά του τραπεζιού, από όση πολλοί Έλληνες υποθέτουν.

Αλλά μπορείτε να καταλάβετε γιατί οι Έλληνες βλέπουν τα πράγματα με αυτόν τον τρόπο. 

 

Επέστρεψα από την επίσκεψη φοβούμενος ότι η Ελλάδα και η Ευρώπη κινδυνεύουν να υποστούν ένα τρομερό ατύχημα, μια περιττή ρήξη που θα απλώσει τη σκιά της στο μέλλον.

Στο τέλος του 2009, η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με μια κρίση που προκλήθηκε από δύο παράγοντες: υψηλό χρέος, και αυξημένα κόστη και τιμές που έκαναν τη χώρα μη ανταγωνιστική.

Η Ευρώπη ανταποκρίθηκε με δάνεια που εγγυήθηκαν την ρευστότητα, αλλά μόνο υπό την προϋπόθεση ότι η Ελλάδα θα εφάρμοζε εξαιρετικά επώδυνες πολιτικές. Αυτές περιλάμβαναν περικοπές δαπανών και αυξήσεις φόρων οι οποίες, αν επιβάλλονταν στις Ηνωμένες Πολιτείες, αναλογικά θα ανέρχονταν σε 3 τρισεκατομμύρια δολάρια το χρόνο. Υπήρξαν, επίσης, περικοπές μισθών σε μια κλίμακα που είναι δύσκολο να κατανοήσει κανείς, με τους μέσους μισθούς να υπόκεινται μειώσεις έως και 25% από το υψηλότερο επίπεδό τους.

Αυτές οι τεράστιες θυσίες υποτίθεται ότι θα παρήγαγαν ανάκαμψη.  

 

Αντ 'αυτού, η καταστροφή της αγοραστικής δύναμης βάθυνε την ύφεση, προκαλώντας δυστυχία επιπέδου Μεγάλης Ύφεσης και μια τεράστια ανθρωπιστική κρίση.

Επρόκειτο για έναν εφιάλτη δίχως τέλος, όμως το πολιτικό κατεστημένο στην Ελλάδα, αποφασισμένο να παραμείνει στην Ευρώπη και φοβούμενο τις συνέπειες της χρεοκοπίας και της εξόδου από το ευρώ, έμεινε στο πρόγραμμα, χρόνο με τον χρόνο. Μέχρι που οι Έλληνες έφτασαν σε σημείο να μην αντέχουν άλλο. Καθώς οι πιστωτές απαίτησαν ακόμη περισσότερη λιτότητα _ σε μια κλίμακα που θα μπορούσε κάλλιστα να ωθήσει προς τα κάτω την οικονομία άλλο ένα 8% και να ανεβάσει την ανεργία στο 30% _ ο λαός ψήφισε ΣΥΡΙΖΑ, έναν πραγματικά αριστερό (σε αντίθεση με έναν κεντροαριστερό) συνασπισμό, ο οποίος ορκίστηκε να αλλάξει την πορεία της χώρας.

Μπορεί να αποφευχθεί μια ελληνική έξοδος από το ευρώ; 

 

Ναι, μπορεί. Η ειρωνεία της νίκης του ΣΥΡΙΖΑ είναι ότι επήλθε ακριβώς τη στιγμή που ένας ρεαλιστικός συμβιβασμός θα μπορούσε να είναι δυνατός.

Το βασικό σημείο είναι ότι μια έξοδος από το ευρώ θα ήταν εξαιρετικά δαπανηρή και αποδιοργανωτική για την Ελλάδα, και θα δημιουργούσε τεράστιους πολιτικούς και χρηματοοικονομικούς κινδύνους για την υπόλοιπη Ευρώπη. Είναι, συνεπώς, κάτι που πρέπει να αποφευχθεί, αν υπάρχει μια μέση αξιοπρεπής εναλλακτική λύση. Και υπάρχει ή θα πρέπει να υπάρξει.

Στα τέλη του 2014, η Ελλάδα είχε καταφέρει να παράγει ένα μικρό «πρωτογενές» πλεόνασμα, με τα φορολογικά έσοδα να υπερβαίνουν τις δαπάνες, με εξαίρεση τις πληρωμές τόκων. Αυτό είναι το μόνο που οι πιστωτές μπορούν εύλογα να απαιτήσουν. Εν τω μεταξύ, όλες αυτές οι περικοπές των μισθών έχουν καταστήσει την Ελλάδα ανταγωνιστική στις παγκόσμιες αγορές _ ή θα μπορούσαν να την καταστήσουν πιο ανταγωνιστική εάν αποκατασταθεί κάποια σταθερότητα.

Το σχήμα μιας συμφωνίας είναι επομένως σαφές: 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΠΑΝΑΝΙΑ: Ο καλός άνθρωπος Πολ Κρούγκμαν και το... κωλοχανείο

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ

Tης ΣΩΤΗΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

Ακούγοντας τον Πολ Κρούγκμαν στο Μέγαρο Μουσικής ένιωθα ότι του διαφεύγουν μερικά γνωρίσματα της ελληνικής κοινωνίας που έφεραν τη χώρα μας σ’ αυτή τη θέση. Ίσως τα ξέρει και δεν τα θεωρεί αποφασιστικής σημασίας, ίσως δεν τα έχει καν υπόψη του ή δεν κατανοεί το μέγεθός τους. Η Ελλάδα δεν απειλείται μόνο από την ανεργία και τη φτώχεια, ούτε από τις διαταραγμένες σχέσεις της με τις ευρωπαϊκές δυνάμεις – η Ελλάδα βρίσκεται σε διαδικασία γοργής εσωτερικής ενδόρρηξης.

Δύσκολα μπορεί να διαφωνήσει κανείς με τις οικονομικές εκτιμήσεις του Πολ Κρούγκμαν και με την ανθρωπιστική, σοσιαλδημοκρατική του αντίληψη. Έτσι κι αλλιώς, οι liberals εμφανίζονται ως καλοί, έναντι των κακών συντηρητικών και ελευθεριακών. Η περιβόητη λιτότητα δεν λύνει τα προβλήματα – εκτός, βεβαίως, αν συνοδεύεται από ριζικές, δομικές μεταρρυθμίσεις, τις οποίες, όπως έχουμε αποδείξει, δεν επιθυμούμε στην Ελλάδα. Πράγματι, τα προβλήματα δεν λύνονται με το να τους ρίχνεις λεφτά· δεν λύνονται ούτε με το να τους αφαιρείς λεφτά. 

Οι Έλληνες κάνουν λάθος με το να πιστεύουν ότι οι λύσεις συνιστούν υλικά συστήματα, με το να αποδίδουν όλα τους τα δεινά στην έλλειψη χρημάτων, στο γεγονός ότι ήμασταν, ανέκαθεν, μια χώρα «ταλαίπωρη» και «έρμη» – πράγμα που, άλλωστε, ειπώθηκε μετά το τέλος της διάλεξης μαζί με ευχαριστίες για τον φιλελληνισμό του Πολ Κρούγκμαν.

Αυτή η «έρμη χώρα» δεν έχει αποφασίσει περί ουσιωδών ζητημάτων που, σε άλλες, λιγότερο «έρμες» χώρες, θεωρούνται δεδομένα και αυτονόητα. 

Ο Πολ Κρούγκμαν δεν αναφέρθηκε στην ενδογενή βία της ελληνικής κοινωνίας που υπονομεύει τη σταθερότητα, τη νομιμότητα και την ευταξία, καθιστώντας τους θεσμούς προαιρετικούς και εμποδίζοντας τη λειτουργία της οικονομίας και την καθημερινότητα των πολιτών. Ούτε έκανε λόγο για την εχθρότητα της κυρίαρχης ιδεολογίας προς την επιχειρηματικότητα, εφόσον η «έρμη χώρα» δεν έχει αποφασίσει αν θέλει να προχωρήσει στον δρόμο του καπιταλισμού ή αν προτιμά, εν τέλει, ένα σοβιετικό πρότυπο ή απλούστατα το χάος. Λαός και κυβέρνηση φαίνονται σήμερα ενωμένοι στην αμφισβήτηση κατάφωρων αληθειών – κι αν ο ορισμός της παραφροσύνης είναι η απομάκρυνση από την πραγματικότητα και η παραμόρφωσή της, τότε πρόκειται για ομαδική παραφροσύνη. 

Ο Πολ Κρούγκμαν ίσως δεν φαντάζεται ότι οι Έλληνες επιμένουν στα οράματα του εμφυλίου πολέμου και ότι, εν πολλοίς, πιστεύουν ότι το ποθούμενο σοσιαλιστικό σύστημα κατέρρευσε σε άλλες χώρες, όχι εξαιτίας των φρικαλεοτήτων του, αλλά επειδή το στραγγάλισε ο δόλιος καπιταλιστικός κλοιός. Εφόσον λοιπόν το σοσιαλιστικό ερώτημα –όχι μόνον το «σοσιαλδημοκρατικό»– παραμένει ανοιχτό, δεν αρθρώνεται καμιά κριτική για τις καταχρήσεις της σοσιαλδημοκρατίας, για τα τερατώδη πολιτικά και οικονομικά σφάλματα του κράτους προνοίας που βάλθηκε να κατατρώγει τον ίδιο του τον εαυτό.

Η ελληνική κρίση οφείλεται στην απερίσκεπτη συμμετοχή της Ελλάδας στην ΕΕ και στην ευρωζώνη, αλλά επιδεινώνεται για λόγους που πρέπει να αναζητηθούν στην ελληνική ιστορία, την πολιτική, τη νοοτροπία και την εθνοψυχιατρική. Όμως, ο Πολ Κρούγκμαν, ως Αμερικανός liberal, βλέπει τον κόσμο με καλοσύνη και αισιοδοξία: 

Ισως δεν αντιλαμβάνεται την αντιστροφή των αξιών, τον αυτοκτονικό ψυχισμό, τη ροπή προς την ανομία, το κοινωνικό μίσος που καλλιεργούνται από το ίδιο το πολιτικό σύστημα, από την επίσημη πολιτική ρητορική. Στην Ελλάδα μπορείς να χτίσεις πολιτική καριέρα ακόμα κι αν είσαι αναρχικός, προστάτης της τρομοκρατίας, σταλινικός, ναζιστής, φονταμενταλιστής, ή ψυχασθενής. Anything goes· δεν υπάρχουν κανόνες, δεν εφαρμόζονται αρχές. Η κυρίαρχη ιδεολογία είναι «ο νόμος του εργάτη», πλην όμως χωρίς εργάτες, εφόσον οι περισσότεροι Έλληνες είναι είτε άνεργοι, είτε άεργοι, είτε συνταξιούχοι.

Κοντολογίς, ο Πολ Κρούγκμαν μιλούσε για την Ελλάδα σαν να πρόκειται για μια χώρα με υπέρογκα χρέη που βρίσκεται σε οικονομική κρίση (όχι απλώς ύφεση –recession– αλλά depression). Φοβάμαι ότι το ζήτημα είναι πολύ πιο περίπλοκο: 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: "Φίλοι Σκωτσέζοι να φοβάστε, να φοβάστε πολύ"

Του Paul Krugman / The New York Times

Σε λίγες ημέρεςθα διεξαχθεί στη Σκωτία δημοψήφισμα σχετικά με την απόσχισή της από τη Βρετανία. Οι δημοσκοπήσεις εμφανίζουν αυξημένο το ποσοστό υπέρ της ανεξαρτητοποίησής της, καθώς τα κόμματα που διεξήγαγαν την εκστρατεία, κατόρθωσαν να μειώσουν τον «παράγοντα του φόβου», την ανησυχία για τους οικονομικούς κινδύνους του εγχειρήματος.
Εχω ένα μήνυμα για τους Σκωτσέζους: Να φοβάστε, να φοβάστε πολύ. 

Οι κίνδυνοι είναι τεράστιοι. Ισως πιστεύετε πως η Σκωτία μπορεί να γίνει σαν τον Καναδά, αλλά μάλλον θα καταλήξει σαν την Ισπανία χωρίς τον λαμπερό ήλιο. Ο Καναδάς όπως και η Σκωτία είναι μια σχετικά μικρή οικονομία που συναλλάσσεται εμπορικά κυρίως με τη γειτονική πολύ μεγαλύτερή του χώρα. Οπως και η Σκωτία, άλλωστε, είναι από πολιτικής απόψεως στα αριστερά του γιγάντιου γείτονα.
Ο Καναδάς ευημερεί, έχει σταθερή οικονομία (αν και εγκυμονεί κινδύνους το υψηλό επίπεδο χρέους των νοικοκυριών του και η φούσκα της αγοράς στέγης), ενώ έχει εφαρμόσει επιτυχώς πολιτικές πολύ πιο αριστερές από του νότιου γείτονά του. 

Εχει καταβάλει ο Καναδάς κάποιο τίμημα για την ανεξαρτησία του;  

Μάλλον ναι. Η παραγωγικότητα της εργασίας ανέρχεται στα 3/4 εκείνης των ΗΠΑ και το χάσμα μπορεί να αντανακλά εν μέρει το μικρό μέγεθος της καναδικής αγοράς. Και πάλι μπορεί να υποστηρίξει κανείς πως ο Καναδάς τα πηγαίνει καλά.
Ωστόσο, ο Καναδάς έχει δικό του νόμισμα, επομένως η κυβέρνηση δεν μπορεί να μείνει χωρίς χρήματα, μπορεί να στηρίξει τις τράπεζές της αν χρειαστεί και πολλά άλλα. 

Αυτό δεν ισχύει για τη Σκωτία. Θα μπορούσε η Σκωτία να έχει δικό της νόμισμα; Ισως, αν και η οικονομία της είναι πολύ πιο άρρηκτα συνδεδεμένη με της υπόλοιπης Βρετανίας από όσο η οικονομία του Καναδά με την αμερικανική και θα ήταν δύσκολο να επιχειρήσει ένα δικό της νόμισμα. Το κίνημα ανεξαρτησίας της Σκωτίας έχει διακηρύξει με σαφήνεια πως προτίθεται να διατηρήσει τη στερλίνα ως εθνικό νόμισμα. Ομως ο συνδυασμός της πολιτικής ανεξαρτησίας με ένα κοινό νόμισμα είναι συνταγή για καταστροφή.
Αν η Ισπανία και όσες χώρες εγκατέλειψαν τα νομίσματά τους για να υιοθετήσουν το ευρώ ανήκαν σε μια αληθινή ομοσπονδία με κοινούς κρατικούς θεσμούς, η πρόσφατη οικονομική της ιστορία θα ήταν παρόμοια με αυτή της πολιτείας της Φλόριντα. Οι δύο οικονομίες γνώρισαν μια τεράστια φούσκα στην αγορά στέγης από το 2000 ώς το 2007. Τόσο η μία όσο και η άλλη είδαν να σκάει αυτή η φούσκα με θεαματικό τρόπο. Γνώρισαν, έτσι, και οι δύο μια ραγδαία ύφεση, κατά συνέπεια και οι δύο γνώρισαν κατάρρευση των φορολογικών εσόδων και εκτίναξη των δαπανών για επιδόματα ανεργίας. Στη συνέχεια, όμως, οι πορείες τους ήταν διαφορετικές. Στη Φλόριντα, οι δημοσιονομικές επιπτώσεις της ύφεσης επιβαρύνουν κυρίως όχι την τοπική κυβέρνηση αλλά την Ουάσιγκτον, που εξακολούθησε να καλύπτει το κόστος της κοινωνικής ασφάλισης, καθώς και των επιδομάτων ανεργίας. Η Φλόριντα δέχθηκε, άλλωστε, βοήθεια μεγάλης κλίμακας.
Η Ισπανία, αντιθέτως, ανέλαβε όλο το κόστος της φούσκας της αγοράς στέγης και το αποτέλεσμα ήταν μια δημοσιονομική κρίση που επιδεινώθηκε από τον φόβο μιας τραπεζικής κρίσης μη διαχειρίσιμης για την ισπανική κυβέρνηση που θα είχε κυριολεκτικά μείνει από ρευστό. Εκτινάχθηκε το κόστος δανεισμού της Ισπανίας και η κυβέρνηση αναγκάστηκε να καταφύγει σε βάρβαρη λιτότητα. Ακολούθησε τρομερή ύφεση με ανεργία των νέων άνω του 50%. Ακόμη και χώρες της Ευρωζώνης με συνετά οικονομικά, όπως η Φινλανδία και η Ολλανδία, επλήγησαν από μια βαθύτατη και παρατεταμένη ύφεση.
Εν ολίγοις όλα όσα συνέβησαν στην Ευρώπη από το 2009 και μετά κατέδειξαν ότι ένα κοινό νόμισμα είναι πολύ επικίνδυνο χωρίς κοινή κυβέρνηση. Με οικονομικούς όρους, η δημοσιονομική και τραπεζική ενοποίηση αποτελούν στοιχειώδη συστατικά μια σωστής νομισματικής ζώνης.  

ΚΟΙΝΩΝΙΑ και ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: Οι ανάξιοι πλούσιοι

"Αυτό είναι δικό σου γιέ μου. Ανήκει στην οικογένεια εδώ και πολλές γενιές..."

Του PAUL KRUGMAN / The New York Times

Η πραγματικότητα της αυξανόμενης ανισότητας στην Αμερική είναι εμφανής. Μετά τα τέλη της δεκαετίας του 1970 οι πραγματικοί μισθοί του κατώτερου μισού του εργατικού δυναμικού έχουν παραμείνει ίδιοι ή έχουν μειωθεί, ενώ τα εισοδήματα του ανώτερου 1% έχουν σχεδόν τετραπλασιαστεί (και τα εισοδήματα του ανώτερου 0,1% έχουν αυξηθεί ακόμη περισσότερο). Ενώ μπορούμε και θα έπρεπε να ξεκινήσουμε στις ΗΠΑ μία σοβαρή συζήτηση γύρω από το τί πρέπει να κάνουμε για αυτή την κατάσταση, το ίδιο το γεγονός - ότι ο αμερικανικός καπιταλισμός όπως είναι σήμερα υποσκάπτει τα θεμέλια της μεσαίας τάξης - παρουσιάζεται σαν να μην πρέπει καν να αποτελεί θέμα συζήτησης. Αλλά αποτελεί.

Εν μέρει αυτό αντανακλά το διάσημο ρητό του Άπτον Σίνκλερ: «Είναι δύσκολο να κάνεις κάποιον να κατανοήσει κάτι, όταν ο μισθός του εξαρτάται ακριβώς από τη μή κατανόησή του». Αλλά επίσης πιστεύω ότι αντανακλά την αντιπάθεια προς τις επιπτώσεις των αριθμών, που φαντάζουν ανοιχτή πρόσκληση σε έναν ταξικό πόλεμο - ή, αν προτιμάτε, μίας απόδειξης ότι ο ταξικός πόλεμος ήδη συντελείται, με τους πλουτοκράτες να βρίσκονται στην επίθεση. 

Το αποτέλεσμα είναι μία ισχυρή εκστρατεία στατιστικής συσκότισης.

Στη χειρότερη εκδοχή της, αυτή η εκστρατεία πλησιάζει την καθαρή διαστρέβλωση. 

Στην καλύτερη, περιλαμβάνει έναν δεξιοτεχνικό τρόπο για να προπαγανδίσει αυτό που εγώ χαρακτηρίζω ως «μύθο των άξιων πλουσίων». 

Για ένα παράδειγμα της ντε φάκτο διαστρέβλωσης, κάποιος δεν χρειάζεται να κοιτάξει πέρα από ένα πρόσφατο άρθρο του Μπρετ Στίβενς της Wall Street Journal, το οποίο πρώτα κατηγορεί (αδίκως) τον πρόεδρο Ομπάμα ότι έκανε ένα αντικειμενικό λάθος και μετά συνεχίζει υποστηρίζοντας ότι η αυξανόμενη οικονομική ανισότητα δεν είναι κάτι σημαντικό, επειδή όλοι έχουν μεγάλα κέρδη.

Λένε, για παράδειγμα, ότι τα εισοδήματα του κατώτερου ενός πέμπτου του πληθυσμού των ΗΠΑ έχουν αυξηθεί κατά 186% από το 1979. Αν αυτό σας ακούγεται λάθος, είναι επειδή είναι λάθος: πρόκειται για έναν εικονικό αριθμό, όχι προσαρμοσμένο στον πληθωρισμό. Ο διορθωμένος αριθμός δείχνει ότι τα εισοδήματα τους στην πραγματικότητα μειώνονται.

Ωραία, αυτή είναι η καθαρή διαστρέβλωση. Τί συμβαίνει όμως με την πιο ευγενική μορφή της;  

Έχω παρατηρήσει ότι οι συντηρητικοί έχουν εμμονή με την ιδέα ότι η φτώχεια στην πραγματικότητα είναι αποτέλεσμα προβλημάτων στον χαρακτήρα των φτωχών.  

Αυτό κάποτε μπορεί να είχε ψήγματα αλήθειας, αλλά τουλάχιστον τις τελευταίες τρεις δεκαετίες το βασικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι φτωχοί είναι η έλλειψη θέσεων εργασίας με ικανοποιητικές αποδοχές. 

Αλλά ο μύθος των «ανάξιων φτωχών» επιμένει και εξίσου επιμένει ο αντίθετος μύθος, αυτός των «άξιων πλουσίων». Η ιστορία έχει ως εξής: 

Oι εύποροι της Αμερικής είναι εύποροι επειδή έκαναν διαφορετικές επιλογές στον τρόπο ζωής τους. Φρόντισαν να έχουν καλή εκπαίδευση, παντρεύτηκαν και έμειναν παντρεμένοι και ούτω καθεξής. Βασικά, ο πλούτος είναι επιβράβευση για την προσκόλληση στις βικτοριανές αξίες.

Τί δεν πάει καλά με αυτή την ιστορία;  

Ακόμη και με τους δικούς της όρους αναφέρεται σε ευκαιρίες που δεν υπάρχουν. Για παράδειγμα, πώς άραγε τα παιδιά των φτωχών, ή ακόμη και της εργατικής τάξης, μπορούν να έχουν καλή εκπαίδευση σε μία εποχή που τα δίδακτρα στα δημόσια πανεπιστήμια αυξάνονται και η υποστήριξη μειώνεται;  

Ακόμη και οι κοινωνικοί δείκτες της οικογενειακής σταθερότητας είναι, ως έναν σημαντικό βαθμό, οικονομικά φαινόμενα: τίποτε δεν επηρεάζει περισσότερο τις οικογενειακές αξίες από την έλλειψη επαγγελματικών ευκαιριών.

Αλλά το βασικό πρόβλημα με αυτό τον μύθο είναι ότι δεν αναγνωρίζει τους πραγματικούς νικητές αυτής της κατάστασης. Γιατί ακόμη και οι λεγόμενοι εργαζόμενοι «του λευκού κολλάρου», είναι απλά καλά. Το κίνημα Occupy έκανε γνωστό τον όρο του «1 τοις εκατό» για την ανερχόμενη ελίτ, αλλά αυτή περιλαμβάνει πολλούς ανθρώπους: τα περισσότερα κέρδη του ανώτερου ένα τοις εκατό πηγαίνουν στην πραγματικότητα σε μία ακόμη πιο μικρή ελίτ, στο 0,1%.  

Ποιοί είναι αυτοί οι τυχεροί; 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: "Λυπάμαι μα ο Paul Krugman κάνει λάθος"

Του οικονομολόγου Anders Αslund / Slate

Από το 2008, εκτός από τον βραβευμένο με Νόμπελ δημοσιογράφο στους New York Times και καθηγητή Οικονομίας στο Princeton, Πολ Κρούγκμαν, ελάχιστοι άνθρωποι έχουν γράψει για την οικονομική κρίση της Ευρώπης. 

Πέντε χρόνια μετά, μπορούμε να πούμε ότι η Ευρωζώνη ζει ακόμη, παρά τις προβλέψεις του και παρά το γεγονός ότι οι χώρες που επέλεξαν να επιβάλλουν λιτότητα -αντίθετα με ότι διακήρυσσε ο Κρούγκμαν- τα κατάφεραν τόσο οικονομικά όσο και πολιτικά.

Η άποψη του Κρούγκμαν γίνεται ευρέως αποδεκτή στον οικονομικό αγγλοσαξονικό κόσμο. Τυγχάνει ευρύτατης αποδοχής και επιβολής πάνω στις πολιτικές που οι χώρες επιλέγουν να υιοθετήσουν. Γι' αυτό αξίζει να κάνουμε έναν απολογισμό των λεγομένων του για την κρίση στην Ευρώπη. 

Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι προβλέψεις του βγήκαν λάθος. Όλοι κάνουν λάθη. Αυτό που είναι προβληματικό είναι ότι εκπροσωπεί μόνος του ένα λανθασμένο όραμα οικονομικής πολιτικής.

Την πρώτη φορά που εξεπλάγην από τη λανθασμένη εικόνα του Κρούγκμαν για τη χρηματοπιστωτική κρίση της Ευρώπης ήταν τον Δεκέμβριο του 2008. Είχε γράψει ένα άρθρο σε μπλοκ που με άφησε άφωνο. Το άρθρο είχε τίτλο «Η Λετονία είναι η νέα Αργεντινή». Ακόμη και η σύγκριση που έκανε ήταν περίεργη.

Η Αργεντινή έχει μια σημαντική και κλειστή οικονομία επικεντρωμένη σε λαϊκίστικες οικονομικές πολιτικές. Η Λετονία παρουσιάζει μια μικρή και ανοιχτή οικονομία, όντας μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης με λίγα χρέη και ένα εξαιρετικό εμπορικό περιβάλλον. Οι μόνες ομοιότητες που μπορεί να υπάρχουν ανάμεσα στις δύο χώρες είναι οι χρηματοπιστωτικές κρίσεις οι οποίες προκλήθηκαν από ελλείμματα σημαντικά, που τις οδήγησαν σε αποκλεισμό από τις αγορές.

Ξεκινώντας από αυτή την εύκολη αναλογία, ο Κρούγκμαν συμπέραινε ότι η Λετονία έπρεπε να επιστρέψει στο εθνικό της νόμισμα, όπως έκανε και η Αργεντινή, αλλά φυσικά κάτι τέτοιο δεν συνέβη. Η κυβέρνηση της Λετονίας αγνόησε τη συμβουλή του. Εμεινε σταθερή στην Ευρωζώνη και επέβαλε δρακόντεια μέτρα λιτότητας. Σύντομα η εμπιστοσύνη στις αγορές αποκαταστάθηκε και πραγματοποιήθηκαν πολλές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

Σήμερα η Λετονία έχει τη γρηγορότερη ανάπτυξη της Ευρώπης.  

Το λάθος του Κρούγκμαν ήταν ότι έβλεπε μόνο ένα μέρος από τους δείκτες και έβγαζε απλουστευτικά συμπεράσματα.  

Ωστόσο, το πιο χτυπητό λάθος του Κρούγκμαν είναι η προφητεία του ότι θα διαλυθεί η Ευρωζώνη και μάλιστα την τοποθετούσε μεταξύ Απριλίου του 2010 και Ιουλίου του 2012. 

 Ε, λοιπόν, πάλι έκανε λάθος. Οχι μόνο η Ευρωζώνη δεν διαλύθηκε αλλά επιπλέον, το 2009, η Σλοβακία έγινε μέλος της, και ακολούθησε η Εσθονία το 2011. Η Λετονία θα κάνει το ίδιο τον Ιανουάριο του 2014.

Ακόμη κι αν όλοι έχουμε δικαίωμα στο λάθος, αυτό που έκανε ο Κρούγκμαν ήταν πολύ βαρύ... Δεν κατάλαβε ότι ακόμη κι αν το ευρώ εξαφανιζόταν η Ε.Ε. θα επιβίωνε. Το δήλωσε και ο Μάριο Ντράγκι τον Ιούλιο του 2011, ότι η ΕΚΤ θα έκανε ότι χρειαζόταν για να σώσει το ευρώ.

Τον περασμένο αιώνα, τρεις οικονομικές ενώσεις διαλύθηκαν: 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Oι γείτονες απ την κόλαση...

Τoυ Paul Krugman / The New York Times

Εχετε λοιπόν ένα γείτονα που έκανε τη ζωή σας κόλαση. Πρώτα σάς ενέπλεξε σε μια δικαστική διαμάχη. Και οι δύο πληρώνετε τεράστιους λογαριασμούς σε δικηγόρους. Κατόπιν απείλησε ότι θα δείρει εσάς και τα μέλη της οικογενείας σας. Τώρα, όμως, λέει ότι θέλει να κλείσει το θέμα. Και αυτό είναι καλό και για τις δύο πλευρές. Θα το κάνει, λέει, αν του… χαρίσετε το αυτοκίνητό σας! Α, και θα σταματήσει να σας απειλεί, αλλά μόνο για μία βδομάδα. Κατόπιν δεν εγγυάται τίποτα!  

Μια πρόταση όχι και τόσο δελεαστική, έτσι; 

 Α, και μία ακόμη «λεπτομέρεια»: οι συγγενείς του γείτονα τον παροτρύνουν να σας ζητήσει επίσης να σκοτώσετε τον σκύλο σας!

Τώρα, αντιλαμβάνεστε την τρέχουσα κατάσταση των διαπραγματεύσεων για τον προϋπολογισμό των ΗΠΑ. Οι μετοχές εκτινάχθηκαν την περασμένη εβδομάδα, καθώς επικράτησε η αίσθηση πως οι Ρεπουμπλικανοί ήταν έτοιμοι να κάνουν πίσω, περιορίζοντας τους εκβιασμούς τους για το κλείσιμο του κράτους και την αύξηση των ορίων δανεισμού. Ο συμβιβασμός ήταν όμως του είδους που περιγράφουμε αναφορικά με τον γείτονα, συμπεριλαμβανομένου του γεγονότος ότι το όριο δανεισμού θα αυξανόταν προσωρινά, οπότε σύντομα οι ΗΠΑ θα ξαναβρίσκονταν εκ νέου στο χείλος της κρίσης.

Δεν νομίζω ότι η λέξη «συμβιβασμός» σημαίνει αυτό που νομίζει ο Πολ Ράιαν, ο πρόεδρος της Επιτροπής της Βουλής των Αντιπροσώπων για τον Προϋπολογισμό. Πάνω απ’ όλα δεν προσφέρει εκείνο το ένα και μοναδικό πράγμα στο οποίο ούτε θέλει αλλά ούτε και μπορεί να κάνει πίσω ο Λευκός Οίκος: το τέλος των εκβιασμών για το όριο δανεισμού. 

Σημαίνουν όλα αυτά ότι οι ΗΠΑ θα χτυπήσουν κόκκινο, στο όριο του δανεισμού; 

Είναι πιθανόν… Ουδείς γνωρίζει πραγματικά, όμως οι προσεκτικοί παρατηρητές θεωρούν ότι οι πιθανότητες να μην υπάρξει συμφωνία πριν οι ΗΠΑ «ξεμείνουν από λεφτά», είναι πλέον 50-50.

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ και ΠΟΛΙΤΙΚΗ: "Επαναστάτες" χωρίς... μυαλό!

Tου Paul Krugman / The New York Times

Ισως έτσι να τελειώνει ο κόσμος: όχι με μια μεγάλη έκρηξη, αλλά, συγκεκριμένα, με μια έκρηξη θυμού.

Εντάξει, το προσωρινό κατέβασμα των ρολών εκ μέρους της ομοσπονδιακής κυβέρνησης των ΗΠΑ δεν θα σήμαινε και το τέλος του κόσμου... Ωστόσο, μια δήλωση αδυναμίας του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ, που θα συμβεί αν δεν αυξήσει σύντομα το Κογκρέσο τα όρια δανεισμού του κράτους, μπορεί να οδηγήσει σε χρηματοπιστωτική καταστροφή.  

Δυστυχώς, πολλοί Ρεπουμπλικανοί είτε δεν το κατανοούν είτε δεν τους ενδιαφέρει.

Ας αναφερθούμε όμως πρώτα στα οικονομικά θέματα. 

Μετά το κατέβασμα των ρολών του αμερικανικού κράτους το 1995 και το 1996, πολλοί παρατηρητές κατέληξαν στο συμπέρασμα πως, αν και τέτοια γεγονότα δεν είναι θετικά, ασφαλώς δεν αποτελούν και καταστροφή. Αλλωστε, οι υπηρεσίες πρώτης ανάγκης συνεχίζουν να παρέχονται και, πέραν μιας μικρής «ενόχλησης» για τον πολύ κόσμο, η ζημία δεν είναι παρά προσωρινή. Αυτά ισχύουν ακόμη μερικώς, αλλά είναι σημαντικό να υπενθυμίσουμε ότι όταν «έκλεισε το κράτος» επί προεδρίας Κλίντον, η αμερικανική οικονομία βρισκόταν στα καλύτερά της. Σήμερα, η οικονομία μας είναι αδύναμη, γεγονός που οφείλεται μερικώς στις μειωμένες δημόσιες δαπάνες. Το να κατεβάσει ρολά το κράτος σημαίνει ακόμη ένα πλήγμα για την πραγματική οικονομία, που θα είναι σημαντικό αν το κράτος παραμείνει κλειστό για μεγάλο χρονικό διάστημα. Και όμως, το κλείσιμο του κράτους δεν είναι κάτι τρομερό αν συγκριθεί με την πιθανότητα να αρνηθεί το Κογκρέσο να εγκρίνει την αύξηση των ορίων δανεισμού του Δημοσίου.

Εάν φτάσουμε στα όρια του δανεισμού θα μας εξαναγκάσει ως χώρα σε μια άμεση, τεράστια περικοπή δαπανών, που είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα επαναφέρει την αμερικανική οικονομία σε κατάσταση ύφεσης.  

Πέραν αυτού, η αδυναμία να αυξηθεί το εν λόγω όριο θα σημάνει τη μη εξυπηρέτηση του υπάρχοντος χρέους των ΗΠΑ. Κάτι τέτοιο θα έχει πιθανότατα τρομακτικές επιπτώσεις.

Γιατί; 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: Nτιτρόιτ, η νέα... Ελλάδα!!!

Του PAUL KRUGMAN / International Herald Tribune

Οταν το Ντιτρόιτ κήρυξε χρεοκοπία, γνωρίζω πως δεν ήμουν ο μόνος μεταξύ των οικονομολόγων που ένιωσε ένα δυσάρεστο αίσθημα αναφορικά με την πιθανή επίδραση που θα μπορούσε να έχει αυτή η χρεοκοπία στην πολιτική συζήτηση εντός των ΗΠΑ.

Θα ξαναζούσαμε άραγε τα της Ελλάδας από την αρχή;  

Ξεκάθαρα, κάποιοι θα ήθελαν να συμβεί κάτι τέτοιο. Ας βάλουμε λοιπόν τα πράγματα στη σωστή τους κατεύθυνση προτού να είναι πολύ αργά.

Οπως ίσως θυμάστε, πριν από λίγα χρόνια η Ελλάδα βυθίστηκε σε οικονομική κρίση. Αυτό ήταν κάτι κακό, αλλά θα έπρεπε να έχει περιορισμένες επιπτώσεις στον υπόλοιπο κόσμο. Η ελληνική οικονομία, άλλωστε, είναι αρκετά μικρή (στην πραγματικότητα, μόλις μιάμιση φορά μεγαλύτερη από την οικονομία της μητροπολιτικής περιοχής του Ντιτρόιτ). Δυστυχώς, πολλοί πολιτικοί χρησιμοποίησαν την ελληνική κρίση για να αποπροσανατολίσουν τη δημόσια συζήτηση και να μετατοπίσουν το κεντρικό θέμα από τη δημιουργία θέσεων εργασίας στη δημοσιονομική ορθότητα. Η αλήθεια είναι πως η Ελλάδα ήταν μια πολύ ειδική περίπτωση που άφησε πίσω της λίγα μαθήματα (ενδεχομένως να μην άφησε και κανένα) για τη χάραξη ευρύτερης οικονομικής πολιτικής.

Αλλωστε, ακόμη και εντός της Ελλάδας, τα ελλείμματα του προϋπολογισμού ήταν μόνο ένα μέρος του προβλήματος. Παρ' όλ' αυτά, για ένα διάστημα η πολιτική συζήτηση στον δυτικό κόσμο είχε «ελληνοποιηθεί» απολύτως. Ολοι ήταν Ελλάδα ή επρόκειτο να μετατραπούν σε Ελλάδα. Και αυτή η λάθος στροφή έκανε μεγάλη ζημιά στις προοπτικές οικονομικής ανάκαμψης.

Τώρα οι στρίγκλες των ελλειμμάτων έχουν μια νέα περίπτωση να παρερμηνεύσουν.

Αποτελούν τα προβλήματα του Ντιτρόιτ την αιχμή μιας εθνικής συνταξιοδοτικής κρίσης;  

Οχι. Οι συντάξεις όντως υποχρηματοδοτούνται αλλά πολλές κυβερνήσεις κάνουν βήματα για να αντιμετωπίσουν το συγκεκριμένο έλλειμμα. Αυτά τα βήματα ακόμη δεν επαρκούν. Σύμφωνα με υπολογισμούς του Κολεγίου της Βοστόνης, οι συνταξιοδοτικές εισφορές φέτος θα είναι κατά 25 δισ. δολ. μικρότερες από όσο θα έπρεπε. Κι όμως, σε μια οικονομία 16 τρισ. δολ., αυτό δεν είναι τόσο μεγάλο θέμα.

Μήπως ήταν μεμονωμένα το Ντιτρόιτ ανεύθυνο στους χειρισμούς του; 

Και πάλι, όχι. Αν και όντως πάσχει από ιδιαιτέρως κακή διακυβέρνηση, το Ντιτρόιτ ήταν επί το πλείστον απλώς ένα αθώο θύμα των δυνάμεων της αγοράς.  

Πώς; Εχουν οι δυνάμεις της αγοράς θύματα; 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: O πόθος για τον χρυσό

Tου Paul Krugman / New York Times

Η πρόσφατη πτώση της τιμής του χρυσού αποδεικνύει ότι το πολύτιμο μέταλλο μπορεί τόσο να «χάσει» αξία όσο και να «κερδίζει». Ισως θεωρείτε ότι επισημαίνω το αυτονόητο, όπως όμως αναφέρει η εφημερίδα The New York Times η πτώση αυτή έχει σοκάρει πολλούς μικροεπενδυτές, που θεωρούσαν τον χρυσό ως την ασφαλέστερη επιλογή.

Και εδώ έρχεται το δίδαγμα. Eνα από τα βασικά χαρακτηριστικά της σύγχρονης εποχής στις ΗΠΑ είναι ότι όλα είναι πολιτική. Η αξιοσημείωτη, πρόσφατη επικέντρωση στον χρυσό, δείχνει ότι η πολιτικοποίηση μπορεί να επηρεάσει ακόμη και τις επενδυτικές επιλογές μας και όχι μόνον την ψήφο μας.

Το να έχει κάποιος εμμονή με τον χρυσό σημαίνει ότι πιστεύει ότι αποτελεί μοναδική επιλογή σε δύσκολους καιρούς. Σημαίνει επίσης ότι θεωρεί πως όλα θα έφτιαχναν, αν καταργούσαμε την Ομοσπονδιακή Τράπεζα και επιστρέφαμε στον παλιό καλό κανόνα του χρυσού, όταν η τιμή του δολαρίου συνδεόταν με τον χρυσό και όλα άρχιζαν και τελείωναν εκεί.  

Και τα δύο είδη «εμμονής με τον χρυσό» άνθισαν μετά το 2008.

Στις αρχές της χρηματοπιστωτικής χρήσης -ακόμη και σήμερα σε κάποιο βαθμό- είδαμε πολλά τηλεοπτικά κανάλια, ιδιαίτερα το Fox, να υποστηρίζουν τις επενδύσεις σε χρυσό για να μην αναφέρω την πληθώρα και των σχετικών διαφημίσεων. Πολλοί Αμερικανοί πείσθηκαν. Το ένα τρίτο όσων ερωτήθηκαν στο πλαίσιο δημοσκόπησης της Gallup το 2011, υποστήριξε ότι ο χρυσός αποτελούσε την καλύτερη δυνατόν μακροπρόθεσμη επένδυση. 

Την ίδια εποχή άρχισαν να αυξάνονται οι υποστηρικτές της επιστροφής στο καθεστώς του χρυσού κανόνα. Μάλιστα, στο προεκλογικό πρόγραμμα των Ρεπουμπλικανών αναφερόταν στην υιοθέτηση ξανά του χρυσού κανόνα, προτείνοντας τη συγκρότηση μιας επιτροπής που «θα μελετήσει πιθανούς τρόπους καθορισμού μιας σταθερής αξίας για το δολάριο…».

Ιστορικά, ο χρυσός κάθε άλλο παρά ασφαλής επένδυση υπήρξε. Ορισμένες φορές αποδίδει τα μέγιστα, όπως συνέβη στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και από το 2001 μέχρι το 2011. Ομως, η εκτίναξη της τιμής του τη δεκαετία του ’70 ακολουθήθηκε από μια... επική πτώση, με την πραγματική αξία του χρυσού να υποχωρεί κατά περισσότερο από τα δύο τρίτα. 

ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ - ΚΥΠΡΟΣ: "H Mεγαλόνησος πρέπει να φύγει απο το Ευρώ ΤΩΡΑ!!!" λέει ο Paul Krugman

Toυ PAUL KRUGMAN / The New York Times

Ένας ανταποκριτής, που σέβομαι απόλυτα, μου ζήτησε (ευγενικά) να πω την άποψή μου για το τί πρέπει να κάνει τελικά η Κύπρος. Αφήνοντας στην άκρη, όλα τα ερωτήματα πολιτικού ρεαλισμού. Και έχει δίκιο: Όσο πιστεύω ότι ωφελεί το να περνώ τον περισσότερο χρόνο μου δουλεύοντας επάνω στα όρια του πολιτικά εφικτού και βασιζόμενος σε έναν συνδυασμό λογικής και γελοιότητας, για να εξαλειφθούν αυτά τα όρια με την πάροδο του χρόνου, κάποια στιγμή θα πρέπει να πω ορθά κοφτά τι θα έκανα εγώ εάν μου δινόταν η ευκαιρία.
Αυτό εδώ θα έκανα: Ναι, η Κύπρος πρέπει να εγκαταλείψει το ευρώ. Τώρα.
 

Ο λόγος είναι ευθύς και κάθετος. Η παραμονή στο ευρώ συνεπάγεται τεραστίων διαστάσεων σοβαρή πίεση, η οποία θα διαρκέσει πολλά χρόνια, την ώρα που η Κύπρος προσπαθεί να χτίσει έναν νέο τομέα εξαγωγών. Η αποχώρηση από το ευρώ και η απελευθέρωση του νέου νομίσματος θα «εκτόξευε» αυτήν την προσπάθεια.
Αν ρίξει κανείς μια ματιά στο εμπορικό προφίλ της Κύπρου, θα διαπιστώσει πόση ζημιά θα υποστεί η χώρα. 

Πρόκειται για μια πολύ ανοικτή οικονομία, με δύο βασικούς τομείς εξαγωγών: Τις τραπεζικές υπηρεσίες και τον τουρισμό. Ο ένας από τους δύο μόλις εξαφανίστηκε. Αυτό θα οδηγούσε από μόνο του σε τεράστια ύφεση. Κερασάκι στην τούρτα, είναι η Τρόϊκα, η οποία απαιτεί νέα λιτότητα, αν και η χώρα είχε σκληρά ισοζύγια. Δεν θα εκπλαγώ εάν δω μία μείωση της τάξεως του 20% του πραγματικού Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος.
Τι περιλαμβάνει ο δρόμος μπροστά μας; 

Η Κύπρος πρέπει να έχει τουριστική έκρηξη, συν ραγδαία ανάπτυξη άλλων εξαγωγών-η σκέψη μου πηγαίνει στην γεωργία, αν και δεν ξέρω πολλά για το αντικείμενο.
Ο προφανής τρόπος για να φτάσει κανείς εκεί είναι μέσα από μια τεράστια υποτίμηση. Ναι, στο τέλος, αυτό πολύ πιθανόν να επιφέρει φθηνές συμφωνίες που θα προσελκύσουν όμως πολλούς Βρετανούς τουρίστες.
Το να φτάσει στο ίδιο σημείο περικόπτοντας ονομαστικά τους μισθούς θα πάρει πολύ περισσότερο χρόνο και θα επιφέρει πολύ μεγαλύτερη ανθρώπινη και οικονομική ζημιά.
Όμως είναι πιθανόν να φύγει από το ευρώ; 

Ακόμη και ένα ίχνος ή ένδειξη εξόδου, θα προκαλούσε νευρική εκροή κεφαλαίων και τρέξιμο προς τις τράπεζες. Τώρα όμως ακόμη και αυτό είναι συζητήσιμο. Οι τράπεζες είναι κλειστές και το κεφάλαιο ελέγχεται. Έτσι, εάν εγώ ήμουν δικτάτορας, θα παρέτεινα την επίσημη αργία τόσο ώστε να προετοιμάσω το έδαφος για νέο νόμισμα.
OK, θα μου πείτε, αλλά τί θα γίνει με τα τραπεζογραμμάτια; 

ΚΥΠΡΟΣ: To άθροισμα μιας σειράς οικονομικών σφαλμάτων

Τoυ Paul Krugman / The New York Times

Σήμερα πλέον η κατάσταση στην Κύπρο είναι εντελώς σαφής, αλλά αυτή η σαφήνεια δεν συνοδεύεται από καθησυχασμό. Στην πραγματικότητα, φαίνεται ότι η Κύπρος έχει καταφέρει να συνδυάσει πάνω της όλα όσα σε άλλες περιπτώσεις αποδείχθηκαν λανθασμένα: 

- Τεράστιο τραπεζικό τομέα. 

Η Κύπρος έχει τραπεζικό σύστημα οκταπλάσιο του ΑΕΠ της, το οποίο βασίστηκε σε ένα τραπεζικό μοντέλο προσέλκυσης χρημάτων από το εξωτερικό με υψηλά επιτόκια και καλές ευκαιρίες φοροαποφυγής/φοροδιαφυγής. Κάνοντας μια μικρή έρευνα, αντιλήφθηκα κάτι που με μπέρδεψε.Επισήμως, μόνον το 40% των καταθέσεων στις κυπριακές τράπεζες προέρχεται από μη μόνιμους κατοίκους. Αυτό σημαίνει ότι οι μόνιμοι έχουν καταθέσεις ισοδύναμες σχεδόν με το 500% του ΑΕΠ και αυτό είναι τρελό.

Η απάντηση έγκειται στο ότι η λέξη «μόνιμοι κάτοικοι» δεν σημαίνει ό,τι νομίζετε. Μέρος των χρημάτων προέρχεται από εύπορους ξένους οι οποίοι ζουν στην Κύπρο. Από τα κεφάλαια αυτά ορισμένα προέρχονται από πλουσίους, οι οποίοι έχουν μεν άδεια παραμονής, αλλά δεν ζουν στο νησί. Αρα θα πρέπει να αντιληφθούμε πως οι κυπριακές καταθέσεις προέρχονται κυρίως από μη Κυπρίους, που τους δελέασε το επιχειρηματικό μοντέλο της χώρας.

  Το μοντέλο, όμως, λειτουργεί μόνον όταν δεν υπάρχουν σοβαρές ζημίες αλλού. Αυτό συνέβη όταν οι κυπριακές τράπεζες επένδυσαν σε ελληνικά ομόλογα και τη δική τους «φούσκα» ακινήτων, οπότε η κατάρρευση του μοντέλου ήταν αναπόφευκτη.

- Μία μεγάλη «φούσκα» ακινήτων μεγέθους Ισπανίας ή Ιρλανδίας.  

Δεν έχει διαλυθεί πλήρως, συνεπώς έπονται και άλλες ζημίες.

- Ο συνδυασμός της με το προαναφερθέν τραπεζικό μοντέλο είχε ως αποτέλεσμα τη μαζική υπερτίμηση. Οι τιμές και το κόστος αυξήθηκαν στην Κύπρο περισσότερο από οπουδήποτε αλλού στην Ευρωζώνη. Το 2008, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών υπερέβαινε το 15% του ΑΕΠ.

Τι μπορεί να γίνει; 

Κατ’ αρχάς οι κυπριακές τράπεζες δεν μπορούν να ανταποκριθούν στα δάνειά τους, τα οποία σε πολύ μεγάλο βαθμό έχουν τη μορφή καταθέσεων. Οπότε είναι αναπόφευκτη μία κάποια στάση πληρωμών στις καταθέσεις.  

Το αρχικό μέγα σφάλμα ήταν και των Ευρωπαίων και των Κυπρίων: