Συγγραφέα & καθηγητή της Φιλοσοφικής σχολής (VIII Παρισίων)
Οι λέξεις στην μεταπολιτευτική πολιτική πραγματικότητα είτε μένουν
ακατοίκητες, αποσυνδεόμενες από τα πράγματα και συγκαλύπτοντας το κενό
δια της κενολογίας είτε χρησιμεύουν ως προπέτασμα που τα συσκοτίζει είτε
αντιστρέφουν τη σημασία ή και την ίδια την πραγματικότητα είτε, ακόμη,
λειτουργούνε σαν άλλοθι αθωωτικά παροχετεύοντας ταυτόχρονα το βλέμμα.
Στην πρώτη φάση της μεταπολιτευτικής περιόδου, οι λέξεις
επανασυνδέονται για λίγο με τα πράγματα στον βαθμό που καθορίζουν
ευθύβολα κοινή απαξίωση της δικτατορίας και κατάφαση της δημοκρατίας,
πολλώ μάλλον που για πρώτη φορά στην ιστορία της νεώτερης Ελλάδος υπήρξε
κράτος ανοχής, κι η ίδια η δεξιά, εγκατέλειψε σιγά σιγά την
εθνικοφροσύνη και την καταρρακωμένη από τη δικτατορία γλώσσα της.
Εν συνεχεία όμως, η γλώσσα αρχίζει να λειτουργεί ιδεολογικά, και κατά
το περιεχόμενο και κατά τη γραμματοσυντακτική της υφή, η οποία γίνεται
σήμα κατατεθέν μιας φιλολαϊκότητος που εκφυλίζεται σε λιπαρό λαϊκισμό.
Έτσι, η παραδοσιακή Αριστερά, για να διαφυλάξει την κομματική και
ιδεολογική ορθοδοξία, θα καταφύγει στο ξυλόφθογγο ιδίωμα σχημάτων
δογματοπαγών και αποστεωμένων, που κεφαλαιοποιούν ακόμα κάποιους
μυθικούς απόηχους των καταβολών, και θα οχυρωθεί στο προστατευτικό
οστρακόδερμα των έτοιμων αληθειών και των στερεότυπων διατυπώσεων, όπου,
η μεν μορφολογία ομογενοποιείται εκβιαστικά (π.χ. πράξης και ποτέ και
πράξεως), η δε σύνταξη αποβαίνει μεταφρασμένη καθαρεύουσα (ονοματοποίηση
της ρηματικής ενέργειας, συνεπαγόμενη αλλεπαλληλία αλληλοεξαρτημένων
γενικών), παράγοντας γλώσσα κομποδεμένη, παγερή και λεξιπενική,
ομόλογη προς τη συγκεντρωτική δομή του κομματικού μηχανισμού και την
ανάγκη για απόλυτο έλεγχο των σημασιών. Συνάμα, την επαναστατικότητα
του ριζικού κοινωνικού μετασχηματισμού ως τελικού σκοπού αντικαθιστά
«μεταβατικώς» η «προοδευτικότητα», λέξη - πασπαρτού, αυταξίωτη όσο και
ασαφής, που σχηματοποιεί αντιθετικά τον κόσμο σε αντιδραστικούς -
συντηρητικούς από τη μια μεριά και προοδευτικούς από την άλλη,
αποσιωπώντας ότι πρόκειται ουσιαστικά για την κίνηση της διευρυμένης
αναπαραγωγής του κεφαλαίου και του κόσμου των σημασιών του, οπότε και η
άνευ αποχρώσεων κριτική που ασκεί στον καπιταλισμό επανεγγράφεται σ'
αυτόν ως ερεθιστική άκανθα τακτικών αυτοδιορθωτικών μηχανισμών και όχι
ως ρηξικέλευθη θολή.
Την ίδια έννοια υιοθετεί και η λεγόμενη ανανεωτική Αριστερά, η οποία
εγκαταλείπει μεν το απολιθωμένο αριστεροκομματικό ιδίωμα, αλλά ελλείψει
στερεώτερων αξόνων αναφοράς και θεωρητικής υποδομής («οράματος»),
συνεπώς και σκόπευσης στρατηγικής, επιδίδεται σε ασπόνδυλο τακτικισμό
κολλώντας στα γεγονότα, και η γλώσσα καλείται κι εδώ να αναπληρώσει το
κενό πάλι με το σχήμα συντήρηση - πρόοδος, που αποβαίνει πλέον
αφηρημένο αναφορικό υποκατάστατο σοσιαλδημοκρατικής αποχρώσεως, χωρίς
αξιώσεις ριζικού μετασχηματισμού, αποτυπώνοντας τη γενικότερη σύγχυση
της ραγδαία μεταβατικής περιόδου που διανύουμε. Με το Πασόκ, η
«Αλλαγή», σύνθημα «οραματικό» και λέξη φετίχ, που τα λέει όλα και
τίποτα, ένα είδος αριστερόφωνης λαϊκοφροσύνης (όπου συν τοις άλλοις το
αριστεροκομματικό ιδίωμα εναρμονίζεται κατά την ίδια τη
γραμματοσυντακτική του υφή με τη φύση της διοίκησης και του κρατικού
λαϊκισμού), ισοσκελίζει γλωσσικά το σοσιαλδημοκρατικό έλλειμμα στη
διαχείριση της καπιταλιστικής κρίσης, αποτυπώνοντας την αμφιθυμική
πρόσληψη της Αλλαγής ως διεκδικήσεως δικαιωμάτων χωρίς το αντίλυτρο των
υποχρεώσεων, ε ν (1) αποπραγματοποιεί κατά περίπτωση τα πράγματα
αναποδογυρίζοντας φραστικά την πραγματικότητά τους («φεύγουν οι βάσεις»
αμέσως μετά τη συμφωνία για την παράτασή τους εδώ ανήκει και η διπλή
γλώσσα: άλλη προς τα έξω και άλλη προς εσωτερική κατανάλωση) με τη δε
αυριανική συνιστώσα η μάχη των εντυπώσεων οδηγείται σ' εκείνα τα άκρα
όπου το υπέρογκο ψέμα μπορεί να γίνει πιστευτό ακριβώς επειδή είναι
απίστευτο!
