Ε-Ξ-Α-Ι-Ρ-Ε-Τ-Ι-Κ-Ο
Γράφει ο Drasko Jovanovic
Συγγραφέας | Διπλωμάτης | Νομικός ειδικός | Συγγραφέας του «Democracy Was Never the Plan», του «Calm and Confidence», του «Seesaw of Souls» και άλλων βιβλίων που είναι διαθέσιμα στο Amazon.
Το Παγκόσμιο Κύπελλο δεν έγινε πολιτικό. Έγινε ειλικρινές.
Για δεκαετίες προσποιούμασταν ότι το ποδόσφαιρο ένωνε τον κόσμο, ενώ οι πολιτικοί τον δίχαζαν.
Σήμερα κανείς δεν μπαίνει πια στον κόπο να προσποιηθεί.
Οι πολιτικοί κάθονται στις θέσεις των VIP. Τα στελέχη του ποδοσφαίρου περνούν μέσα από προεδρικά γραφεία. Οι τηλεοπτικές κάμερες ακολουθούν και τους δύο.
Και δισεκατομμύρια θεατές γίνονται, χωρίς να το γνωρίζουν, συμμετέχοντες σε μια συναλλαγή πολύ μεγαλύτερη από τον ίδιο τον αγώνα.
Πολλοί σχολιαστές ισχυρίζονται ότι η πολιτική εισέβαλε στο ποδόσφαιρο. Ίσως όμως το ποδόσφαιρο να εισέβαλε πρώτο στην πολιτική.
Οι παγκόσμιοι αθλητικοί θεσμοί ανακάλυψαν κάτι που κάθε κυβέρνηση τελικά μαθαίνει: Τίποτα δεν νομιμοποιεί την εξουσία πιο αποτελεσματικά από ένα κοινό που πιστεύει ότι ήρθε απλώς για να ψυχαγωγηθεί.
Οι πολιτικοί στέκονται δίπλα στα τρόπαια επειδή λίγη από τη δημοφιλία του ποδοσφαίρου μεταφέρεται και πάνω τους.
Οι ποδοσφαιρικοί αξιωματούχοι στέκονται δίπλα σε προέδρους επειδή η πολιτική εξουσία προστατεύει εμπορικά συμφέροντα, ρυθμίσεις ασφαλείας και διοργανώσεις δισεκατομμυρίων.
Γι’ αυτό και η πρόσφατη διαμάχη γύρω από τον ρόλο του Donald Trump κατά τη διάρκεια του Παγκοσμίου Κυπέλλου χάνει τη μεγαλύτερη εικόνα. Ο Trump δεν είναι η εξαίρεση. Είναι ο πιο πρόσφατος πελάτης. Πόσο απογοητευτικό για τον μεγαλύτερο πρόεδρο στην ιστορία της Αμερικής — αν το μέτρο ήταν το εγώ!
Η πραγματική ιστορία είναι ότι θεσμοί που κάποτε ισχυρίζονταν πως είναι πολιτικά ουδέτεροι δεν προσπαθούν πια καν να παραμείνουν ουδέτεροι. Ανταγωνίζονται για εγγύτητα στην εξουσία, επειδή η ίδια η εγγύτητα έχει γίνει πολύτιμο περιουσιακό στοιχείο.
Η FIFA έχει τελειοποιήσει ένα εξαιρετικό επιχειρηματικό μοντέλο.
Δεν επιλέγει ποτέ μια ιδεολογία. Απλώς εντοπίζει ποιος ελέγχει κάθε φορά τα αεροδρόμια, τις δυνάμεις ασφαλείας, τα τηλεοπτικά δικαιώματα και τα παγκόσμια πρωτοσέλιδα.
Χθες πόζαρε δίπλα σε μία κυβέρνηση. Σήμερα δίπλα σε μια άλλη. Αύριο δίπλα σε κάποιον άλλον. Οι σημαίες αλλάζουν. Οι φωτογραφίες παραμένουν εντυπωσιακά παρόμοιες.
Η ιστορία έχει ξαναδεί αυτό το μοτίβο.
Οι μεσαιωνικοί ηγεμόνες έχτιζαν καθεδρικούς ναούς. Οι κυβερνήσεις του 20ού αιώνα έχτιζαν μνημεία. Οι ηγέτες του 21ου αιώνα δανείζονται στάδια.
Η αρχιτεκτονική αλλάζει. Η αναζήτηση νομιμοποίησης ποτέ.
Στο μεταξύ, η FIFA συνεχίζει να μιλά τη γλώσσα της οικουμενικής ενότητας.
Το ποδόσφαιρο ανήκει σε όλους. Ο κόσμος ενώνεται.
Κι όμως, κάθε διοργάνωση εξελίσσεται μέσα σε διαφωνίες για βίζες, συνοριακούς ελέγχους, διπλωματικές εντάσεις, κυρώσεις, επιχειρήσεις ασφαλείας και γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς.
Το μάρκετινγκ γιορτάζει έναν πλανήτη χωρίς σύνορα. Η πραγματικότητα ζητά ευγενικά από τους επισκέπτες το διαβατήριό τους.
Αυτή η αντίφαση δεν είναι τυχαία. Είναι η παγκοσμιοποίηση στην ώριμη μορφή της.
Οι παγκόσμιοι θεσμοί συνεχίζουν να πουλούν οικουμενικές αξίες. Οι εθνικές κυβερνήσεις υπερασπίζονται όλο και περισσότερο εθνικά συμφέροντα.
Καμία πλευρά δεν αντιφάσκει πραγματικά με την άλλη. Απλώς ανταλλάσσουν αυτό που λείπει από την καθεμία.
Οι κυβερνήσεις διαθέτουν ισχύ.
Οι παγκόσμιοι θεσμοί διαθέτουν αξιοπιστία.
Η καθεμία νοικιάζει στην άλλη το πιο πολύτιμο περιουσιακό της στοιχείο.
Συχνά ακούμε ότι ζούμε στην οικονομία της προσοχής. Νομίζω ότι αυτή η περιγραφή είναι ήδη ξεπερασμένη.
Ζούμε στην οικονομία της νομιμοποίησης:
Κάθε θεσμός που εξακολουθεί να απολαμβάνει δημόσια εμπιστοσύνη έχει μετατραπεί σε προμηθευτή πολιτικής αξιοπιστίας.
Κάθε θεσμός που στερείται αξιοπιστίας επιδιώκει να τη δανειστεί.
Ο αθλητισμός. Τα πανεπιστήμια. Οι εταιρείες τεχνολογίας. Οι διεθνείς οργανισμοί. Ακόμη και οι φιλανθρωπικές οργανώσεις.
Το προϊόν διαφέρει.
Το επιχειρηματικό μοντέλο γίνεται πανομοιότυπο.
Ίσως αυτή να είναι η πραγματική σημασία αυτού του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Εύρηκα!
Όχι ότι το ποδόσφαιρο έγινε πολιτικό. Αλλά ότι…
