Η αστυνόμευση ως γνήσιο τέκνο των κοινωνικών εξελίξεων, ακολούθησε την εξελικτική πορεία της κοινωνίας. Ωρίμασε. Βελτιώθηκε. Με ανοιχτές πληγές και πισωγυρίσματα. Αλλά προχώρησε, όπως προχώρησαν όλες οι κοινωνικές εξελίξεις στο εγχώριο αλλά και παγκόσμιο γίγνεσθαι.
Δεν είναι μακριά οι εποχές όπου το επάγγελμα ήταν μισητό. Λόγω της εργαλειοποίησης των Σωμάτων Ασφαλείας από τη χούντα, η εικόνα του μέσου αστυνομικού, είχε γίνει μισητή. Εξ ου και τα παρατσούκλια. Που ενείχαν χαρακτηρισμούς απαξιωτικούς. Από το πιο αθώο "μπασκίνας" (από το "μπας και είναι"... κακοποιός, κομμουνιστής ή οτιδήποτε βάζει ο νους) μέχρι το γνωστό "μπάτσος" που (εξυπακούεται), ότι είναι "γουρούνι-δολοφόνος"...
Γι' αυτό λοιπόν όταν στα μέσα της δεκαετίας του '70 η χωροφυλακή ζητούσε 100 στελέχη, έπαιρνε... 10 αιτήσεις. Το να γίνεις χωροφύλακας ήταν μειωτικό. Και ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία, μόνο αγράμματοι πήγαιναν να καταταγούν. Διαιωνίζοντας το στερεότυπο του "αγράμματου μπάτσου".
Όλα άλλαξαν με την εισαγωγή στις σχολές της Αστυνομίας μέσω πανελληνίων. Πάνε τα ρουσφέτια, πάνε οι προσβάσεις. Ταυτοχρόνως με την αλλαγή εισαγωγής, υπήρξαν και άλλες αλλαγές.
Αν θέλεις να αναβαθμίσεις έναν χώρο, αναβάθμισε το επίπεδο σπουδών, λένε στις ΗΠΑ, και αυτή η λογική εκφράστηκε με επιτυχία με τη δημιουργία σχολής 3ετούς φοιτήσεως για αστυφύλακες και 4ετούς για αξιωματικούς.
Γιατί αυτή η μικρή ιστορική αναδρομή;
Για να καταδειχθεί εν τάχει η απόσταση που έχει διανύσει η αστυνομία μας.
Τα παιδιά της είναι πια τα παιδιά της διπλανής πόρτας. Δημοκρατικοί πολίτες με τα ίδια όνειρα, τις ίδιες αγωνίες, τις ίδιες ανάγκες και τα ίδια ιδανικά με τον μέσο πολίτη. Αυτό φυσικά δεν έχει καταφέρει να αναστείλει το "κακό όνομα” που συνοδεύει τις αστυνομικές πράξεις εδώ και δεκαετίες. Βλέπετε, οι κοινωνικές αλλαγές παίρνουν χρόνο και το κοινωνικό εκκρεμές δεν έχει διανύσει ακόμα την πορεία του.
Αν μάλιστα συνδυαστεί αυτή η παραδοχή με τη διαχρονική καχυποψία του μέσου Έλληνα για τη δημόσια τάξη, (και την ιδιωτική...) εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς τις δυνητικά δυσχερείς συνθήκες, που εκδηλώνονται με διάφορα περιστατικά σε ανύποπτο χρόνο και χώρο.
Με αφορμή όσα έγιναν τις τελευταίες εβδομάδες στην πατρίδα μας που άπτονται αστυνομικών ενεργειών, επιθυμώ να θέσω κάποια δεδομένα για το αστυνομικό έργο και την εκπαίδευση των σωμάτων ασφαλείας, που ίσως βοηθήσουν τη συζήτηση.
Όχι δεν θα μιλήσουμε για το κλίμα αποσταθεροποίησης της χώρας. Το ότι η αντιπολίτευση επιθυμεί νέο-αγανακτισμένους είναι προφανές και στον πλέον αδαή. Το πολιτικό οξυγόνο του ΣΥΡΙΖΑ είναι η αναταραχή. Άλλωστε το κύμα της αναταραχής και του θυμού "καβάλησε" το 2015 για να ανέλθει στην εξουσία. Αυτό επιδιώκει ξανά.
Θα μιλήσουμε για το αστυνομικό έργο ως θεσμική δραστηριότητα ανεξαρτήτως κυβέρνησης και συνθηκών.
Ας ξεκινήσουμε από την ιδιαίτερη φύση του αστυνομικού έργου.
Η αστυνόμευση δεν είναι σαν μια οποιαδήποτε δουλειά. Έχει πολλές και μοναδικές ιδιαιτερότητες. Κάποιος θα πει ότι όλα τα επαγγέλματα έχουν. Σωστά, αλλά όχι τις συγκεκριμένες που καθορίζουν αποφασιστικά τη φύση του.
Ο μέσος αστυνομικός λειτουργεί μέσα στο μεγάλο χωνευτήρι που λέγεται κοινωνία. Ένας χώρος απρόβλεπτος, με πολύ μικρά περιθώρια ελέγχου. Αποτελείται από πολλές υπο-ομάδες συμφερόντων που έχουν εκ διαμέτρου αντίθετα συμφέροντα, τα οποία συχνά συγκρούονται έντονα.
Η κοινωνία –ο χώρος εργασίας του αστυνομικού, για να μη ξεχνιόμαστε–, ενσωματώνει κάθε λογής δραστηριότητα. Νόμιμη και παράνομη. Συχνά αυτές συνυπάρχουν δίπλα -δίπλα, με τα όρια πολλές φορές να είναι δυσδιάκριτα.
Ο αστυνομικός επίσης, εργάζεται χωρίς επιτήρηση. Ναι μεν έχει κάποιον ανώτερό του δίπλα του, αλλά και εκείνος είναι εκτεθειμένος στις ίδιες συνθήκες, πράγμα που ουσιαστικά του στερεί την "καθαρή ματιά". Οι δε εντολές που δέχεται από το "κέντρο" μπορεί να είναι και εντελώς λάθος, διότι λαμβάνονται χωρίς καλή γνώση των συνθηκών.
Άλλη μια ιδιαιτερότητα είναι, ότι όλο αυτό το κοινωνικό πανηγύρι μέσα στο οποίο πρέπει να δράσει ο αστυνομικός, υπακούει σε άγραφους νόμους που είναι στο... περίπου.
Οι κοινωνικές διεργασίες, συνθήκες και εξελίξεις δεν είναι exact science που λένε και στις ΗΠΑ. Δεν είναι δηλαδή μαθηματικά, ούτε φυσική, με σταθερούς κανόνες που ισχύουν πάντα. Ό,τι ισχύει σε μια χώρα, δεν ισχύει απαραίτητα σε μια άλλη. Αλλά και ό,τι ισχύει σε ένα αστικό κέντρο ή σε μια γειτονιά, δεν έχει απαραίτητα εφαρμογή παντού. Εν ολίγοις, δεν υπάρχει μπούσουλας για την Αστυνομία. Δεν υπάρχει εγχειρίδιο χρήσης.
Άλλη μια ιδιαιτερότητα του αστυνομικού έργου είναι ότι έχει αποστολή, που πολλές φορές αυτοπεριορίζεται. Και καλά κάνει φυσικά. Οι δημοκρατικές αστυνομίες πρέπει να εργαστούν έναντι κακοποιών, που δεν υπολογίζουν τίποτα, ενώ εκείνες δρουν σύμφωνα με τους περιορισμούς που θέτει ο νόμος.
Στο σύγχρονο περιβάλλον επίσης, όπου καθένας έχει μαζί του μια φωτογραφική που λέγεται κινητό τηλέφωνο, οι πράξεις του καταγράφονται. Και αυτό φυσικά δεν είναι κακό. Αντιθέτως μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη λογοδοσία. Το κακό είναι, ότι ο χρήστης κάθε τέτοιας μηχανής μπορεί να εξυπηρετεί τα προσωπικά ή πολιτικά του συμφέροντα προβάλλοντας ό,τι, όσο και όπως το θέλει.
Τέλος, ο αστυνομικός που αναγκάζεται να λειτουργήσει υπό όλους τους προαναφερθέντες περιορισμούς, έχει λίγα δευτερόλεπτα (στην καλύτερη περίπτωση...) για να λάβει αποφάσεις και να προχωρήσει σε πράξεις που αφορούν σε ζωές και σε περιουσίες.
3 δευτερόλεπτα για να αποφασίσεις σε διλήμματα που άλλος θα χρειαζόταν 3 χρόνια, όπως έλεγε ο αρχηγός της αστυνομίας μιας πόλης των ΗΠΑ. Γι' αυτό και τα δικαστήρια στις ΗΠΑ γνωμοδότησαν, ότι οι αποφάσεις των αστυνομικών πρέπει να κρίνονται με βάση τις συνθήκες που αντιμετώπισαν και τον χρόνο που είχαν στη διάθεση τους, και όχι την εκ των υστέρων εκτίμηση που έχει την άνεση του χρόνου και την πολυτέλεια της εξέτασης άλλων επιλογών.
Εν ολίγοις, ο αστυνομικός πρέπει να είναι ένας ιδιότυπος "ψυχολόγος του πεζοδρομίου" ο οποίος πρέπει να δρα σύννομα, αποτελεσματικά και γρήγορα μέσα σε ένα καζάνι που βράζει. Πρέπει και τους νόμους να τηρεί και το έγκλημα να πατάσσει και τα δικαιώματα των πολιτών να σέβεται και το τεκμήριο της αθωότητας να τηρεί. Να είναι σκληρός απέναντι στο έγκλημα, ευγενής και ανεκτικός απέναντι στους νομοταγείς.
Όμως η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι σύνθετη, και όπως προαναφέρθηκε δεν υπακούει σε σταθερούς κανόνες. Δεν υπάρχει εύκολος τρόπος να αντιληφθεί κανείς τα κίνητρα και τις προθέσεις των ανθρώπων. Κανείς δεν το γράφει "στο κούτελο", ούτε οι νομοταγείς ούτε οι παράνομοι.
Ο αστυνομικός πρέπει να επιστρατεύσει όλα τα ψυχικά και σωματικά του αποθέματα και να χρησιμοποιήσει τις γνώσεις του σε μια απόπειρα να ελιχθεί με επιτυχία μέσα στο κοινωνικό σύνολο, φέροντας εις πέρας ένα σύνθετο και ύψιστο λειτούργημα.
Έργο εξ ορισμού βαρύ, δυσχερές και με μεγάλο ψυχολογικό αντίκτυπο. Δεν είναι τυχαίο, ότι πολλοί δεν αντέχουν την πίεση εξ ου και το επάγγελμα είναι (παγκοσμίως) πρώτο σε διαζύγια, αλκοολισμό και άλλες συμπεριφορές που είναι αποκυήματα αβάσταχτης πίεσης.
Όλες αυτές οι προκλήσεις, επιχειρήθηκε να αντιμετωπιστούν με την επιστημονική εκπαίδευση. Σωστός προσανατολισμός αλλά ατελής. Διότι όσο και αν έχει αποκτήσει επιστημονικά χαρακτηριστικά (τεχνολογία, κάμερες, DNA κλπ) το έργο της αστυνόμευσης αφορά στην κοινωνία και ως εκ τούτου έχει στοιχεία μιας "τέχνης" (craft). Τέχνης που έχει πρακτικό προσανατολισμό και απαιτεί πρακτικές μεθόδους βελτίωσης και μετεξέλιξής της.
Τι πρέπει να γίνει λοιπόν ώστε η αστυνόμευση να ενταχθεί πλήρως στον 21ο αιώνα και να μην ολισθαίνει σε πρακτικές που δεν τιμούν τη δημοκρατική υπόσταση της χώρας;
Η αστυνομική εκπαίδευση πρέπει...
