"Κόμμα = Ομάς ανθρώπων, ειδότων ν' αναγιγνώσκωσι και ν' αρθογραφώσιν εχόντων χείρας και πόδας υγιείς, αλλά μισούντων πάσαν εργασίαν, οίτινες ενούμενοι υπο ένα οιονδήποτε αρχηγόν, ζητούσι ν' αναβιβάσωσιν αυτόν δια παντός μέσου εις την έδραν πρωθυπουργού, ίνα παρέχη αυτοίς τα μέσα να ζώσι χωρίς να σκάπτωσι"
Εμμανουήλ Ροΐδης , Έλληνας πεζογράφος και κριτικός (1836-1904)


Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

ΙΣΤΟΡΙΚΑ - ΤΟΥΡΚΙΑ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ: Το οικονομικό μήνυμα της 6ης Σεπ 1955 - Μια ανάλυση του αξέχαστου Νεοκλή Σαρρή που πρέπει να την παρακολουθήσουν προσεκτικά ΟΛΟΙ (Με πρώτους τους σημερινούς ελληνόφωνους νεοοθωμανούς της τουρκολάγνας αριστεράς)


ΙΣΤΟΡΙΚΑ - ΤΟΥΡΚΙΑ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ: Tα παιδιά των Σεπτεμβριανών θυμούνται - Ο φόβος δεν έχει σβήσει 60 χρόνια μετά

Ο φόβος δεν έχει σβήσει 60 χρόνια μετά

Το απόγευμα της 6ης Σεπτεμβρίου 1955 οι πέντε μεγάλοι δρόμοι που οδηγούσαν στην Πλατεία Ταξίμ γέμισαν ξαφνικά με έναν μαινόμενο όχλο: Οπλισμένος με τσεκούρια, ρόπαλα, φτυάρια, σφυριά και σιδερένιους λοστούς φώναζε «Σπάστε, γκρεμίστε, ανάθεμα στους Γκιαούρηδες». Και το έκαναν πράξη.

Ο εφιάλτης κράτησε 48 ώρες και άφησε πίσω του νεκρούς, θύματα βιασμού, περισσότερα από 6.500 λεηλατημένα καταστήματα, εργοστάσια και σπίτια, συλημένους τάφους, πυρπολημένα σχολεία και εκκλησίες. 

Η αφορμή για να εξαπολυθεί το οργανωμένο πογκρόμ κατά των Ελλήνων και άλλων μειονοτήτων της Πόλης είχε δοθεί νωρίτερα με την τοποθέτηση βόμβας στο πατρικό του Κεμάλ Ατατούρκ στη Θεσσαλονίκη, πράξη πίσω από την οποία, όπως αποκαλύφθηκε τελικώς, κρύβονταν οι μυστικές υπηρεσίες της Τουρκίας.

Η Instabul ekspres, μια εφημερίδα με μέση κυκλοφορία 5.000 φύλλων, δημοσίευσε την είδηση πουλώντας σε χρονικό διάστημα δύο ωρών 200.000 φύλλα... Το σύνθημα για τα δραματικά γεγονότα των Σεπτεμβριανών είχε δοθεί.

Επιθυμώντας να τιμήσουν τα θύματα της εποχής και να διασωθούν τα γεγονότα στη μνήμη των επόμενων γενεών η Οικουμενική Ομοσπονδία Κωνσταντινουπολιτών και ο Μορφωτικός Σύνδεσμος Μακροχωρίου διοργανώνουν τις ημέρες αυτές στην Αθήνα έκθεση με πρωτοσέλιδα της εποχής και εκδηλώσεις με ομιλίες προσωπικοτήτων από την Ελλάδα και την Τουρκία.  

Εξήντα χρόνια μετά, δύο γυναίκες -παιδιά τότε- που επέζησαν των γεγονότων μιλούν  για όσα βίωσαν τις ημέρες εκείνες: 

 Η κ. Δόμνα Σεϊζάν θυμάται ακόμη «τον όχλο να έρχεται. Φωνάζοντας συνθήματα, κρατώντας μαχαίρια, και άδειες κορνίζες» ενώ η κ. Θεοδώρα Ντομπρίλα- Φωτογιαννοπούλου περιγράφει πώς τις ημέρες εκείνες η αδελφή της, ένα κοριτσάκι 12 χρονών, πέθανε από τον φόβο του κατά τη διάρκεια των επεισοδίων...


 
Δόμνα Σεϊζάν  Οταν έφτασε ο όχλος, σταμάτησε στο σπίτι μας. Γνώριζαν ότι εκεί έμεναν Ρωμιοί. Στάθηκαν στην πόρτα αγριεμένοι και προσπάθησαν να μπουν μέσα. Εβλεπα από το παράθυρό μου τον κόσμο κάτω απόΟταν έφτασε ο όχλος, σταμάτησε στο σπίτι μας. Γνώριζαν ότι εκεί έμεναν Ρωμιοί. Στάθηκαν στην πόρτα αγριεμένοι και προσπάθησαν να μπουν μέσα. Εβλεπα από το παράθυρό μου τον κόσμο κάτω από την πολυκατοικία με ρόπαλα και ξύλα
«Τον Σεπτέμβρη του '55 ζούσαμε στο Μακροχώρι, μια συνοικία σχετικά απομακρυσμένη από το κέντρο, επτά μίλια από την Αγιά Σοφιά», διηγείται με σταθερή φωνή η κ. Δόμνα Σεϊζάν. «Στην πολυκατοικία μας μέναμε τρεις οικογένειες Ρωμιών, οι υπόλοιποι ήταν Τούρκοι. Ημουν οκτώ ετών και η αδελφή μου δύο».

Θυμάται με κάθε λεπτομέρεια τις ώρες που σημάδεψαν την Πόλη. «Ο πατέρας μας δούλευε σε ένα κατάστημα ανδρικών υφασμάτων κοντά στην αιγυπτιακή αγορά. Εκείνη την ημέρα ήρθε νωρίς στο σπίτι. Η ατμόσφαιρα μύριζε μπαρούτι. Μπήκε μέσα και είπε: Κλείσαμε. Γιατί ήρθαν πληροφορίες ότι στο Πέραν γίνονται επεισόδια. Μαζέψαμε τα πιο πολύτιμα πράγματά μας και τα κατεβάσαμε σε ένα ζευγάρι Τούρκων που έμεναν στον κάτω όροφο. Σε εκείνους πήγαινα τα απογεύματα για να με διαβάσουν Τουρκικά.

Ο πατέρας βγήκε έξω κι έσπασε την επιγραφή «Αναστάσιος Κυριακίδης» από το μπακάλικο που υπήρχε στο ισόγειο. Πρόδιδε ότι υπάρχουν Ελληνες εκεί. Οταν φτάσανε τα επεισόδια στο σπίτι μας, ακούγαμε τους βανδαλισμούς στο μπακάλικο

Κατά τις 10.30 με 11.00, το ξέρω ότι ήταν αυτή η ώρα γιατί τότε σχολούσε η βάρδια από το μεγάλο εργοστάσιο βουτύρου που ήταν απέναντι από το σπίτι μας, κυκλοφόρησε ότι οι φασαρίες έφτασαν στη γειτονιά μας. Ανέβαιναν προς το σπίτι. Οι δικοί μου ήταν τρομαγμένοι. Μας είπαν να κρυφτούμε μέσα, όμως εγώ είχα ανοίξει την κουρτίνα και κρυφοκοίταζα όσα συνέβαιναν κάτω. Στο απέναντι εργοστάσιο δούλευε ένα παλικάρι που έμενε στον τελευταίο όροφο με την έγκυο γυναίκα του.

Μόλις άκουσε ότι ο όχλος έρχεται, δεν ξέρω πώς, θέλησε να προστατεύσει τη γυναίκα του, θέλησε να προστατεύσει εμάς, έτσι όπως ήταν από τη δουλειά, με τις γαλότσες και τη φόρμα στάθηκε μπροστά και έφραξε την είσοδο της πολυκατοικίας.


Μια γιαγιά,συντηρητική και θρησκευάμενη, που ζούσε στο ισόγειο, κρέμασε στο μπαλκόνι της μια μεγάλη φωτογραφία του Κεμάλ, κάλυψε τα κάγκελα με μια μεγάλη τουρκική σημαία και κάθισε έξω.

Οταν έφτασε ο όχλος, σταμάτησε στο σπίτι μας. Γνώριζαν ότι εκεί έμεναν Ρωμιοί. Στάθηκαν στην πόρτα αγριεμένοι και προσπάθησαν να μπουν μέσα. Εβλεπα από το παράθυρό μου τον κόσμο κάτω από την πολυκατοικία με ρόπαλα και ξύλα. Ο νεαρός και η γιαγιά τούς είπαν ότι οι Ρωμιοί είχαν φύγει. Κι έτσι σωθήκαμε...

Στην περίπτωση του θείου μου, ο οποίος είχε αρκετούς φίλους Τούρκους, οι γείτονες με τρόπο απέκλεισαν ολόκληρο τον δρόμο του σπιτιού και τον γλίτωσαν. Η ζωή μας, όμως, είχε αλλάξει. Την επομένη η μητέρα μου, ανησυχώντας για τη γιαγιά μου και τον θείο που είχαν ελληνικά διαβατήρια, βγήκε να τους βρει μέσα από τα στενά. Περπατούσε και από πίσω άκουγε ''αύριο θα σας σφάξουμε''. Κι εκείνη για να φτάσει ζωντανή ξέρετε τι έκανε; Είχε φορέσει ένα ζευγάρι σκουλαρίκια με τον δικέφαλο αετό...».

Θεοδώρα Ντομπρίλα - φωτογιαννοπούλουλου  Ο πατέρας βγήκε έξω κι έσπασε την επιγραφή «Αναστάσιος Κυριακίδης» από το μπακάλικο που υπήρχε στο ισόγειο. Πρόδιδε ότι υπάρχουν Ελληνες εκεί. Οταν φτάσανε τα Εργαζόμενος στην «Απογευματινή», μία από τις τρεις ομογενειακές εφημερίδες της Πόλης που καταστράφηκαν από τη μανία του όχλου των Σεπτεμβριανών, ήταν ο πατέρας της κ. Θεοδώρας Ντομπρίλα- Φωτογιαννοπούλου, η οποία περιγράφει  τις ζοφερές αναμνήσεις της από τα γεγονότα της εποχής.

«Ο πατέρας μου ήρθε μεσημέρι στο σπίτι, τότε μέναμε στο Πέραν, και έγνεψε αμέσως στη μάνα μου: Να κλειστεί με τα τέσσερα κορίτσια, εμένα και τις αδελφές μου, στο υπόγειο όπου βάζαμε τα κούτσουρα για τη φωτιά. Πήγαμε κάτω και περιμέναμε.

Ο πατέρας βγήκε έξω κι έσπασε την επιγραφή ''Αναστάσιος Κυριακίδης'' από το μπακάλικο που υπήρχε στο ισόγειο του σπιτιού μας. Πρόδιδε ότι υπάρχουν Ελληνες εκεί. Επειτα ανέβηκε στη στέγη με ένα ακουαφόρτε και είπε: Αμα είναι να μπουν, να κάνω κι εγώ κάτι. Εμείς στην αρχή δεν καταλαβαίναμε. Μα η μεγαλύτερη αδελφή μου, που ήταν τότε 12 ετών, έτρεμε ολόκληρη.

Οταν φτάσανε τα επεισόδια στο σπίτι μας, ακούγαμε τους βανδαλισμούς στο μπακάλικο. Είχαν μπει μέσα, έσπαγαν τα πάντα και έριχναν τα βαρελάκια με τα προϊόντα στον δρόμο. 

''Γιατί κλαίει η Σμαράγδα;'' ρωτούσαμε τη μάνα μας για την αδελφή μου. Είχε κιτρινίσει από τον φόβο της. Ο πατέρας αποφάσισε να παραμείνουμε εκεί την επόμενη μέρα, γιατί όλοι έλεγαν ότι ''αύριο θα μας σφάξουν''. Μόλις τα πράγματα ηρέμησαν, μας επισκέφθηκαν Τούρκοι γείτονες να δουν αν είμαστε καλά, μας ρώτησαν αν θέλουμε βοήθεια, μας έδωσαν φαγητό κι έπειτα πήγαμε στα νοσοκομεία να ψάξουμε τους συγγενείς. Εκεί όταν είδαν την αδελφή μου, μας είπαν ότι είχε πάθει έμφραγμα, δώδεκα χρονών παιδί, από τον φόβο της... Και τελικά πέθανε την επόμενη μέρα... Φύγαμε για πάντα από το Πέραν και ζήσαμε στον Γαλατά. Κι όμως ακόμη και τότε δεν εγκαταλείψαμε την Πόλη. Εγώ μεγάλωσα εκεί, παντρεύτηκα και ήρθα στην Ελλάδα το 1974. Πηγαίνω συχνά. Είναι το μέρος μου, είναι πατρίδα μου, το θέλω...».


ΠΟΛΥΤΙΜΟ ΥΛΙΚΟ
Οι μαρτυρίες και οι δεσμοί:

ΙΣΤΟΡΙΚΑ - ΤΟΥΡΚΙΑ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ: Tο ισχυρό πλήγμα στον Ελληνισμό της Πόλης



Θυμάμαι, πως όταν ζούσα στην Κωνσταντινούπολη ένας θαμώνας του γυμναστηρίου γεμάτος τατουάζ και σκουλαρίκια με ρώτησε αν μπορούσαμε να κάνουμε εναλλάξ τα σετ στο όργανο γυμναστικής και μετά πιάσαμε την κουβέντα. Μαθαίνοντας ότι είμαι Έλληνας εξεπλάγη και αναφώνησε πόσο πολύ αγαπάει το ρεμπέτικο και κατόπιν αυτού πόση ντροπή αισθάνεται που οι συμπατριώτες του, οι Τούρκοι κατέστρεψαν το βιός των Ρωμιών και τους εξώθησαν στον αναγκαστικό διωγμό. Για τον φίλο, η απώλεια του ελληνικού στοιχείου που ενσάρκωναν οι Ρωμιοί ζημίωσε την Κωνσταντινούπολη. Η συνέχεια της κουβέντας ήταν ακόμη πιο αποκαλυπτική. Είχα την εντύπωση, πως εννοούσε ότι τα αίτια της παρακμής οφείλονταν στην αντικατάσταση του πλούτου της ετερότητας από το δημογραφικά ομογενοποιημένο σύνολο, τη μονοπωλιακή παγίωση του τουρκισμού που δεν αντέχει το διαφορετικό εθνοτικό στοιχείο.


Κι όμως δεν ήταν έτσι. Ο φίλος μου, μου εξηγούσε ότι η κατάπτωση της Κωνσταντινούπολης αποδίδεται στην εισροή των κατοίκων της επαρχίας με το ρεύμα της αστυφιλίας. Μου είπε, ''Κοίταξε που καταλήξαμε, τα βλαχαδερά της Ανατολίας να πάρουν τη θέση των πρώην γειτόνων μας, των αστών Ρωμιών.'' Αυτό που εξέφρασε ο φίλος, έχει καθιερωθεί ως ''Κιτς νοσταλγία''. Ενδόμυχα, θέλουμε τους Ρωμιούς, Αρμένιους, Εβραίους, Λεβαντίνους για να διατηρήσουν το αστικό κύρος της Κωνσταντινούπολης. Δεν τους αγκαλιάζουμε ως ισότιμους πολίτες του κράτους μας αλλά τους χρησιμοποιούμε γιατί δίπλα σε αυτούς, ενισχύεται και η δική μας εικόνα. Έχοντας ως γειτόνισσα μια πρώην κάτοικο ενός χωριού της Ανατολίας, δεν έχω τίποτα να κερδίσω από τη μαντήλα και το εμπριμέ, λουλουδάτο σαλβάρι της. Αυτή η παρακατιανή, μου χαλάει την αισθητική σε αντίθεση με την κομψή και εκδυτικισμένη Ρωμιά. Δυστυχώς, αυτό εννοούσε ο φίλος του γυμναστηρίου.


Τον Σεπτέμβριο του 1955, όταν ξέσπασαν τα τραγικά επεισόδια εις βάρος του μη μουσουλμανικού πληθυσμού, η Κωνσταντινούπολη αριθμούσε 180.000 Ρωμιούς σε συνολικό πληθυσμό 1.500.000 κατοίκων. Στις μέρες μας, 2.500 Ρωμιούς σε σύνολο 14 εκατομμυρίων. Τα Σεπτεμβριανά δεν θα μπορούσαν να μελετηθούν αποκομμένα των πρότερων πολιτικών εθνικής αφομοίωσης και αναγκαστικού εκτουρκισμού που σηματοδότησαν οι πολιτικές των Νεοτούρκων στις αρχές του 20ου αιώνα και επιταχύνθηκαν την επομένη της ιδρύσεως της Τουρκικής Δημοκρατίας από τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, το 1923.


Με τη μετάβαση από την πολυεθνοτική Οθωμανική Αυτοκρατορία στην αμιγώς εθνική Τουρκική Δημοκρατία προκύπτει η άμεση ανάγκη διαμόρφωσης μιας εθνικής αστικής τάξης. Η επιδίωξη αυτή προσκρούει στα διαφορετικά κοινωνικά δεδομένα καθώς στην οθωμανική κοινωνία τα μεσαία αστικά στρώματα που στελεχώνουν την οικονομική δραστηριότητα ολόκληρων αστικών κέντρων όπως η Κωνσταντινούπολη και η Σμύρνη, απαρτίζονται σχεδόν αποκλειστικά από μη μουσουλμάνους. Συγκεκριμένα οι Λεβαντίνοι (Ευρωπαίοι της Ανατολής) επωφελούνται των Διομολογήσεων (Capitulations) που αποτελούν τη νομική βάση όλων των προνομίων τους (Θεωρείται πως οι Λεβαντίνοι δεν βρίσκονται σε οθωμανικό έδαφος, απαλλάσσονται της υποχρεωτικής καταβολής φόρων, διατηρούν τις δικές τους ταχυδρομικές υπηρεσίες και πληρώνουν χαμηλούς δασμούς ανάλογα με την αξία των παραγόμενων προϊόντων).


Αφότου οι σφαγές αποδεκατίζουν τους Αρμένιους και Ποντίους στα ανατολικά της Αυτοκρατορίας, ο πυρπολισμός της Σμύρνης κατεδαφίζει την πόλη εκτός της μουσουλμανικής συνοικίας και οι Έλληνες της ενδοχώρας (π.χ. Αϊδίνι) φτάνουν ως πρόσφυγες στην Ελλάδα, οι μη μουσουλμανικοί πληθυσμοί της Κωνσταντινούπολης, Ίμβρου και Τενέδου εξαιρούνται της ανταλλαγής πληθυσμών σύμφωνα με τη Συνθήκη της Λωζάννης.

Η εθνικιστική γραμμή εκτουρκισμού της οικονομίας και αντικατάστασης των μη μουσουλμάνων από μουσουλμάνους σε μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας συμβαίνει ήδη από τη δεκαετία του 1930, όταν απολύθηκε το μη μουσουλμανικό προσωπικό της κρατικής εταιρείας σιδηροδρόμων και προσλήφθηκαν μουσουλμάνοι. Το 1942 υπό την ηγεσία του Ισμέτ Ινονού επιβλήθηκε η επαίσχυντη έκτακτη περιουσιακή εισφορά (Varlık Vergisi) στους μη μουσουλμάνους που είχε ως στόχο να τερματίσει τον ηγεμονικό ρόλο των Αρμενίων, Ελλήνων και Εβραίων στην οικονομική ζωή της Τουρκίας. Συγχρόνως, η εθνικιστική προσήλωση στις αρχές του Τουρκισμού είναι εμφανής παντού στο δημόσιο βίο της Τουρκίας.

Ο Κεμαλισμός είναι μια εθνικιστική και κοσμική ιδεολογία που εμπεριέχει μισαλλόδοξα μηνύματα για κάθε τι μη τουρκικό. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της ρήσης ''Vatandaş türkçe konuş'' (Συμπατριώτη να μιλάς τούρκικα), που ποινικοποίησε τη χρήση άλλων γλωσσών στη δημόσια σφαίρα όπως την ελληνική, αρμενική, εβραϊκή και κουρδική.

Σεπτεμβριανά, (6 και 7 Σεπτεμβρίου 1955)

Ακόμη και στις μέρες μας, παρά τα ιστορικά αποδεικτικά στοιχεία που καθιστούν την τότε κυβέρνηση Μεντερές συνυπεύθυνη για τις εγκληματικές ενέργειες του εξαγριωμένου πλήθους, η επίσημη τουρκική ιστοριογραφία αρνείται τον χαρακτηρισμό ''Πογκρόμ''. Ωστόσο μεγάλο τμήμα της τουρκικής κοινωνίας επικαλούμενο την τραγικότητα των επεισοδίων αισθάνεται ντροπή και ενοχές για όσα συνέβησαν. Σε αυτή τη διάθεση εθνική αυτοκριτικής και ευαισθητοποίησης, σημαντική επιρροή εμφάνισαν οι διάφορες εκθέσεις φωτογραφικού υλικού, βιβλία και κινηματογραφικές ταινίες που παρουσιάζουν τα γεγονότα.


Το πρωτοσέλιδο της εφημερίδας İstanbul Ekspres με την είδηση της έκρηξης - προβοκάτσια στο σπίτι του Ατατούρκ στη Θεσσαλονίκη.

Τη νύχτα της 5ης Σεπτεμβρίου 1955, μια βόμβα εξερράγη στην αυλή της κατοικίας του Κεμάλ Ατατούρκ στη Θεσσαλονίκη. Το συμβάν σε συνδυασμό με την τεταμένη κατάσταση που επικρατούσε στην Κύπρο και τις ανησυχίες της τουρκικής κοινωνίας για επιθέσεις Ελληνοκυπρίων εναντίον Τουρκοκυπρίων (όπως δημοσίευσε η εφημερίδα Hürriyet), πυροδότησαν το μίσος του όχλου για τους μη μουσουλμάνους συμπολίτες τους. Το επόμενο απόγευμα της 6ης Σεπτεμβρίου τα γεγονότα έλαβαν χώρα στην Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη και την πρωτεύουσα Άγκυρα.


Συνολικά περίπου 100.000 άτομα συμμετείχαν στις επιθέσεις καταστρέφοντας και λεηλατώντας καταστήματα, κατοικίες, σχολεία, λατρευτικούς ναούς και κοιμητήρια μη μουσουλμάνων. Μικρές ομάδες 20 – 30 ατόμων, με υποκινητές και αρχηγούς, εξορμούσαν σε συνοικίες και κεντρικές οδούς προκαλώντας τις ζημιές. Παρά τον προσχεδιαζόμενο χαρακτήρα των επιθέσεων (αφού τα καταστήματα, οι κατοικίες και οι αποθήκες είχαν σημειωθεί από την προηγούμενη νύχτα με κόκκινο σταυρό ή τα γράμματα GRM από το gayrimüslim Rum (Μη μουσουλμάνος Έλληνας) ή με σβάστικες τα καταστήματα και οι κατοικίες των Εβραίων), ο όχλος των ταραξιών προσπαθούσε να παρασύρει και απλούς διερχόμενους πεζούς στα επεισόδια. Χαρακτηριστικά, ο Αρμένιος Γκομπελιάν αναφέρει πως οι νεαροί διαδηλωτές εισέβαλαν σε καφενεία και παρότρυναν τους θαμώνες να λάβουν μέρος στις επιθέσεις, λέγοντάς τους – Τι σόι Τούρκοι είστε εσείς; Όλος ο λαός έχει ξεσηκωθεί και σεις εδώ κάθεστε και παίζετε χαρτιά;


Το μαινόμενο πλήθος ήταν εξοπλισμένο με λοστούς, πέτρες, σανίδες, φτυάρια, πριόνια και συσκευές οξυγονοκόλλησης. Για τη μεταφορά του κόσμου και των συνεργών τους είχε επιστρατευθεί ένα ολόκληρο δίκτυο οχημάτων, όπως φορτηγά, λεωφορεία, ταξί, τραμ, ιδιωτικά αμάξια και στρατιωτικά οχήματα.


Στην Κωνσταντινούπολη οι κυριότερες περιοχές που επλήγησαν ήταν το Πέρα ή αλλιώς Μπέγιογλου (Beyoğlu) που διέμεναν οι περισσότεροι Έλληνες και είχαν τα καταστήματά τους στην εμπορική οδό της Ιστικλάλ και τα τριγύρω στενά, το Κουρτουλούς (Kurtuluş), Σισλί (Şişli), Νισάντασι (Nişantaşı), Εμίνονου (Eminönü), Φατίχ (Fatih), Μπακίρκιοϊ (Bakırköy), Γεσίλκιοϊ (Yeşilköy), Ορτάκιοϊ(Ortaköy) και η Μόντα (Moda) και Καντίκιοϊ (Kadıköy ή Χαλκηδόνα) στην ασιατική πλευρά.


Από την ακόλουθη δημοσίευση στην εφημερίδα Milliyet στις 07 – 09 – 1955, δηλώνεται η ζοφερή κατάσταση που επικρατούσε στη διάρκεια των επεισοδίων:

''Προπαντός, οι δρόμοι μεταξύ του Γαλατά Σαράι και του Τουνέλ ήταν πλήρως καλυμμένοι με κουρέλια και κομμάτια από γούνες. Στους δρόμους ήταν πεταμένα ψυγεία, ηλεκτρικές σκούπες, γλυκά, καραμέλες, τόπια με ύφασμα, πουκάμισα, γραβάτες, και τα υπολείμματα ενός μανάβικου. Πίσω από τα τραμ, αυτοκίνητα και λεωφορεία είχαν δέσει με σπάγκους ψυγεία, ραπτομηχανές και γραφομηχανές και τα έσερναν στους δρόμους. Όλα τα αντικείμενα στα μαγαζιά καταστρέφονταν το ένα μετά το άλλο''.

Ο Αναστάσιος Ιορδάνογλου μεταφέρει την εικόνα που αντίκρισε στο κατεστραμμένο σπίτι της γιαγιάς του:

''Όταν πήγα στο σπίτι της γιαγιάς, δεν μπορούσα να πιστέψω στα μάτια μου. Πόρτες και παράθυρα δεν υπήρχαν πια. Ψυγεία, ράφια και καθρέφτες είχαν γίνει κομμάτια και βρίσκονταν πεταμένα έξω από το σπίτι. Είχαν σκίσει τα στρώματα και τα παπλώματα και είχαν σκορπίσει παντού το βαμβάκι. Είχαν κουρελιάσει ρούχα, παπούτσια, κουβέρτες και χαλιά και όλα τα πιατικά είχαν θρυμματιστεί σε χιλιάδες κομμάτια. Είχαν διαλύσει το σκελετό των κρεβατιών και είχαν τσακίσει με τσεκούρι τους πολυέλαιους, το σκρίνιο, τα τραπέζια, τις καρέκλες και τις πολυθρόνες. Πάνω στο πάτωμα υπήρχε μια άμορφη μάζα από ξύλο, κάρβουνο και γυαλί, μαζί με αλάτι, ζάχαρη, λάδι και αβγά. Η σόμπα ήταν επίσης κομματιασμένη και μ' ένα ψαλίδι είχαν αχρηστεύσει ότι περιείχαν κάποιες βαλίτσες''.

Αντίστοιχα, θυμάμαι την προσωπική μαρτυρία μιας φίλης ότι η μητέρα της θα παντρευόταν την επόμενη μέρα των επεισοδίων. Όταν εισέβαλαν στο σπίτι τους βρήκαν το νυφικό φόρεμα ξαπλωμένο στο κρεβάτι και το έκοψαν σε μικρά κομμάτια με ένα ψαλίδι. Η μητέρα της φίλης μου δεν ανέβαλε το μυστήριο του γάμου και παντρεύτηκε κανονικά την επόμενη μέρα φορώντας ένα πρόχειρο ταγιέρ.


Οι καταστροφές εξαπλώθηκαν σε ελληνορθόδοξους ναούς όπως της Αγίας Τριάδας στην πλατεία Ταξίμ, που κάηκε ολοσχερώς αλλά και στα κοιμητήρια του Σισλί (Şişli) και Μπαλικλί (Balıklı) που οι ταραξίες κομμάτιασαν ταφόπλακες, άνοιξαν τάφους και έκαψαν σκελετούς.


​Σύμφωνα με τον Φάκελο του ανακριτή Φαχρί Τσοκέρ που ο ίδιος παρέδωσε στο Ίδρυμα Οικονομικής και Κοινωνικής Ιστορίας της Τουρκίας και περιέχει πολύ σημαντικές πληροφορίες για τους εμπλεκόμενους συλλόγους, οργανώσεις και κρατικές υπηρεσίες, στόχοι επίθεσης έγιναν:

ΙΣΤΟΡΙΚΑ - ΤΟΥΡΚΙΑ: Πογκρόμ στην Πόλη: 60 χρόνια



Δυο Έλληνες νεκροί. Ο ένας, γέρος καλόγερος που κάηκε ζωντανός μέσα στη μονή Βαλουκλή όπου συλήθηκαν και οι τάφοι των πατριαρχών. Συλήθηκε και το ελληνικό νεκροταφείο του Σισλή. Από τις 84 ελληνορθόδοξες εκκλησίες της Κωνσταντινούπολης, άθικτες έμειναν οι εννέα. Οι 29 καταστράφηκαν από πυρκαγιές, οι 46 λεηλατήθηκαν. Ορδές βαρβάρων έκαψαν τις ελληνικές συνοικίες, λήστεψαν όποιον Έλληνα βρήκαν μπροστά τους και κατέστρεψαν τα ελληνικά μαγαζιά, αφού πρώτα άρπαξαν εμπορεύματα και εξοπλισμό. Ούτε οι σχολές γλίτωσαν. Αφαιρέθηκαν όσα μπορούσαν να μεταφερθούν, από τα ασημικά ως τα μολύβια του «Ζαππείου Παρθεναγωγείου» και της «Μεγάλης του Γένους Σχολής». Καταστράφηκαν εγκαταστάσεις ελληνικών εφημερίδων. 


Ήταν 6 Σεπτεμβρίου του 1955. Ξεκίνησε με την προβοκάτσια στο σπίτι του Κεμάλ στη Θεσσαλονίκη κι εξελίχθηκε στη νύχτα του μεγάλου πογκρόμ στην Πόλη, αρχή του τέλους για το εκεί ελληνικό στοιχείο.


Ματωμένη, με τις πληγές από τον εμφύλιο ορθάνοιχτες και στον απόηχο του διχασμού, η Ελλάδα μπήκε κλονισμένη στη δεκαετία του ’50:


Στις 5 Ιανουαρίου (1950), πρωθυπουργός ανέλαβε ο Τζον Θεοτόκης. Η άρση του στρατιωτικού νόμου δημοσιεύτηκε στις 9 του επόμενου μήνα. Οι εκλογές (22 Μαρτίου του 1951) ανέδειξαν κυβέρνηση με εναλλασσόμενους πρωθυπουργούς τον Νικόλαο Πλαστήρα και τον Σοφοκλή Βενιζέλο. Η Ελλάδα μπήκε στο ΝΑΤΟ στις 15 του Μαΐου (η απόφαση της Βουλής, 18 Φεβρουαρίου του 1952). Ο γραμματέας του παράνομου ΚΚΕ, Νίκος Ζαχαριάδης, καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο (1953). Αυτοκτόνησε στη Σοβιετική Ένωση. Στο μεταξύ, με το σύστημα (πλειοψηφικό με στενή περιφέρεια) των εκλογών του 1952 (16 Νοεμβρίου), ο Ελληνικός Συναγερμός του στρατηγού Αλέξανδρου Παπάγου έβγαλε 247 βουλευτές με το 49,2% των ψήφων. Πλαστήρας και Τσαλδάρης δεν κατάφεραν να εκλεγούν ούτε βουλευτές. Η κυβέρνηση προχώρησε στην υπογραφή βαλκανικού συμφώνου με την Τουρκία και τη Γιουγκοσλαβία (Άγκυρα, 28 Φεβρουαρίου του 1953), ενώ βελτίωσε και τις σχέσεις με τους λοιπούς γείτονες. Στις 2 Ιουνίου του 1954, η Αθήνα υποδεχόταν τον Τίτο. Στις 9 Αυγούστου, το βαλκανικό σύμφωνο μετατρεπόταν σε αμυντική συμμαχία.


Στην Τουρκία, οι εκλογές έγιναν στις 14 Μαΐου του 1950. Το κεμαλικό Λαϊκό κόμμα καταποντίστηκε. Πανίσχυρο με 408 έδρες, το Δημοκρατικό κόμμα ανάδειξε πρόεδρο της Δημοκρατίας τον Τζελάλ Μπαγιάρ και πρωθυπουργό τον Ατνάν Μεντερές. Είχε έρθει η δική τους ώρα για το μεγάλο φαγοπότι. Πρώτα όμως, έπρεπε να δείξουν τη συνέπειά τους στα δυτικά ιδεώδη.


Η Τουρκία μπήκε στο ΝΑΤΟ, έστειλε και 4.500 στρατιώτες στην Κορέα, υπέγραψε το «βαλκανικό σύμφωνο» κι έστησε το «Σύμφωνο της Βαγδάτης», έναν μουσουλμανικό κρίκο (Τουρκία, Ιράκ, Ιράν {τότε Περσία} και Πακιστάν, με διαιτητή τη Βρετανία) στην αλυσίδα ανάμεσα στο ΝΑΤΟ και το αντίστοιχό του στον Ειρηνικό, ΣΕΑΤΟ. 


Μετά, άρχισαν τις καταχρήσεις. Η αντιπολίτευση διαμαρτυρήθηκε λέγοντας περίπου ότι «κι εμείς φάγαμε αλλά όχι κι έτσι». Ο Μεντερές ανακάλυψε τους «αντεθνικώς δρώντες» κι άρχισε διωγμούς εφαρμόζοντας καταπιεστικά μέτρα, οι φτωχοί δεν έβρισκαν στον ήλιο μοίρα και τα σκάνδαλα συγκλόνιζαν τη χώρα. Ο Μεντερές έστρεψε τα πεινασμένα πλήθη στο μεγάλο «εθνικό θέμα της Κύπρου».


Αφότου ανέλαβε πρωθυπουργός της Βρετανίας, στα 1940, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ μιλούσε για αυτοδιάθεση των λαών μετά τη νίκη στον πόλεμο εναντίον της χιτλερικής Γερμανίας, ενώ πάνω από 35.000 Κύπριοι κατατάχθηκαν στον βρετανικό στρατό. Η Αγγλία κατάργησε τους περιορισμούς που είχαν επιβληθεί στο νησί από το 1931. Στα 1946 επέτρεψε να επιστρέψει από την εξορία ο μητροπολίτης Κυρήνειας, Μακάριος. Το 1947 εκλέχτηκε αρχιεπίσκοπος (Μακάριος Β’). Οι αγγλικές υποσχέσεις είχαν λησμονηθεί. Άρχισε να εργάζεται με όλες του τις δυνάμεις για την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Από το 1948, στενό του συνεργάτη και συμπαραστάτη είχε τον Μιχάλη Μούσκο, επίσκοπο Κιτίου. Μαζί οργάνωσαν και διεκπεραίωσαν το δημοψήφισμα του 1950. Την ίδια χρονιά, ο αρχιεπίσκοπος πέθανε στα 80 του χρόνια. Νέος εκλέχτηκε ο Μιχάλης Μούσκος, που διάλεξε το όνομα Μακάριος Γ’.


Τα 224.747 «ναι στην ένωση με την Ελλάδα» του δημοψηφίσματος δεν αναγνωρίστηκαν από τους Άγγλους, το θέμα έφτασε στον ΟΗΕ, όπου παραμερίστηκε (http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.history&id=40318) και οι Κύπριοι πήραν τα όπλα. 


Ο ένοπλος απελευθερωτικός αγώνας ξεκίνησε τυπικά την 1η Απριλίου του 1955 με τη διακήρυξη της ΕΟΚΑ (Εθνικής Οργάνωσης Κυπρίων Αγωνιστών). Θέλοντας και μη, οι Βρετανοί αναγκάζονταν να αντιμετωπίσουν αυτό που ονομάστηκε «κυπριακό πρόβλημα». Ο και τότε πρωθυπουργός τους, 80χρονος Ουίνστον Τσόρτσιλ, παραιτήθηκε στις 5 Απριλίου. Ο διάδοχός του, Άντονι Ίντεν, χρησιμοποίησε την πανουργία της αγγλικής διπλωματίας, εφαρμόζοντας την πάγια τακτική του διχασμού. Από το πουθενά, οι Τουρκοκύπριοι, 18% του πληθυσμού στη μεγαλόνησο (81% οι Ελληνοκύπριοι), χρησιμοποιήθηκαν ως τουρκικό άλλοθι για τη διεκδίκηση του νησιού.


Στις 23 Αυγούστου του 1955, μόλις πέντε μήνες μετά την πρώτη προκήρυξη της ΕΟΚΑ, ο Ατνάν Μεντερές δήλωνε πως η Κύπρος ή θα έμενε κάτω από την αγγλική κυριαρχία ή θα δινόταν στη χώρα του. Στις αρχές Σεπτεμβρίου, μια τριμερής διάσκεψη ξεκινούσε τις εργασίες της στο Λονδίνο. Για τις 7 του μήνα, η τουρκική κυβέρνηση είχε δώσει άδεια να γίνει συλλαλητήριο «κατά των ιμπεριαλιστικών βλέψεων της Ελλάδας στην Κύπρο». Δε θα γινόταν ποτέ.


Μεσημέρι, 6 Σεπτεμβρίου του 1955, η εφημερίδα «Ινσταμπούλ Εξπρές» κυκλοφόρησε με τεράστιους τίτλους: