Αρεοπαγίτη ε.τ.
Η πρόσφατη παραίτηση του Προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου του Γηροκομείου Αθηνών κ. Σπύρου Χαμακιώτη, λόγω διαφωνιών με τον Αντιπρόεδρο και τον Γενικό Διευθυντή του Ιδρύματος, και η επανεκλογή του λίγες μόλις ημέρες αργότερα, χωρίς καμία δημόσια εξήγηση για το τι ακριβώς συνέβη, δημιούργησαν εύλογα ερωτήματα. Πολύ περισσότερο, επειδή τα γεγονότα αυτά ακολούθησαν αμέσως μετά την επίσκεψη του Πρωθυπουργού στο Γηροκομείο Αθηνών και τα δημόσια συγχαρητήριά του για τη λειτουργία του Ιδρύματος.
Μέχρι σήμερα, ούτε τα μέλη της Ελεήμονος Εταιρείας Αθηνών ούτε η κοινή γνώμη έχουν ενημερωθεί για τα αίτια της κρίσης, τις διαφωνίες που οδήγησαν στην παραίτηση ή τους λόγους για τους οποίους αυτές θεωρήθηκαν λυμένες μέσα σε ελάχιστο χρόνο.
Οι μόνες πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί προέρχονται από δημοσίευμα του δημοσιογράφου Ιωάννη Ντάσκα (Newsbreak, 5-7-2026), στο οποίο καταγράφονται καταγγελίες εργαζομένων για κλίμα φόβου στον χώρο εργασίας, για πιέσεις σχετικά με τις αξιώσεις τους από δεδουλευμένες αποδοχές και για προσφυγή τους στην Επιθεώρηση Εργασίας.
Όλα αυτά, όμως, αποτελούν μόνο την αφορμή για να τεθεί ένα πολύ σοβαρότερο ζήτημα.
Το Γηροκομείο Αθηνών λειτουργεί μέσω της Ελεήμονος Εταιρείας Αθηνών, του αρχαιότερου φιλανθρωπικού σωματείου της χώρας, με ιστορία που ξεκινά το 1867. Διαχειρίζεται ιδιαίτερα σημαντική ακίνητη περιουσία, επιτελεί σπουδαίο κοινωνικό έργο και ενισχύεται οικονομικά από το Δημόσιο. Ως εκ τούτου, η λειτουργία του δεν αφορά μόνο τα μέλη του αλλά και το δημόσιο συμφέρον.
Μετά την έκπτωση της αιρετής διοίκησης το 2016, διορίστηκαν προσωρινές διοικήσεις.
Η τελευταία, το 2021, προχώρησε στην εγγραφή 339 νέων μελών, όταν τα ήδη εγγεγραμμένα ήταν περίπου 200. Η νομιμότητα των εγγραφών αυτών και των αρχαιρεσιών που ακολούθησαν αμφισβητείται δικαστικά και η υπόθεση εκκρεμεί ενώπιον του Εφετείου.
Παράλληλα, η Ελεήμων Εταιρεία Αθηνών υπήχθη σε καθεστώς εξυγίανσης. Η εποπτεία του Σχεδίου Εξυγίανσης ασκήθηκε αρχικά από το προβλεπόμενο από τον νόμο Παρατηρητήριο και, στη συνέχεια, μεταφέρθηκε στον Δήμο Αθηναίων.
Με το άρθρο 99 του ν. 5239/2025, η εποπτεία αυτή αφαιρέθηκε από τον Δήμο Αθηναίων. Ταυτόχρονα, μόνο για την Ελεήμονα Εταιρεία Αθηνών αφαιρέθηκε και η εποπτεία της ως φιλανθρωπικού σωματείου και ανατέθηκε στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αττικής.
Ωστόσο, σύμφωνα με το υπ' αριθ. 19945/24.2.2026 έγγραφο της Διεύθυνσης Κοινωφελών Ιδρυμάτων της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής, η υπηρεσία αυτή ασκεί εποπτεία αποκλειστικά επί της εφαρμογής του Σχεδίου Εξυγίανσης και όχι επί της λειτουργίας της Ελεήμονος Εταιρείας Αθηνών ως φιλανθρωπικού σωματείου.
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται το ουσιαστικό πρόβλημα.
Σήμερα δεν προκύπτει με σαφήνεια ποιο όργανο της Πολιτείας ασκεί τον διοικητικό έλεγχο της Ελεήμονος Εταιρείας Αθηνών ως φιλανθρωπικού σωματείου, ούτε ποιες είναι οι αρμοδιότητές του, ούτε με ποια διαδικασία μπορεί να παρέμβει όταν ανακύπτουν ζητήματα νομιμότητας, χρηστής διοίκησης ή προστασίας της περιουσίας του Ιδρύματος. Με άλλα λόγια, δεν φαίνεται να έχει προβλεφθεί ένας σαφής και αποτελεσματικός ελεγκτικός μηχανισμός.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο διοικητικό. Είναι και θεσμικό.
Το άρθρο 102 παρ. 1 του Συντάγματος αναθέτει τη διοίκηση των τοπικών υποθέσεων στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Η εποπτεία ενός ιστορικού φιλανθρωπικού σωματείου, το οποίο ασκεί κοινωνική πολιτική σε τοπικό επίπεδο και διαχειρίζεται σημαντική κοινωφελή περιουσία, συνδέεται άμεσα με τη συνταγματική αυτή αρχή. Εφόσον η αρμοδιότητα αφαιρέθηκε από τον Δήμο Αθηναίων, η Πολιτεία όφειλε να προβλέψει με σαφήνεια ποιο όργανο την αναλαμβάνει, με ποιες αρμοδιότητες και με ποια μέσα ελέγχου.
Η έλλειψη τέτοιας πρόβλεψης δημιουργεί σοβαρό ζήτημα θεσμικής πληρότητας της ισχύουσας ρύθμισης.
Το πρόβλημα αυτό αναδείχθηκε και από την ίδια την Υπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας. Με έγγραφό της προς τη διοίκηση του Γηροκομείου ζήτησε την καθιέρωση συγκεκριμένων κανόνων χρηστής διοίκησης και διαφάνειας, την πλήρη τεκμηρίωση των αποφάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου, την τήρηση διαδικασιών για τις αναθέσεις, τις εκμισθώσεις και τις πωλήσεις ακινήτων, καθώς και την υποβολή αναλυτικών στοιχείων για το προσωπικό, τις προμήθειες και τη συνολική ακίνητη περιουσία του Ιδρύματος.
Σύμφωνα με πληροφορίες, μέχρι την ημερομηνία σύνταξης του παρόντος άρθρου δεν έχει αποσταλεί απάντηση στην επιστολή της Υπουργού ούτε έχουν υποβληθεί τα στοιχεία που ζητήθηκαν.
Αν αυτό ισχύει, ανακύπτει εύλογα το κρίσιμο ερώτημα: ποιο όργανο της Πολιτείας έχει σήμερα τη δυνατότητα να απαιτήσει τη συμμόρφωση της διοίκησης;
Το ερώτημα αυτό δεν αφορά μόνο το Γηροκομείο Αθηνών. Αφορά συνολικά την αρχή της νομιμότητας και της λογοδοσίας στη λειτουργία των κοινωφελών ιδρυμάτων.
Δεν είναι θεσμικά ανεκτό ένα ίδρυμα τέτοιου μεγέθους, με σημαντική ακίνητη περιουσία και δημόσια χρηματοδότηση, να λειτουργεί χωρίς σαφώς καθορισμένο και αποτελεσματικό σύστημα διοικητικού ελέγχου.
Η Πολιτεία οφείλει…
να αποσαφηνίσει άμεσα το ισχύον καθεστώς εποπτείας.
Εφόσον πράγματι υπάρχει νομοθετικό κενό, αυτό πρέπει να θεραπευθεί χωρίς καθυστέρηση με την τροποποίηση του άρθρου 99 του ν. 5239/2025, ώστε να προβλεφθεί ρητά ποιο όργανο ασκεί την εποπτεία της Ελεήμονος Εταιρείας Αθηνών ως φιλανθρωπικού σωματείου, ποιες είναι οι αρμοδιότητές του και με ποια μέσα διασφαλίζονται η διαφάνεια, η λογοδοσία και η προστασία της περιουσίας του Ιδρύματος.
Η υπόθεση του Γηροκομείου Αθηνών δεν αφορά μόνο ένα ιστορικό ίδρυμα. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο το κράτος αντιλαμβάνεται την έννοια της εποπτείας, της διαφάνειας και της λογοδοσίας στη διαχείριση της κοινωφελούς περιουσίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου