Μπορεί να κάνουν 4 μήνες διακοπές, να έχουν μόνο επαπειλούμενες κυήσεις και οι περισσότεροι να δουλεύουν το πολύ 25 ώρες την εβδομάδα αλλά τουλάχιστον βγάζουν μαθητές που δεν μπορούν να κάνουν διαίρεση και να καταλάβουν ένα απλούστατο κείμενο.
— aNameToCome (@aNameToCome) September 9, 2026
Κανείς δεν μπορεί να μου αλλάξει άποψη ότι βασική αιτία της γενικότερης παρακμής που βιώνουμε είναι τα φτωχοποιημένα ελληνικά μας των τελευταίων δεκαετιών.
— Ελεύθερος Πολιορκημένος 🇬🇷 (@AleaJactaEst101) September 10, 2026
Κ αν δεν αντιστραφεί αυτή η πορεία, μας περιμένει το νεκροταφείο της ιστορίας. pic.twitter.com/A92ghxeRzw
ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ
Γράφει ο Διονύσης Δερβής Μπουρνιάς
Μαέστρος και καλλιτεχνικός διευθυντής του φεστιβάλ Μαθηματικών και Μουσικής Festum
«Από τη λογοτεχνία εγώ δεν καταλαβαίνω λέξη». Σε μια συνάντηση διανοουμένων, μια τέτοια δήλωση δύσκολα θα ακουγόταν αλλιώς απ’ ό,τι προάγγελος ενός χιουμοριστικού μονολόγου.
Αντιθέτως, η ομολογία «τα μαθηματικά ήταν ανέκαθεν ιερογλυφικά για μένα», μπορεί να εκφραστεί εντελώς σοβαρά, προσδίδοντας επιπλέον στον εκφραστή της και μια ιδιότυπη γοητεία.
Υπάρχει άλλωστε ένα ολόκληρο λεξικό αυτής της νεοελληνικής υπερηφάνειας. «Δεν είχα ποτέ μαθηματικό μυαλό». «Εγώ ήμουν πάντοτε θεωρητικός τύπος». «Μόλις δω αριθμούς, μπλοκάρω». «Τα μαθηματικά ή τα έχεις ή δεν τα έχεις». Και, βεβαίως το περίφημο: «Εμείς είμαστε με τον άνθρωπο, όχι με τον αριθμό».
Η τελευταία φράση, σήμα κατατεθέν της ελληνικής Αριστεράς, είναι, εκτός των άλλων, αποκαλυπτική της αδυναμίας μας να χτίσουμε μία σοβαρή Αριστερά στην Ελλάδα. Κατασκευάζει μια αντίθεση: από τη μία ο άνθρωπισμός, από την άλλη ο αριθμός – συνώνυμο εκμετάλλευσης. Η άγνοια του αριθμού σαν απόδειξη κοινωνικής δικαιοσύνης.
Στην τελευταία αξιολόγηση PISA, του 2025, οι 15χρονοι στην Ελλάδα συγκέντρωσαν κατά μέσο όρο 424 μονάδες στα μαθηματικά, έναντι 463 στον ΟΟΣΑ. Μόλις το 50% περίπου έφθασε τουλάχιστον στο επίπεδο 2, το βασικό επίπεδο μαθηματικής επάρκειας, κατά τον ΟΟΣΑ, έναντι περίπου 65%, κατά μέσο όρο στις χώρες του οργανισμού. Περίπου ένας στους δύο Έλληνες 15χρονους, δηλαδή, δεν έφθασε ούτε εκεί. Στα δύο υψηλότερα επίπεδα επίδοσης βρέθηκε μόλις το 2%, έναντι 8% στον ΟΟΣΑ.
Πρόκειται για έναν μαθηματικό αναλφαβητισμό (η λέξη innumeracy δεν υπάρχει καν στα ελληνικά!), που γίνεται ακόμη πιο κραυγαλέος στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, μιας τεχνολογικής επανάστασης της οποίας η υποκείμενη γλώσσα είναι, σε μεγάλο βαθμό, μαθηματική.
Οι αριθμοί του PISA φωτογραφίζουν μια κατάσταση. Δεν εξηγούν τις αιτίες της.
Ίσως, λοιπόν, αξίζει να μετακινήσουμε για λίγο τη συζήτηση από τα αναλυτικά προγράμματα, τις εξετάσεις και τις ώρες διδασκαλίας, σε κάτι λιγότερο χειροπιαστό: στην πολιτισμική εικόνα που έχουμε κατασκευάσει για τα μαθηματικά.
Γιατί ένα παιδί μπορεί να δηλώνει με τόση άνεση «δεν είμαι μαθηματικός τύπος», με την αυτοπεποίθηση ενός ατόμου που δηλώνει μία ταυτότητα και όχι με την ενοχή κάποιου που ομολογεί ένα έλλειμμα;
Και εδώ η ιστορία των ιδεών προσφέρει μια ενδιαφέρουσα αντίστιξη.
Στην πυθαγόρεια παράδοση, ο αριθμός κατείχε κεντρική θέση στην κατανόηση του κόσμου. «Τα πάντα εστί αριθμός», ακόμη κι αν δεν είναι αυτούσιο απόφθεγμα του Πυθαγόρα, αποδίδει αυτή την κεντρικότητα του αριθμού στην πυθαγόρεια θεώρηση του κόσμου.
Αιώνες αργότερα, ο χριστιανισμός πρότεινε μια διαφορετική οδό προς την ύψιστη Αλήθεια. Στο κατά Ματθαίον, ο Ιησούς ευχαριστεί τον Πατέρα επειδή «έκρυψας ταύτα από σοφών και συνετών και απεκάλυψας αυτά νηπίοις» (Ματθ. 11,25).
Η αντίθεση είναι ισχυρή. Η Αλήθεια στον χριστιανισμό μπορεί να αποκαλυφθεί και στον απλό, στον απαίδευτο, στον αγράμματο πιστό. Δε χρειάζεται να γνωρίζει γεωμετρία. Χρειάζεται να … πιστεύει. Και η γνώση όχι μόνο δε διευκολύνει την πίστη, αλλά πολλές φορές αποτελεί εμπόδιο σε αυτήν.
Ιστορικά και πολιτισμικά, αλλάζει η ιεράρχηση των οδών προς την ύψιστη Αλήθεια. Η διανοητική καλλιέργεια παύει να αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση της σωτηριώδους γνώσης. Ο αγράμματος βρίσκεται πλησιέστερα στην Αλήθεια από τον σοφό.
Το σημερινό ελληνικό σχολείο, βεβαίως, δεν είναι ούτε πυθαγόρεια αδελφότητα ούτε θεολογικό σεμινάριο. Το πρόβλημά του είναι πολύ πιο πεζό.
Το ίδιο το PISA, όταν περιγράφει το βασικό επίπεδο μαθηματικής επάρκειας, δε ζητεί από τον 15χρονο να ανακαλύψει την αριθμητική αρμονία του σύμπαντος, αλλά να μπορεί να αναγνωρίσει τη μαθηματική διάσταση της καθημερινότητας και να χρησιμοποιήσει στοιχειώδεις ποσοτικές σχέσεις για να την εκφράσει.
Εδώ λοιπόν η φράση «εμείς είμαστε με τον άνθρωπο, όχι με τον αριθμό», αποκαλύπτει ολόκληρη τη γελοιότητά της.
Διότι ο άνθρωπος είναι αριθμός.
Είναι το επιτόκιο ενός στεγαστικού δανείου.
Η πιθανότητα μιας ασθένειας και η αποτελεσματικότητα μιας θεραπείας.
Ο πληθωρισμός που διαβρώνει έναν μισθό.
Η δημοσκόπηση που επιχειρεί να επηρεάσει μια ψήφο.
Ο αλγόριθμος που αποφασίζει, τι θα εμφανιστεί στην οθόνη μας.
Το δημόσιο χρέος που θα μεταβιβαστεί στην επόμενη γενιά.
Οι δείκτες μέσα από τους οποίους μια κοινωνία κατανέμει πόρους, κινδύνους και ευκαιρίες.
Η μαθηματική αγραμματοσύνη δε μας κάνει περισσότερο ανθρωπιστές. Μας κάνει περισσότερο εξαρτημένους από εκείνους που μπορούν να διαβάζουν τους αριθμούς για λογαριασμό μας.
Ο μαθηματικός αναλφαβητισμός είναι …
το μεγαλύτερο παράθυρο της εκμετάλλευσης του ανθρώπου από τον άνθρωπο.
Και όταν χρησιμοποιείται ως άλλοθι απέναντι στα δεδομένα, εκφράζει ίσως και μια επίμονη δυσκολία ενός μέρους της ελληνικής Αριστεράς να ενηλικιωθεί: να συμφιλιώσει την ηθική της πρόθεση με τον εμπειρικό έλεγχο των προτάσεών της. Με μια λέξη, την αξιοπιστία της.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου