"Το λιώσιμο των πάγων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κούβας επισφραγίστηκε με συναυλία των Ρόλινγκ Στόουνς στην Αβάνα!"
Εάν η παραπάνω είδηση μεταδιδόταν πριν από σαράντα –άντε πριν από τριάντα–
χρόνια, θα ηχούσε θριαμβευτική. Λυτρωτική σχεδόν. Θα σηματοδοτούσε,
συμβολικά έστω, μια νίκη της ανοιχτής κοινωνίας έναντι των αυταρχικών
καθεστώτων.
Σήμερα όμως;
Εν έτει 2016, ο
"εφαρμοσμένος σοσιαλισμός" της δυναστείας των Κάστρο ή των Κιμ στη
Βόρεια Κορέα αποτελεί –έτσι κι αλλιώς–
ένα ιστορικό απολίθωμα. Οι Ρόλινγκ Στόουνς, από την άλλη, ενσαρκώνουν
το ροκ των ‘60ς. Ένα συγκρότημα που άλλαξε κάποτε τη μουσική, κυρίως δε
τα ήθη, και έκτοτε περιφέρει και επαναλαμβάνει, με μικρές παραλλαγές,
τον εαυτό του. Για να το φέρουμε στα καθ’ ημάς, είναι σαν ο Διονύσης
Σαββόπουλος (όχι του "Μην Πετάξεις Τίποτα" αλλά του "Μπάλλου" και του
"Βιετνάμ Γιέ-Γιέ") να επισκεπτόταν τα γραφεία του ΚΚΕ στον Περισσό και
να τραγουδούσε μπροστά στην Αλέκα Παπαρήγα...
Ο πλανήτης στις μέρες μας ταλανίζεται
από τελείως διαφορετικές συγκρούσεις και αντιθέσεις.
Στη θέση της
κομμουνιστικής απειλής, η Δύση αντιμετωπίζει το τζιχάντ. Οι αριστεροί
διανοούμενοι που εμπνέονταν από το μαρξισμό-λενινισμό και ανέμιζαν από
απόσταση ασφαλείας, από τα καφενεία του Παρισιού, το κόκκινο βιβλιαράκι
του Μάο, έχουν δώσει την θέση τους σε αφιονισμένους μαχητές του Ισλάμ,
οι οποίοι ως μόνο επιχείρημα έχουν τη φρικαλέα βία. Ο εχθρός της
φιλελεύθερης δημοκρατίας δεν εμφορείται πλέον από καμιά ιδεολογία. Δεν
επαγγέλλεται κανέναν πανανθρώπινο παράδεισο, έστω ψευδεπίγραφο, έστω
έωλο. Ζώνεται απλώς εκρηκτικά και αυτοκτονεί σκορπίζοντας το θάνατο. Σε
μια χειρονομία που, όσες φορές κι αν επαναληφθεί, παραμένει ακατανόητη.
Που όλες οι απόπειρες να ερμηνευτεί –ιστορικά, κοινωνιολογικά,
ψυχολογικά- πέφτουν τελικά στο κενό.
Το προηγούμενο απόλυτο κακό, ο ναζισμός,
είχε απολύτως ευδιάκριτες ρίζες. Προέκυπτε πεντακάθαρα, δια γυμνού
οφθαλμού, πώς και γιατί οδηγήθηκε η Γερμανία στην αγκαλιά του Χίτλερ. Το
γεγονός αντίθετα ότι τόσο πολλοί νέοι -μεγαλωμένοι συχνά στην Ευρώπη-
θυσιάζονται στο βωμό του τυφλού μίσους, υπερβαίνει την ίδια τη φύση του
ανθρώπου όπως την έχουμε εμείς από τα γεννοφάσκια μας αντιληφθεί. Το
μόνο που μας θυμίζουν οι βομβιστές του Παρισιού και των Βρυξελλών είναι
κάτι τέρατα σε ανέμπνευστα κόμιξ και βίντεο γκέιμς καταστροφής. Κι όμως,
τα τέρατα είναι εδώ.
Θυμάμαι το βιβλίο του Φράνσις
Φουκουγιάμα "Το Τέλος της Ιστορίας και ο Τελευταίος Άνθρωπος" το οποίο
είχε γίνει διεθνές μπεστ-σέλερ στις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Ενθουσιασμένος ο αμερικανοϊάπωνας ακαδημαϊκός από την πτώση του Τείχους
του Βερολίνου και την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ, είχε σπεύσει να
διακηρύξει πως όχι απλώς ο Ψυχρός Πόλεμος αλλά και η ιδεολογική πάλη
είχε λήξει με τον θρίαμβο του δυτικού κοινοβουλευτισμού και της
ελεύθερης οικονομίας. Πως κάθε άλλο σύστημα κοινωνικοοικονομικής
οργάνωσης είχε χάσει, οριστικά και αμετάκλητα, το υπαρξιακό του
έρεισμα.
Επρόκειτο για ένα πολύ αισιόδοξο βιβλίο.
Επρόκειτο για μια πολύ αισιόδοξη εποχή. Η πεποίθηση πως ο άνθρωπος ζει
για να παράγει και για να καταναλώνει –τροφές, ρούχα, αυτοκίνητα,
γκάτζετ αλλά και βιβλία, ταινίες, μουσικές– δεν
ενοχλούσε αληθινά παρά κάτι αμετανόητους νοσταλγούς ενός "ηρωϊκού"
παρελθόντος. Τα αγάλματα του Λένιν γκρεμίζονταν, τα συγγράμματα του Μαρξ
και του Ένγκελς αράχνιαζαν, ο κόσμος πίστευε ακράδαντα σε ένα μέλλον
αφθονίας και ειρήνης.
Είχαν εκλείψει οι κοινωνικές
ευαισθησίες;
Κάθε άλλο. Εκφράζονταν ωστόσο μέσω οικολογικών και
ανθρωπιστικών ΜΚΟ, που επεδίωκαν να σώσουν τον πλανήτη από την
υπερθέρμανση και την Αφρική από την ένδεια.
Είχε τελειώσει το πολιτικό παιχνίδι;
Το
αντίθετο. Οι πάντες απλώς συνωστίζονταν στο χώρο του κέντρου. Το
πανίσχυρο Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα είχε μεταλλαχθεί σε ένα
σοσιαλδημοκρατικό συμπίλημα. Το Εργατικό Κόμμα του Ηνωμένου Βασιλείου,
υπό την ηγεσία του χαρισματικού Τόνι Μπλερ, είχε διαρρήξει τις σχέσεις
του με τα συνδικάτα και ανίχνευε την "νέα", μεταμοντέρνα, "Αριστερά". Ο
προβληματισμός επικεντρωνόταν στο τι μπορεί να σημαίνει πρόνοια και
κοινωνικό δίχτυ ασφάλειας σε αδιατάρακτες συνθήκες ελεύθερης αγοράς. Η
συζήτηση είχε ξεφορτωθεί τα παλιά ιδεολογικά της πρόσημα. Θυμίζω ότι το
ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα στάθηκε φιλελεύθερη σύλληψη. Και ότι το
τρομερό ζεύγος Μπίλαρυ ("ψηφίζετε έναν, παίρνετε δύο!" είχε πει ο Μπιλ
Κλίντον προεκλογικά, δείχνοντας τη γυναίκα του) έθεσε με παρρησία επί
τάπητος τη δημιουργία εθνικού συστήματος υγείας πού; στην παραδοσιακά
προκατειλημμένη και καχύποπτη προς οτιδήποτε θύμιζε κρατικισμό Αμερική!
Στην τέχνη, οι επιδόσεις της πρόσφατης
εικοσιπενταετίας κρίνονται ως μάλλον πτωχές. Η μετασοβιετική εποχή δεν
σήμανε την ανάσταση της ρωσικής λογοτεχνίας όπως πολλοί στοιχηματίζαμε,
στις δε Ηνωμένες Πολιτείες ακόμα περιμένουν το "μεγάλο αμερικάνικο
μυθιστόρημα". Ο Κιούμπρικ και ο Κόπολα δεν έχουν βρει διάδοχο, ο Λαρς
Φον Τρίαρς σώζει ελλείψει αντιπάλου την τιμή του ευρωπαϊκού σινεμά, τα
νέα μουσικά ταλέντα επιδίδονται διεθνώς σε ασκήσεις νοσταλγίας. Γράφουμε
και ξαναγράφουμε τον "Ξένο" του Καμύ, γυρίζουμε και ξαναγυρίζουμε την
"Καζαμπλάνκα" και τον "Νονό", εσχάτως και σε μορφή σήριαλ...
Υπήρχαν βέβαια και πάμπολλοι, που ποτέ
δεν ίδρωσε το αυτί τους για όλα τα παραπάνω. Που απλώς εκμεταλλεύονταν
τη γενική ευδαιμονία για να φτιάχνουν χρηματιστηριακές φούσκες. Υπήρχαν
επιχειρηματίες με πανίσχυρη πολιτική κάλυψη, οι οποίοι απεργάζονταν την
ισοπέδωση ολόκληρων χωρών –υπό το πρόσχημα της εξαγωγής δημοκρατίας-
ώστε να τις ανοικοδομήσουν, επικερδέστατα, οι δικές τους εταιρείες.
Υπήρχαν άφρονες που "μόχλευαν" επ’ωφελεία τους το διεθνές τοπίο
ενισχύοντας πότε τους Ταλιμπάν και πότε τους Τσετσένους. Η κατασκευή
εχθρών αποτελεί απαραίτητο στάδιο για έναν ηγέτη ο οποίος θέλει να
αποκτήσει την απόλυτη εξουσία.
Η ελεύθερη αγορά, ο δυτικός
κοινοβουλευτισμός, ο καπιταλισμός με ανθρώπινο ή μη πρόσωπο, έχανε με
εντυπωσιακή ταχύτητα το ηθικό του πλεονέκτημα. Αναμενόμενο ήταν να
πληρώσει βαρύ τίμημα.
Το χτύπημα στους Δίδυμους Πύργους από
τον χαϊδεμένο σε Ανατολή και Δύση πρίγκιπα Οσάμα Μπιν Λάντεν. Η
κατάρρευση, επτά χρόνια αργότερα, της τοξικής αμερικάνικης κτηματαγοράς
που κλυδώνισε την οικονομία ένθεν και ένθεν του Ατλαντικού. Η "αραβική
άνοιξη" που διέλυσε δύο χώρες, την Λιβύη και την Συρία. Στάθηκαν ορόσημα
της κατρακύλας. Απέδειξαν ότι η Δύση δεν ήταν ικανή να διαιωνίσει –ούτε
καν να διαχειριστεί- την επικράτησή της. Πόσω δε μάλλον να εγκαθιδρύσει
δημοκρατικό ήθος σε περιοχές του πάλαι ποτέ τρίτου κόσμου.
Η συναυλία των Ρόλινγκ Στόουνς στην Αβάνα αποτελεί γεγονός θλιβερό. Το λεω ως ισόβιος θαυμαστής τους:
Εάν εμείς, "ο ελληνικός καινούργιος
κόσμος, μέγας" -όπως το εξέφρασε ο αξεπέραστος Καβάφης- ο κόσμος που
ξεκίνησε από την Ελλάδα, μπολιάστηκε έπειτα από τον Χριστιανισμό και,
"με ποικιλή δράση και στοχαστικές προσαρμογές", μετεξελίχθηκε μες στους
αιώνες στην Ευρώπη και στην Αμερική του σήμερα, εάν εμείς, που
μεταλαμπαδεύαμε κάποτε το πνεύμα μας "ως τη Βακτριανή, ως τους Ινδούς",
δεν μπορούμε τον τελευταίο μισό αιώνα τίποτα πιο βιρτουόζικο να
επιδείξουμε από τον Κιθ Ρίτσαρντς στην κιθάρα και τίποτα πιο σέξι από
τον Μικ Τζάγκερ, τότε πάμε χαμένοι.
Τα τέρατα είναι εδώ. Και θα μείνουν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου